॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 10వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

ప్రతిజ్ఞను నెరవేర్చాలనే రాముని నిశ్చయం

సీత మాటను అభినందించడం, ఋషుల శరణాగతి కథనం, ఋషిరక్షణ ప్రతిజ్ఞ దార్ఢ్యం, సీత ప్రశంస

భర్తృభక్తి గల వైదేహి పలికిన ఈ మాట విని ధర్మంలో నిలిచిన రాముడు జానకికి బదులిచ్చాడు. అతడు మొదట ఆమె మాటను తిరస్కరించడు, ప్రశంసిస్తాడు — ‘దేవీ, స్నేహం గల నీవు నీకు తగిన హితవచనం పలికావు; ధర్మజ్ఞా, జనకాత్మజా, నీ వంశాన్ని ప్రస్తావిస్తూ నీవు చెప్పినది నీకే తగినది.’ తరువాత అతడు అంటాడు — ‘నేనేమి చెప్పగలను? ఈ మాట నీవే చెప్పావు — ఆర్తనాదం వినబడకుండా ఉండటానికే క్షత్రియులు ధనుస్సు ధరిస్తారు అని.’ ఇలా సీత మాటతోనే అతడు తన పక్షాన్ని స్థాపిస్తాడు. ‘సీతా, దండకారణ్యంలో కఠోరవ్రతులైన ఆ మునులు ఆర్తులై స్వయంగా వచ్చి శరణ్యుడనైన నన్ను శరణు వేడారు. వనంలో కందమూలఫలాలు తింటూ ఆయా కాలాలలో నివసించే వారు క్రూరకర్ములైన రాక్షసులకు భయపడి సుఖం పొందలేకపోతున్నారు.’ ఇక్కడ రాముని యుక్తి స్పష్టం — ధనుర్ధారణ ప్రయోజనమే ఆర్తరక్షణ, అది ఇప్పుడు ఎదురైంది. ఇక్కడ ‘ధర్మంలో నిలిచినవాడు’ అనే విశేషణంతో కవి సూచిస్తున్నాడు — రాముని జవాబు రోషం నుండి కాదు, ధర్మనిశ్చయం నుండే ప్రవర్తించింది. ‘నీవు హితం చెప్పావు’ అని అంటూ అతడు భార్య ఉపదేశాన్ని హితరూపంగానే స్వీకరిస్తాడు, అవినయంగా కాదు. ‘వంశాన్ని ప్రస్తావిస్తూ’ అనే పదంతో జనకవంశపు ధర్మజ్ఞత గుర్తుచేయబడింది; సీత తన వంశానికి తగినట్లే మాట్లాడిందని రాముని అభిప్రాయం. ఇలా మొదటి మూడు శ్లోకాలలో అతడు వివాదాన్ని ప్రారంభించడు, ఆమె మాటనే ప్రమాణంగా చేసుకొని జవాబుకు భూమికను రచిస్తాడు.

‘నరమాంసంతో బతికే భీకరరాక్షసులు వారిని తినేస్తున్నారు; అలా భక్షించబడుతున్న ఆ దండకారణ్యవాసులైన ద్విజశ్రేష్ఠులైన మునులు నాతో — మమ్మల్ని ఆదుకో అని అన్నారు.’ వారి నోటి నుండి వెలువడిన మాట విని తాను ఏమి చేశాడో రాముడే స్వయంగా చెబుతాడు — ‘ఆ మాట విని, వారి మాటను శ్రద్ధగా ఆలకించి, నేను ఈ మాట పలికాను — మీరు నా మీద ప్రసన్నులు కండి; నేను సేవించవలసిన ఇటువంటి విప్రులు తామే నా దగ్గరకు రావడం నాకు సాటిలేని సిగ్గు. నేనేమి చేయాలి? — అని ద్విజుల సన్నిధిలో నేను పలికాను.’ తరువాత అందరూ కలిసి ఈ మాట పలికారు — ‘రామా, దండకారణ్యంలో కామరూపులైన అనేక రాక్షసులచే మేము తీవ్రంగా పీడించబడుతున్నాం; అక్కడ నీవు మమ్మల్ని రక్షించు.’ ఇక్కడ కవి ఋషుల మాటను రాముని నోటనే వినిపిస్తాడు, దానితో వారి దైన్యం సీత ఎదుట ప్రత్యక్షమైనట్లే అవుతుంది. ఇక్కడ చూడవలసినది — రాముడు తన పరాక్రమాన్ని వర్ణించడు, తన సిగ్గునే చెబుతాడు. ‘ఇది నాకు సాటిలేని సిగ్గు’ అనే మాటతో అతడు చూపుతున్నాడు — తాను సేవించవలసిన విప్రులు స్వయంగా రావడమే తనకు పెద్ద సిగ్గు అని. ‘నేనేమి చేయాలి’ అని అడుగుతూ అతడు మొదట ప్రతిజ్ఞ చేయలేదు; ఋషులే తమ దుఃఖాన్ని నివేదించారు. దీనితో సీత శంక తనంతట తానే తొలగిపోతుంది — వధబుద్ధిని రాముడు ముందుగా పెట్టుకోలేదు, ఆర్తుల యాచన వల్లనే అది పుట్టింది.

ఋషుల మాట కొనసాగుతుంది — ‘పాపరహితుడా, హోమకాలం వచ్చినప్పుడూ, పర్వదినాలలోనూ మాంసభక్షకులూ ఎదిరించరానివారూ అయిన రాక్షసులు మమ్మల్ని బాధిస్తారు. రాక్షసులచే బాధించబడి గతి కోసం వెతుకుతున్న తపస్వులైన తాపసులమైన మాకు నీవే పరమగతి. తపఃప్రభావంతో నిశాచరులను చంపగల శక్తి మాకు ఉన్నా, చిరకాలంగా ఆర్జించిన తపస్సును ఖండించుకోవాలని మేము అనుకోము; ఎందుకంటే రాఘవా, తపస్సు అనేక విఘ్నాలు గలది, నిత్యం ఆచరించడానికి కష్టమైనది. ఆ కారణం వల్లనే భక్షించబడుతున్నా మేము రాక్షసుల మీద శాపం విడువడం లేదు. కాబట్టి దండకారణ్యవాసులైన రాక్షసులచే పీడించబడుతున్న మమ్మల్ని సోదరునితో కలిసి నీవు రక్షించు; వనంలో నీవే మాకు నాథుడవు.’ తరువాత రాముడు సీతను సంబోధిస్తాడు — ‘జనకాత్మజా, ఈ మాట విని దండకారణ్యంలో ఋషులను సంపూర్ణంగా రక్షిస్తానని నేను మాట ఇచ్చాను. మాట ఇచ్చిన తర్వాత, బతికి ఉండగా, మునులకు ఇచ్చిన వాగ్దానాన్ని నేను వ్యర్థం చేయలేను.’ ఋషుల మాటలో విశేషం ఇది — వారు స్వయంగా శపించగల సమర్థులే, అయినా తపస్సు రక్షణ కోసం శాపం విడువరు; కాబట్టి వారి ఈ యాచన దౌర్బల్యం వల్ల కాదు, తపోనిష్ఠ ఫలమే. దీనితో రాముని కర్తవ్యం రెట్టింపు దృఢమవుతుంది — తాము స్వయంగా చేయగలిగినదానిని తపోరక్షణ కోసం వారు విడిచిపెట్టారు; కాబట్టి ఆ కర్మ క్షత్రియునికే మిగిలింది. ‘సంశ్రుతం’ (మాట ఇవ్వబడింది) అనే పదం రెండుసార్లు ప్రయోగించబడింది — వినడమూ ప్రతిజ్ఞా ఒకచోట కట్టబడ్డాయి.

‘సత్యమే నాకు ఎల్లప్పుడూ ఇష్టం’ అని చెప్పి రాముడు అత్యంత దృఢమైన మాట పలుకుతాడు — ‘సీతా, నేను ప్రాణాలనైనా విడుస్తాను, లక్ష్మణునితో సహా నిన్నైనా విడుస్తాను, కానీ ముఖ్యంగా బ్రాహ్మణులకు మాట ఇచ్చిన ప్రతిజ్ఞను మాత్రం విడువను. కాబట్టి ఋషులను రక్షించడం నేను తప్పక చేయవలసినది. వైదేహీ, అడగకపోయినా అది చేయవలసినదే; ప్రతిజ్ఞ చేసిన తర్వాత ఇక చెప్పేదేముంది?’ తరువాత అతడు స్వరాన్ని మృదువుగా చేస్తాడు — ‘నా మీది స్నేహంతో, సౌహార్దంతో నీవు ఈ మాట అన్నావు; సీతా, దానితో నేను సంతుష్టుడనయ్యాను; ఇష్టం లేనివానికి ఎవరూ హితం ఉపదేశించరు కదా. శోభనా, నీ ఈ మాట నీ వంశానికి అనురూపమైనది, తగినది; నీవు నా సహధర్మచారిణివి, ప్రాణాల కంటే కూడా ప్రియమైనదానివి.’ ఇలా మాట్లాడి మహాత్ముడూ ధనుర్ధారీ అయిన రాముడు ప్రియురాలైన మైథిలరాజపుత్రి సీతనూ లక్ష్మణునీ వెంటబెట్టుకొని రమణీయమైన తపోవనాలకు వెళ్ళాడు. ‘ఇష్టం లేనివానికి ఉపదేశం చేయబడదు’ అనే మాట సుభాషితం వంటిది — అప్రియునికి ఎవరూ హితోపదేశం చేయరు; కాబట్టి నీ ఉపదేశమే నీ స్నేహానికి ప్రమాణం అని రాముడు సీతను అనునయిస్తాడు. చివరి శ్లోకం ఉపజాతి వృత్తంలో కూర్చబడింది; అందులో ‘రమణీయమైన తపోవనాలకు వెళ్ళాడు’ అనే పదంతో కవి సూచిస్తున్నాడు — వివాదం శాంతించింది, దంపతులు మళ్ళీ ఏకమనస్కులై ముందుకు సాగారు.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి