॥वाल्मीकिरामायणम् అయోధ్యాకాండ · 29వ సర్గ

అయోధ్యాకాండ

సర్గ

సీత ప్రత్యుత్తరం

సీత వనదోషాలను గుణాలుగా స్వీకరించడం, వనానికి వెళ్ళడం ఉచితమని ప్రతిపాదించడం

రాముని ఆ సుదీర్ఘమైన వనదోషవర్ణనను విని సీత దుఃఖించింది; ఆమె ముఖంపై కన్నీళ్ళు జారాయి, మెల్లని స్వరంతో ఆమె ఇలా అన్నది — ‘వనంలో నివసించడం విషయంలో నువ్వు చెప్పిన దోషాలన్నింటినీ, నీ ప్రేమను ముందుంచుకొన్న నేను గుణాలుగానే భావిస్తాను.’ ఇదే సర్గకు బీజం — భయం కలిగించడానికి రాముడు చెప్పినదే సీత నిశ్చయాన్ని మరింత దృఢం చేస్తున్నది. ఎందుకంటే దోషగుణ విభాగం వస్తువుపై ఆధారపడినది కాదు, సంబంధంపై ఆధారపడినది; ప్రియునితో కలిసి అనుభవించే దుఃఖం కూడా సుఖంగా మారుతుంది. ‘మందం’ (మెల్లగా) అనే పదంతో కవి సూచిస్తున్నది — ఆమె కోపంతో మాట్లాడటం లేదు, గట్టిగా కూడా కాదు; ఏడుస్తున్నా ఆమె వినయాన్ని విడువదు. ఈ సర్గ ఆమె మొదటిసారి క్రమబద్ధంగా ఇచ్చిన సమాధానం — అందులో ఆమె ఆవేశంతో కాక, యుక్తులతో ప్రమాణాలతో రాముని ప్రతి హేతువునూ ఖండిస్తుంది.

‘మృగాలూ, సింహాలూ, ఏనుగులూ, పులులూ, శరభాలూ, చమరీమృగాలూ, సృమరాలూ, ఇతర వనచరులూ — అవన్నీ, రాఘవా, ఇంతకుముందెన్నడూ చూడని నీ ఆ రూపాన్ని చూడగానే దూరంగా పారిపోతాయి; అందరూ నీకు భయపడతారు కదా. కాబట్టి వన్యప్రాణుల నుండి నాకు భయం లేదు. అంతేకాక పెద్దల ఆజ్ఞ ప్రకారం నేను నీతో కలిసి వెళ్ళాలి; నీ వియోగంతో అయితే నేను ఇక్కడ ప్రాణాలనే విడిచిపెట్టవలసి వస్తుంది.’ ఇక్కడ సీత రాముని యుక్తులను క్రమంగానే తిరస్కరిస్తున్నది — అతడు భయకారణంగా చెప్పినదాన్ని ఆమె అతని ప్రభావం వల్లనే నిర్భయం చేస్తున్నది. ‘పెద్దల ఆజ్ఞ ప్రకారం’ అనే పదంతో ఆమె తన గమనం కేవలం స్వేచ్ఛ కాదని, శాస్త్రసమ్మతమైన ధర్మకార్యమని స్థాపిస్తున్నది. రాముడు స్వయంగా తండ్రి ఆజ్ఞతో వెళ్తున్నాడు; కాబట్టి ఆజ్ఞ అనే కారణాన్ని అతడు తిరస్కరించలేడు — ఇదే ఆమె సూక్ష్మమైన యుక్తి.

‘నీ సమీపంలో ఉన్న నన్ను దేవతల ప్రభువైన ఇంద్రుడు కూడా బలంతో అవమానించలేడు. పతిని కోల్పోయిన స్త్రీ జీవించలేదు — ఇది నువ్వే నాకు చక్కగా నిదర్శనంగా చూపావు. అంతేకాక, మహాప్రాజ్ఞా, తండ్రి ఇంట్లో ఉన్నప్పుడే నేను బ్రాహ్మణుల నోటినుండి ‘నేను వనంలో నివసించాలి’ అని విన్నాను; అది నిజం కావలసిందే.’ ఇది సీత మూడవ హేతువు — కేవలం ప్రేమే కాదు, కేవలం పెద్దల నియోగమే కాదు, దైవనిర్దేశం కూడా ఆమె వనగమనాన్ని సమర్థిస్తున్నది. ‘నువ్వే నిదర్శనంగా చూపావు’ అనేది మృదువైన ఉపాలంభం — నువ్వు ఉపదేశించే ధర్మమే నా గమనాన్ని సాధిస్తున్నది అని భావం. భార్య జీవితం పతికి అధీనమైతే, ఆమెను విడిచి వెళ్ళడం ఆమెను చంపడంతో సమానమే.

‘మహాబలా, ఇంట్లో లక్షణాలు ఎరిగిన బ్రాహ్మణుల నుండి ఆ మాట విన్నప్పటినుండి నేను నిత్యమూ వనవాసానికి ఉత్సాహం గలదాననై ఉన్నాను. వనవాసపు ఆ ఆదేశాన్ని నేను తప్పక పొందవలసిందే; కాబట్టి, ప్రియా, భర్తవైన నీతో కలిసే నేను వెళ్తాను, మరోలా కాదు. ఆదేశాన్ని నెరవేర్చినదాననవుతాను, నీతో కలిసి వెళ్తాను; ఈ సమయం వచ్చింది — ఆ బ్రాహ్మణుడు సత్యవాక్కు గలవాడగుగాక.’ ఇక్కడ మనోహరమైనది ఇది — సీత తన పట్టుదలను స్వేచ్ఛారూపంలో కాక, బ్రాహ్మణుల మాట నిజమయ్యేలా కాపాడే రూపంలో స్థాపిస్తున్నది. ఆమె వెళ్ళకపోతే బ్రాహ్మణుని మాట అసత్యమవుతుంది; ఈ విధంగా ఆమె తన కోరికను కూడా ధర్మరూపంలోకి మారుస్తున్నది. అంతేకాక ‘ఈ సమయం వచ్చింది’ అనే మాటతో ఆమె చూపిస్తున్నది — దైవం ముందే నిర్దేశించినదానికి అవకాశం ఇప్పుడే వచ్చింది; దానిని తిరస్కరించడం యుక్తం కాదు.

‘వీరా, వనవాసంలో ఎన్నో విధాల దుఃఖాలుంటాయని నాకు తెలుసు; కాని అవి నిశ్చయంగా మనోనిగ్రహం లేని పురుషులకే కలుగుతాయి, సంయమం గలవారికి కాదు. తండ్రి ఇంట్లో కన్యగా ఉన్నప్పుడే శాంతమైన నడవడి గల ఒక భిక్షుణి నోటినుండి నా తల్లి ఎదుటనే నా వనవాసం గురించి విన్నాను. ప్రభూ, ఇంతకుముందు కూడా నేను నిన్ను చాలాకాలం ప్రార్థించి ప్రసన్నం చేసుకున్నాను; నీతో కలిసి వనవాసానికి వెళ్ళాలని నేను కోరుకున్నదే. రాఘవా, నీకు మేలు కలుగుగాక — వెళ్ళడానికి నేను ఎప్పటినుండో ఎదురుచూస్తున్నాను; శూరుడవైన నీ వనవాసచర్య నాకు నచ్చుతుంది.’ ‘అకృతాత్మభిః’ (మనోనిగ్రహం లేనివారికి) అనే పదంతో ఆమె రాముని దోషవర్ణనను అంతటినీ తిరస్కరిస్తున్నది — దుఃఖం వనంలో లేదు, సంయమం లేని మనస్సులో ఉంది అని. ఈ విధంగా రాముడు చూపిన బాహ్యకష్టాన్ని ఆమె ఆంతరిక సంయమ సమస్యగా మారుస్తున్నది. ‘కృతక్షణా’ (ఎదురుచూస్తున్నదాన్ని) అనే పదంతో ఆమె గుర్తుచేస్తున్నది — ఇది అకస్మాత్తుగా పుట్టిన పట్టుదల కాదు, చిరకాలంగా ఎదురుచూస్తున్న సంకల్పం.

‘శుద్ధాత్మా, ప్రేమభావంతో భర్తను అనుసరిస్తూ నేను పాపరహితురాలనవుతాను; భర్తే పరమదైవం కదా. మరణానంతరం కూడా నీతో నా సంగమం కల్యాణకరమగుగాక. యశస్వులైన బ్రాహ్మణుల నోటినుండి ఈ పుణ్యమైన శ్రుతి వినబడుతుంది — మహాబలా, ఈ లోకంలో తల్లిదండ్రులు తమ స్వధర్మం ప్రకారం నీటితో (ధారపోసి) ఎవరికి ఇస్తారో, ఆ స్త్రీ మరణానంతరం కూడా అతనిదే అవుతుంది.’ ఇక్కడ సీత లౌకికమైన హేతువు నుండి శాస్త్రీయమైన ప్రమాణానికి ఎక్కుతున్నది. పాణిగ్రహణం కేవలం ఈ జీవితపు సంబంధమే కాదు, జన్మాంతరానికి కూడా సంబంధం — ఇది సిద్ధించగా, ఐహికమైన వియోగాన్నే ఆమె అసంగతంగా భావిస్తున్నది. ‘అద్భిర్దత్తా’ (నీటితో ఇవ్వబడినది) అనే పదంతో కన్యాదానపు ఉదకపూర్వక సంకల్పం గుర్తుచేయబడుతున్నది. మిథిలలో జనకుడు చేసిన ఉదకపూర్వక దానమే ఇప్పుడు ఆమెకు అత్యంత బలమైన ప్రమాణం.

‘ఇలా ఉండగా, సుశీలురాలూ పతివ్రతా అయిన నీ స్వంత భార్యను తీసుకువెళ్ళడానికి నువ్వు ఇక్కడ ఏ కారణంతో ఇష్టపడటం లేదు? కాకుత్స్థా, భక్తురాలనూ, పతివ్రతనూ, దీనురాలనూ, సుఖదుఃఖాలలో సమభావం గలదాననూ, నీతో సమానంగా సుఖదుఃఖాలను అనుభవించేదాననూ అయిన నన్ను తీసుకువెళ్ళాలి. ఇలా దుఃఖిస్తున్న నన్ను కూడా వనానికి తీసుకువెళ్ళడానికి నువ్వు ఇష్టపడకపోతే, మరణించడానికి నేను విషాన్నో, అగ్నినో, నీటినో ఆశ్రయిస్తాను.’ ఇది సర్గలో చివరి దెబ్బ. ఆమె యుక్తులతో మాట్లాడినంతవరకు రాముడు మౌనంగా ఉన్నాడు; కాబట్టి చివరకు ఆమె ప్రాణత్యాగపు భయాన్ని చూపుతున్నది. ‘సుఖదుఃఖాలలో సమభావం గలది’ అనే పదంతో ఆమె గుర్తుచేస్తున్నది — సుఖకాలంలో సహధర్మచారిణిగా ఉన్నది దుఃఖకాలంలో కూడా అలాగే ఉండాలి. రాజ్యాభిషేకపు సుఖం ఇద్దరికీ ఉమ్మడిదైతే, వనవాసపు దుఃఖం కూడా అలాగే ఉమ్మడిది కావాలి.

ఈ విధంగా ఆమె వెళ్ళడం కోసం అతనిని ఎన్నో విధాలుగా యాచించింది; అయినా మహాబాహువైన రాముడు ఆమెను నిర్జనమైన వనానికి తీసుకువెళ్ళడానికి అంగీకరించలేదు. ఇలా అనబడిన మైథిలి చింతాక్రాంతురాలైంది; కళ్ళనుండి జారే వేడి కన్నీళ్ళతో భూమిని తడుపుతున్నట్లు నిలిచింది. అలా చింతిస్తున్న, కోపావేశంతో ఉన్న వైదేహిని మరలించడానికి ఆత్మనిగ్రహం గల కాకుత్స్థుడు ఎంతో ఊరడించాడు. ‘క్రోధావిష్టాం’ (కోపావేశంతో ఉన్న) అనే పదం ఇక్కడ ముఖ్యమైనది — సీత శోకం ఇప్పుడు అభిమానభంగం వల్ల పుట్టిన కోపంగా మారింది; ఆ కోపమే తరువాతి సర్గలో ‘కిం త్వామన్యత వైదేహః’ (వైదేహుడు నిన్ను ఏమనుకున్నాడు) అనే తీక్ష్ణమైన ఉపాలంభంగా బయటపడుతుంది. ఈ విధంగా రెండు సర్గల సంధి ఇక్కడే ముడివేయబడింది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः॥ २९॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి