॥वाल्मीकिरामायणम् అయోధ్యాకాండ · 7వ సర్గ

అయోధ్యాకాండ

సర్గ

మంథర కైకేయిని రెచ్చగొట్టడం

మంథర ప్రాసాదం నుండి ఉత్సవమయమైన అయోధ్యను చూడడం, దాది నుండి రామాభిషేక వార్త వినడం, భేదవచనాలతో కైకేయిని ప్రబోధించడం, కైకేయి మాత్రం సంతోషంతో ఆభరణం ఇచ్చి వరం ఇస్తాననడం

పూర్వసర్గలో రామాభిషేక ప్రకటనతో సమస్త అయోధ్యా ఉత్సవమయమైంది; పౌరులు రాత్రి కూడా ఆ అభిషేకం గురించే మాట్లాడుకొంటున్నారు. ఈ సర్గ ఆ ఉత్సవానికే విపరీత ఫలాన్ని సూచిస్తుంది — ఎందుకంటే ఒక దాసి హృదయంలో అదే హర్షం ఈర్ష్యను పుట్టిస్తుంది. కైకేయికి ఒక జ్ఞాతిదాసి ఉండేది; ఆమె కైకేయి పుట్టింటి నుండే వచ్చింది, ఆమెతోనే ఎల్లప్పుడూ నివసించేది, మంథర అనే పేరుతో ప్రసిద్ధి చెందింది; కవి ఆమెను మళ్ళీ మళ్ళీ ‘కుబ్జ’ (గూని) అని కూడా పిలుస్తాడు. ఆమె యాదృచ్ఛికంగా చంద్రుని వంటి తెల్లని ప్రాసాదాన్ని ఎక్కింది. ఆ ప్రాసాదం నుండి ఆమె సమస్త అయోధ్యనూ పరికించింది — నీటితో తడిపిన రాజమార్గాలు, అన్నిచోట్లా చల్లిన కమలాలు, కలువలు. శ్రేష్ఠమైన పతాకాలతో, ధ్వజాలతో ఆ నగరం చక్కగా అలంకరించబడి ఉంది, గంధం కలిపిన నీటితో తడపబడింది, తలస్నానం చేసిన పవిత్రులైన జనులతో నిండి ఉంది. చేతులలో పూలమాలలూ మోదకాలూ పట్టుకొన్న బ్రాహ్మణోత్తములతో అది నినదిస్తోంది; దేవాలయాల ద్వారాలు సున్నంతో తెల్లగా చేయబడ్డాయి; వాద్యాలన్నీ మనోహరంగా మ్రోగుతున్నాయి. ఎంతో సంతోషించిన జనంతో నిండి, వేదఘోషతో నినదిస్తూ, సంతోషంతో ఉన్న శ్రేష్ఠమైన ఏనుగులతో, గుర్రాలతో కూడి, రంకెలు వేసే ఆవులతో, ఎద్దులతో శోభిస్తూ ఆ నగరం కనిపిస్తోంది. సంతోషించిన, ఆనందించిన పౌరులు ఎత్తిన ధ్వజమాలలు అన్నిచోట్లా ప్రకాశిస్తున్నాయి. ఇటువంటి అయోధ్యను చూసి మంథర పరమ విస్మయం పొందింది. ఇక్కడ కవి నగరాన్ని విస్తారంగా వర్ణిస్తూ కేవలం శోభను చెప్పడమే కాక రాబోయే విపర్యయానికి నేపథ్యాన్ని రచిస్తున్నాడు; ఈ శోభ ఎంత ఉందో ముందు శోకం కూడా అంతే ఉంటుందని ధ్వనిస్తోంది.

అక్కడ దగ్గరలోనే నిలిచి ఉన్న రాముని దాదిని మంథర చూసింది. ఆమె కన్నులు హర్షంతో వికసించి ఉన్నాయి, శరీరంపై తెల్లని పట్టువస్త్రం శోభిస్తోంది. ఆమెను చూసి మంథర అడిగింది — ‘ఉత్తమమైన హర్షంతో కూడి, తన పనిలో నిమగ్నమైన రాముని తల్లి జనులకు ధనం ఎందుకు పంచుతోంది? ఈ జనులకు ఈ అపరిమితమైన సంతోషం ఎక్కడినుండి వచ్చింది? అది నాకు చెప్పు. ఎంతో సంతోషంగా ఉన్న మహారాజు ఏమి చేయించబోతున్నాడు?’ ఇక్కడ మంథర మూడు ప్రశ్నలు గమనించదగినవి — దానం, జనహర్షం, రాజు సంకల్పం — ఈ మూడింటినే ఆమె అడుగుతుంది; కుబ్జ బుద్ధి ముందే ఏదో శంకిస్తోందని సూచించబడుతోంది. హర్షంతో పగిలిపోతున్నట్లున్న దాది పరమానందంతో కుబ్జకు రాఘవునికి సమకూరిన గొప్ప శ్రీని గురించి చెప్పింది — ‘రేపు పుష్యనక్షత్ర యోగంలో దశరథ మహారాజు క్రోధాన్ని జయించినవాడూ పాపరహితుడూ అయిన రాఘవుడైన రాముని యౌవరాజ్యంలో అభిషేకిస్తాడు.’ ఇక్కడ చూడవలసినది — ఏ వార్త సమస్త నగరానికీ హర్షహేతువో, అదే ఒక్క కుబ్జ హృదయంలో విషంగా పరిణమిస్తుంది; సుఖదుఃఖాలకు మూలం బాహ్యవస్తువు కాదు, అంతఃకరణ ప్రవృత్తియే అని కవి చూపుతున్నాడు. దాది మాత్రం కపటం లేనిది, ఏమీ శంకించకుండా అంతా ఉన్నది ఉన్నట్లు చెబుతుంది — ఆమె సరళతయే అనర్థానికి నిమిత్తమవుతుంది.

దాది ఆ మాట విని కుబ్జ వెంటనే అసహనంతో మండిపడింది; కైలాసశిఖరం ఆకారంలో ఆకాశాన్నంటే ఆ ప్రాసాదం నుండి దిగివచ్చింది. క్రోధంతో దహించుకుపోతూ, పాపదృష్టి గల ఆ మంథర పడుకొని ఉన్న కైకేయి దగ్గరకు వెళ్ళి ఈ మాట అన్నది — ‘లే, మూఢురాలా, ఎందుకు పడుకొన్నావు? భయం నిన్ను చుట్టుముడుతోంది. పాపాల ప్రవాహంలో మునిగిపోతున్నా నీవు నీ స్థితిని తెలుసుకోవడం లేదు. అనిష్టురాలా, సుందరాకారా, నీవు నీ సౌభాగ్యం గురించి గొప్పలు చెప్పుకొంటున్నావు; కానీ వేసవిలో నదీప్రవాహం వలె నీ సౌభాగ్యం చంచలమైనదే.’ ఇది మంథర మొదటి ఆఘాతవచనం; ఆమె వెంటనే వార్త చెప్పదు, మొదట భయాన్నే పుట్టిస్తుంది — ఇదే భేదవాక్యపు రీతి. ‘అనిష్టే సుభగాకారే’ (అనిష్టురాలా, సుందరాకారా) అనే రెండు సంబోధనలు కూడా మననం చేయదగినవి — బయటకు సౌభాగ్యవతిలా కనిపిస్తావు, నిజానికి అనిష్టురాలవు అని ఆమె కైకేయినే నిందిస్తుంది, తద్వారా కైకేయి తన స్థితిని తానే శంకించేలా చేస్తుంది.

పాపదృష్టి గల, కోపించిన కుబ్జ ఇలా పరుషంగా మాట్లాడగా కైకేయి ఎంతో విషాదం పొందింది. ఆమె కుబ్జతో అన్నది — ‘మంథరా, క్షేమమే కదా? విషాదంతో కూడిన ముఖంతో, ఎంతో దుఃఖంతో ఉన్న నిన్ను చూస్తున్నాను.’ ఇక్కడ కైకేయి స్వభావం ప్రకటమవుతుంది — ఆమె తన గురించి చింతించదు, దాసి ముఖం చూసి ఆమె దుఃఖం గురించే అడుగుతుంది; ఇంత సరళతే ఆమె పతనానికి ద్వారమవుతుంది. కైకేయి మధురాక్షరాలతో కూడిన ఆ మాట విని, మాటలలో నేర్పరి అయిన మంథర క్రోధంతో కూడినదై మాట్లాడింది. ఆమెకు హితం కోరేదానిలా తనను చూపించుకొంటూ ఆ కుబ్జ మరింత విషాదంతో, కైకేయిని విషాదంలో ముంచుతూ, ఆమెను రాఘవుని నుండి వేరుచేస్తూ ఇలా చెప్పింది. ఇక్కడ కవి ‘హితైషిణీ’ (హితం కోరేది) అనే పదాన్ని వ్యంగ్యంగా ప్రయోగిస్తున్నాడు — బయట హితవేషం, లోపల భేదబుద్ధి; ‘విషాదయంతీ’, ‘భేదయంతీ’ అనే రెండు ప్రేరణార్థక పదాలతో ఆమె పనిగట్టుకొని అనర్థం కలిగిస్తోందని సూచించబడింది.

‘దేవీ, నీకు అంతులేని మహావినాశం మొదలైంది — దశరథ మహారాజు రాముని యౌవరాజ్యంలో అభిషేకించబోతున్నాడు. నేను దుఃఖశోకాలతో కూడినదానినై అగాధమైన భయంలో మునిగిపోయాను, అగ్నిచేత దహించబడుతున్నట్లున్నాను; నీ హితం కోసమే ఇక్కడికి వచ్చాను. కైకేయీ, నీ దుఃఖంతో నాకు కూడా గొప్ప దుఃఖం కలుగుతుంది; నీ అభివృద్ధిలోనే నా అభివృద్ధి — ఇందులో సందేహం లేదు. నీవు రాజకులంలో పుట్టావు, మహారాజు పట్టమహిషివి; అయినా రాజధర్మాల ఉగ్రత్వాన్ని ఎలా తెలుసుకోలేకపోతున్నావు?’ మంథర మొదట తన సాన్నిహిత్యాన్ని స్థాపిస్తుంది — ‘నీ అభివృద్ధిలోనే నా అభివృద్ధి’ అని; ఆ తరువాతే రాజనీతి నిష్ఠురతను గుర్తుచేస్తుంది. ఇదే కుటిలవాక్యపు క్రమం — విశ్వాసాన్ని పుట్టించి ఆ తరువాత విషం నాటుతుంది. ‘అక్షయమ్’ (అంతులేని) అనే పదంతో ఈ అనర్థాన్ని ఏ ప్రతీకారమూ శమింపజేయలేదని ఆమె చెబుతుంది; ‘రాజధర్మాల ఉగ్రత్వం’ అనే మాటతో రాజకులంలో స్నేహం ప్రమాణం కాదనీ, రాజ్యలోభమే అన్నిటినీ నిర్ణయిస్తుందనీ సూచిస్తుంది.

‘నీ భర్త ధర్మం మాట్లాడేవాడే, కానీ శఠుడు; మృదువుగా మాట్లాడేవాడే, కానీ దారుణుడు. నీవు మాత్రం అతనిని శుద్ధభావంతో తెలుసుకొంటున్నావు, అందుకే ఇలా మోసపోయావు. అతడు నీ దగ్గరకు వచ్చి నిరర్థకమైన సాంత్వనవచనాలు ప్రయోగిస్తాడు; ఈ రోజు మాత్రం నీ భర్త కౌసల్యనే సంపదతో కూర్చబోతున్నాడు. దుష్టాత్ముడైన అతడు భరతుని నీ బంధువుల దగ్గరకు దూరంగా పంపివేసి, రేపు ఉదయం కంటకాలు తొలగించిన రాజ్యంలో రాముని నిలుపుతాడు. భర్త అనే పేరుతో అతడు శత్రువే; హితం కోరుతూ తల్లిలా ప్రవర్తిస్తూ, ఓ అమాయకురాలా, నీవు అతనిని విషసర్పం వలె ఒడిలో పెట్టుకొన్నావు.’ ఇక్కడ ‘పతిప్రవాదేన’ (భర్త అనే పేరుతో) అనే పదం మంథర నేర్పును ప్రకటిస్తుంది — సంబంధపు పేరే మిథ్య అని ఆమె చెబుతుంది, తద్వారా విశ్వాసపు మూలాన్నే నరికివేస్తుంది. ‘భరతుని నీ బంధువుల దగ్గరకు దూరంగా పంపి’ అనే మాటలో ఆమె వాస్తవాన్నే ఉంచుతుంది, కానీ దాని కారణాన్ని విపరీతంగా కల్పిస్తుంది; సత్యాంశంతో కలిసిన అసత్యమే అత్యంత విశ్వసనీయమవుతుంది కదా.

‘ఉపేక్షించిన శత్రువు గానీ సర్పం గానీ ఎలా అనర్థం చేస్తుందో, అలాగే ఈ రోజు దశరథ మహారాజు నిన్నూ నీ కుమారునీ చేశాడు. ఓ అమాయకురాలా, ఎల్లప్పుడూ సుఖానికి అలవాటుపడిన నీవు ఆ పాపి అసత్య సాంత్వనవచనాలతో వంచించబడ్డావు; రాముని రాజ్యంలో నిలుపుతూ అతడు నిన్ను నీ బంధువులతో సహా హతమార్చినట్లే. కాబట్టి కైకేయీ, సమయానికి తగిన హితకార్యాన్ని త్వరగా చెయ్యి. విస్మయం నిండిన చూపులు గలదానా, నీ కుమారుని రక్షించుకో, నిన్ను నీవు రక్షించుకో, నన్నూ రక్షించు.’ ఇలా మంథర భయాన్నీ, అవమానాన్నీ, ఆపదనూ వరుసగా చూపి చివరలో కర్తవ్యాన్నే ఉపదేశిస్తుంది; కానీ ఏమి చేయాలో మాత్రం ఆమె ఇప్పుడు చెప్పదు — అది తరువాతి రెండు సర్గలలో ప్రకటమవుతుంది. ‘విస్మయదర్శనే’ (విస్మయం నిండిన చూపులు గలదానా) అనే సంబోధనతో కవి కైకేయి అప్పటివరకు విస్మితురాలే గానీ క్రుద్ధురాలు కాదని సూచిస్తున్నాడు — మంథర విషం ఇంకా ఆమె హృదయాన్ని చేరలేదు.

ఆశ్చర్యమేమిటంటే — మంథర ఆ మాట విని శుభానన అయిన కైకేయి పానుపు నుండి లేచింది, కానీ హర్షంతో నిండి, శరత్కాలపు చంద్రరేఖ వలె. ఎంతో సంతుష్టురాలై, విస్మయంతో కూడినదై ఆమె ఆ కుబ్జకు శుభమైన దివ్యమైన ఆభరణాన్ని ఇచ్చింది. ఆ ఆభరణాన్ని ఇచ్చి సంతోషించిన ఆ ప్రమదోత్తమ కైకేయి మళ్ళీ మంథరతో ఇలా అన్నది. ఇక్కడ కవి కైకేయి స్వాభావికమైన శుద్ధహృదయాన్ని చూపుతున్నాడు — ఆమెకు రామునిపై వైరం లేదు, పైగా ప్రీతియే ఉంది; మంథర అనిష్టమని భావించి చెప్పినదానిని కైకేయి పరమ ప్రియంగా భావిస్తుంది. దీనితో తరువాతి సర్గలో మంథర కోపం సార్థకమవుతుంది; కైకేయి తరువాతి పరిణామాన్ని చూసి పాఠకుని హృదయంలో కరుణ పుడుతుంది. ‘శరత్కాలపు చంద్రరేఖ’ అనే ఉపమానం శుభ్రతనూ, నిర్మలత్వాన్నీ, పెరుగుదలనూ సూచిస్తుంది.

‘మంథరా, నీవు నాకు పరమ ప్రియమైన వార్త చెప్పావు; ఈ ప్రియవార్త చెప్పిన నీకు ఇంకేమి చేయగలను? నేను రామునిలో గానీ భరతునిలో గానీ ఏ భేదమూ చూడను; అందుకే రాజు రాముని రాజ్యంలో అభిషేకిస్తాడని విని సంతుష్టురాలనే అయ్యాను. ప్రియవచనానికి అర్హురాలా, దీనికంటె నాకు ప్రియమైనది మరేదీ లేదు — నీవు చెప్పిన ప్రియమైన, చక్కని మాట అమృతతుల్యమైనది. నీవు ఇంత ప్రియమైన మాట చెప్పావు కాబట్టి నీకు శ్రేష్ఠమైన వరం ఇస్తాను; దానిని కోరుకో.’ ఇలా ఈ సర్గ ముగుస్తుంది. ‘రామునిలో గానీ భరతునిలో గానీ భేదం చూడను’ అనే కైకేయి మాటే ఈ సర్గకు హృదయం — ఈ స్త్రీ స్వభావంచేత వైరం లేనిది, కుమారుల మధ్య భేదం చూడనిది అని కవి స్పష్టంగా స్థాపిస్తున్నాడు; దీనితో తరువాతి మార్పులో మంథర దోషమే నిశ్చయమవుతుంది. ఈ వరప్రదాన వచనమే తరువాతి రెండు సర్గలకు బీజం — కైకేయి ప్రీతితో ఇచ్చేదానినే మంథర తరువాత విషంగా పరిణమింపజేస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి