॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 54వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

సీత ఆభరణాలను జారవిడవడం, లంకకు తీసుకుపోవడం

ఐదుగురు వానరుల మధ్య ఉత్తరీయాన్నీ ఆభరణాలనూ జారవిడవడం, సముద్రాన్ని దాటడం, లంకలో అంతఃపురంలో ఉంచడం, రాక్షసస్త్రీలకు ఆదేశం, ఎనిమిది మంది రాక్షసులను జనస్థానానికి పంపడం

అపహరించబడుతున్న వైదేహి తనను రక్షించే వారెవరినీ చూడలేదు. అప్పుడు దారిలో పర్వతశిఖరంపై కూర్చున్న ఐదుగురు వానరశ్రేష్ఠులను ఆమె చూసింది. విశాలమైన కన్నులు గల ఆ వరారోహ ఆలోచిస్తుంది — ‘వీరు ఒకవేళ నా వార్తను రామునికి చెబుతారేమో.’ కనుక ఆమె బంగారు కాంతి గల పట్టు ఉత్తరీయాన్నీ శుభమైన ఆభరణాలనూ జారవిడిచింది; వస్త్రాన్ని విడిచి ఆభరణాలతో సహా వారి మధ్యలో పడవేసింది. ఇది సీత బుద్ధిపూర్వకంగా చేసిన మొదటి పని — విలాపం నుండి ఉపాయం వైపు సంక్రమణం; ఇదే తరువాత సుగ్రీవుడు రామునికి చూపే ఆభరణమవుతుంది. రావణుడు మాత్రం తొందరలో ఆ పనిని గ్రహించలేదు — కవి ఇక్కడ అతని తొందరనూ మోహాన్నీ సూచిస్తాడు. పింగళవర్ణపు కన్నులు గల ఆ వానరశ్రేష్ఠులు రెప్పవేయని కన్నులతో వలె ఆక్రోశిస్తున్న విశాలాక్షి సీతను చూశారు. అతడు మాత్రం పంపను దాటి లంకానగరం వైపు సాగిపోయాడు. ఇక్కడ కవి రెండు దృష్టుల విరోధాన్ని చూపిస్తాడు — రావణుడు ముందుకే చూస్తాడు, వానరులు మాత్రం స్తంభించిన కన్నులతో పైకి చూస్తారు. సీత మౌనంగా చేసిన ఈ పనియే ఈ సర్గలో కథకు సంధి, ఎందుకంటే దాని ద్వారానే తరువాత రామునికి దారి దొరుకుతుంది. ‘పంచ వానరపుంగవాః’ (ఐదుగురు వానరశ్రేష్ఠులు) అనే సంఖ్య సుగ్రీవుడు తన సచివులతో ఋష్యమూకంపై ఉండడాన్ని సూచిస్తుంది; పేర్లు మాత్రం ఇక్కడ చెప్పబడలేదు. సీత వారిని పిలవదు, సంకేతమూ చేయదు — కేవలం వస్త్రాన్ని జారవిడుస్తుంది, ఎందుకంటే సంకేతమైతే రావణుని దృష్టికి సులభంగా అందేది.

ఏడుస్తున్న మైథిలిని పట్టుకొని రాక్షసేశ్వరుడు వెళ్ళిపోయాడు. కవి ఇక్కడ ప్రసిద్ధమైన ఉపమను కూర్చుతాడు — మిక్కిలి సంతోషించిన రావణుడు వాస్తవానికి తన మృత్యువునే అపహరించాడు, పదునైన కోరలు గల మహావిషమైన ఆడపామును ఒడిలో పెట్టుకున్నట్లు. ఆకాశమార్గంలో వెళ్తూ అతడు వనాలనూ నదులనూ పర్వతాలనూ సరస్సులనూ ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణంలా త్వరగా దాటాడు. తరువాత తిమింగలాలకూ మొసళ్ళకూ నివాసమైన, తరగని, వరుణునికి ఆలయమైన, నదులకు శరణ్యమైన సాగరాన్ని కూడా దాటాడు. వైదేహి అపహరించబడుతుండగా సముద్రం కూడా కలవరంతో అలలు తిరగబడి, చేపలూ మహాసర్పాలూ స్తంభించినదయింది — జడమైన సాగరం కూడా క్షోభ చెందుతుందని కవి సూచిస్తాడు. అప్పుడు అంతరిక్షంలో ఉన్న చారణులు మాటలు పలికారు, సిద్ధులు కూడా అన్నారు — ‘ఏతదంతః దశగ్రీవః’ (దశగ్రీవుని అంతం ఇదే), అంటే ఈ పని తరువాత అతని అంతం నిశ్చితమని. ఈ విధంగా దైవవాణి కూడా సీత మాటను సమర్థిస్తుంది. తరువాత అతడు గిలగిలలాడుతున్న సీతను ఒడిలో పట్టుకొని లంకలో ప్రవేశించాడు — రూపం ధరించిన తన మృత్యువునే. ఈ భాగంలో కవి ముగ్గురు సాక్షులను కూర్చుతాడు — సముద్రం, చారణులు, సిద్ధులు; ముగ్గురూ రావణుని పనిని సమర్థించరు. ఆడపాము రూపకం కూడా మళ్ళీ మళ్ళీ ఆవృత్తమవుతుంది — అతడు ఒడిలో దేనిని మోస్తున్నాడో అదే అతనిని కాటేస్తుంది. ‘శరః చాపాత్ చ్యుతః ఇవ’ (ధనుస్సు నుండి విడిచిన బాణంలా) అనే ఉపమ అతని వేగాన్ని సూచిస్తుంది, అతని వేగమే అతని నాశనానికి తొందర. సముద్రపు క్షోభ కేవలం ప్రాకృతికమైనది కాదు, ధర్మక్షోభకు చిహ్నం — జడమైన ప్రాణులు కూడా అధర్మాన్ని సహించవని కవి భావం. ‘ఏతదంతః’ అనే సిద్ధుల మాట సర్గ కేంద్రంలో నిలిచి ఉంది.

రూపం ధరించిన మృత్యువు వంటి లంకానగరంలో అతడు ప్రవేశించాడు. చక్కగా విభజించబడిన రాజమార్గాలూ ఒకదానిపై ఒకటి పెరిగిన అంతస్తులూ గల, జనసమృద్ధమైన ఆ నగరాన్ని చేరుకొని అతడు తన అంతఃపురంలోకి వెళ్ళాడు. అక్కడ నల్లని కడకన్నులు గల, శోకమోహాలతో కూడిన సీతను అతడు ఉంచాడు — మయుడనే అసురుడు తన మాయను స్థాపించినట్లు. ఇక్కడ ఉపమకు రెండు అర్థాలు — సీత అతనికి మాయలా అందనిది, అతనికి వినాశం కలిగించేది. తరువాత దశగ్రీవుడు భయంకరమైన రూపాలు గల పిశాచస్త్రీలను పిలిచి ఆదేశిస్తాడు — ‘నా అనుమతి లేని ఏ పురుషుడూ స్త్రీయూ ఈ సీతను చూడకూడదు. ముత్యాలూ మణులూ బంగారమూ వస్త్రాలూ ఆభరణాలూ — ఈమె ఏది ఏది కోరుకుంటే అది అది నా ఆజ్ఞగా ఈమెకు ఇవ్వాలి. తెలిసి గానీ తెలియక గానీ వైదేహితో కొంచెమైనా అప్రియమైన మాట ఎవతె అంటుందో, ఆమె జీవితం నాకు ప్రియం కాదు.’ ఈ విధంగా భయంతోనూ లోభంతోనూ అతడు సీతను వశపరుచుకోవాలనుకుంటాడు — కానీ రెండూ నిష్ఫలమేనని తరువాతి సర్గ చూపిస్తుంది. ‘రూపిణీం మృత్యుమ్’ (రూపం ధరించిన మృత్యువు) అనే పదం రెండవసారి ఆవృత్తమవుతుంది — మొదటిసారి సీతను గురించి, ఇక్కడ లంకను గురించి; దీనితో నగరం కూడా అతనితో పాటు నశిస్తుందని కవి సూచిస్తాడు. మయాసురుని ఉపమ కూడా సూచిస్తుంది — మాయ కనిపిస్తుంది, కానీ పట్టుకోవడానికి అందదు; అలాగే సీత అతని దగ్గరే ఉన్నా అందనిదే. ఇక్కడ అంతఃపుర వర్ణన సంక్షిప్తంగా ఉంది; దాని విస్తారం తరువాతి సర్గలో ఉంటుంది, అక్కడ రావణుడు స్వయంగా సీతకు తన ఐశ్వర్యాన్ని చూపిస్తాడు.

రాక్షసస్త్రీలతో అలా చెప్పి, ప్రతాపవంతుడైన రాక్షసేంద్రుడు ‘ఇప్పుడు చేయవలసినదేమిటి’ అని ఆలోచిస్తూ అంతఃపురం నుండి బయటకు వచ్చి, మహావీర్యవంతులూ మాంసభక్షకులూ అయిన ఎనిమిది మంది రాక్షసులను చూశాడు. బ్రహ్మదేవుని వరదానంతో మోహితుడైన అతడు వారిని చూసి, వారి బలవీర్యాలను ప్రశంసించి ఈ మాట అన్నాడు — ‘రకరకాల ఆయుధాలు ధరించి, తొందరగా ఇక్కడి నుండి జనస్థానానికి వెళ్ళండి — అది ఇంతకుముందు ఖరుని నివాసంగా ఉండి ఇప్పుడు నాశనమైన స్థానం. రాక్షసులు హతమై శూన్యమైన ఆ జనస్థానంలో పౌరుషాన్నీ బలాన్నీ ఆశ్రయించి, భయాన్ని దూరంగా విడిచి నివసించండి. అక్కడ నేను మహావీర్యవంతమైన పెద్ద సైన్యాన్ని నిలిపి ఉంచాను; దూషణఖరులతో సహా అదంతా యుద్ధంలో రాముని బాణాలచే హతమైంది.’ ఈ విధంగా అతడు తన పరాజయాన్ని తానే అంగీకరిస్తాడు — ఇదే అతని క్రోధానికి మూలం. ‘వరదానేన మోహితః’ (వరదానంతో మోహితుడై) అనే పదంతో కవి అతని అంధత్వానికి కారణాన్ని చెబుతాడు — బ్రహ్మ వరం వల్ల అతడు మనుష్యుని గడ్డిపోచలా భావిస్తాడు. ఎనిమిది మంది రాక్షసులు మాంసభక్షకులనే విశేషణంతో వారి క్రౌర్యం సూచించబడింది. ‘భయాన్ని విడిచి’ అనే ఆదేశమే వారిలో భయం ఉందని సూచిస్తుంది — జనస్థానం రామునిచే శూన్యం చేయబడింది కదా. ‘భూతపూర్వం ఖరాలయమ్’ (ఇంతకుముందు ఖరుని నివాసంగా ఉన్నది) అనే రెండు పదాలతో కవి అక్కడ ఇంతకుముందున్న రాక్షససమృద్ధినీ దాని నాశనాన్నీ ఒకచోట సూచిస్తాడు. ఎనిమిది అనే సంఖ్య కూడా సూచిస్తుంది — రావణుడు ఇప్పుడు సైన్యాన్ని పంపడం లేదు, కేవలం గూఢచారులనే పంపుతున్నాడు.

రావణుడు తన మనోభావాన్ని ప్రకటిస్తాడు — ‘అందువల్ల నాలో అపూర్వమైన క్రోధం నా ధైర్యాన్ని మించి పెరుగుతోంది; రామునిపై అతి గొప్పదీ అతి దారుణమైనదీ అయిన వైరం పుట్టింది. ఆ మహాశత్రువుపై ఆ వైరాన్ని తీర్చుకోవాలనుకుంటున్నాను; యుద్ధంలో శత్రువును చంపకుండా నాకు నిద్ర కూడా పట్టదు. ఖరదూషణులను చంపిన ఆ రాముని చంపిన తరువాతే నేను శాంతి పొందుతాను — నిర్ధనుడు ధనం పొందినట్లు.’ తరువాత అతడు కార్యాన్ని ఆదేశిస్తాడు — ‘జనస్థానంలో నివసిస్తున్న మీరు రాముని గురించిన సమాచారాన్ని తీసుకురావాలి — అతడు ఏం చేస్తున్నాడో యథార్థంగా తెలుసుకోవాలి. నిశాచరులందరూ ఏమరుపాటు లేకుండా వెళ్ళాలి; రాఘవుని వధ కోసం ఎల్లప్పుడూ ప్రయత్నించాలి. యుద్ధరంగంలో మీ బలాన్ని నేను అనేకసార్లు తెలుసుకున్నాను, అందుకే ఈ జనస్థానంలో మిమ్మల్ని నిలుపుతున్నాను.’ ఇక్కడ రావణుడు యుద్ధాన్ని కాదు, గూఢచారకార్యాన్నే మొదట నిర్దేశిస్తాడు — దానితో అతని జాగ్రత్త బయటపడుతుంది. కానీ అతని మాటలలో విరోధం కూడా కనిపిస్తుంది — ఒకవైపు అతడు రాముని ‘అల్పతేజస్సు గల మానవుడు’ అని భావిస్తాడు, మరొకవైపు అతని వధ కోసం గూఢచారులను పంపుతాడు. ‘నిర్ధనుడు ధనం పొందినట్లు’ అనే ఉపమ అతని లోభస్వభావాన్నే ప్రకాశింపజేస్తుంది — శాంతి కూడా అతనికి లాభరూపమైనదే, ధర్మరూపమైనది కాదు. ‘ఏమరుపాటు లేకుండా వెళ్ళాలి’ అనే మాటతో అతడు రాముని సామర్థ్యాన్ని మౌనంగా అంగీకరిస్తాడు; ఇంతకుముందు జనస్థానంలో సైన్యం నశించడమే అతని జాగ్రత్తకు కారణం.

తరువాత ఆ ఎనిమిది మంది రాక్షసులు గొప్ప ప్రయోజనం గల ఆ ప్రియమైన మాటను స్వీకరించి, రావణునికి నమస్కరించి, కనిపించని రూపాలతో కలిసికట్టుగా లంకను విడిచి జనస్థానం వైపు బయలుదేరారు. చివరలో కవి రావణుని దశను చూపిస్తాడు — సీతను పొంది, మైథిలిని స్వాధీనం చేసుకొని మిక్కిలి సంతోషించిన అతడు, రామునితో గొప్ప వైరాన్ని తెచ్చుకున్నా, మోహం వల్లనే ఆనందించాడు. ‘మోహాత్’ (మోహం వల్ల) అనే ఒక్క పదంలో సర్గ అర్థమంతా సంగ్రహించబడింది — అతడు దేనిని హర్షమని భావిస్తున్నాడో, అది వాస్తవానికి వినాశానికి ఆరంభం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे चतुष्पञ्चाशः सर्गः॥ ५४॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి