॥वाल्मीकिरामायणम् అయోధ్యాకాండ · 38వ సర్గ

అయోధ్యాకాండ

సర్గ

దశరథుడు కైకేయిని నిందించడం, కౌసల్యను అనుగ్రహించమని రాముడు ప్రార్థించడం

జనుల ఆక్రోశం, రాజు నిర్వేదం, సీత నారచీర ధరించడాన్ని నిషేధించడం, తల్లిని కాపాడమని రాముని యాచన

సీత నారచీర కట్టుకుంటుండగా జనమంతా గట్టిగా అరిచారు — ‘భర్త ఉండి కూడా ఈమె అనాథలా కనిపిస్తున్నది; దశరథా, నీకు ధిక్కారం!’ ఆ ఘోషకు దుఃఖించిన మహీపతి జీవితం మీదా, ధర్మం మీదా, తన కీర్తి మీదా శ్రద్ధనే తెంచుకున్నాడు — మూడు పురుషార్థాల మీదా అతని ఆస్థ నశించింది. అప్పుడు ఆ ఇక్ష్వాకు వంశీయుడు వేడిగా నిట్టూర్చి భార్య కైకేయితో ఇలా అన్నాడు — ‘కైకేయీ, సీత దర్భచీరతో వెళ్ళదగినది కాదు. ఈమె సుకుమారి, బాల, ఎల్లప్పుడూ సుఖాలకు అలవాటుపడినది; కనుక ఈమె వనానికి తగినది కాదని నా గురువు వసిష్ఠుడు సత్యమే చెప్పాడు.’ ఇక్కడ చూడవలసినది — గత సర్గలో గురువు వసిష్ఠుడు చెప్పినదానినే ఇప్పుడు రాజు మళ్ళీ ఉదహరిస్తున్నాడు; అతనికి తనదంటూ మాట మిగలలేదు, గురువు మాటే అతని ఆశ్రయం. గత సర్గలో జనం మౌనంగా ఉన్నారు; ఇక్కడ మాత్రం వారు నోరారా బహిరంగంగా రాజును నిందిస్తున్నారు — పౌరుల మౌనానికి ఇదే ముగింపు. ‘సనాథ అయినా అనాథలా’ అనే విరోధాలంకారంతో కవి రాజు అసమర్థతనే సూచిస్తున్నాడు, ఎందుకంటే భర్త ఉన్నా కాపాడలేకపోతున్నాడు.

‘రాజశ్రేష్ఠుడైన జనకుని కూతురు, ఈ తపస్విని ఎవరికైనా ఏమైనా అపకారం చేసిందా? నారచీర చేతపట్టుకొని జనం మధ్య స్పృహ కోల్పోయిన ఒక సన్యాసినిలా నిలుచున్నదే — ఇది ఏమి దృశ్యం? జనకుని కుమార్తె నారచీరలను విడిచిపెట్టుగాక; ఈ ప్రతిజ్ఞను నేను ఇంతకుముందు ఇవ్వలేదు. రాకుమార్తె సమస్త రత్నాలతో సహా యథాసుఖంగా వనానికి వెళ్ళుగాక.’ తరువాత అతడు తనను తానే నిందించుకుంటాడు — ‘బ్రతుకుటకు అర్హుడు కాని నేను నియమానికి కట్టుబడి క్రూరమైన ప్రతిజ్ఞ చేశాను; నువ్వు దానిని పసితనంతో స్వీకరించావు. అది నన్ను దహిస్తుంది — వెదురును దాని పువ్వే దహించినట్లు.’ వెదురుకు దాని పువ్వే నాశనహేతువు అనే లోకప్రసిద్ధమైన దృష్టాంతం ఇక్కడ ఎంతో తగినది. ‘పాపీ, రాముడు నీకు ఏదైనా అశుభం చేసి ఉంటే ఉండవచ్చు, కాని అధమురాలా, వైదేహి నీకు ఏ అపకారం చేసింది?’ ఇక్కడ రాజు మూడు మార్గాలను ఆశ్రయిస్తాడు — మొదట సీత నిర్దోషిత్వం, తరువాత తన ప్రతిజ్ఞ యొక్క హద్దు, చివరకు ఆత్మనింద. ‘ఈ ప్రతిజ్ఞను నేను ఇవ్వలేదు’ అనే వాక్యం వసిష్ఠుని యుక్తికి ప్రతిధ్వనే — వరం రాముని వనవాసాన్ని మాత్రమే తాకుతుంది, సీత వేషాన్ని కాదు.

‘ఆడుజింకలా విప్పారిన కన్నులు గలదీ, మృదుస్వభావం గలదీ, మనస్విని అయిన జనకాత్మజ నీకు ఏ అపకారం చేస్తున్నది? పాపీ, రాముని వెళ్ళగొట్టడమే నీకు చాలు కదా; ఈ నీచమైన పాతకాలను మళ్ళీ ఎందుకు చేస్తున్నావు? దేవీ, అభిషేకానికి ఇక్కడికి వచ్చిన రామునితో నువ్వు మాట్లాడినప్పుడు, నీ మాట వింటూ నేను అంతవరకే ప్రతిజ్ఞ చేశాను. దానిని అతిక్రమించి, మైథిలిని కూడా నారచీర కట్టుకొన్నదానిగా చూస్తున్న నువ్వు నరకానికి వెళ్ళాలనుకుంటున్నావు.’ రాజు యొక్క ఈ క్రోధం ప్రతీకారం చేయగలది కాదు; అతడు మాటలతో మాత్రమే కొడుతున్నాడు, పనిలో మాత్రం ఏమీ చేయలేడు — ఎందుకంటే వరం తానే ఇచ్చాడు. దీనితో వాల్మీకి రాజు నిస్సహాయతను బయటపెడుతున్నాడు; ఈ సర్గలో దశరథుడు రాజుగా కాదు, వృద్ధుడైన తండ్రిగా మాత్రమే మిగిలాడు. ‘నరకానికి వెళ్ళాలనుకుంటున్నావు’ అనే మాటతో రాజు కైకేయి పరలోకాన్ని కూడా శపిస్తున్నాడు; అంత తీవ్రమైనది అతని క్రోధం. అయినా ఆమె జవాబు చెప్పదు, పశ్చాత్తాపపడదు — ఈ సర్గలో ఆమె మౌనమే భయంకరమైనది.

ఇలా మాట్లాడుతూ తల వంచుకొని కూర్చున్న తండ్రితో, వనానికి బయలుదేరిన రాముడు ఈ మాట అన్నాడు — ‘ధార్మికా, నా తల్లి, కీర్తిమంతురాలైన ఈ కౌసల్య వృద్ధురాలు, నీచస్వభావం లేనిది; ఆమె నిన్ను ఎన్నడూ నిందించదు. వరదా, నేను లేక, శోకసాగరంలో మునిగి, ఇంతకుముందెన్నడూ చూడని ఆపదను పొందిన ఆమె మరింత గౌరవానికి అర్హురాలు — నువ్వు ఆమెను మరింత ఎక్కువగా ఆదరించాలి. పూజ్యుడవైన నీ చేత పూజింపబడి ఆమె పుత్రశోకాన్ని పొందకుండా, నన్ను తలచుకుంటూనే ఆ తపస్విని నిన్నే ఆశ్రయించి జీవించేట్లు — అలా చేయాలి. మహేంద్రుని వంటివాడా, నా పట్ల గాఢమైన మమకారం గల నా తల్లిని, నేను వనంలో ఉన్నప్పుడు ఆమె శోకంతో కృశించి ప్రాణాలు విడిచి యమలోకానికి వెళ్ళకుండా ఉండేట్లు నువ్వు చూడాలి.’ ఇలా రాముని చివరి యాచన స్వార్థం కోసం కాదు, తల్లి రక్షణ కోసమే — సర్గ ఇలా ముగుస్తుంది. రాముని ఈ ప్రార్థన సూక్ష్మమైనది — అతడు తండ్రిని నిందించడు, కైకేయిని శపించడు, తల్లి యోగక్షేమాన్ని మాత్రమే యాచిస్తాడు. ‘నిన్ను ఆశ్రయించి జీవించేట్లు’ అనే మాటతో అతడు తండ్రినే తల్లికి ఆశ్రయంగా నిలుపుతున్నాడు, దానితో తండ్రి గ్లానిని కూడా కొంత శమింపజేస్తున్నాడు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डेऽष्टात्रिंशः सर्गः॥ ३८॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి