॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 38వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

మారీచుడు తన పూర్వవృత్తాంతం చెప్పడం

విశ్వామిత్రుని యజ్ఞరక్షణలో బాలరాముని పరాక్రమం, మారీచుడు సముద్రంలో పడడం, లంకా వినాశనపు భవిష్యద్వాణి

రావణుడు ప్రత్యక్ష ఉదాహరణతో గ్రహించేలా మారీచుడు తన పూర్వవృత్తాంతాన్ని చెప్పడం ఆరంభిస్తాడు. ఒకప్పుడు నేను వీర్యమదంతో ఈ భూమిపై తిరుగుతూ ఉండేవాడిని; వెయ్యి ఏనుగుల బలం ధరించి పర్వతంలా ఉండేవాడిని. నా శరీరం నల్లని మేఘం వంటిది, చెవులకు మేలిమి బంగారు కుండలాలు, తలపై కిరీటం, చేతిలో పరిఘ; లోకానికి భయం కలిగిస్తూ, ఋషుల మాంసాన్ని తింటూ నేను దండకారణ్యంలో సంచరిస్తూ ఉండేవాడిని. ఆ మదంతో నేను మునుల యజ్ఞాలకు విఘ్నం కలిగించేవాడిని. అప్పుడు నా చేత భయపడిన ధర్మాత్ముడైన మహాముని విశ్వామిత్రుడు స్వయంగా రాజైన దశరథుని దగ్గరకు వెళ్ళి ఇలా అన్నాడు — పర్వకాలంలో ఈ రాముడు ఏకాగ్రతతో నన్ను రక్షించాలి; రాజా, మారీచుని వల్ల నాకు ఘోరమైన భయం కలిగింది అని. ముని ఈ మాట విని ధర్మాత్ముడైన దశరథ మహారాజు అప్పుడు ప్రత్యుత్తరం ఇవ్వడానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఇలా మారీచుని కథలో రాముని పేరు మొదట ముని నోటి నుండే వెలువడుతుంది. గత సర్గలో మారీచుడు నీతివాక్యాలతో ఉపదేశించాడు; ఇక్కడ అతడు తన స్వానుభవాన్నే ప్రమాణంగా ఉంచుతాడు, ఎందుకంటే పరోక్ష ఉపదేశం రావణుని తాకలేదు. ఈ సర్గలో కథాకాలం వెనక్కి మళ్ళుతుంది — బాలకాండలోని విశ్వామిత్రుని యజ్ఞరక్షణ సందర్భం ఇక్కడ మారీచుని జ్ఞాపకంగా మళ్ళీ చెప్పబడుతుంది. అప్పుడు నా బలాన్ని దేవతలు కూడా అడ్డుకోలేకపోయారు, వరదానంతో నేను గర్వించి ఉన్నాను.

దశరథుడు మహాభాగుడైన మహాముని విశ్వామిత్రునికి ఇలా బదులిచ్చాడు — ఈ రాఘవుడు పన్నెండేళ్ళ కంటే తక్కువ వయస్సు గలవాడు, అస్త్రవిద్య నేర్వనివాడు; వీని వయస్సు చిన్నది, అస్త్రాభ్యాసం పూర్తి కాలేదు. కావాలంటే నా ఆ సైన్యం నాతో పాటు వస్తుంది; చతురంగబలంతో నేనే స్వయంగా వచ్చి ఆ నిశాచరుని చంపుతాను, మునిశ్రేష్ఠా, నీ శత్రువును నీ ఇష్టం వచ్చినట్లు సంహరిస్తాను అని. అలా చెప్పగా ఆ ముని రాజుతో ఇలా అన్నాడు — ఆ రాక్షసుని కోసం రాముడు తప్ప మరే బలమూ లోకంలో చాలదు. రాజును స్తుతిస్తాడు కూడా — యుద్ధాలలో నువ్వు దేవతలను కూడా కాపాడినవాడవు; నువ్వు చేసిన పని ముల్లోకాలకూ తెలిసినదే. కాని — పరంతపా, నీకు పెద్ద సైన్యం ఉన్నమాట నిజమే, అది ఇక్కడే ఉండనీ; బాలుడైనా ఈ మహాతేజస్వి వానిని అణచడానికి సమర్థుడు; నేను రాముని తీసుకువెళ్తాను, నీకు శుభమగుగాక అని. ముని నిశ్చయం రాజు సంకోచం కంటే బలవత్తరమైంది. అలా చెప్పి పరమప్రీతుడైన విశ్వామిత్రుడు ఆ రాజకుమారుని తీసుకుని తన ఆశ్రమానికి వెళ్ళాడు. ఇక్కడ ముద్రణలో రాజు మాటలో ‘ఊనద్వాదశవర్షః’ (పన్నెండేళ్ళ కంటే తక్కువ) అనే పాఠం ఉంది; బాలకాండలో మాత్రం ‘ఊనషోడశవర్షః’ (పదహారేళ్ళ కంటే తక్కువ) అని చెప్పబడిందని గీతాప్రెస్ సంస్కరణ పాదటిప్పణిలో స్వయంగా సూచించబడింది, సమీక్షిత సంస్కరణ కూడా అక్కడ ‘ఊనషోడశ’ అనే చదువుతుంది. మారీచుని ఆశయం మాత్రం ఒక్కటే — బాల్యంలోనే అంతటివాడైనవాడు ఇప్పుడు ఎలాంటివాడో అని. ముని మాటలో రెండు భావాలు కలిసి ఉన్నాయి — రాజుపట్ల గౌరవం, బాలునిపట్ల విశ్వాసం; స్తుతితో అతడు రాజు సంకోచాన్ని శమింపజేస్తాడు, ‘బాలుడైనా సమర్థుడు’ అనే మాటతో తన జ్ఞానాన్ని వెల్లడిస్తాడు.

దండకారణ్యంలో యజ్ఞం కోసం దీక్ష వహించిన ఆ మునిని రక్షించడానికి రాముడు చిత్రమైన ధనుస్సును టంకారం చేస్తూ అక్కడికి వచ్చాడు. మారీచుడు ఆనాటి రాముని రూపాన్ని ఆశ్చర్యంతో గుర్తుచేసుకుంటాడు — మీసకట్టు ఇంకా రానివాడు, అంటే యౌవనపు చిహ్నాలు ఇంకా కనిపించనివాడు; శ్రీమంతుడు, బాలుడు, శ్యామవర్ణుడు, శుభమైన చూపులు గలవాడు; ఒక్క వస్త్రమే ధరించినవాడు, ధనుర్ధారి, శిఖ గలవాడు, బంగారు మాలతో శోభించేవాడు. తన ప్రజ్వలించే తేజస్సుతో దండకారణ్యాన్ని శోభింపజేస్తూ అతడు అప్పుడు ఉదయించిన బాలచంద్రునిలా కనిపించాడు. ఈ ఉపమ మారీచుని జ్ఞాపకంలో స్థిరంగా ఉంది — బాలచంద్రునిలా సౌమ్యంగా కనిపించినవాడే క్షణంలో కాలాగ్నిలా మారాడు. ఈ వర్ణన రావణుని కోసమే — బాలుడే అలాంటివాడైతే, ఇప్పుడు ప్రౌఢుడు ఎలాంటివాడో అని చెప్పకపోయినా ధ్వనిస్తుంది. మారీచుని వర్ణనలో విరోధాభాసమే సారం — ఒకే శరీరంలో బాలత్వమూ దివ్యతేజస్సూ కలిసి ఉన్నాయి. ఒక్క వస్త్రం ధరించడం, శిఖ, బంగారు మాల — ఇదంతా బ్రహ్మచారి రూపం; ధనుర్ధారి అనేది మాత్రం క్షత్రియునిది. కనుక అతడు అప్పుడు తపస్విలా కనిపించాడు, కాని నిజానికి యజ్ఞరక్షకుడు.

తరువాత మేఘం వంటివాడినీ, మేలిమి బంగారు కుండలాలు ధరించినవాడినీ, బలవంతుడినీ, వరం పొందినవాడినీ అయిన నేను గర్వంతో ఆశ్రమం లోపలికి వచ్చాను. ఆయుధం ఎత్తి ప్రవేశించిన నన్ను అతడు చూశాడు; నన్ను చూసి అతడు ఏ మాత్రమూ తొట్రుపడకుండా విల్లుకు నారి ఎక్కించాడు — భయమూ లేదు, తొట్రుపాటూ లేదు. నేను మాత్రం మోహంతో ‘వీడు బాలుడు’ అని రాఘవుని తక్కువగా భావించి, త్వరపడుతూ విశ్వామిత్రుని ఆ వేదిక వైపు పరుగెత్తాను. అప్పుడు అతడు పదునైన, శత్రుసంహారకమైన బాణాన్ని విడిచాడు; దానితో కొట్టబడి విసిరివేయబడిన నేను నూరు యోజనాల దూరంలో సముద్రంలో పడ్డాను. కాని — నాయనా, ఆ వీరుడు నన్ను చంపాలనుకోలేదు, అందుకే నేను రక్షించబడ్డాను; రాముని బాణవేగానికి విసిరివేయబడి స్పృహ తప్పాను. అప్పుడు అతడు నన్ను లోతైన సముద్రజలంలో పడవేశాడు; చాలాసేపటికి స్పృహ వచ్చి లంకాపురికి వెళ్ళాను. ఈ ఒక్క ఉదాహరణతో మారీచుడు చూపుతాడు — రాముని బాణం చంపడానికీ సమర్థమే, రక్షించడానికీ సమర్థమే; వధ చేయలేదంటే అది అతని అనుగ్రహమే. ఇక్కడ మారీచుడు మూడు క్రమాలను చూపుతాడు — గర్వంతో ప్రవేశం, అవజ్ఞతో దాడి, బాణంతో దూరంగా విసిరివేయబడడం. ‘అసంభ్రాంతః’ (తొట్రుపడకుండా) అనే పదంతో బాలుని ధైర్యం సూచించబడింది; ‘అవజానన్ మోహాత్’ (మోహంతో తక్కువగా భావించి) అనే పదంతో తన దోషాన్నే ఒప్పుకున్నాడు. రావణుడు ఇప్పుడు చేస్తున్నదే మారీచుడు అప్పుడు చేశాడు అనే పోలిక చెప్పకపోయినా స్పష్టమే. నూరు యోజనాల దూరంలో సముద్రంలో పడినా నేను చావలేదు అనేదే రాముని సంయమానికి ప్రమాణం; అతడు చంపాలనుకుని ఉంటే ఆ క్షణంలోనే నేను నశించి ఉండేవాడిని.

ఇలా నేను అప్పుడు విడిచిపెట్టబడ్డాను, కాని నా సహాయకులు కూల్చబడ్డారు — అదీ అస్త్రవిద్య నేర్వని, శ్రమ లేకుండా పనులు సాధించే బాలుడైన రామునిచేతనే. అది గుర్తుచేసుకుని మారీచుడు హెచ్చరిస్తాడు — నేను వారిస్తున్నా నువ్వు రామునితో వైరం పెట్టుకుంటే, ఘోరమైన ఆపదను త్వరలోనే పొంది మిగలవు, నాశనమే పొందుతావు. తరువాత అతడు లంక రాబోయే వినాశనాన్ని చిత్రిస్తాడు — క్రీడావిలాసాల విధులు తెలిసినవారూ, సభలనూ ఉత్సవాలనూ చూసేవారూ, సుఖమే పరమావధిగా గలవారూ అయిన ఆ రాక్షసులకు నువ్వు సంతాపాన్నీ అనర్థాన్నీ తెచ్చిపెడతావు. మేడలతో ప్రాసాదాలతో కిక్కిరిసిన, నానావిధ రత్నాలతో అలంకరించిన లంకాపురి మైథిలి కారణంగా నశించడం నువ్వు చూస్తావు. ఒక నీతివాక్యం కూడా చెబుతాడు — పాపాలు చేయని శుచులైనవారు కూడా పాపిని ఆశ్రయించడం వల్ల ఇతరుల పాపాలతో నశిస్తారు, సర్పాల మడుగులోని చేపల్లా. దివ్యచందనం పూసుకున్న, దివ్యాభరణాలు ధరించిన రాక్షసులు నీ దోషం వల్లనే నేలపై కూలి ఉండడం నువ్వు చూస్తావు; భార్యలను కోల్పోయినవారూ, భార్యలతో ఉన్నవారూ, చావగా మిగిలినవారూ, శరణం లేనివారూ అయిన నిశాచరులు పది దిక్కులకూ పారిపోవడం నువ్వు చూస్తావు. బాణజాలంతో కప్పబడిన, అగ్నిజ్వాలలతో చుట్టుముట్టబడిన, భవనాలు కాలిపోయిన లంకను నువ్వు నిస్సందేహంగా చూస్తావు అని. ఈ భవిష్యద్వాణి యుద్ధకాండంలో అక్షరాలా నిజమవుతుంది. ‘ద్రక్ష్యసి’ (చూస్తావు) అనే క్రియాపదం మళ్ళీ మళ్ళీ — దాదాపు ఏడుసార్లు — వస్తుంది; దీనితో భవిష్యత్కాలం ప్రత్యక్షంలా చిత్రించబడింది. చేపల ఉపమ కూడా మర్మస్పర్శి — సర్పాల మడుగులో నివసించే నిర్దోషులైన చేపలు సర్పాల కారణంగానే చంపబడతాయి; అలాగే రావణుడొక్కని దోషంతో సమస్త రాక్షసజాతీ నశిస్తుంది. ఇక్కడ మారీచుడు రాక్షసుల స్వభావాన్ని కూడా సూచిస్తాడు — వారు యుద్ధప్రియులు కారు, క్రీడావిలాసప్రియులు; అలాంటి నిరపరాధులు కూడా ఒక్క రాజు కామం వల్ల చంపబడతారనేది కరుణ. భార్యలను కోల్పోయినవారు, భార్యలతో ఉన్నవారు, చావగా మిగిలినవారు, శరణం లేనివారు అనే నాలుగు పదాలతో ఓడిపోయిన నగరపు సమగ్రచిత్రం నిర్మించబడింది. అగ్నిజ్వాలలతో చుట్టుముట్టబడినది, బాణజాలంతో కప్పబడినది, భవనాలు కాలిపోయినది అయిన లంక — ఈ మూడింటినీ మారీచుడు ‘అసంశయమ్’ (నిస్సందేహంగా) అని నిశ్చయంతో చెబుతాడు.

చివరకు మారీచుడు మూలదోషాన్నే స్పృశిస్తాడు — పరస్త్రీని చెరపట్టడం కంటే మించిన పాపం మరొకటి లేదు. నీ అంతఃపురంలో వేలాది స్త్రీలు ఉన్నారు; కనుక నీ భార్యలయందే అనురక్తుడవై ఉండు, నీ కులాన్ని రక్షించుకో, రాక్షసులను రక్షించు, అలాగే నీ మానాన్నీ అభివృద్ధినీ రాజ్యాన్నీ నీకు ఇష్టమైన జీవితాన్నీ రక్షించుకో. సౌమ్యులైన భార్యలనూ మిత్రవర్గాన్నీ చిరకాలం అనుభవించాలనుకుంటే, రామునికి అప్రియం చేయకు. చివరి శ్లోకం వంశస్థవృత్తంలో గంభీరంగా ఉంది — మిత్రుడనైన నేను ఎంతగా వారిస్తున్నా నువ్వు బలవంతంగా సీతను చెరపడితే, బలం క్షీణించి బంధువులతో సహా రాముని బాణాలకు ప్రాణాలు కోల్పోయి యమలోకానికి వెళ్తావు. ఈ స్పష్టమైన మాటతో సర్గ ముగుస్తుంది; కాని మారీచుని హితోపదేశం రావణుని చెవిలోకి ప్రవేశించదు. ‘పరదారాభిమర్శాత్ నాన్యత్ పాపతరమ్’ (పరస్త్రీని చెరపట్టడం కంటే మించిన పాపం లేదు) అనే వాక్యం సర్గకు నైతిక కేంద్రం. మారీచుడు కేవలం భయాన్నే చూపడు, ధర్మాన్ని కూడా గుర్తుచేస్తాడు; భయం, ధర్మం రెండిటితోనూ అతడు రావణుని వారించాలనుకుంటాడు. కాని కాలప్రేరితుడైన రావణునికి రెండూ నిష్ఫలమవుతాయని తరువాతి సర్గ చూపుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डेऽष्टात्रिंशः सर्गः॥ ३८॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి