சர்க்கம்
விபீஷணனின் ஊக்கமூட்டலும் லக்ஷ்மணன் — இந்திரஜித் கடும்போரும்
விபீஷணனின் அம்பு மழை, வானரர்களுக்கு ஊக்கமூட்டல், கொல்லப்பட்ட ராக்ஷசர்களின் கணக்கு, இருள் சூழ்ந்த லக்ஷ்மணன் — இந்திரஜித் தனிப்போர், சாரதியின் வதம், குதிரைகளை நசுக்குதல்
ஒருவரையொருவர் வெல்ல விரும்பிய லக்ஷ்மணனும் இந்திரஜித்தும், மதநீர் பெருகும் இரு மதயானைகளைப் போல விடாப்பிடியாகப் போரிட்டுக்கொண்டிருந்தனர். அவர்களுடைய போரைக் காண விரும்பி, சிறந்த வில்லேந்திய வலிமைமிக்க வீரனான ராவணனின் தம்பி விபீஷணன் போர்க்களத்தின் முன்னணியில் நின்றான். அவன் வெறும் பார்வையாளனாக இருக்கவில்லை; அங்கே நின்று தன் பெரிய வில்லின் நாணை ஒலிக்கச் செய்து, ராக்ஷசர்கள் மீது கூர்முனை கொண்ட பெரிய அம்புகளை விடுத்தான். நெருப்பின் தீண்டலைப் போன்ற, குறிவைத்து எய்யப்பட்ட அந்த அம்புகள், வஜ்ராயுதங்கள் பெரிய மலைகளைப் பிளப்பதுபோல விழுந்து ராக்ஷசர்களைச் சிதறி ஓடச் செய்தன. இங்கே, சொந்த மக்களுக்கு எதிரான போரிலும் விபீஷணன் தர்மத்தின் பக்கத்தைக் கைவிடவில்லை என்று கவி காட்டுகிறார். அவன் வெறும் அமைச்சன் மட்டுமல்லன், தானே ஒரு போர்வீரனும் ஆவான். அவனுடைய அம்புகள் ராக்ஷசப் படையைப் பிளக்கின்றன; அதனால் லக்ஷ்மணனின் காரியம் எளிதாகிறது. மகனும் சிற்றப்பனும் ஒரே போர்க்களத்தில் எதிரெதிர்ப் பக்கங்களில் நிற்பது ஓர் அவலக் காட்சி. முந்தைய சர்க்கத்தின் முடிவில் விபீஷணன் லக்ஷ்மணனின் அருகே இருந்தான்; இப்போது அவனே ஆயுதம் ஏந்துகிறான். ‘ஶிகிஸம்ஸ்பர்ஶா:’ — ‘நெருப்பின் தீண்டலைப் போன்றவை’ — என்ற அடைமொழியால் அம்புகளின் எரிக்கும் தன்மை சுட்டப்படுகிறது. ‘வரசாபதர:’ — ‘சிறந்த வில்லேந்தியவன்’ — என்ற சொல்லால் அவனுடைய வில்வித்தைத் திறமையும் குறிக்கப்படுகிறது. இவ்வாறு சர்க்கம் தொடங்குகிறது.
விபீஷணனின் பரிவாரங்களான நான்கு சிறந்த ராக்ஷசர்களும் சூலங்களாலும் வாள்களாலும் பட்டிசங்களாலும் போர்க்களத்தில் வீர ராக்ஷசர்களை வெட்டி வீழ்த்தினர். தன் அமைச்சர்களான அவர்கள் சூழ, விபீஷணன் துணிச்சலான யானைக் கன்றுகளின் நடுவே நிற்கும் ஒரு யானையைப் போல விளங்கினான். பிறகு தக்க காலத்தை அறிந்தவனும் ராக்ஷசர்களில் சிறந்தவனுமான அவன், ராக்ஷசர்களைக் கொல்வதில் விருப்பமுடைய வானரர்களைத் தூண்டி, அந்த நேரத்துக்கு ஏற்ற சொல்லைச் சொன்னான்: ‘வானரத் தலைவர்களே, இந்த இந்திரஜித் ஒருவன் மட்டுமே ராக்ஷசேந்திரனின் கடைசிப் புகலிடமாக நிற்கிறான்; அவனுடைய படையில் எஞ்சியிருப்பது இதுவே. நீங்கள் ஏன் நின்றுகொண்டிருக்கிறீர்கள்? போரிடுங்கள்.’ விபீஷணன் காலத்தை அறிவான் — பகைவனின் கடைசிப் புகலிடம் எதிரே இருக்கும்போதுதான் முழு வலிமையோடு தாக்க வேண்டும். அவனுடைய சொல் வானரர்களின் மனத்தில் ஊக்கத்தை உண்டாக்குகிறது. ‘கலபானாமிவ த்விப:’ — ‘யானைக் கன்றுகளின் நடுவே ஒரு யானையைப் போல’ — என்ற உவமையால், அவன் தன் பரிவாரங்களில் சிறந்தவன் என்பது சுட்டப்படுகிறது. இந்த வாக்கியத்தின் நோக்கம் வானரர்களின் செயலற்ற நிலையைப் போக்குவதே. ‘பராயணம்’ என்ற சொல்லின் பொருள் கடைசிப் புகலிடம் — அது விழுந்துவிட்டால் வேறு எந்த ஆதாரமும் எஞ்சுவதில்லை. இவ்வாறு, இந்தக் கணம் தீர்மானமானது, தாமதிக்கக்கூடாது என்று அவன் வானரர்களுக்கு உணர்த்துகிறான். அவனும் முன்னணியிலேயே நிற்கிறான்.
விபீஷணன் தொடர்ந்து சொல்கிறான்: ‘பாவியான இந்த ராக்ஷசன் போர்முனையில் கொல்லப்பட்டால், ராவணனைத் தவிர இவனுடைய எஞ்சிய படை முழுவதும் கொல்லப்பட்டதாகவே கருத வேண்டும். வீரனான பிரஹஸ்தன் கொல்லப்பட்டான்; மாபெரும் வலிமையுடைய நிகும்பனும், கும்பகர்ணனும், கும்பனும், இரவில் திரிவோனான தூம்ராக்ஷனும் கொல்லப்பட்டனர்.’ பிறகு அவன் கொல்லப்பட்டவர்களின் நீண்ட பட்டியலைச் சொல்கிறான் — ஜம்புமாலி, மகாமாலி, தீக்ஷ்ணவேகன், அசனிப்பிரபன், சுப்தக்னன், யஜ்ஞகோபன், வஜ்ரதம்ஷ்டிரன், சம்ஹ்ராதி, விகடன், அரிக்னன், தபனன், மந்தன், பிரகாசன், பிரகசன், பிரஜங்கன், ஜங்கன், வெல்லுதற்கரிய அக்னிகேது, ரச்மிகேது, வித்யுஜ்ஜிஹ்வன், த்விஜிஹ்வன், சூர்யசத்ரு, அகம்பனன், சுபார்சுவன், சக்ரமாலி, கம்பனன், வலிமைமிக்க தேவாந்தகன், நராந்தகன். ‘மிகுந்த வலிமையுடைய இந்தச் சிறந்த ராக்ஷசர்கள் பலரைக் கொன்று, கைகளால் கடலையே நீந்திக் கடந்த நீங்கள், இப்போது ஒரு சிறிய பசுவின் குளம்புச் சுவட்டைத் தாண்டுங்கள். நீங்கள் வெல்ல வேண்டியதில் எஞ்சியிருப்பது இவ்வளவே; வலிமைச் செருக்குக் கொண்ட மற்ற ராக்ஷசர்கள் அனைவரும் ஒன்றுசேர்ந்து வந்து கொல்லப்பட்டுவிட்டனர்.’ கடல் கடக்கப்பட்டுவிட்டது, பசுவின் குளம்புச் சுவடே எஞ்சியிருக்கிறது என்ற உவமை வானரர்களின் களைப்பை இலேசாக்குகிறது. இந்தக் கணக்கு வல்கேட் பாடத்தில் மட்டுமே உள்ளது, திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை. இவர்களில் பலர் முந்தைய சர்க்கங்களில் வானரர்களாலும் ராமனாலும் லக்ஷ்மணனாலும் கொல்லப்பட்டவர்கள் — பிரஹஸ்தன் நீலனால், கும்பகர்ணன் ராமனால், கும்பன் சுக்ரீவனால், நிகும்பன் அனுமனால், தேவாந்தகன் அனுமனால், நராந்தகன் அங்கதனால், தூம்ராக்ஷனும் அகம்பனனும் அனுமனால். இவர்களை நினைவூட்டி விபீஷணன் வானரர்களின் தன்னம்பிக்கையைப் பெருக்குகிறான். பெயர்களின் நீண்ட வரிசை படையின் அழிவின் பரப்பைக் காட்டுகிறது — ராவணனின் வீடு ஏறக்குறைய வெறுமையாகிவிட்டது. ‘பலதர்பிதா:’ — ‘வலிமைச் செருக்குக் கொண்டவர்கள்’ — என்ற சொல்லால் அவர்களுடைய செருக்கும் அதன் பலனான அழிவும் சுட்டப்படுகின்றன. வானரர்களும் தாம் செய்த செயல்களைக் கேட்டு மீண்டும் ஊக்கம் பெறுகின்றனர். ‘கோஷ்பதம்’ என்பது பசுவின் குளம்பால் நிலத்தில் உண்டாகும் சிறிய குழி; அதில் தேங்கிய நீரை ஒரு சிறுவனும் தாண்டிவிடுவான். நூறு யோஜனைக் கடலைக் கடந்தபின், பசுவின் குளம்புச் சுவட்டுக்கு யார் அஞ்சுவார்? — இதுவே விபீஷணனின் தர்க்கம். இதனால் அவன் வானரர்களிடம் வெற்றி ஏறக்குறையக் கைகூடிவிட்டது என்ற உணர்வை உண்டாக்குகிறான்; ஏனெனில் களைத்த வீரர்கள் இலக்கு அருகில் இருக்கிறது என்று கேட்டதுமே புது வலிமை பெறுகிறார்கள். அவனுடைய சொற்களில் தலைமைத் திறமை தெரிகிறது — முதலில் செய்து முடித்ததை நினைவூட்டுதல், பிறகு எஞ்சியிருப்பது சிறிதே என்று காட்டுதல், இறுதியில் நேரடியான ஆணை. அதன் பிறகு ராவணன் ஒருவனே வெல்லப்பட வேண்டியவன்.
விபீஷணன் தன் மனத்தின் வேதனையைத் தெளிவாகச் சொல்கிறான்: ‘என்னைப் பெற்ற தந்தையின் மகனுடைய மகனை — என் சகோதரனின் மகனை — கொல்வது எனக்குத் தகாது. இருந்தும் ராமனுக்காக இரக்கத்தை ஒதுக்கிவைத்து நான் அவனைக் கொல்லவும் செய்வேன். ஆனால் கொல்ல முனையும்போது கண்ணீர் என் கண்களை மறைக்கிறது. ஆகவே நீண்ட கைகளுடைய இந்த லக்ஷ்மணனே அவனை அடக்குவான். வானரர்களே, நீங்கள் ஒன்றுசேர்ந்து அவனுக்கு அருகில் இருக்கும் ஊழியர்களைக் கொல்லுங்கள்.’ பெரும்புகழ் கொண்ட அந்த ராக்ஷசனால் இவ்வாறு வானரர்கள் தூண்டப்பட்டனர். இங்கே விபீஷணனின் தர்ம சங்கடம் கருணையோடு சித்திரிக்கப்படுகிறது — கடமையை அவன் அறிவான்; ஆனால் பாசமும் அழிந்துவிடவில்லை. அவன் தன் பலவீனத்தை மறைக்கவில்லை; மாறாகக் காரியத்தைப் பகிர்ந்தளிக்கிறான் — முதன்மைப் பகைவனை லக்ஷ்மணனுக்கு, ஊழியர்களை வானரர்களுக்கு. இந்தச் சொல் அவனுடைய உண்மை பேசும் இயல்பையும் காட்டுகிறது. ‘க்ருணாமபாஸ்ய’ — ‘இரக்கத்தை ஒதுக்கிவைத்து’ — என்ற சொல்லில் ‘க்ருணா’ என்பதன் பொருள் இரக்கம்.
விபீஷணனால் தூண்டப்பட்ட வானரத் தலைவர்கள் மகிழ்ந்து, வால்களைச் சுழற்றினர். பிறகு வானரப் புலிகள் மீண்டும் மீண்டும் ஆர்ப்பரித்தபடி, மேகங்களைக் கண்ட மயில்களைப் போலப் பலவகை ஒலிகளை எழுப்பினர். ஜாம்பவானும் தன் கூட்டத்தார் அனைவரும் சூழ்ந்துவர வந்தான்; அவர்கள் கற்களாலும் நகங்களாலும் பற்களாலும் ராக்ஷசர்களை அடித்தனர். கொன்றுகொண்டிருந்த அந்தக் கரடி அரசனை, மாபெரும் வலிமையுடைய ராக்ஷசர்கள் அச்சத்தை விட்டுப் பலவகை ஆயுதங்களோடு சூழ்ந்துகொண்டு, அம்புகளாலும் கோடரிகளாலும் பட்டிசங்களாலும் தடிகளாலும் தோமரங்களாலும் போரில் ஜாம்பவானைத் தாக்கினர். வானரர்களுக்கும் ராக்ஷசர்களுக்கும் இடையிலான அந்த மோதல், சினமுற்ற தேவர்களுக்கும் அசுரர்களுக்கும் இடையிலான போரைப் போலப் பயங்கரமானதாகவும், பேரொலியுடையதாகவும், கடுமையானதாகவும் இருந்தது. அனுமனும் கடுஞ்சினமுற்று, மலையிலிருந்து ஒரு சால மரத்தைப் பிடுங்கி, தன் முதுகிலிருந்து லக்ஷ்மணனை இறக்கிவிட்டு, ஆயிரக்கணக்கான ராக்ஷசர்களைப் படுகொலை செய்தான். இந்திரஜித் சிற்றப்பனோடு கடும்போர் புரிந்துவிட்டு, மீண்டும் லக்ஷ்மணனையே நோக்கிப் பாய்ந்தான். பிறகு அந்த இரு வீரர்களும் — லக்ஷ்மணனும் ராக்ஷசனும் — போரில் மீண்டும் மோதினர். அனுமனின் முதுகில் லக்ஷ்மணன் ஏறியது முன்பு வருணிக்கப்பட்டது; இங்கே அவன் இறங்கியது சுட்டப்படுகிறது. ஜாம்பவான் முதியவனாக இருந்தும் முன்னணியில் போரிடுகிறான்; ராக்ஷசர்கள் அவனைச் சூழ்ந்து பலவகை ஆயுதங்களால் தாக்குகின்றனர்; இருந்தும் அவன் ராக்ஷசப் படையைக் கொன்றபடியே நிற்கிறான். வானரர்களின் முழக்கமும், வால்களைச் சுழற்றுதலும், ஆர்ப்பரிப்பும் அவர்களுடைய மகிழ்ச்சியின் புற அடையாளங்கள். மேகங்களைக் கண்ட மயில்களைப் போல என்ற உவமையால் மழைக்காலத்தின் மகிழ்ச்சி நினைவூட்டப்படுகிறது. அனுமனின் வீரம் மீண்டும் மரத்தையே ஆயுதமாகக் கொண்டது — அவன் மலையிலிருந்து சால மரத்தைப் பிடுங்கி ராக்ஷசர்களைக் கொல்கிறான். இவ்வாறு வானரத் தலைவர்கள் அனைவரும் தத்தம் இடத்தில் போரிடுகின்றனர்; லக்ஷ்மணன் — இந்திரஜித் தனிப்போரும் மீண்டும் தொடங்குகிறது. சிற்றப்பனோடு போரிட்டதில் இந்திரஜித்துக்கு எந்தப் பலனும் கிடைக்கவில்லை; ஆகவே அவன் முதன்மைப் பகைவனிடம் திரும்புகிறான். ராக்ஷசர்களும் அச்சத்தை விட்டுப் போரிடுகின்றனர், ஓடவில்லை — இதனால் போரின் கடுமை சுட்டப்படுகிறது. தேவாசுரப் போரோடு ஒப்பிடுவது இந்தப் போரின் பரப்பையும் முக்கியத்துவத்தையும் காட்டுகிறது. வானரர்கள் தேவர்களைப் போல, ராக்ஷசர்கள் அசுரர்களைப் போல — தர்மத்துக்கும் அதர்மத்துக்கும் இடையிலான மோதல் என்பது கருத்து. கவி இங்கே ஒரே நேரத்தில் பல காட்சிகளைக் காட்டுகிறார் — ஓரிடத்தில் விபீஷணன், வேறிடத்தில் ஜாம்பவான், மற்றோரிடத்தில் அனுமன், நடுவே லக்ஷ்மணனும் இந்திரஜித்தும். இவ்வாறு போர்க்களத்தின் விரிவான சித்திரம் வாசகரின் முன் வைக்கப்படுகிறது. இவ்வாறு விபீஷணனின் சொல்லின் பலன் உடனே தெரிகிறது — வானரர்கள் மீண்டும் போரில் ஈடுபடுகின்றனர்.
மாபெரும் வலிமையுடைய அவ்விருவரும் அம்புத்திரள்களைப் பொழிந்து ஒருவரையொருவர் தாக்கினர்; கோடையின் முடிவில் வேகமுடைய சந்திரனும் சூரியனும் மேகங்களால் மறைக்கப்படுவதுபோல, அம்பு வலைகளால் ஒருவரையொருவர் இடைவிடாமல் மறைத்தனர். அவர்களுடைய கை வேகத்தால், அம்புகளை எடுத்தல், தொடுத்தல், வில்லைப் பற்றுதல், விடுத்தல், இழுத்தல், வில்லை நிலைப்படுத்துதல், பிடியை மீண்டும் பொருத்துதல், இலக்கை அடையச் செய்தல் — இவற்றில் எதுவுமே கண்ணுக்குத் தெரியவில்லை; பலன் மட்டுமே தெரிந்தது. வில்லின் வேகத்தால் எய்யப்பட்ட அம்பு வலைகளால் வானம் எங்கும் நிறைந்ததால், உருவங்கள் எதுவும் தெரியவில்லை. லக்ஷ்மணன் ராவணியை எதிர்கொண்டு, ராவணியும் லக்ஷ்மணனை எதிர்கொண்டு, ஒருவரோடொருவர் மோதியதில் கடுமையான குழப்பம் உண்டாயிற்று. அவ்விருவரும் வேகமாக எய்த கூரிய அம்புகளால் வானம் இடைவெளியின்றி இருளால் சூழப்பட்டதுபோல ஆயிற்று. அவர்கள் எய்த நூற்றுக்கணக்கான அம்புகள் விழுந்ததால் திசைகளும் இடைத்திசைகளும் அம்புகளால் நிறைந்தன; எல்லாம் இருளால் மூடப்பட்டு, பெரும் அச்சம் உண்டாயிற்று. ஆயிரம் கதிர்களுடைய சூரியன் மறைந்ததுபோல இருளால் மூடப்பட்ட உலகில், இரத்தப் பெருக்குகளான பேராறுகள் ஆயிரக்கணக்கில் ஓடின. கொடிய ஊனுண்ணிகள் பயங்கரக் குரல்களில் ஓலமிட்டன. அப்போது காற்று வீசவில்லை; நெருப்பு எரியவில்லை. ‘உலகங்களுக்கு நலம் உண்டாகட்டும்’ என்று மகரிஷிகள் முணுமுணுத்தனர்; கந்தர்வர்கள் சாரணர்களோடு வேதனையுற்று அங்கே கூடினர். இங்கே போரின் பயங்கரம் இயற்கையின் ஸ்தம்பிப்பால் வருணிக்கப்படுகிறது — காற்றும் நெருப்பும் தம் செயலை விட்டுவிடுகின்றன. ‘லக்ஷ்மணோ ராவணிம் ப்ராப்ய’ என்ற சுலோகத்தில், சொற்களின் வரிசை திரும்பத் திரும்ப வருவதாலேயே இருவரின் சம வலிமை காட்டப்படுகிறது. இருவரும் வில்வித்தையில் கரைகண்டவர்கள்; ஆகவே எவருடைய தோல்வியும் திடீரெனத் தெரிவதில்லை. அம்புகளின் அடர்த்தியால் பகலிலும் இரவு உண்டானதுபோல ஆயிற்று — சூரியன் மறைந்ததுபோல. இரத்த ஆறுகள், ஊனுண்ணிகளின் பயங்கர ஒலிகள், அசைவற்ற காற்று, எரியாத நெருப்பு — இவை அனைத்தும் பிரளயத்தின் அறிகுறிகளைப் போல உள்ளன. ஆகவேதான் மகரிஷிகள் உலகங்களின் நலனை வேண்டுகின்றனர்; கந்தர்வர்களும் சாரணர்களும் அஞ்சி வானில் கூடுகின்றனர். இந்தப் பகுதியில் வருணிக்கப்படும் போர் ஒரு மனிதனுக்கும் ராக்ஷசனுக்கும் இடையிலானதாக அல்ல, தெய்வீக அஸ்திரங்களை அறிந்த இருவருக்கு இடையிலானதாகத் தோன்றுகிறது. கை வேகத்தின் வருணனை தனுர்வேதத்தின் எட்டுச் செயல்களை வரிசையாக எண்ணுகிறது; அதனால் கவி தன் சாஸ்திர அறிவையும் காட்டுகிறார். ‘அவ்யவஸ்தா பவத்யுக்ரா’ — ‘கடுமையான குழப்பம் உண்டாயிற்று’ — என்ற வாக்கியமும், யார் வெல்கிறார்கள் என்று தீர்மானிக்க முடியவில்லை என்று சுட்டுகிறது; கணத்துக்குக் கணம் ஒருவர் மற்றவரை வருத்துகிறார். முன்பு கண்ணுக்குத் தெரியாமல் நிகழ்ந்த போர் இந்திரஜித்தின் மாயையால் நிகழ்ந்தது; இப்போதோ அம்புகளின் அடர்த்தியாலேயே இருவரும் கண்ணுக்குத் தெரியவில்லை. இந்த வேறுபாடு முக்கியமானது — இங்கே மாயை இல்லை, தூய திறமையே உள்ளது. சூழலின் பயங்கர வருணனை போரின் கடுமையை உலகம் முழுவதற்கும் பரவச் செய்கிறது; ஏனெனில் தேவர்களும் ரிஷிகளும் அதன் முடிவை எதிர்பார்க்கின்றனர். வெற்றியில் மட்டுமே அமைதி சாத்தியம் என்பது இங்கே உள்ள கருத்து. இரத்த ஆறுகள் என்ற உயர்வுநவிற்சியும் வீரர்களின் பெரும் இழப்பைச் சுட்டுகிறது; ஏனெனில் இரு படைகளின் வீரர்களும் அங்கே விழுகின்றனர். மகரிஷிகளின் ‘ஸ்வஸ்த்யஸ்து லோகேப்ய:’ — ‘உலகங்களுக்கு நலம் உண்டாகட்டும்’ — என்ற வாக்கியம், போரின் அச்சம் உலகம் முழுவதும் பரவியதைத் தெளிவாக்குகிறது; ஏனெனில் எல்லா உயிர்களும் அதன் விளைவால் பாதிக்கப்படுகின்றன.
பிறகு சௌமித்திரி, ராக்ஷசச் சிங்கத்தின் பொன் அணிகள் பூண்ட நான்கு கருநிறக் குதிரைகளையும் நான்கு அம்புகளால் துளைத்தான். பிறகு, மஞ்சள் நிறமும், கூர்மையும் கொண்டு, முழுமையாக இழுத்து விடப்பட்ட, அழகிய இறகுகளும் பேரொளியும் கொண்ட, மகேந்திரனின் இடியைப் போன்ற மற்றொரு பல்லம் என்ற அம்பால், ரகு குலத்தவனான ஒளிமிக்க லக்ஷ்மணன், தேரைச் செலுத்திக்கொண்டிருந்த சாரதியின் தலையைக் கை வேகத்தால் உடலிலிருந்து கொய்தான். அந்த அம்பு கை-நாண் ஓசையால் இடியைப் போல எதிரொலித்தது. சாரதி கொல்லப்பட்டதும், பேரொளி கொண்ட மண்டோதரியின் மகன் தானே சாரதியாகித் தேரைச் செலுத்தினான்; மீண்டும் வில்லையும் பற்றினான். போரில் பார்த்துக்கொண்டிருந்தவர்களுக்கு அந்தச் சாரதியம் வியப்பாக இருந்தது — ஒருவனே குதிரைகளையும் கட்டுப்படுத்துகிறான், போரிடவும் செய்கிறான். அவனுடைய கைகள் குதிரைகளில் ஈடுபட்டிருந்தபோது லக்ஷ்மணன் கூரிய அம்புகளால் அவனைத் துளைத்தான்; மீண்டும் அவன் வில்லில் ஈடுபட்டிருந்தபோது குதிரைகள் மீது அம்புகளை எய்தான். அந்த இடைவெளிகளில் அஞ்சாதவனைப் போலத் திரிந்துகொண்டிருந்த அவனை, மிக விரைந்து செயல்படும் சௌமித்திரி போரில் அம்புத்திரள்களால் வருத்தினான். சாரதி கொல்லப்பட்டதைக் கண்டு ராவணனின் மகன் போர் உற்சாகத்தை இழந்து துயருற்றான். பகைவனின் இருவகைச் செயல்பாட்டையும் லக்ஷ்மணன் இடைவெளியாகப் பயன்படுத்திக்கொள்கிறான் — இது போர் உத்தியின் நுட்பம். சாரதி தேர்வீரனின் பாதி வலிமை; அவன் கொல்லப்பட்டால், தேர்வீரன் குதிரைகளைக் கட்டுப்படுத்துவதிலும் வில் செலுத்துவதிலும் பிளவுபடுகிறான். இதை லக்ஷ்மணன் அறிவான்; ஆகவே முதலில் குதிரைகளையும், பிறகு சாரதியையும் இலக்காக்குகிறான். பல்லத்தின் அடைமொழிகள் — மஞ்சள் நிறம், கூர்மை, முழுமையாக இழுத்து விடப்பட்டது, அழகிய இறகுகள், பேரொளி, மகேந்திரனின் இடிக்கு நிகர் — அந்த அம்பின் ஆற்றலைப் பெருக்குகின்றன. இந்திரஜித் தானே சாரதியாவது அவனுடைய மனவுறுதியைக் காட்டுகிறது; ஆனால் அவனுடைய துயரம் நெருங்கிவரும் தோல்வியின் அறிகுறி. போரில் முதன்முறையாக அவன் உற்சாகத்தை இழக்கிறான். ‘லாகவாத்’ — ‘கை வேகத்தால்’ — என்ற சொல் மீண்டும் மீண்டும் வருகிறது — லக்ஷ்மணனின் கை வேகமே இந்தச் சர்க்கத்தின் முதன்மைப் பொருள். ‘ஶ்ரீமான்’ — ‘ஒளிமிக்கவன்’ — என்ற அடைமொழி அவனுடைய ஒளியைச் சுட்டுகிறது. ‘மண்டோதரியின் மகன்’ என்று தாயின் பெயரால் குறிப்பிடப்படுவது இரக்கத்தை உண்டாக்குகிறது — அவனுடைய தாயும் விரைவில் அழப்போகிறாள். சாரதியத்தை ‘வியப்பானது’ என்று புகழ்வது கவியின் நடுநிலைமையைக் காட்டுகிறது; பகைவனின் வீரத்தையும் அவர் புகழ்கிறார். ஆனால் குதிரைகளிலும் வில்லிலும் ஒரே நேரத்தில் ஈடுபட்டிருக்கும் அவன் இரண்டிலும் பலவீனமடைகிறான்; லக்ஷ்மணனும் ஒவ்வொரு கணமும் அவனுடைய இடைவெளியைத் துளைக்கிறான். ஆகவேதான் லக்ஷ்மணனுக்கு ‘ஶீக்ரக்ருத்தம:’ — ‘மிக விரைந்து செயல்படுபவன்’ — என்ற அடைமொழி. இவ்வாறு தேரின் முதல் ஆதாரம் அழிந்தது.
முகம் வாடிய அந்த ராக்ஷசனைக் கண்டு, வானரக் கூட்டத்தலைவர்கள் பெருமகிழ்ச்சியோடு லக்ஷ்மணனைப் போற்றினர். பிறகு பிரமாதி, ரபசன், சரபன், கந்தமாதனன் என்ற நான்கு வானரத் தலைவர்களும் பொறுக்க முடியாமல் வேகமாகப் பாய்ந்தனர். மிகப் பெரும் வீரமும் பயங்கரப் பராக்கிரமும் கொண்ட அந்த வானரர்கள் விரைந்து மேலே தாவி, அவனுடைய நான்கு சிறந்த குதிரைகள் மீதும் விழுந்தனர். மலையை ஒத்த அந்த வானரர்கள் மேலே ஏறி அழுத்தியதால், குதிரைகளின் வாய்களிலிருந்து இரத்தம் வெளிப்படையாகப் பெருகியது. அந்தக் குதிரைகள் நசுக்கப்பட்டு, உடைந்து, உயிரற்று நிலத்தில் வீழ்ந்தன. அந்த வானரர்கள் குதிரைகளைக் கொன்று, பெரிய தேரையும் நொறுக்கிவிட்டு, மீண்டும் வேகமாகத் தாவி லக்ஷ்மணனின் அருகே வந்து நின்றனர். குதிரைகள் கொல்லப்பட்டு, சாரதி நசுக்கப்பட்ட தேரிலிருந்து குதித்து, ராவணி அம்பு மழை பொழிந்தபடி சௌமித்திரியை நோக்கிப் பாய்ந்தான். அப்போது மகேந்திரனைப் போன்ற லக்ஷ்மணன், சிறந்த குதிரைகள் கொல்லப்பட்டதால் காலாளாகிப் போர்க்களத்தில் கூரிய சிறந்த அம்புகளை எய்துகொண்டிருந்த அவனை, அம்புக் கூட்டங்களால் கடுமையாகப் பிளந்தான். கடைசிச் சுலோகம் வம்சஸ்த விருத்தத்தில் அமைந்துள்ளது. தேரை இழந்தும் இந்திரஜித் ஓடவில்லை — அவனுடைய வீரத்தையும் கவி குறைத்துக் காட்டவில்லை. நான்கு வானரர்கள் நான்கு குதிரைகள் மீதும் ஒரே நேரத்தில் விழுகின்றனர் — ஒரே லாவகமான, நன்கு திட்டமிட்ட செயல். அவர்களுடைய கனத்தால் குதிரைகளின் வாய்களிலிருந்து இரத்தம் வழிகிறது; அவை உயிரை விடுகின்றன. தேரை நொறுக்கிவிட்டு வானரர்கள் மீண்டும் லக்ஷ்மணனின் அருகே திரும்புகின்றனர் — ஒழுங்குமுறை சுட்டப்படுகிறது. இந்திரஜித் தரையில் நின்றும் அம்பு மழையை நிறுத்தவில்லை. லக்ஷ்மணனுக்குத் தரப்பட்ட ‘மஹேந்த்ரப்ரதிம:’ — ‘மகேந்திரனைப் போன்றவன்’ — என்ற அடைமொழி, வரவிருக்கும் இந்திரஜித் வதத்தின் முன்னறிவிப்பு; ஏனெனில் இந்திரனின் பகைவன் இந்திரனுக்கு நிகரானவனாலேயே வெல்லப்பட வேண்டும். அடுத்த சர்க்கத்தில் இந்த மோதல் முடிவை எட்டும். பிரமாதி, ரபசன், சரபன், கந்தமாதனன் ஆகிய வானரக் கூட்டத்தலைவர்கள் முன்பும் போர்களில் குறிப்பிடப்பட்டவர்கள். குதிரைகளின் மரணமும் தேரின் அழிவும் இந்திரஜித்தின் எல்லா வசதிகளின் அழிவாகும். இருந்தும் அவன் கையில் வில்லேந்தி லக்ஷ்மணனைத் தாக்குகிறான்; சரணடையவில்லை. இது வீரனின் இலக்கணம். இவ்வாறு இந்திரஜித் தேரை இழந்த நிலையில் சர்க்கம் முடிகிறது; அவனுடைய முடிவும் நெருங்கிவிட்டது.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोननवतितमः सर्गः॥ ८९॥