॥वाल्मीकिरामायणम् అయోధ్యాకాండ · 27వ సర్గ

అయోధ్యాకాండ

సర్గ

సీత సహగమన ప్రార్థన

సీత ప్రణయకోపంతో పతివ్రతాధర్మాన్ని ప్రమాణంగా చేసుకొని వనానికి తనను కూడా తీసుకువెళ్ళమని యాచించడం, దానికి రాముని అనిచ్ఛ

ఇరవై ఆరవ సర్గలో రాముడు సీతతో ‘ఇక్కడే నివసించాలి’ అని అన్నాడు. ఈ సర్గలో ప్రియమైనదానికి అర్హురాలూ ప్రియంగా మాట్లాడేదీ అయిన వైదేహి ప్రణయం వల్లనే కోపించి భర్తతో ఇలా బదులిచ్చింది — ‘రామా, ఈ మాటను నువ్వు నిశ్చయంగా తేలికగా పలుకుతున్నావు; నరశ్రేష్ఠా, విన్న నాకు అది నవ్వు తెప్పిస్తున్నది. శస్త్రాస్త్రవిదులైన వీర రాజపుత్రులకు తగనిదీ అపకీర్తికరమైనదీ అయిన నువ్వు పలికిన ఈ మాట వినదగినది కాదు.’ ఇక్కడ ‘ప్రణయం వల్లనే కోపించి’ అనే పదం మర్మస్పర్శి — కోపం ద్వేషమూలమైనది కాదు, ప్రేమమూలమైనది. తరువాత ఆమె శాస్త్రప్రమాణాన్నే ముందుంచుతుంది — ‘ఆర్యపుత్రా, తండ్రి, తల్లి, సోదరుడు, కుమారుడు, కోడలు — వీరు తమ తమ పుణ్యాలను అనుభవిస్తూ తమ తమ భాగ్యాన్ని పొందుతారు; కాని పురుషశ్రేష్ఠా, భర్త భాగ్యాన్ని భార్య ఒక్కతే పొందుతుంది. అందువల్లనే నేను కూడా ‘వనంలో నివసించాలి’ అని ఆదేశించబడినదాననే. తండ్రి కాదు, కుమారుడు కాదు, తాను కాదు, తల్లి కాదు, సఖీజనం కాదు — ఈ లోకంలోనూ మరణానంతరమూ స్త్రీలకు పతి ఒక్కడే ఎల్లప్పుడూ గతి.’ దీనితో ఆమె యాచించడం లేదు, తన అధికారాన్నే ప్రతిపాదిస్తున్నది; వనవాసం ఆమెకు అనుగ్రహం కాదు, ధర్మసిద్ధమైన భాగం. ఇక్కడ సీత వాక్యక్రమం శాస్త్రీయమైనది — మొదట ఆమె రాముని మాటను నిందిస్తుంది, తరువాత సామాన్య నియమాన్ని చెబుతుంది, చివరకు ఆ నియమం నుండి తన నిర్ణయాన్ని సాధిస్తుంది. ‘తమ పుణ్యాలను అనుభవిస్తూ’ అనే పదంతో ఆమె కర్మసిద్ధాంతాన్నే ఆశ్రయిస్తున్నది — ప్రతి ఒక్కరూ తాము చేసినదాని ఫలాన్ని అనుభవిస్తారు, భార్య మాత్రం భర్త భాగ్యంతోనే బద్ధురాలు. కాబట్టి రాముని వనవాసం ఆమెకూ వనవాసమే, వేరే నిర్ణయానికి సంబంధించిన విషయం కాదు.

తరువాత సీత అంటుంది — ‘రాఘవా, నువ్వు ఈరోజే దుర్గమమైన వనానికి బయలుదేరితే, నేను దర్భలనూ ముళ్ళనూ తొక్కుతూ నీ ముందు నడుస్తాను. తాగగా మిగిలిన నీటిలా ఈర్ష్యనూ రోషాన్నీ పారవేసి, వీరా, నమ్మకంతో నన్ను తీసుకుపో; నాలో పాపం లేదు.’ తరువాత ఆమె ప్రాసాదశిఖరాలకంటే, విమానాలకంటే, ఆకాశగమనంకంటే భర్త పాదచ్ఛాయే శ్రేష్ఠమైనదని చెబుతుంది — ‘అన్ని అవస్థలలోనూ స్త్రీకి భర్త పాదచ్ఛాయే విశిష్టమైనది.’ మళ్ళీ — ‘తల్లీ తండ్రీ నాకు రకరకాలుగా బోధించారు; ఇప్పుడు నేను ఎలా నడుచుకోవాలో నాకు చెప్పవలసిన అవసరం లేదు. నేను నానావిధ మృగగణాలతో నిండిన, పులుల గుంపులు తిరిగే, మనుషులు లేని దుర్గమమైన వనానికి వెళ్తాను. తండ్రి ఇంట్లో ఉన్నట్లే వనంలో కూడా సుఖంగా నివసిస్తాను; మూడు లోకాలనూ తలచకుండా పాతివ్రత్యాన్నే తలచుకుంటూ.’ ఇక్కడ ‘అనుశిష్టాస్మి మాత్రా చ పిత్రా చ’ (తల్లీ తండ్రీ నాకు బోధించారు) అనే వాక్యంతో, కన్యాదానకాలంలోనే పుట్టింట్లో తనకు సహధర్మచర్య ఉపదేశించబడిందని ఆమె సూచిస్తున్నది; కాబట్టి రాముని ఉపదేశం ఆమెకు కొత్తది కాదు. ‘సర్వావస్థాగతా భర్తుః పాదచ్ఛాయా విశిష్యతే’ అనే శ్లోకం ఈ సర్గలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైనది; దానితో సీత ఐశ్వర్యపు అన్ని రూపాలనూ — ప్రాసాదశిఖరం, విమానం, ఆకాశసంచారం — ఒకవైపు ఉంచి, మరొకవైపు కేవలం పతి చరణసన్నిధిని ఉంచి, దానినే బరువైనదిగా లెక్కిస్తున్నది. ‘నమ్మకంతో తీసుకుపో’ అనే పదంతో ఆమె రాముని శంకనే తొలగించాలనుకుంటున్నది.

తరువాత సీత వనజీవితపు చిత్రాన్నే వర్ణిస్తుంది — ‘నియమంతో బ్రహ్మచారిణినై నిత్యమూ నీకు సేవ చేస్తూ, తేనెవాసనలు గల వనాలలో నీతో కలిసి విహరిస్తాను. రామా, వనంలో నువ్వు ఇతర జనాన్ని కూడా చక్కగా కాపాడగలవు; మానదా, ఇక నా సంగతి చెప్పేదేముంది? అలాంటి నేను ఈరోజు నీతో కలిసి వనానికి వెళ్తాను, సందేహం లేదు; మహాభాగా, సిద్ధమైన నన్ను మరలించడం సాధ్యం కాదు. నిత్యమూ ఫలమూలాలే తింటాను, సందేహం లేదు; ఎల్లప్పుడూ నీతో కలిసి నివసిస్తూ నీకు దుఃఖం కలిగించను. నీ ముందు నడుస్తాను, నువ్వు తిన్న తరువాత తింటాను. నాథా, బుద్ధిమంతుడా, నీతో కలిసి అన్నిచోట్లా నిర్భయంగా పర్వతాలనూ, చిన్న మడుగులనూ, సరస్సులనూ, హంసలతోనూ కారండవాలతోనూ నిండిన చక్కగా పూసిన పద్మసరస్సులనూ చూడాలనుకుంటున్నాను. వీరుడవైన నీతో కలిసి సుఖంగా వాటిని చూడాలనుకుంటాను, నిత్యమూ నిన్ను అనుసరిస్తూ వాటిలో స్నానం చేస్తాను.’ ఈ వర్ణన కేవలం విలాసం కాదు; దానితో సీత వనం తనకు భయస్థానం కాదని, పతితో విహారభూమేనని చూపుతున్నది. ‘ఫలమూలాశన’ (ఫలమూలాలే తినేది) అనే పదంతో ఆమె కష్టాన్ని కూడా స్వేచ్ఛగా స్వీకరిస్తున్నది. ఇక్కడ ఏడు శ్లోకాలలో సీత వనజీవితపు రెండు పక్షాలను వర్ణిస్తున్నది — సేవాపక్షం (శుశ్రూష, బ్రహ్మచర్యం, ఫలమూలాహారం, తరువాత భుజించడం), ఆనందపక్షం (పర్వతదర్శనం, సరోవరవిహారం, పద్మసరస్సులలో స్నానం). దీనితో వనవాసం తనకు శిక్ష కాదని ఆమె చూపుతున్నది; ఆమె దానిని మనోరథంగానే చూస్తున్నది. ‘బుద్ధిమంతుడవైన నాథుడవైన నీతో నిర్భయంగా’ అనే పదాలతో ఆమె తన అభయానికి కారణాన్ని కూడా నిర్దేశిస్తున్నది — పతే రక్షకుడు.

చివరకు సీత నిశ్చయవాక్యాలు పలుకుతుంది — ‘విశాలనేత్రా, నీతో కలిసి పరమానందంతో విహరిస్తాను. ఇలా వేల సంవత్సరాలైనా, వంద సంవత్సరాలైనా నీతో కలిసి నివసిస్తూ కాలం గడిచిపోవడాన్నే గుర్తించను; స్వర్గం కూడా నాకు ఇష్టం కాదు. రాఘవా, నరవ్యాఘ్రా, నువ్వు లేకుండా స్వర్గంలో నివసించవలసి వచ్చినా, దానిని కూడా నేను కోరను. పదివేల మృగాలతో, కోతులతో, ఏనుగులతో నిండిన అతి దుర్గమమైన వనానికి నేను వెళ్తాను; నీ పాదాలనే ఆశ్రయించి, ఆదరింపబడినదాననై, అక్కడ తండ్రి ఇంట్లోలాగా నివసిస్తాను. వేరే భావం లేనిదాననూ, నీపై అనురక్తమైన మనస్సు గలదాననూ, నీకు దూరమైతే మరణానికి నిశ్చయించుకొన్నదాననూ అయిన నన్ను తీసుకుపో; నా యాచనను చక్కగా నెరవేర్చు; దీనివల్ల నేను నీకు భారం కాను.’ ‘గురుతా’ అంటే భారం — ‘నేను నీకు భారం కాను’ అనే చివరి వాక్యం అత్యంత కరుణాత్మకమైనది. అయినా నరశ్రేష్ఠుడు అలా పలుకుతున్న, ధర్మవత్సల అయిన సీతను తీసుకువెళ్ళాలని కోరలేదు; పైగా అతడు వనవాసపు దుఃఖాన్ని వర్ణిస్తూ ఆమెను మరలించడానికి ఎంతో చెప్పాడు. దీనితో సర్గ తరువాతి ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గను సూచిస్తుంది, అక్కడ రాముడు వనదోషాలను విస్తారంగా చెబుతాడు. ‘నువ్వు లేకుండా స్వర్గం కూడా నాకు నచ్చదు’ అనే మాట సీత నిశ్చయానికి పరాకాష్ఠ; దానితో ఆమె ఐహికమైన, పారలౌకికమైన సుఖం రెండింటినీ పతి సాన్నిధ్యం కంటే తక్కువగా లెక్కిస్తున్నది. ‘మరణానికి నిశ్చయించుకొన్నదాననూ’ అనే పదంతో ఆమె చివరి సాధనాన్ని కూడా సూచిస్తున్నది. అయినా రాముడు అంగీకరించడు — ఇదే ఈ సర్గలోని అసంపూర్ణత, అది ఇరవై ఎనిమిదవ సర్గలో రాముని సుదీర్ఘమైన వనదోషవర్ణనతో కొనసాగుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्तविंशः सर्गः॥ २७॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి