॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 50వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

జటాయువు రావణునికి చేసిన ధర్మోపదేశం

జటాయువు మేల్కొనడం, ఆత్మపరిచయం, రాజధర్మోపదేశం, పరస్త్రీని వర్జించాలనే విధి, సీతను విడిచిపెట్టమనే ఆదేశం, యుద్ధానికి ఆహ్వానం

నిద్రిస్తున్న జటాయువు సీత ఆక్రందన ధ్వనిని విన్నాడు; ఒక్కసారిగా మేల్కొని అతడు రావణుణ్ణి పరికించి చూశాడు, వైదేహినీ చూశాడు. తరువాత పర్వతశిఖరం వంటివాడూ, పదునైన ముక్కు గలవాడూ, పక్షిశ్రేష్ఠుడూ అయిన అతడు చెట్టుపై ఉండే శుభమైన మాట పలికాడు. అతడు మొదట తన ధర్మనిష్ఠను ప్రకటిస్తాడు — ‘ఓ దశగ్రీవా, నేను పురాతన ధర్మంలో నిలిచినవాణ్ణి, సత్యాన్ని ఆశ్రయించినవాణ్ణి. సోదరా, నిందితమైన పని చేయడం నీకు ఇప్పుడు తగదు. నా పేరు జటాయువు, మహాబలుడనైన గృధ్రరాజును.’ తరువాత రాముని పరిచయం — ‘సమస్త లోకానికి రాజూ, మహేంద్రవరుణులతో సమానుడూ, లోకహితంలో నిమగ్నుడూ అయిన దశరథ పుత్రుడు రాముడు; లోకనాథుడైన ఆయన ధర్మపత్నియే ఈ యశస్విని, సీత అనే పేరు గల వరారోహ, ఈమెనే నువ్వు అపహరించాలనుకుంటున్నావు.’ చివరలో ప్రశ్న — ‘ధర్మంలో నిలిచిన రాజు పరస్త్రీలను ఎలా తాకగలడు?’ ఇక్కడ క్రమాన్ని గమనించాలి — మొదట మాట్లాడేవాని అధికారం, తరువాత అపహరించబడుతున్న ఆమె గౌరవం, తరువాత ధర్మప్రశ్న. ‘భ్రాతః’ (సోదరా) అనే సంబోధనతో జటాయువు వైరం మొదలుపెట్టాలనుకోవడం లేదని, మొదట సామోపాయాన్నే ఆశ్రయిస్తున్నాడని స్పష్టమవుతుంది. ‘శుభాం గిరమ్’ (శుభమైన మాట) అనే విశేషణంతో కవి జటాయువు మాట స్వరూపాన్నే సూచిస్తాడు — అది కోపవచనం కాదు, హితోపదేశం. వృద్ధుడైన పక్షి రావణుని బలం తెలిసి కూడా మొదట ధర్మాన్నే ప్రమాణంగా నిలుపుతాడు; దీనితో అతని గొప్పతనం ప్రకాశిస్తుంది. ‘పురాణే ధర్మే’ (పురాతన ధర్మంలో) అనే పదంతో అతడు సనాతన ధర్మాన్నే ఆశ్రయిస్తాడు, తన స్వంత అభిరుచిని కాదు.

‘మహాబలా, రాజుల భార్యలను విశేషంగా రక్షించాలి; పరస్త్రీని తాకడం వల్ల కలిగే నీచమైన గతిని తప్పించుకో. ఇతరులు నిందించే పనిని ధీరుడు చేయకూడదు. తన భార్యను ఎలా రక్షించుకోవాలో, అలాగే ఇతరుల భార్యలను కూడా అవమానం నుండి రక్షించాలి. ఓ పౌలస్త్యనందనా, శాస్త్రాలలో స్పష్టంగా చెప్పబడని విషయాలలో, అర్థకామాల విషయంలో, శిష్టులు రాజునే అనుసరించి ధర్మాన్ని నిర్ణయిస్తారు. రాజే ధర్మం, రాజే కామం, రాజే ద్రవ్యాలకు ఉత్తమ నిధి; శుభమైనా పాపమైనా అంతా రాజు మూలంగానే ప్రవర్తిస్తుంది. మరి పాపస్వభావుడవూ చపలుడవూ అయిన నువ్వు రాక్షసశ్రేష్ఠుడవై ఈ ఐశ్వర్యాన్ని ఎలా పొందావు — పాపాత్ముడు విమానం పొందినట్లు?’ ఇక్కడ జటాయువు తర్కం రాజనీతిశాస్త్రాన్ని అనుసరించేది — రాజు లోకానికి ఆదర్శం; అతడు చేసిన పనిని ప్రజలు అనుకరిస్తారు, కనుక రాజు చేసిన పాపం వెయ్యిరెట్లు అవుతుంది. ‘విమానమివ దుష్కృతీ’ (పాపాత్ముడు విమానం పొందినట్లు) అనే ఉపమతో సూచించబడింది — పాపకర్ముడు ఎప్పుడో పుణ్యఫలమైన విమానాన్ని ఎక్కినట్లే, నువ్వు దైవవశాత్తు ఐశ్వర్యాన్ని పొందావు, గుణాల వల్ల కాదు. ‘శాస్త్రేషు అనాగతమ్’ (శాస్త్రాలలో చెప్పబడనిది) అయిన చోట రాజు ఆచారమే ప్రమాణం అనే నియమం స్మృతులలో ప్రసిద్ధం; జటాయువు దానినే గుర్తుచేస్తాడు. ‘పాపస్వభావః చపలః’ (పాపస్వభావుడూ చపలుడూ) అనే రెండు విశేషణాలు — ఒకటి స్వభావానికి సంబంధించినది, మరొకటి మనస్సుకు సంబంధించినది; రెండింటితోనూ రావణుని అయోగ్యత స్థాపించబడుతుంది. ఐశ్వర్యం గుణాలకు ఫలమే గానీ, స్వేచ్ఛాచారానికి అనుమతిపత్రం కాదని భావం.

‘ఎవరి స్వభావంలో కామమే ప్రధానమో, అతని ఆ స్వభావాన్ని తుడిచివేయడం సాధ్యం కాదు; దుష్టాత్ముల గృహంలో ఆర్యత్వం (పుణ్యం) చిరకాలం నివసించదు. నీ రాజ్యంలో గానీ నగరంలో గానీ మహాబలుడూ ధర్మాత్ముడూ అయిన రాముడు ఏ అపరాధమూ చేయలేదు; మరి నువ్వు ఆయనకు ఎందుకు అపరాధం చేస్తున్నావు? శూర్పణఖ కారణంగా జనస్థానంలో ఉన్న, హద్దు మీరిన ఖరుడు ఇంతకుముందు అనాయాసంగా పనులు సాధించే రామునిచే హతుడయ్యాడంటే, అందులో రాముని తప్పేమిటో యథార్థంగా చెప్పు — ఆ లోకనాథుని భార్యను అపహరించుకొని నువ్వు వెళ్ళిపోతున్నావే! త్వరగా వైదేహిని విడిచిపెట్టు; ఇంద్రుని వజ్రాయుధం వృత్రుణ్ణి దహించినట్లు, రాముని దహించే ఘోరమైన చూపు నిన్ను దహించకుండుగాక. వస్త్రం అంచున విషసర్పాన్ని కట్టుకున్నా నువ్వు గ్రహించడం లేదు; మెడకు తగిలించిన కాలపాశాన్ని కూడా నువ్వు చూడడం లేదు.’ ఇక్కడ రెండు ఉపమలు అత్యంత ప్రభావవంతమైనవి — వస్త్రంలో కట్టిన విషసర్పం, మెడలో వేలాడుతున్న కాలపాశం; రెండు చోట్లా వినాశం సమీపంలోనే ఉంది, అపహరించేవాడు మాత్రం తెలియనివాడు. ఖరవధను గుర్తుచేయడం ద్వారా జటాయువు రావణుని వైరకారణాన్ని కూడా తానే బయటపెడతాడు, ‘అందులో కూడా రాముని దోషం లేదు’ అని స్థాపిస్తాడు. ‘విసృజ’ (విడిచిపెట్టు) అనే ఆజ్ఞార్థంతో ఉపదేశం యాచన నుండి ఆదేశంగా పరిణమిస్తుంది. రాముని చూపే అస్త్రం అనే వర్ణనతో రాముని తేజస్సు సూచించబడింది — ఆయుధం కూడా అవసరం లేదు. ‘న అవబుధ్యసే’ (గ్రహించడం లేదు), ‘న పశ్యసి’ (చూడడం లేదు) అనే రెండు క్రియాపదాలు — రావణుని అంధత్వమే మూలదోషమని కవి మళ్ళీ మళ్ళీ నిర్దేశిస్తాడు.

‘సౌమ్యా, మనిషిని కుంగదీయని బరువునే మోయాలి; రోగం కలిగించకుండా జీర్ణమయ్యే అన్నాన్నే తినాలి. ఏది చేస్తే ధర్మమూ కీర్తీ శాశ్వతమైన యశస్సూ కలగవో, కేవలం శరీరానికి శ్రమ మాత్రమే మిగులుతుందో — ఆ పనిని ఎవరు చేస్తారు? ఓ రావణా, తండ్రితాతల నుండి వచ్చిన రాజ్యాన్ని యథావిధిగా పాలిస్తున్న నాకు పుట్టి అరవై వేల సంవత్సరాలు గడిచాయి. నేను వృద్ధుణ్ణి, నువ్వు యువకుడివి, ధనుస్సూ రథమూ కవచమూ బాణాలూ కలవాడివి; అయినా వైదేహిని తీసుకొని నా కళ్ళ ఎదుట నువ్వు క్షేమంగా వెళ్ళలేవు. న్యాయయుక్తమైన హేతువులతో స్థాపించబడిన శాశ్వతమైన వేదశ్రుతిని ఎవరూ అపహరించలేనట్లే, నేను చూస్తుండగా నువ్వు బలవంతంగా వైదేహిని అపహరించలేవు.’ ఇక్కడ మూడు దృష్టాంతాలు క్రమంగా — బరువు, అన్నం, కర్మ; అన్నిటిలోనూ ఒకటే నియమం: ఏది భరించలేమో దానిని స్వీకరించకూడదు. వేదశ్రుతి ఉపమను విశేషంగా మననం చేయాలి — సీత పాతివ్రత్యం వేదవచనంలా అచలమైనది; హేతువాదంతో వేదం చలించనట్లే, బలంతో ఆమె భ్రష్టురాలు కాదు. అరవై వేల సంవత్సరాలనే ఆయుర్వర్ణనతో జటాయువు అనుభవమూ ప్రామాణ్యమూ సూచించబడ్డాయి — ఇంత కాలం ధర్మంగా రాజ్యం పాలించినవాని మాటను ఉపేక్షించకూడదు. ‘నేను వృద్ధుణ్ణి, నువ్వు యువకుడివి’ అనే అసమానతను తానే అంగీకరించినా, ‘క్షేమంగా వెళ్ళలేవు’ అనే నిశ్చయం — ఇక్కడ ధర్మబలమే శరీరబలాన్ని అతిక్రమిస్తుందని ఆశయం.

‘నువ్వు శూరుడవైతే యుద్ధం చేయి; రావణా, ముహూర్తకాలం నిలువు. ఇంతకుముందు ఖరుడిలాగే నువ్వు కూడా హతుడవై నేలపై పడుకుంటావు. యుద్ధంలో అనేకసార్లు దైత్యదానవులను సంహరించిన, నారచీరలు ధరించిన రాముడు త్వరలోనే నిన్ను యుద్ధంలో చంపుతాడు. రాజకుమారులిద్దరూ దూరంగా వెళ్ళారు — నేను ఏం చేయగలను? ఓ నీచుడా, వారికి భయపడి నువ్వు త్వరగా నశిస్తావు, సందేహం లేదు. నేను బ్రతికి ఉండగా శుభమైన, కమలపత్రాల వంటి కన్నులు గల, రాముని ప్రియమైన పట్టమహిషి సీతను నువ్వు తీసుకుపోలేవు. మహాత్ముడైన రామునికీ దశరథునికీ ప్రియమైన పనిని నా ప్రాణాలు పణంగా పెట్టి అయినా తప్పక చేయాలి. నిలువు నిలువు, ఓ దశగ్రీవా, ముహూర్తకాలం చూడు; తొడిమ నుండి పండును రాల్చినట్లు నిన్ను ఉత్తమరథం నుండి పడగొడతాను; ఓ నిశాచరా, నా ప్రాణశక్తి మేరకు నీకు యుద్ధాతిథ్యం ఇస్తాను.’ చివరి శ్లోకంలో ‘యుద్ధాతిథ్యమ్’ (యుద్ధమనే ఆతిథ్యం) అనే పదం రమణీయమైనది — అతిథి వచ్చాడు, కనుక సత్కారం చేయాలి; కానీ ఆ సత్కారం యుద్ధమే. వృద్ధుడైన పక్షి చేసిన ఈ ప్రతిజ్ఞయే ఈ సర్గకు పరాకాష్ఠ; దీనితోనే తరువాతి సర్గలోని యుద్ధం ప్రారంభమవుతుంది. ‘కిం ను శక్యం మయా కర్తుమ్’ (నేను ఏం చేయగలను) అనే వాక్యంలో వృద్ధుని నిస్సహాయత ప్రకాశిస్తుంది — రామలక్ష్మణులు దూరంగా వెళ్ళారు, సహాయం లేదు; అయినా అతడు వెనుదిరగడు. ‘జీవితేన అపి’ (ప్రాణాలు పణంగా పెట్టి అయినా) అనే పదంతో ప్రాణత్యాగ సంకల్పం స్పష్టమవుతుంది. దశరథునితో ఉన్న స్నేహాన్ని తలచుకొని అతడు మిత్రధర్మాన్నే పాలిస్తాడు; ఈ కృతజ్ఞతయే జటాయువు చరిత్రకు సారం.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे पञ्चाशः सर्गः॥ ५०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి