॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 41వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

మారీచుడు రావణునికి వినాశభయాన్ని చూపడం

రాజులా ఆజ్ఞాపించబడిన మారీచుని నిర్భయమైన కఠినవచనం, దుర్మంత్రుల నింద, రాజరక్షణ ఉపదేశం, రాముని చేతిలో తన మరణం నిశ్చయమని గ్రహించడం

గత సర్గలో రావణుడు రాజులా ఆజ్ఞ ఇచ్చాడు — ‘మాయామృగమై సీతను ప్రలోభపెట్టు’ అని. ఆ ఆజ్ఞ మారీచునికి సర్వథా ప్రతికూలమైనది. ఈ సర్గలో అతడు నిర్భయుడై రాక్షసాధిపునితో కఠినంగా మాట్లాడడం ఆరంభిస్తాడు; రెండువైపులా మరణం నిశ్చయమైనప్పుడు భయానికి ప్రయోజనం లేదని అతని నిశ్చయం. అతడు అడుగుతాడు — ‘కుమారులతో, రాజ్యంతో, మంత్రులతో సహా నీకు ఈ వినాశనాన్ని ఏ పాపకర్ముడు ఉపదేశించాడు? సుఖంగా ఉన్న నిన్ను చూసి ఆనందించని ఆ పాపి ఎవడు? ఈ మృత్యుద్వారాన్ని ఉపాయంగా ఎవడు చూపాడు? నిశాచరా, ఇది స్పష్టమే — నీ శత్రువులు తామే బలహీనులై, బలవంతుడిచేత అడ్డగించబడి నువ్వు నశించాలని కోరుకుంటున్నారు. నువ్వు నీ చేతలతోనే నశించాలని కోరుకునే ఏ క్షుద్రుడు, అహితబుద్ధి గలవాడు దీనిని ఉపదేశించాడు?’ నాలుగు ప్రశ్నలూ ఒకే అర్థాన్ని మోస్తాయి — నిన్ను రామవిరోధంలో నియోగించేవాడు మిత్రుడు కాడు, శత్రువే. ఇక్కడ ‘నిఃశంకః’ (నిర్భయుడై) అనే పదం మననం చేయదగినది — గత సర్గలలో రాముని పేరు విన్నంతనే వణికిపోయినవాడు ఇప్పుడు మరణం నిశ్చయమవడం వల్లనే నిర్భయుడయ్యాడు. ‘రాజవత్’ (రాజులా) అనే పదం రావణుని ఆజ్ఞ స్వరూపాన్ని సూచిస్తుంది — అది మిత్రుని ప్రార్థన కాదు, ప్రభువు శాసనం; అందుకే మారీచుని సమాధానం కూడా ప్రతికూలంగా, కఠినంగా వచ్చింది.

తరువాత మారీచుడు మంత్రుల దోషాన్ని బయటపెడతాడు — ‘రావణా, నీ మంత్రులు నిజానికి వధార్హులు, కాని వధించబడడం లేదు; చెడుదారి పట్టిన నిన్ను ఏ విధంగానూ అడ్డుకోనివారే రాజుకు అహితం చేసేవారు. కామానుసారం నడుచుకుంటూ చెడుదారిని ఆశ్రయించిన రాజును సజ్జనులైన మంత్రులు అన్ని విధాలా అడ్డుకోవాలి; నువ్వు మాత్రం అడ్డుకోదగినవాడవైనా అడ్డుకోబడడం లేదు.’ తరువాత అతడు రాజమంత్రి సంబంధపు సామాన్యధర్మాన్ని ఉపదేశిస్తాడు — ‘జయించేవారిలో శ్రేష్ఠుడా, మంత్రులు ధర్మాన్నీ అర్థాన్నీ కామాన్నీ యశస్సునూ స్వామి అనుగ్రహం వల్లనే పొందుతారు. దానికి విపర్యయమైతే అదంతా వ్యర్థమవుతుంది; స్వామి దోషం వల్ల ఇతర జనులు ఆపదనే పొందుతారు. ధర్మానికీ యశస్సుకూ రాజే మూలం; కనుక అన్ని అవస్థలలోనూ రాజులను రక్షించాలి.’ ఇక్కడ మారీచుడు తనను మంత్రి స్థానంలో నిలుపుకునే మాట్లాడతాడు — అతని నింద ద్వేషంతో కాదు, రాజును రక్షించాలనే కోరికతో ప్రవర్తించింది. ‘వధ్యాః ఖలు న వధ్యంతే’ (వధార్హులు వధించబడడం లేదు) అనే మాటలోని విరోధాభాసం మనోహరమైనది — నిజానికి దండనార్హులైనవారు దండన లేకుండా ఉన్నారు, రక్షించదగిన రాజే వినాశనం వైపు తీసుకువెళ్ళబడుతున్నాడు. ‘జయతాం వర’ (జయించేవారిలో శ్రేష్ఠుడా) అనే సంబోధన కూడా రెండు విధాలుగా భాసిస్తుంది — ఒకవైపు స్తుతి, మరొకవైపు వ్యంగ్యం, ఎందుకంటే జేతలలో శ్రేష్ఠుడైనవాడే ఇప్పుడు తన చేతులారా పరాజయం వైపు పరుగెత్తుతున్నాడు.

తరువాత అతడు రాజ్యపాలన రీతిని ఉపదేశిస్తాడు — ‘నిశాచరా, తీక్ష్ణుడైన రాజు రాజ్యాన్ని పాలించలేడు; అతిప్రతికూలుడూ పాలించలేడు, వినయం లేనివాడూ పాలించలేడు. కఠినమైన మంత్రాంగం చేసే మంత్రులు ఆ రాజుతో పాటే దుఃఖం అనుభవిస్తారు — ఎగుడుదిగుడు దారులలో చేతకాని సారథులు గల రథాలు త్వరగా నశించినట్లు.’ దృష్టాంతం స్పష్టం — సారథి దోషంతో రథం నశిస్తుంది, రాజు దోషంతో రాష్ట్రం. ‘లోకంలో అనేకులు సాధువులూ యుక్తమైన ధర్మాన్ని ఆచరించినవారూ కూడా ఇతరుల అపరాధం వల్ల పరివారంతో సహా నశించారు. ప్రతికూలుడూ తీక్ష్ణుడూ అయిన స్వామి రక్షిస్తున్న ప్రజలు వర్ధిల్లరు — నక్క కాపలా కాస్తున్న గొర్రెల్లా.’ నక్క కాపాడే గొర్రెలు అనే ఉపమ రాక్షసరాజ్యపు ప్రస్తుత దశనే వెల్లడిస్తుంది. ‘తీక్ష్ణమంత్రాః సచివాః’ (కఠినమైన మంత్రాంగం చేసే మంత్రులు) అనే పదంతో మారీచుడు రావణుని సభ స్వరూపాన్నే సూచిస్తాడు — కఠినంగా మంత్రాంగం చేసేవారు స్వామితో పాటే వినాశనాన్ని పొందుతారు. మూడు దృష్టాంతాలు క్రమంగా విస్తరిస్తాయి — రథం, సాధువులు, గొర్రెలు; మూడింటిలోనూ దోషం అనుసరించేవారిది కాదు, నాయకునిదే.

తరువాత మారీచుడు ప్రత్యక్షంగానే కఠోరసత్యాన్ని చెబుతాడు — ‘కర్కశుడూ దుర్బుద్ధీ ఇంద్రియాలను జయించనివాడూ అయిన నువ్వు ఎవరికి రాజువో, ఆ రాక్షసులందరూ తప్పకుండా నశిస్తారు.’ తరువాత అతడు తన దశను వర్ణిస్తాడు — ‘కాకతాళీయంగా ఈ ఘోరమైన ఆపద నాకు వచ్చి పడింది; ఇందులో నువ్వే శోచనీయుడవు, ఎందుకంటే సైన్యంతో సహా నువ్వు నశిస్తావు. రాముడు ఈ రోజు నన్ను చంపి త్వరలోనే నిన్ను కూడా చంపుతాడు. దీనితో మాత్రం నేను కృతకృత్యుడనే — శత్రువు చేతిలో హతుడనై మరణించడం నాకు శ్రేయస్కరమే.’ రావణుని ఆజ్ఞను పాలించడం కంటే శత్రువు చేతిలో మరణించడం మేలని అతని నిర్ణయం; ఇదే ఈ సర్గలోని కరుణ. ‘కాకతాళీయమ్’ (కాకి వాలడం, తాటిపండు రాలడం ఒకేసారి జరిగినట్లు) అనే పదంతో దైవయోగం సూచించబడింది — మారీచుని ఇష్టంతో కాదు, రావణుని బుద్ధితో కాదు, ఆకస్మికమైన సంఘటనతోనే ఇదంతా వచ్చి పడింది.

చివరకు అతడు రావణునికి చివరి సత్యాన్ని చెబుతాడు — ‘రాముని చూడగానే నేను హతుడనైనట్లే భావించు; సీతను అపహరించి నువ్వు కూడా బంధువులతో సహా హతుడవైనట్లే తెలుసుకో. నాతో కలిసి నువ్వు సీతను ఆశ్రమం నుండి తీసుకువస్తే, నువ్వూ మిగలవు, నేనూ మిగలను, లంకా మిగలదు, రాక్షసులూ మిగలరు.’ చివరి శ్లోకం వంశస్థవృత్తంలో చెప్పబడింది — ‘హితైషినైన నేను వారిస్తున్నా నువ్వు ఈ మాటను సహించడం లేదు. ఆయువు తీరిపోయి చచ్చినవారితో సమానమైన నరులు మిత్రులు చెప్పిన హితాన్ని గ్రహించరు.’ దీనితో మారీచుని ఉపదేశం ముగుస్తుంది; రావణుని సమాధానం మాత్రం తరువాతి సర్గలో వినబడుతుంది. ‘పరేతకల్పాః’ (చచ్చినవారితో సమానమైనవారు) అనే ఉపమ అత్యంత తీక్ష్ణమైనది — బ్రతికి ఉన్నా రావణుడు మృతప్రాయుడేనని మారీచుని నిర్ణయం, ఎందుకంటే హితవచనాన్ని గ్రహించే అతని శక్తి నశించింది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः॥ ४१॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి