சர்க்கம்
ராமனின் புலம்பலும் லக்ஷ்மணன் உயிர்பெறுதலும்
சக்தியால் தாக்கப்பட்ட லக்ஷ்மணனைக் கண்டு ராமனின் புலம்பல், சுஷேணனின் ஆறுதல், அனுமன் மூலிகை மலையின் சிகரத்தைக் கொண்டுவருதல், சுஷேணன் செய்த நஸ்ய மருத்துவத்தால் லக்ஷ்மணன் எழுதல், சபதத்தை நிறைவேற்றுமாறு லக்ஷ்மணன் ராமனைத் தூண்டுதல்
மிக வலிமையுடைய ராவணனின் சக்தியால் போரில் வீழ்த்தப்பட்டு, குருதிப் பெருக்கில் நனைந்து கிடக்கும் வீரன் லக்ஷ்மணனைக் கண்ட ராமன், தீய உள்ளமுடைய ராவணனோடு கடும்போர் புரிந்தவாறே, அம்புக் கூட்டங்களை விடுத்துக்கொண்டே, சுஷேணனிடம் இதைச் சொன்னான் — ‘இந்த வீரன் லக்ஷ்மணன் ராவணனின் வீரத்தால் தரையில் வீழ்ந்து, என் சோகத்தைக் கிளறியவாறு பாம்புபோல நெளிகிறான். குருதியில் நனைந்த, என் உயிரைவிடவும் அன்புக்குரிய இந்த வீரனைப் பார்த்துக்கொண்டிருக்கும், மனம் கலங்கிய எனக்குப் போரிட என்ன வலிமை இருக்கிறது? போரில் புகழ்பெறும், நல்ல இலக்கணங்களுடைய இந்த என் தம்பி மரணம் அடைந்தால், என் உயிரால் அல்லது இன்பத்தால் என்ன பயன்? என் வீரம் நாணுவதுபோல உள்ளது, வில் கையிலிருந்து நழுவுவதுபோல உள்ளது, அம்புகள் சோர்கின்றன, பார்வை கண்ணீரின் வசமாகிவிட்டது. கனவில் ஓட முயலும் மனிதர்களுக்குப்போல என் உறுப்புகள் தளர்கின்றன; என் கடும் கவலை பெருகுகிறது, இறக்கும் விருப்பமும் எழுகிறது. தீய உள்ளமுடைய ராவணனால் தாக்கப்பட்டு, துயரத்தால் வாடி, மர்மஸ்தானத்தில் கடுமையாக அடிபட்டு முனகும் உடன்பிறந்தானைக் கண்டு எனக்கு இந்த நிலை.’ ராமன் போரைக் கைவிடவில்லை — ‘அம்புக் கூட்டங்களை விடுத்துக்கொண்டே’ — ஆனால் அவன் மனம் உடன்பிறந்தானிடமே உள்ளது. சுஷேணன் வானரப் படையின் மருத்துவன்; ஆகவே ராமன் அவனையே விளிக்கிறான். இப்பகுதியில் ராமனின் உடலும் மனமும் எல்லா உறுப்புகளிலும் தளர்வதாக வருணிக்கப்படுகிறது — வீரம், வில், அம்புகள், பார்வை, உறுப்புகள், கவலை — இவ்வாறு சோகம் எங்கும் பரவியிருப்பது காட்டப்படுகிறது. ‘கனவில் ஓட முயலும் மனிதர்களுக்குப்போல’ என்ற உவமை தனிச்சிறப்புடையது — கனவில் ஓட விரும்பினாலும் மனிதன் நகர முடியாமல் கால்கள் தளர்வதுபோல, ராமனின் உறுப்புகள் தளர்கின்றன. ‘பாம்புபோல நெளிகிறான்’ என்பது வேதனையால் லக்ஷ்மணன் புரள்வதன் சித்திரம். ‘முனகும்’ என்ற சொல்லால் லக்ஷ்மணனின் மெல்லிய துயர ஒலி கேட்கிறது — அவன் இன்னும் உயிரோடிருக்கிறான் என்பது வாசகனுக்கு மட்டுமே தெரியும். ‘உயிரைவிடவும் அன்புக்குரியவன்’ என்ற சொல் ராமலக்ஷ்மணர்களின் அன்பின் சாரம் — இந்தத் தம்பி ராமனுக்குத் தன் உயிரைவிடவும் மேலானவன். ஏழாவது, எட்டாவது அரையடிகள் வல்கேட்டில் மட்டுமே உள்ளன. முதல் சுலோகமும் வல்கேட்டில் மட்டுமே உள்ளது — முந்தைய சர்க்க முடிவை நினைவூட்டியவாறு சர்க்கம் தொடங்குகிறது.
அன்புக்குரிய, உடலுக்கு வெளியே திரியும் உயிர்போன்ற உடன்பிறந்தானைக் கண்டு, ராகவன் பெரும் துயரத்தால் ஆட்கொள்ளப்பட்டு, சிந்தனையிலும் சோகத்திலும் ஆழ்ந்தான். போர்க்களப் புழுதியில் வீழ்ந்து கிடக்கும் உடன்பிறந்தான் லக்ஷ்மணனைக் கண்டு, பெரும் மனத்தளர்ச்சியடைந்து, புலன்கள் கலங்கிய அவன் புலம்பினான் — ‘வீரனே, வெற்றியும் எனக்கு மகிழ்ச்சி தருவதில்லை; கண்ணுக்குத் தெரியாத சந்திரன் என்ன இன்பத்தை உண்டாக்கும்? இந்த லக்ஷ்மணன் போர்முனையில் வீழ்ந்து கிடக்கும்போது, எனக்குப் போரால் என்ன, உயிரால் என்ன? போர் செய்ய வேண்டிய காரியம் எதுவும் இல்லை. பேரொளி படைத்த இவன் காட்டுக்குச் சென்ற என்னைப் பின்தொடர்ந்ததுபோலவே, நானும் இவனை யமனுலகுக்குப் பின்தொடர்வேன். உறவினர்களிடம் அன்புடையவனும், எப்போதும் என்னைப் பின்பற்றியவனுமான இவன், சூழ்ச்சிப் போர் புரியும் ராக்ஷசர்களால் இந்த நிலைக்குத் தள்ளப்பட்டான். நாடுதோறும் மனைவியர் கிடைப்பார்கள், நாடுதோறும் உறவினர்களும் கிடைப்பார்கள்; ஆனால் உடன்பிறந்த தம்பி கிடைக்கும் அந்த நாட்டை நான் காணவில்லை. வெல்ல முடியாதவனே, லக்ஷ்மணன் இல்லாமல் எனக்கு அரசால் என்ன பயன்? மகனிடம் பாசமுடைய அன்னை சுமித்திரையிடம் என்ன சொல்வேன்? சுமித்திரை தரும் கடிந்துரையை என்னால் தாங்க முடியாது. அன்னை கௌசல்யையிடம் என்ன சொல்வேன், கைகேயியிடம் என்ன? பெரும் வலிமையுடைய பரதனிடமும் சத்ருக்னனிடமும் என்ன சொல்வேன் — அவனோடு காட்டுக்குப் போனவன், அவனில்லாமல் எப்படித் திரும்பி வந்தான் என்று? உறவினர்களின் பழிப்பைவிட இங்கேயே இறப்பது மேல். வேறொரு பிறவியில் நான் என்ன தீவினை செய்தேனோ, அதனால் என் முன்னே நின்ற தர்மவானான என் தம்பி கொல்லப்பட்டான்? ஐயோ தம்பி, மனிதரில் சிறந்தவனே, வீரர்களில் மேலானவனே, தலைவனே, என்னைத் தனியனாக விட்டுவிட்டு மறுவுலகுக்கு ஏன் செல்கிறாய்? புலம்பும் என்னிடம் ஏன் பேசவில்லை? எழுந்திரு, பார், ஏன் படுத்திருக்கிறாய்? துயருற்ற என்னைக் கண்ணால் பார். நெடுந்தோளனே, மலைகளிலும் காடுகளிலும் சோகத்தால் வாடி, நிலைதடுமாறி, மனம் தளர்ந்த என்னை நீயே தேற்றுபவனாக இருந்தாய்.’ இந்தப் புலம்பல் ராமாயணத்தின் மிக உருக்கமான நிகழ்ச்சிகளில் ஒன்று. ‘கண்ணுக்குத் தெரியாத சந்திரன்’ என்ற உவமை — கண்ணுக்குத் தெரியாத சந்திரன் எப்படி இன்பம் தரும்? அதுபோல லக்ஷ்மணன் இல்லாமல் வெற்றியும் பொருளற்றது. ‘நாடுதோறும் மனைவியர்’ என்பது புகழ்பெற்ற சுலோகம் — மனைவியும் உறவினரும் வேறு நாட்டிலும் கிடைப்பார்கள், ஆனால் உடன்பிறந்த தம்பி கிடைக்கமாட்டான்; இங்கே ராமன் சீதைக்கும் மேலாகத் தம்பியை வைக்கிறான்; இது அவனுடைய கணநேரச் சோகத்தின் மிகுதியைச் சுட்டுகிறது. ராமனின் கவலை அன்னையரைப் பற்றியும் — சுமித்திரையின் கடிந்துரை, கௌசல்யையின், கைகேயியின் கேள்விகள், பரத சத்ருக்னர்களின் விசாரிப்பு — இது தன் குடும்பத்தின்பால் அவனுக்குள்ள பொறுப்புணர்வு. ‘முற்பிறவியின் தீவினை’ என்று கர்மக் கோட்பாட்டை நினைப்பது இந்தியச் சோகத்தின் இயல்பான எதிர்வினை. வனவாசத்தில் லக்ஷ்மணன் ராமனைத் தேற்றுபவனாக இருந்தான் — சீதை கவரப்பட்டபின் மலைகளிலும் காடுகளிலும் அலைந்த ராமனுக்கு அவனே ஆறுதல் அளித்தான்; இப்போது அவனே மௌனமாகக் கிடக்கிறான். ஒன்பது முதல் இருபத்து மூன்று வரை ஏறத்தாழ எல்லா அரையடிகளும் (9.1–2, 11–23) திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை; இந்த நீண்ட புலம்பல் கீதா பிரஸ் பாடத்தின் தனிச்சிறப்பு. புலம்பல் ‘உடலுக்கு வெளியே திரியும் அன்பு உயிர்’ என்ற உவமையோடு தொடங்குகிறது — லக்ஷ்மணன் ராமனின் உடலுக்கு வெளியே திரியும் உயிரே; அவன் அழிவு ராமனின் சொந்த மரணம்போன்றது. ‘காட்டுக்குச் சென்ற என்னைப் பின்தொடர்ந்ததுபோல’ என்ற சொல்லால் வனவாசத் தொடக்கத்தின் நினைவு விழிக்கிறது — அயோத்தியில் லக்ஷ்மணன் தானாகவே ராமனைப் பின்தொடர்ந்தான்; இப்போது ராமன் அவனைப் பின்தொடர விரும்புகிறான்; இவ்வாறு அன்புக்குக் கைம்மாறு. ‘அந்த நாட்டை நான் காணவில்லை’ என்ற சொல் வால்மீகியின் மிகப் புகழ்பெற்ற வாசகங்களில் ஒன்று. ‘சூழ்ச்சிப் போர் புரிபவர்கள்’ என்ற சொல்லால் ராமன் ராக்ஷசர்களின் வஞ்சகப் போரைப் பழிக்கிறான். ‘இங்கேயே இறப்பது மேல்’ என்பது க்ஷத்திரியனின் மான உணர்வு — அவமானத்தைவிட மரணம் மேல். ‘எழுந்திரு, பார்’ என்ற அழைப்பு, இறந்தவன்போலக் கிடப்பவனை உயிரோடிருப்பவனை அழைப்பதுபோல — ராமனின் மனம் அவன் மரணத்தை ஏற்க முடியவில்லை.
சோகத்தால் புலன்கள் கலங்கியவனாக இவ்வாறு பேசிக்கொண்டிருந்த ராமனைத் தேற்றியவாறு சுஷேணன் இந்த மேலான சொல்லைச் சொன்னான் — ‘நரசிம்மமே, மனத்தளர்ச்சியை உண்டாக்கும் இந்த எண்ணத்தையும், போர்முனையில் அம்புகளுக்கு நிகரான, சோகத்தை உண்டாக்கும் கவலையையும் விட்டுவிடு. செல்வத்தைப் பெருக்கும் லக்ஷ்மணன் இறக்கவே இல்லை. இவன் முகம் விகாரமடையவில்லை, கருமையும் அடையவில்லை; இவன் முகம் நல்ல ஒளியோடும் தெளிவோடும் இருப்பதைப் பார். இவன் உள்ளங்கைகள் தாமரை இதழ்போல உள்ளன, கண்கள் மிகத் தெளிவாக உள்ளன; மக்கள் தலைவனே, உயிர் நீங்கியவர்களின் தோற்றம் இப்படிக் காணப்படுவதில்லை. பகைவரை அடக்கும் வீரனே, மனம் தளராதே; இவன் உயிரோடிருக்கிறான். தரையில் உறங்குபவன்போலக் கிடக்கும், உறுப்புகள் தளர்ந்த இவனுடைய, மீண்டும் மீண்டும் துடிக்கும், மூச்சோடு கூடிய இந்த இதயம் இதைச் சொல்கிறது.’ இவ்வாறு சொல்லிவிட்டுப் பேரறிவுடைய சுஷேணன் ராகவனிடம் மேலும் சொன்னான். சுஷேணனின் சொல் ஒரு மருத்துவனின் பரிசோதனைபோல வரிசைப்படுத்தப்பட்டது — முதலில் முகத்தின் நிறம், பிறகு உள்ளங்கைகள், பிறகு கண்கள், இறுதியில் இதயத் துடிப்பும் மூச்சும். இறந்தவனின் முகம் விகாரமாகவும் கருத்தும் இருக்கும், உள்ளங்கைகள் வெளிறியிருக்கும்; லக்ஷ்மணனுக்கோ அவை எல்லாம் உயிரின் அறிகுறிகள். ‘அம்புகளுக்கு நிகரான’ என்ற உவமை — சோகமும் போரில் அம்புபோலக் கொல்லக்கூடியது, வீரனைத் தளர்த்துகிறது; ஆகவே அதுவும் கைவிடத்தக்கது. ‘லக்ஷ்மிவர்தன:’ (செல்வத்தைப் பெருக்குபவன்) என்ற அடைமொழி — அச்சில் குறில் இகரத்தோடு — லக்ஷ்மணனின் பெயரோடு சிலேடைபோல அமைகிறது. ‘உறங்குபவன்போல’ என்ற சொல்லே சுஷேணனின் நோயறிதல் — லக்ஷ்மணன் இறக்கவில்லை, மயக்கத்தால் உறங்குவதுபோலக் கிடக்கிறான். சுஷேணன் ‘மக்கள் தலைவனே’ என்று விளிப்பது ராமனுக்கு அரச தர்மத்தை நினைவூட்டுகிறது. 24.2, 25.1 ஆகியவை வல்கேட்டில் மட்டுமே உள்ளன; மீதமுள்ள அரையடிகள் திறனாய்வுப் பதிப்பின் பாடவேறுபாடுகளோடு காணப்படுகின்றன.
சுஷேணன் அருகிலிருந்த பெரும் வானரனான அனுமனிடம் இதைச் சொன்னான் — ‘சௌம்யனே, இங்கிருந்து விரைந்து மகோதய மலைக்குச் சென்று, வீரனே, முன்பு ஜாம்பவான் உனக்குச் சொன்ன அந்த மலையின் தெற்குச் சிகரத்தில் வளரும் பெரும் மூலிகையை இங்கே கொண்டு வா — விசல்யகரணி என்ற பெயருடையதையும், சாவர்ண்யகரணியையும், சஞ்சீவகரணியையும், சந்தானி என்ற பெரும் மூலிகையையும் — வீரன் லக்ஷ்மணனை உயிர்ப்பிப்பதற்காக நீ கொண்டு வா.’ இவ்வாறு சொல்லப்பட்ட திருவுடைய அனுமன் மூலிகை மலைக்குச் சென்று, அந்தப் பெரும் மூலிகைகளை அறியாமல் கவலையில் ஆழ்ந்தான். அளவற்ற ஆற்றலுடைய மாருதிக்கு ஓர் எண்ணம் தோன்றியது — ‘இந்த மலையின் சிகரத்தையே எடுத்துக்கொண்டு போவேன். நலம் தரும் அந்த மூலிகை இந்தச் சிகரத்திலேயே வளர்கிறது என்று ஊகத்தால் அறிகிறேன்; சுஷேணன் அவ்வாறுதான் சொன்னான். விசல்யகரணியை எடுக்காமல் சென்றால், காலம் கடப்பதால் தீங்கு நேரும், பெரும் கலக்கமும் உண்டாகும்.’ இவ்வாறு எண்ணிய பெரும் வலிமையுடைய அனுமன் விரைந்து சென்று அந்தச் சிறந்த மலையை அடைந்து, மலையின் உச்சியை மூன்றுமுறை உலுக்கி, பலவகை மலர்ந்த மரக்கூட்டங்களோடு கூடிய அதைப் பிடுங்கி, வானரப் புலியான அவன் இரு கைகளாலும் பற்றி எடையைச் சமநிலைப்படுத்தினான். நான்கு மூலிகைகள் நான்கு வகைப் பணிகளைச் செய்கின்றன — விசல்யகரணி உடலில் புதைந்த அம்பு முனைகளை வெளியேற்றுகிறது, சாவர்ண்யகரணி காயத்தின் தோலை முன்னிருந்த நிறத்துக்குக் கொண்டுவருகிறது, சஞ்சீவகரணி மயக்கத்தை நீக்கி உணர்வைத் தருகிறது, சந்தானி முறிந்த எலும்புகளை இணைக்கிறது; அச்சுப் பதிப்பின் அடிக்குறிப்புகளும் இவ்வாறே விளக்குகின்றன. ‘முன்பு ஜாம்பவான் சொன்ன’ என்ற சொல்லால் முந்தைய நிகழ்ச்சி நினைவூட்டப்படுகிறது — இந்திரஜித் பிரம்மாஸ்திரத்தால் வானரப் படையை வீழ்த்தியபோது ஜாம்பவான் அனுமனை மூலிகை மலைக்கு அனுப்பினான். அனுமனின் அறிவு நடைமுறைக்கு உகந்தது — மூலிகைகளை அறியாமல் தாமதிப்பது ஆபத்தானது; ஆகவே முழுச் சிகரத்தையே கொண்டுவரத் தீர்மானிக்கிறான். ‘காலம் கடப்பதால் தீங்கு’ என்பது மருத்துவ சாஸ்திரத்தின் அடிப்படை உண்மை — சிகிச்சையின் நேரம் விலைமதிப்பற்றது. ‘மூன்றுமுறை உலுக்கி’ என்ற சொல் சிகரத்தின் உறுதியையும் அனுமனின் வலிமையையும் சுட்டுகிறது. முப்பத்து மூன்றாம் சுலோகம் மூன்று அரையடிகளால் அமைந்தது. சுஷேணன் மலையின் பெயரை ‘மகோதயம்’ என்று சொல்கிறான்; அனுமன் முன்பே அதைக் கண்டிருந்ததால் வழியை விளக்கவில்லை. ‘பலவகை மலர்ந்த மரக்கூட்டங்களோடு கூடியது’ என்பது சிகரத்தின் வருணனை — மலர்ந்த பலவகை மரங்களால் மூடப்பட்டது; மூலிகைகளும் அங்கேயே உள்ளன என்று சுட்டப்படுகிறது. ‘வானிலிருந்து’ எழும்புவது அனுமனின் வான்வழிச் செல்லும் ஆற்றலை நினைவூட்டுகிறது; அது கடலைக் கடந்தபோது முதன்முதலில் காணப்பட்டது. அனுமன் சிகரத்தை இரு கைகளாலும் ‘சமநிலைப்படுத்தினான்’ — எடையைச் சோதித்துச் சமநிலை செய்து பறக்க ஆயத்தமானான்.
நீர் நிறைந்த கருமேகம்போன்ற அந்த மலைச்சிகரத்தை எடுத்துக்கொண்டு அனுமன் வானில் எழும்பினான். பெரும் வேகமுடைய அவன் வந்து சேர்ந்து, மலைச்சிகரத்தைக் கீழே வைத்து, சற்று ஓய்வெடுத்துக்கொண்டு அனுமன் சுஷேணனிடம் இதைச் சொன்னான் — ‘வானரச் சிறந்தவனே, அந்த மூலிகைகளை நான் அறியவில்லை; ஆகவே அந்த மலையின் இந்த முழுச் சிகரத்தையும் நான் கொண்டுவந்தேன்.’ இவ்வாறு சொல்லிக்கொண்டிருந்த வாயுபுத்திரனைப் புகழ்ந்து, வானரர்களில் சிறந்த சுஷேணன் மூலிகைகளைப் பிடுங்கி எடுத்தான். தேவர்களாலும் செய்வதற்கரிய அனுமனின் செயலைக் கண்டு வானரச் சிறந்தவர்கள் அனைவரும் வியப்படைந்தனர். பிறகு பேரொளி படைத்த வானரச் சிறந்தவன் சுஷேணன் அந்த மூலிகையை நன்கு நசுக்கி லக்ஷ்மணனின் மூக்கில் இட்டான். அம்பு முனை தைத்திருந்த, பகைவீரர்களைக் கொல்லும் லக்ஷ்மணன் அதை முகர்ந்ததும் அம்பு முனை நீங்கி, வலி நீங்கி, விரைந்து தரையிலிருந்து எழுந்தான். ‘கருமேகம்போல’ என்ற உவமை — மரங்களால் மூடப்பட்ட கருநிறச் சிகரம், நீர் நிறைந்த மேகம்போல வானில் மிதந்து செல்கிறது. அனுமனின் பணிவு கவனிக்கத்தக்கது — அவன் தன் அறியாமையைத் தயக்கமின்றி ஒப்புக்கொள்கிறான், ‘மூலிகைகளை நான் அறியவில்லை’ என்று; இது ஒரு பெரிய பணியாளனின் குணம். சுஷேணனின் சிகிச்சை நஸ்யத்தால் — மூலிகைப் பொடியை மூக்கால் முகரச் செய்கிறான்; ஆயுர்வேதத்தில் நஸ்யம் தலை தொடர்பான நோய்களுக்கும் மயக்கத்துக்கும் பிரசித்தமான சிகிச்சை. ‘அம்பு முனை நீங்கி, வலி நீங்கி’ என்ற இரு சொற்கள் மூலிகையின் இரண்டு பயன்கள் — அம்பு முனைகளை வெளியேற்றுதலும் வலியைப் போக்குதலும். வானரர்களின் வியப்பு (43) வல்கேட்டில் மட்டுமே உள்ளது; ‘தேவர்களாலும் செய்வதற்கரியது’ என்பது அனுமனின் செயலின் உலகுக்கு அப்பாற்பட்ட தன்மையைச் சுட்டுகிறது. இந்த நிகழ்ச்சியில் அச்சில் ‘ஹனூமான்’, ‘ஹனுமான்’, ‘ஹனுமத்’ என்று இருவகை வடிவங்களும் காணப்படுகின்றன; அவை அப்படியே காக்கப்பட்டுள்ளன. சுஷேணன் மூலிகைகளைப் ‘பிடுங்கி’ எடுக்கிறான் — அவன் மருத்துவன்; ஆகவே சிகரத்தில் பொருத்தமான மூலிகைகளை அவனே அடையாளம் காண்கிறான்; அனுமனின் வலிமையும் சுஷேணனின் அறிவும் இணைந்து லக்ஷ்மணனின் உயிரைக் காக்கின்றன. ‘நஸ்த:’ என்றால் மூக்கின் வழியாக.
தரையிலிருந்து எழுந்த அந்த லக்ஷ்மணனைக் கண்டு மிக மகிழ்ந்த வானரர்கள் ‘நன்று, நன்று’ என்று லக்ஷ்மணனைப் போற்றினார்கள். பகைவீரர்களைக் கொல்லும் ராமன் ‘வா, வா’ என்று லக்ஷ்மணனை அழைத்து, கண்ணீரால் கலங்கிய கண்களோடு இறுகத் தழுவி அணைத்துக்கொண்டான். பிறகு ராகவன் சௌமித்திரியைத் தழுவிக்கொண்டு சொன்னான் — ‘வீரனே, நல்லவேளையாக மரணத்திலிருந்து மீண்டு வந்த உன்னைக் காண்கிறேன். என் உயிராலோ, சீதையாலோ, வெற்றியாலோ எனக்குப் பயனில்லை; நீ மரணமடைந்தால் என் உயிரால் என்ன பயன்?’ இவ்வாறு பேசிய அந்த மகாத்மா ராகவனின் சொல்லைக் கேட்டு, மனம் வருந்திய லக்ஷ்மணன் தளர்ந்த குரலில் ஒரு சொல்லைச் சொன்னான். ‘வா, வா’ என்ற இரட்டைச் சொல் ராமனின் ஆவலையும் மகிழ்ச்சியையும் ஒருசேர வெளிப்படுத்துகிறது. கண்ணீர் இப்போது சோகத்தின் கண்ணீர் அல்ல, ஆனந்தத்தின் கண்ணீர். ‘மரணத்திலிருந்து மீண்டு வந்த’ என்ற சொல் லக்ஷ்மணனின் மறுபிறப்பைப்போல வருணிக்கிறது. ராமனின் சொல்லில் சீதையும் லக்ஷ்மணனைவிடக் குறைந்தவள் — ‘சீதையாலோ வெற்றியாலோ’ பயனில்லை; இது சகோதர அன்பின் மிகைக்கூற்று. ஆனால் லக்ஷ்மணன் ‘மனம் வருந்தியவன்’ — உடன்பிறந்தானின் அன்பால் அவன் மகிழவில்லை, அவன் சொல்லால் வேதனைப்படுகிறான்; ஏனெனில் ராமன் தன் சபதத்தை மறந்தவன்போலப் பேசுகிறான். ‘தளர்ந்த குரலில்’ என்ற சொல்லால் லக்ஷ்மணனின் பலவீனம் சுட்டப்படுகிறது — அவன் இப்போதுதான் மயக்கத்திலிருந்து எழுந்தான்; ஆயினும் அவன் மனம் கடமையிலேயே உள்ளது. இந்த முரண் — பலவீனமான லக்ஷ்மணன் உறுதியான சொல்லைச் சொல்கிறான் — அடுத்த பகுதியின் வலிமை.
லக்ஷ்மணன் சொன்னான் — ‘உண்மையான பராக்கிரமமுடையவனே, முன்பு அந்தச் சபதத்தைச் செய்துவிட்டு, ஏதோ ஓர் அற்பனைப்போல, மனவலிமையற்றவனைப்போல இவ்வாறு பேசுவது உனக்குத் தகாது. உண்மை பேசுபவர்கள் சபதத்தைப் பொய்யாக்குவதில்லை; சபதத்தைக் காப்பதே பெருமையின் அடையாளம். குற்றமற்றவனே, என் பொருட்டு நீ நம்பிக்கை இழப்பது தகாது; இன்றே ராவணனைக் கொன்று சபதத்தைக் காப்பாற்று. முழங்கும், கூரிய கோரைப்பற்களுடைய சிங்கத்தின் முன் வந்த பெரிய யானைபோல, உன் அம்புப் பாதைக்குள் வந்த பகைவன் உயிரோடு திரும்பமாட்டான். இந்தக் கதிரவன் தன் பணியை முடித்து மறைவதற்குள், இந்தத் தீய உள்ளமுடையவனின் வதத்தை விரைவில் நான் விரும்புகிறேன். ஐயனே, போரில் ராவணனின் வதத்தை நீ விரும்பினால், நீ செய்த சபதம் உண்மையாக வேண்டும் என்று விரும்பினால், அரசகுமாரியிடம் உனக்கு விருப்பம் இருந்தால், வீரனே, இன்றே விரைவில் என் சொல்லைச் செய்.’ லக்ஷ்மணனின் சொல் ராமனுக்கு ராமனுடைய தர்மத்தையே நினைவூட்டுகிறது — ராமன் சொன்னதைக் காப்பவன் என்று புகழ்பெற்றவன்; ஆகவே ‘உண்மையான பராக்கிரமமுடையவனே’ என்ற விளியே ஒரு கடிந்துரை. ‘ஏதோ ஓர் அற்பனைப்போல, மனவலிமையற்றவனைப்போல’ என்பது கடுமையான சொல்; ஆனால் அன்பால் சொல்லப்பட்டது; தம்பியும் தர்ம விஷயத்தில் அண்ணனுக்கு உணர்த்தத் தகுதியுடையவனே. ‘என் பொருட்டு’ — என் காரணமாக உன் சபதம் உடைய வேண்டாம்; லக்ஷ்மணன் தன் உயிரையும் இரண்டாம் பட்சமாகக் கருதுகிறான். சிங்கம்-யானை உவமை ராமனின் வலிமையை நினைவூட்டுகிறது — ராவணன் பெரிய யானைபோலப் பேருருவுடையவன்; ஆனால் ராமன் என்ற சிங்கத்தின் முன் உயிர்வாழமாட்டான். ‘தன் பணியை முடித்த கதிரவன்’ — பகலின் பணியை முடித்து மறையும் கதிரவன்; லக்ஷ்மணன் இன்றே போர் முடிய வேண்டும் என்று விரும்புகிறான். இறுதிச் சுலோகம் புஷ்பிதாக்ரா யாப்பில் அமைந்தது; ‘விரும்பினால்… விரும்பினால்… இருந்தால்’ என்று மூன்றுமுறை திரும்பத் திரும்ப வருவதால் அவன் வற்புறுத்தல் உறுதிப்படுகிறது — ராவண வதம், சபதம், சீதை என்ற மூன்றுமே காரணங்கள். இந்தச் சுலோகம் திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை. அடுத்த சர்க்கத்தில் ராமன் மீண்டும் வில்லை எடுக்கிறான்; இந்திரனும் மாதலியோடு தன் தேரை அனுப்புகிறான்.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकाधिकशततमः सर्गः॥ १०१॥