॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 48వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

రావణుని ఆత్మశ్లాఘ, సీత గద్దింపు

రావణుని కోపం, కుబేరుని ఓటమి కథనం, పుష్పకం, లంక వర్ణన, ప్రలోభం, సీత తిరస్కారం

గత సర్గ చివరలో సీత ‘తదంతరం దాశరథేస్తవైవ చ’ (దాశరథికీ నీకూ అంత తేడా) అని పలికి మౌనం వహించింది. అది విని రావణుడు ఆగ్రహించి, నుదుట కనుబొమలు ముడివేసి, కఠినంగా జవాబిచ్చాడు. ఇప్పుడు అతని పరివ్రాజక వేషం వాస్తవంలో విడిచిపెట్టబడింది — ఇంతకుముందు వినయంతో కప్పబడినది ఇప్పుడు దర్పంతో బయటపడుతుంది. ‘వరవర్ణినీ, నేను వైశ్రవణునికి సవతి సోదరుడను; నా పేరు రావణుడు, ప్రతాపవంతుడైన దశగ్రీవుడను; నీకు మేలు కలుగుగాక’ అని అతడు తనను గురించి చెప్పుకుంటాడు. తరువాత అతడు తాను ఎంత భయంకరుడో వర్ణిస్తాడు — ‘గంధర్వులతో కూడిన దేవతలూ, పిశాచాలూ, పక్షులూ, సర్పాలూ మృత్యువుకు ప్రజలు భయపడినట్లు ఎల్లప్పుడూ భయపడుతూ ఎవరి నుండి పారిపోతారో; ఏదో ఒక కారణంగా సవతి సోదరుడైన వైశ్రవణుణ్ణి ద్వంద్వయుద్ధంలో ఎదుర్కొని, కోపంతో పరాక్రమించి రణంలో ఎవడు జయించాడో; ఎవరికి భయపడి అతడు తన సమృద్ధమైన నివాసాన్ని విడిచి పర్వతశ్రేష్ఠమైన కైలాసంపై నివసిస్తున్నాడో — ఆ నేనే.’ సోదరుని ఓటమే అతనికి మొదటి ప్రమాణం; కులగౌరవాన్ని మాత్రం అతడు తన కీర్తి కోసమే వాడుకుంటాడు. ‘లలాటే భ్రుకుటిం కృత్వా’ (నుదుట కనుబొమలు ముడివేసి) అనే ఒకే చిత్రంతో కవి అతని మార్పును చూపిస్తాడు — ఇంతకుముందు ‘ప్రశ్రితం వాక్యమ్’ (వినయపూర్వకమైన మాట) పలికినవాడే ఇప్పుడు కనుబొమల విరుపుతో మాట్లాడుతున్నాడు. వేషం ఇంకా పరివ్రాజకునిదే, కానీ వాక్కు రాక్షసరాజుది; ఈ విరోధాన్నే ఆశ్రయించి కవి అతని అంతరంగ రూపాన్ని బయటపెడతాడు.

‘అతనికి చెందిన, కోరిన చోటికి వెళ్ళే, శుభమైన పుష్పకమనే విమానాన్ని నేను పరాక్రమంతో వశపరుచుకున్నాను; భద్రా, దానితోనే నేను ఆకాశంలో సంచరిస్తాను. మైథిలీ, కోపం పుట్టిన నా ముఖాన్ని చూసిన మాత్రాన్నే ఇంద్రుడు మొదలైన దేవతలు భయంతో పారిపోతారు. నేను ఎక్కడ ఉంటానో అక్కడ వాయువు సంశయిస్తూ వీస్తుంది; తీక్ష్ణమైన కిరణాలు గల సూర్యుడు కూడా భయంతో ఆకాశంలో చల్లని కిరణాలు గల చంద్రునిలా అయిపోతాడు. నేను ఎక్కడ నిలుస్తానో, ఎక్కడ సంచరిస్తానో అక్కడ చెట్ల ఆకులు కదలవు, నదుల నీరు స్తంభించిపోతుంది.’ ఈ మూడు శ్లోకాలతో అతడు ప్రకృతి స్తంభించిపోవడాన్నే తన లక్షణంగా చెప్పుకుంటాడు — నలభై ఆరవ సర్గలో కవి దేనిని దుర్నిమిత్తంగా వర్ణించాడో, దానినే ఇప్పుడు అతడు గొప్పగా చెప్పుకుంటాడు. తరువాత అతడు తన నగరాన్ని వర్ణిస్తాడు — ‘సముద్రానికి ఆవల లంక అనే నా శుభమైన నగరం ఉంది, ఘోరమైన రాక్షసులతో నిండి ఉంది, ఇంద్రుని అమరావతిలా ఉంది. తెల్లని ప్రాకారంతో చుట్టబడి అది ప్రకాశిస్తుంది; బంగారు అంతస్తులూ, వైడూర్యమయమైన తోరణాలూ గల రమ్యమైన నగరం అది.’ అమరావతితో ఉపమ సూచనప్రాయమే — ఇంద్రునితో పోటీపడేవాడే ముందు రామునిచే హతుడవుతాడు. పుష్పకం ప్రస్తావనను కూడా గుర్తుంచుకోవాలి; అదే విమానం మళ్ళీ యుద్ధకాండలో రాముడు అయోధ్యకు తిరిగి రావడానికి ఉపయోగపడుతుంది, కనుక ఇక్కడ కవి దూరంలోని ఫలితాన్ని కూడా సూచిస్తున్నట్లుంది. ‘వీర్యాత్ ఆవర్జితమ్’ (పరాక్రమంతో వశపరుచుకున్నది) అనే పదంతో అతడు దొంగతనాన్ని కూడా పరాక్రమంగా చెప్పుకుంటాడు.

‘ఆ నగరం ఏనుగులతో, గుర్రాలతో, రథాలతో క్రిక్కిరిసి ఉంటుంది, తూర్యనాదాలతో మారుమోగుతుంది, సమస్త కోరికలనూ ఫలించే వృక్షాలతో నిండిన ఉద్యానవనాలతో అలంకరించబడి ఉంటుంది. ఓ సీతా, రాజపుత్రీ, అక్కడ నువ్వు నాతో కలిసి నివసించు; మనస్వినీ, అప్పుడు నువ్వు మానవ స్త్రీలను కూడా తలచుకోవు. వరవర్ణినీ, దివ్యమైన, మానవమైన భోగాలను అనుభవిస్తూ, ఆయువు తీరిపోయిన మానవుడైన రాముని నువ్వు తలచుకోవు.’ తరువాత అతడు రామునే నిందించడం మొదలుపెడతాడు — ‘రాజైన దశరథుడు తన ప్రియమైన కుమారుణ్ణి రాజ్యంలో నిలిపి, మందవీర్యుడైన పెద్ద కొడుకును అడవికి పంపాడు. విశాలాక్షీ, రాజ్యం కోల్పోయి, బుద్ధి నశించిన, దీనుడైన ఆ తాపసుడు రామునితో నువ్వు ఏం చేస్తావు?’ ఈ నింద అతని ముందు మాటకే విరుద్ధం — ‘అతడు నా వ్రేలికి కూడా సమానుడు కాడు’ అని చెప్పబోయేవాడే అతనిని భయకారణంగా భావిస్తున్నాడు; కనుక ఈ నిందకు మూలం భయమే అని తెలుస్తుంది. ‘గతాయుషః మానుషస్య రామస్య’ (ఆయువు తీరిన మానవుడైన రాముని) అనే మూడు పదాలతో అతడు రాముని మూడు విధాలుగా తక్కువ చేస్తాడు — ఆయువు క్షీణించింది, జాతి మానవజాతి, దశ వనవాసిది. సీత మాత్రం ఇదంతా విన్నా ఏమీ మాట్లాడదు; ఆమె మౌనం తరువాతి తిరస్కారంలోనే భగ్నమవుతుంది. ‘మా స్మర’ (తలచుకోకు) అని అతడు దేనిని కోరుకుంటున్నాడో, అదే ఆమెకు ఏకైక నిధి.

‘తనంతట తానే వచ్చిన రాక్షసాధిపతిని కాపాడు, అతనిని కోరుకో; మన్మథుని బాణాలకు లోనైన నన్ను నువ్వు తిరస్కరించడం తగదు. భీరూ, నన్ను తిరస్కరించి నువ్వు తరువాత పశ్చాత్తాపపడతావు — పురూరవుణ్ణి కాలితో తన్ని విడిచిపెట్టిన ఊర్వశి తరువాత పరితపించినట్లు. వరవర్ణినీ, యుద్ధంలో ఆ మానవుడైన రాముడు నా వ్రేలికి కూడా సమానుడు కాడు; నీ అదృష్టం వల్లనే నేను వచ్చాను; నన్ను సేవించు.’ కేవలం మూడు శ్లోకాలలోనే అతని మాట ప్రార్థన నుండి ఆజ్ఞ వైపుకు సాగుతుంది — మొదట ‘రక్ష’ (కాపాడు) అనే యాచన, తరువాత పశ్చాత్తాపమనే భయాన్ని చూపడం, చివరకు ‘నీ అదృష్టం వల్ల’ అని తన గొప్పతనాన్నే చెప్పుకోవడం. ఊర్వశీ పురూరవుల ఉపమ కూడా విపరీతమైనదే — అక్కడ స్త్రీయే విడిచిపెట్టింది, ఇక్కడ మాత్రం తనను విడిచిపెట్టాలనుకుంటున్న ఆమెను అతడే బెదిరిస్తున్నాడు. ‘రక్ష’ అనే క్రియాపదం విచిత్రమైనది — రాక్షసులకు అధిపతి అయినవాడే రక్షణను యాచిస్తున్నాడు; కవి ఇక్కడ శబ్దశ్లేషతో అతని దైన్యాన్ని చూపిస్తాడు. అతని ఉపన్యాసమంతా చివరకు ‘భజస్వ’ (నన్ను సేవించు) అనే ఒక్క పదంలో బంధించబడుతుంది.

ఇలా అనబడిన వైదేహి కోపించి, ఎర్రబడిన కన్నులతో, నిర్జనమైన ఆ చోట ఆ రాక్షసాధిపతితో కఠినంగా ఇలా అంది — ‘సకల దేవతలచే నమస్కరించబడే వైశ్రవణ దేవుణ్ణి సోదరునిగా చెప్పుకుంటూ, నువ్వు ఇలాంటి అశుభమైన పని ఎలా చేయాలనుకుంటున్నావు? రావణా, కఠినుడూ, దుర్బుద్ధీ, ఇంద్రియనిగ్రహం లేనివాడూ అయిన నువ్వు ఎవరికి రాజువో, ఆ రాక్షసులందరూ తప్పక నశిస్తారు. ఇంద్రుని భార్య శచిని అపహరించి కూడా బ్రతకవచ్చేమో; కానీ రాముని భార్యనైన నన్ను తీసుకుపోయి ఎవరూ క్షేమంగా ఉండలేరు. వజ్రధారి అయిన ఇంద్రుని సాటిలేని రూపం గల శచిని బలాత్కరించి కూడా ఎవరైనా తరువాత చిరకాలం జీవించవచ్చేమో; కానీ నా వంటిదానిని అవమానించి, రాక్షసా, అమృతం తాగినా నీకు విముక్తి లేదు.’ ఈ విధంగా ఆమె రెండుసార్లు శచినే ఉపమానంగా చేస్తుంది — దేవరాజు పత్నిని అపహరించడం కూడా క్షమించదగినదేమో, కానీ రామపత్నిని కాదు; దీనితో ఆమె రాముని గొప్పతనాన్ని ఇంద్రుని కంటే కూడా అధికంగా స్థాపిస్తుంది. చివరి శ్లోకం ఉపజాతి వృత్తంలో గాంభీర్యాన్ని మోస్తుంది; ‘పీతామృతస్య అపి’ (అమృతం తాగినవానికి కూడా) అనే పదంతో అమృతం కూడా నిష్ఫలమేనని చెప్పబడింది. సీత జవాబులో విలాపం లేదు, యాచన లేదు; కేవలం ధర్మం, నీతి, పరిణామం మాత్రమే. ‘అవశ్యం వినశిష్యంతి సర్వే రావణ రాక్షసాః’ (రావణా, రాక్షసులందరూ తప్పక నశిస్తారు) అనే మాట సమగ్ర యుద్ధకాండకు బీజం వంటిది — ఆమె ఇక్కడ ఏమి చెబుతుందో, అదే ముందు జరుగుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डेऽष्टचत्वारिंशः सर्गः॥ ४८॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి