॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 7వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

సుతీక్ష్ణాశ్రమంలో రామునికి ఆతిథ్యం

సుతీక్ష్ణాశ్రమం వైపు ప్రయాణం, ముని స్వాగతవచనం, లోకసమర్పణను తిరస్కరించడం, మృగసమూహాల గురించిన సంవాదం, రాత్రి బస

శత్రుతాపనుడైన రాముడు సోదరునితోనూ సీతతోనూ కూడి, ఆ ద్విజులతో కలిసి సుతీక్ష్ణుని ఆశ్రమపదం వైపు బయలుదేరాడు. దూరమార్గం నడిచి, అపారమైన నీరు గల నదులను దాటి, వారు మహామేరువులా ఎత్తైన ఒక నిర్మలమైన పర్వతాన్ని చూశారు. తరువాత ఇక్ష్వాకుశ్రేష్ఠులైన ఆ రాఘవులిద్దరూ సీతతో కలిసి రకరకాల వృక్షాలతో దట్టంగా వ్యాపించిన కాననంలో ప్రవేశించారు. ఆ ఘోరవనంలో ప్రవేశించిన రాముడు ఏకాంతంగా ఉన్న, అనేక పూలూ పండ్లూ గల చెట్లతో కూడిన, నారచీరల మాలలతో అలంకరించబడిన ఒక ఆశ్రమాన్ని చూశాడు — చెట్ల మీద వేలాడే నారవస్త్రాలే ఆ ఆశ్రమానికి అలంకారం అని కవి సూక్ష్మదృష్టితో చూపాడు. అక్కడ ‘మలపంకజధారి’ అయిన తాపసుడు కూర్చొని ఉండటం చూసి రాముడు విధిపూర్వకంగా సమీపించి ఆ తపోధనుడైన సుతీక్ష్ణునితో మాట్లాడాడు. మార్గపు దైర్ఘ్యం, నదులను దాటడం, పర్వత దర్శనం, వనప్రవేశం, ఆశ్రమ దర్శనం — ఇలా క్రమంగా కవి ప్రయాణాన్నే చిత్రంలా వర్ణిస్తున్నాడు. ‘మహామేరువులాంటి నిర్మల పర్వతం’ అనే ఉపమతో పర్వతపు ఔన్నత్యమూ నిర్మలతా రెండూ సూచించబడ్డాయి; సమీక్షిత సంస్కరణలో మాత్రం ఇక్కడ ‘మహామేఘంలాంటి’ అనే పాఠం ఉంది, హిందీ వ్యాఖ్యానం మాత్రం ముద్రిత పాఠాన్నే అనుసరిస్తుంది. ‘మలపంకజధారి’ అనే పదాన్ని రెండు విధాలుగా వ్యాఖ్యానించవచ్చు — మట్టినీ బురదనూ ధరించినవాడు అని, లేదా పద్మాసనంలో కూర్చున్నవాడు అని; హిందీ వ్యాఖ్యానం రెండవ అర్థాన్ని స్వీకరిస్తుంది.

‘భగవాన్, నేను రాముడను, మిమ్మల్ని దర్శించడానికి వచ్చాను; ధర్మజ్ఞా, సత్యపరాక్రమా, మహర్షీ, నాతో మాట్లాడండి’ అని అతడు వినయంగా తనను పరిచయం చేసుకుంటాడు. ఇక్కడ గమనించవలసినది — అతడు తన వంశాన్ని గానీ తన పరాక్రమాన్ని గానీ చెప్పడు, కేవలం పేరు మాత్రమే నివేదిస్తాడు. తరువాత ధీరుడైన ఆ ముని ధర్మధారులలో శ్రేష్ఠుడైన రాముని చూసి, చేతులతో కౌగిలించుకొని ఇలా అన్నాడు — ‘రఘుశ్రేష్ఠా, సత్యధారులలో శ్రేష్ఠుడవైన రామా, నీకు స్వాగతం; నీవు అడుగుపెట్టడంతో ఈ ఆశ్రమం ఇప్పుడు సనాథమైనట్లయింది. మహాయశస్వీ, వీరా, నీ కోసమే ఎదురుచూస్తూ నేను భూతలంలో దేహాన్ని విడిచి ఇక్కడి నుండి దేవలోకానికి ఆరోహించలేదు.’ శరభంగుని లాగే ఈ ముని కూడా రామదర్శనం కోసమే స్వర్గారోహణాన్ని వాయిదా వేశాడనే సమానభావం ఇక్కడ మళ్ళీ కనిపిస్తుంది. ‘సనాథమైనట్లు’ అనే ఉపమతో రాముని రాకకు ముందు ఆశ్రమం అనాథలా ఉండేదని ముని చూపుతున్నాడు. ‘నాతో మాట్లాడండి’ అనే రాముని ప్రార్థన వినయానికి పరాకాష్ఠ — దర్శనమాత్రంతో తృప్తిపడడు, మాటను కూడా యాచిస్తాడు. ‘సత్యధారులలో శ్రేష్ఠుడా’ అనే సంబోధనతో ముని రాముని సత్యనిష్ఠనే ప్రధాన గుణంగా భావిస్తున్నాడు.

‘నీవు రాజ్యభ్రష్టుడవై చిత్రకూటాన్ని ఆశ్రయించి నివసిస్తున్నావని నేను విన్నాను. కాకుత్స్థా, ఇక్కడికి దేవరాజైన శతక్రతువు వచ్చాడు. మహాదేవుడూ సురేశ్వరుడూ అయిన అతడు నా దగ్గరకు వచ్చి — నా పుణ్యకర్మతో శుభలోకాలన్నీ జయించబడ్డాయని చెప్పాడు. దేవర్షులు సేవించే, నేను తపస్సుతో జయించిన ఆ లోకాలలో నా అనుగ్రహంతో నీవు భార్యతోనూ లక్ష్మణునితోనూ కలిసి విహరించు.’ ఇలా ఈ ముని కూడా తన తపఃఫలాన్ని రామునికి ఇవ్వాలనుకుంటున్నాడు. ఐదవ సర్గలో శరభంగుడు చేసినదే ఇక్కడ సుతీక్ష్ణుడు చేస్తున్నాడు — తపస్వులకు రాముని మీద ఉన్న భక్తి దీనితో మళ్ళీ మళ్ళీ ప్రకాశిస్తుంది. ఇంద్రుని రాకనూ అతని మాటనూ ముని సాక్షిలా ఉదహరిస్తాడు, దానితో తన తపఃఫలాన్ని దేవతలు కూడా ఆమోదించారని తెలుస్తుంది. ‘భార్యతో, లక్ష్మణునితో’ అనే రెండు పదాలతో అతడు రాముని ఒంటరిగా కాక పరివారసహితంగా ఆ లోకాలలో విహరించడానికి ఆహ్వానిస్తున్నాడు. ‘రాజ్యభ్రష్టుడు’ అనే శబ్దం కఠినంగా అనిపించవచ్చు, కానీ ముని నోట అది కేవలం వృత్తాంత కథనమే.

ఉగ్రతపస్వీ, తేజస్వీ, సత్యవాదీ అయిన ఆ మహర్షికి ఆత్మనిగ్రహం గల రాముడు, బ్రహ్మదేవునికి వాసవుడు బదులిచ్చినట్లు, ఇలా బదులిచ్చాడు — ‘మహామునీ, లోకాలను నేనే స్వయంగా సంపాదించుకుంటాను; ఇప్పుడైతే ఈ అడవిలో మీరు సూచించే నివాసాన్ని కోరుకుంటున్నాను. మీరు అన్నింటిలోనూ నేర్పరులు, సర్వభూతహితంలో నిమగ్నులు — ఈ విషయం నాకు గౌతమ వంశీయుడైన మహాత్ముడు శరభంగుడు చెప్పాడు.’ రాముడు ఇలా అనగా లోకప్రసిద్ధుడైన మహర్షి ఎంతో సంతోషంతో మధురమైన మాట అన్నాడు. ఇక్కడ కూడా రాముని నియమం అదే — ఇతరులు ఇచ్చిన ఫలాన్ని స్వీకరించడు, కానీ చెప్పినవారి గౌరవాన్ని తగ్గించడు; పైగా వారిని ప్రశంసించిన తర్వాతనే తన ప్రార్థన చేస్తాడు. ‘బ్రహ్మదేవునితో వాసవునిలా’ అనే ఉపమతో సంవాదపు గౌరవం వర్ణించబడింది — మాట్లాడేవాడు శిష్యునిలా వినయవంతుడు, వినేవాడు పితామహునిలా పూజ్యుడు. శరభంగుని పేరు ప్రస్తావించడం ద్వారా రాముడు తాను యాదృచ్ఛికంగా రాలేదని, గురునిర్దేశంతోనే వచ్చానని చూపుతున్నాడు. ‘ఎంతో సంతోషంతో’ అనే పదంతో ముని తృప్తి చూపబడింది, ఎందుకంటే రాముడు అక్కడ నివసించాలనుకుంటున్నాడు.

