॥वाल्मीकिरामायणम् అరణ్యకాండ · 2వ సర్గ

అరణ్యకాండ

సర్గ

విరాధ దర్శనం, సీతను పట్టుకోవడం

దట్టమైన అడవిలో ప్రవేశం, విరాధుని భీషణ రూపం, సీతను పట్టుకోవడం, రాముని విషాదం, లక్ష్మణుని ప్రతిజ్ఞ

ఆతిథ్యం స్వీకరించిన రాముడు సూర్యోదయ వేళ మునులందరి వద్దా సెలవు తీసుకొని అడవిలోకే చొచ్చుకుపోయాడు. ‘వనమే’ అనే పదంతో కవి సూచిస్తున్నాడు — ఆశ్రమ శాంతిని విడిచి అతడు అరణ్యపు లోతుల్లోకి ప్రవేశిస్తున్నాడు. ఆ వనం నానా మృగగణాలతో నిండి, ఎలుగుబంట్లూ పెద్దపులులూ సంచరించేదిగా, విరిగిపడిన చెట్లూ తీగలూ పొదలూ కలదిగా, కంటికి కనబడని జలాశయాలు గలదిగా ఉంది. గత సర్గలో వర్ణించిన తపోవనానికి ఇది విపరీతమైన చిత్రం — అక్కడ చక్కగా ఊడ్చిన ముంగిలి, ఇక్కడ విరిగిన చెట్లు; అక్కడ పక్షిసమూహాలు, ఇక్కడ కూయని పక్షులు. కీచురాళ్ళ రొదతో నిండిన ఆ వనం కేవలం కీచురాళ్ళ స్వరంతోనే మారుమోగుతోంది, లేకపోతే నిశ్శబ్దం. లక్ష్మణుడు వెంట నడవగా రాముడు అటువంటి వనమధ్యాన్ని చూశాడు. ఈ వర్ణన రాబోయే భయానికి పూర్వసూచన. సూర్యోదయం ప్రయాణానికి తగిన కాలం కనుక శుభమే, కానీ వెళ్ళవలసిన ఆ వనం సూర్యకాంతితో కూడా ప్రసన్నంగా లేదు. ‘లక్ష్మణానుచరుడు’ అనే పదంతో సోదరుని స్థానం మళ్ళీ సూచించబడింది — ముందు రాముడు, వెనుక లక్ష్మణుడు, మధ్యలో సీత. ఋషుల వద్ద సెలవు తీసుకోవడం కూడా మరువబడలేదు — ప్రయాణంలో కూడా శిష్టాచారం కాపాడబడింది.

భయంకర మృగాలతో నిండిన ఆ వనమధ్య ప్రదేశంలో సీతతో కూడిన కాకుత్స్థుడు కొండశిఖరంలాంటి, మహాధ్వని చేసే ఒక నరభక్షకుని చూశాడు. కవి అతని రూపాన్ని పది విశేషణాలతో వర్ణిస్తున్నాడు — లోతుకుపోయిన కళ్ళు గలవాడు, పెద్ద నోరు గలవాడు, వికటుడు, వికారమైన పొట్ట గలవాడు, బీభత్సుడు, విషముడు (అసమానమైన ఆకారం గలవాడు), పొడవైనవాడు, వికృతుడు, చూడటానికి ఘోరమైనవాడు. కొవ్వుతో తడిసి నెత్తురు చిమ్మిన పులిచర్మాన్ని కట్టుకొని, సర్వభూతాలకూ భయం కలిగిస్తూ, నోరు తెరుచుకున్న యముడిలా ఉన్నాడు. ఇనుప శూలానికి మూడు సింహాలనూ, నాలుగు పులులనూ, రెండు తోడేళ్ళనూ, పది చుక్కల జింకలనూ, కొమ్ములతో కూడి కొవ్వు పూసుకున్న ఏనుగు పెద్ద తలనూ గుచ్చుకొని అతడు పెద్దగా గర్జిస్తున్నాడు. ఈ శూలమే అతని ధ్వజం, అతని ఆహారానికి సాక్ష్యం. రాముని, లక్ష్మణుని, మైథిలియైన సీతనూ చూసి అతడు మిక్కిలి కోపించి, ప్రజల మీదికి వచ్చే అంతకుడిలా, కాలుడిలా పరుగెత్తుకు వచ్చాడు. తరువాత భైరవనాదం చేస్తూ భూమిని కదిలిస్తున్నట్లు ఉన్నాడు. ‘పురుషాదుడు’ అనే పదమే అతని స్వభావాన్ని సంక్షేపంగా చెబుతుంది — అతడు నరభక్షకుడు. గత సర్గలో ఋషులు రక్షణ కోరారు; ఈ సర్గలో ఆ రక్షణకు మొదటి అవకాశం ఎదురైంది. కవి ముందు అతని రూపాన్ని, తరువాత అతని వేషాన్ని, తరువాత అతని ఆహారాన్ని వర్ణించి క్రమంగా భయాన్ని పెంచుతున్నాడు. ఇలాంటి వర్ణన తర్వాతనే అతని దాడి చెప్పబడింది, దానివల్ల పాఠకుని మనస్సులో భయం ముందే నెలకొంటుంది. శూలానికి గుచ్చిన జంతువుల సంఖ్య కూడా లెక్కించబడింది — మూడు, నాలుగు, రెండు, పది అని — దానితో అతని బలపు పరిమాణం సూచించబడింది.

అతడు వైదేహిని ఒడిలోకి ఎత్తుకొని కొంచెం దూరం జరిగి అప్పుడు ఇలా అన్నాడు — ‘జడలూ నారచీరలూ ధరించిన మీరిద్దరూ భార్యతో కూడి ఉన్నారు, మీ ఆయువు తీరిపోయింది. బాణాలూ విల్లూ కత్తీ చేత పట్టుకొని దండకారణ్యంలో ప్రవేశించారు; తాపసులైన మీకు ఒక స్త్రీతో కలిసి నివసించడం ఎలా పొసగుతుంది?’ రాక్షసుని ఈ ప్రశ్న తర్కబద్ధంగా కనిపిస్తుంది, కానీ నిజానికి సీతను అపహరించడానికి అది కేవలం ఒక మిష. ‘అధర్మచారులూ పాపులూ మునులను దూషించేవారూ అయిన మీరెవరు? నేను విరాధుడనే రాక్షసుణ్ణి, ఈ దుర్గమమైన వనం నాది. ఆయుధం ధరించి నేను నిత్యం ఋషుల మాంసం తింటూ తిరుగుతుంటాను. ఈ సుందరి నాకు భార్య అవుతుంది, పాపులైన మీ ఇద్దరి రక్తాన్నీ యుద్ధంలో తాగుతాను.’ ఇలా దుష్టమైన, గర్వంతో కూడిన మాటలు పలికిన దురాత్ముడైన విరాధుని మాట విని జనకాత్మజ కలవరపడింది; పెనుగాలిలో అరటిచెట్టులా ఆమె భయంతో వణికిపోయింది. ఉపమ మర్మస్పర్శి — అరటిచెట్టు అత్యంత మృదువైనది, గాలి ప్రబలమైనది. రాక్షసుని మాటలో మూడు భాగాలు — ప్రశ్న, ఆత్మపరిచయం, బెదిరింపు. అతడు తన పేరు తానే బయటపెడతాడు; అది తర్వాతి సర్గలో విస్తారంగా చెప్పబడుతుంది. ‘జడలూ నారచీరలూ ధరించి భార్యతో కూడినవారు’ అనేది ఎగతాళి — తాపస వేషం, కానీ ఆయుధాలు ధరించి, భార్యతో కూడి ఉన్నారనే వైరుధ్యాన్ని అది బయటపెడుతుంది. ‘క్షీణజీవితులు’ (ఆయువు తీరినవారు) అనే పదంతో అతడు తన నిశ్చయాన్ని ముందే ప్రకటిస్తున్నాడు. సీత వణుకు ఇక్కడ మొదటిసారి వర్ణించబడుతుంది; ఈ కాండంలో ఆమె భయానికి ఇదే మొదటి చిత్రం, అది చివరికి అపహరణంగా పరిణమిస్తుంది. ‘ఒడిలోకి ఎత్తుకొని’ అనే మాటతో తెలుస్తుంది — అతడు ఆమెను చేతులతో పట్టుకోలేదు, ఒడిలో ఉంచుకొని దూరం జరిగాడు; హిందీ వ్యాఖ్యానం కూడా ‘ఒడిలోకి తీసుకొని’ అని అదే అర్థాన్ని అనుసరిస్తుంది.

విరాధుని ఒడిలో చిక్కిన శుభమూర్తి సీతను చూసి రాఘవుడు ఎండిపోతున్న ముఖంతో లక్ష్మణునితో అన్నాడు — ‘సౌమ్యా, చూడు, నరేంద్రుడైన జనకుని కూతురూ, శుభాచారిణీ, నా భార్యా, అత్యంత సుఖాలలో పెరిగిన యశస్వినీ అయిన రాజపుత్రి విరాధుని ఒడిలోకి చేరింది.’ రాముని శోకం ఇప్పుడు కైకేయిని స్మరించుకోవడం వైపు మళ్ళుతుంది — ‘లక్ష్మణా, మా విషయంలో ఆమె కోరుకున్నదీ, ఆమె వరంగా అడిగినదీ — కైకేయికి అది ఈ రోజే త్వరగా నెరవేరింది. దూరదృష్టిగల ఆమె తన కుమారుని కోసం రాజ్యంతో కూడా తృప్తిపడలేదు; సర్వభూతాలకూ ప్రియుడనైన నన్ను ఆమె అడవికి పంపింది; ఆ నా మధ్యమ తల్లి ఈ రోజు, ఇప్పుడు, సఫలకామ అయింది.’ చివరికి అతని వేదనకు మూలం స్పష్టమవుతుంది — ‘సౌమిత్రీ, వైదేహిని పరుడు తాకడం కంటే దుఃఖకరమైనది నాకు మరేదీ లేదు; తండ్రి మరణం కాదు, నా రాజ్యం పోవడం కూడా కాదు.’ మూడు దుఃఖాలను పోల్చడం ద్వారా కవి రాముని హృదయంలో సీత స్థానాన్ని చూపుతున్నాడు. రాముని మాటలో విస్మయం ఎక్కువ, కోపం తక్కువ — అతడు మొదట లక్ష్మణుని పిలుస్తాడు, ఆయుధాన్ని కాదు. ‘చూడు సౌమ్యా’ అనే సంబోధనే అతని సంయమానికి సాక్ష్యం. కైకేయి విషయంలో అన్న మాటలు కటువుగా ఉన్నా, అతడు ఆమెను ‘నా మధ్యమ తల్లి’ అనే అంటాడు, పేరు పెట్టి నిందించడు. తండ్రి మరణం, రాజ్యహరణం, సీతాస్పర్శ — ఈ మూడింటిలో చివరిదే అతనికి అత్యంత భారమైనది, ఎందుకంటే అందులో అతని రక్షణధర్మానికి భంగం కనిపిస్తుంది.

కన్నీటితో శోకంతో మునిగిన కాకుత్స్థుడు ఇలా అంటుండగా, కోపించిన లక్ష్మణుడు అడ్డగించబడిన నాగంలా బుసకొడుతూ అన్నాడు — ‘సర్వభూతాలకూ నాథుడవూ ఇంద్రునితో సమానుడవూ అయిన నీవు అనాథలా ఎందుకు పరితపిస్తున్నావు? సేవకుడనైన నేను ఉండగా ఈ చింత తగదు. ఈ రోజు కోపించిన నా బాణంతో చంపబడి ప్రాణాలు విడిచిన విరాధుని నెత్తుటిని భూమి తాగుతుంది. రాజ్యాన్ని కోరిన భరతుని మీద నాకు కలిగిన కోపాన్ని, వజ్రధారి పర్వతం మీద వజ్రాన్ని విడిచినట్లు, విరాధుని మీద విడుస్తాను.’ చివరి శ్లోకం దీర్ఘవృత్తంలో ఉంది — ‘నా భుజబల వేగంతో వేగవంతమైన మహాబాణం వీని విశాలమైన రొమ్ము మీద పడుగాక, దేహం నుండి ప్రాణాన్ని తొలగించుగాక; ఆ తర్వాత వీడు గిరగిర తిరుగుతూ నేలపై పడుగాక.’ భరతుని మీద ఇంతకు ముందు కలిగిన కోపం ఇప్పుడు తగిన పాత్రపై ప్రయోగించబడుతోందనేది లక్ష్మణుని స్వభావానికి సంబంధించిన మర్మస్పర్శియైన సంకేతం. లక్ష్మణునికి ఇచ్చిన ‘అడ్డగించబడిన నాగం’ అనే ఉపమ సార్థకమైనది — అడ్డగించబడిన పాము బుసకొడుతుంది కానీ కాటు వేయదు; అతని కోపం కూడా రాముని ఆజ్ఞ లేకుండా ప్రవర్తించదు. ‘సేవకుడనైన నేను’ అనే మాటలో అతని సేవాభావం ప్రకటమవుతుంది; అతడు తన అన్నను సమానునిగా కాదు, స్వామిగానే భావిస్తాడు. ఈ శ్లోకం వంశస్థ వృత్తంలో కూర్చబడింది. ఇలా సర్గ ప్రతిజ్ఞతో ముగుస్తుంది, యుద్ధం మాత్రం తర్వాతి సర్గలో మొదలవుతుంది.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे द्वितीयः सर्गः॥ २॥

తప్పును తెలియజేయండి

మూల శ్లోకాలు, పదవివరణతో చదవండి