‘రామా, ఈ ఆశ్రమమే గుణవంతమైనది; ఇక్కడే ఆనందంగా ఉండు. ఇది ఋషిసంఘాలు సంచరించేది, ఎల్లప్పుడూ కందమూలఫలాలతో కూడినది. కానీ పెద్ద పెద్ద మృగసమూహాలు ఏ భయమూ లేకుండా ఈ ఆశ్రమానికి వచ్చి, ప్రలోభపెట్టి, ఎవరినీ హింసించకుండానే తిరిగి వెళ్ళిపోతుంటాయి; ఆ మృగాల విషయం తప్ప ఇక్కడ మరే దోషమూ ఉండదని నిశ్చయంగా తెలుసుకో.’ ఆ మహర్షి మాట విని లక్ష్మణాగ్రజుడూ ధీరుడూ అయిన రాముడు బాణంతో కూడిన విల్లును చేపట్టి అన్నాడు — ‘మహాభాగా, అక్కడ చేరిన ఆ మృగసమూహాలను నేను వాడియైన అంచు గల, వంగని కణుపులు గల బాణంతో చంపితే, మీరు దానివల్ల బాధపడతారు; అంతకంటే కష్టమైనది ఏముంటుంది? కాబట్టి ఈ ఆశ్రమంలో ఎక్కువకాలం నివసించడం నాకు సమ్మతం కాదు.’ ముని మనోభావాన్ని కాపాడటానికే రాముడు అక్కడ ఉండాలనుకోవడం లేదు — క్షత్రియుని ధనుర్ధారణకూ ఆశ్రమపు అహింసకూ ఉన్న విరోధం ఇక్కడ సూక్ష్మంగా సూచించబడింది. ‘అకుతోభయులు’ (ఏ వైపు నుండీ భయం లేనివి) అనే పదంతో ఆశ్రమపు అభయ వాతావరణం ప్రకటమవుతుంది — అక్కడ మృగాలు కూడా భయపడవు. ముని దృష్టిలో ఏది దోషమో, అది రాముని దృష్టిలో ధర్మసంకటమే — మృగాల వధ అనిష్టం, ఆశ్రమానికి కలిగే హాని కూడా అనిష్టమే. కాబట్టి అతడు దీర్ఘనివాసాన్ని తిరస్కరించి ముని ఆశ్రమాన్ని హాని నుండి కాపాడుతాడు.

ఆయనతో ఇలా చెప్పి రాముడు మౌనం వహించి సంధ్యోపాసనకు వెళ్ళాడు; సాయంసంధ్యను ఉపాసించి, సుతీక్ష్ణుని రమ్యమైన ఆశ్రమంలో సీతతోనూ లక్ష్మణునితోనూ కలిసి అక్కడ బస ఏర్పరచుకున్నాడు. తరువాత సంధ్య ముగిసి రాత్రి కావడం చూసి మహాత్ముడైన సుతీక్ష్ణుడు తానే స్వయంగా తాపసులకు తగిన శుభమైన అన్నాన్ని తెచ్చి ఆ పురుషశ్రేష్ఠులిద్దరికీ చక్కగా సత్కరించి ఇచ్చాడు. ‘స్వయంగా’ అనే పదంతో ముని ఆతిథ్యనిష్ఠ సూచించబడుతుంది; చివరి శ్లోకం ఉపజాతి వృత్తంలో ఉంది. ఇలా సుతీక్ష్ణాశ్రమంలో మొదటి రాత్రి గడిచింది, తర్వాతి సర్గలో ప్రాతఃకాలపు ప్రయాణం వర్ణించబడుతుంది. సంధ్యోపాసనా భోజనమూ అనే రెండింటితో రోజు ముగుస్తుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तमः सर्गः॥ ७॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి