சர்க்கம்
இந்திரஜித்தின் பிரம்மாஸ்திரத்தால் ராமலக்ஷ்மணர்கள் மயங்கி வீழ்தல்
துயருற்ற ராவணனுக்கு இந்திரஜித்தின் ஆறுதலும் சபதமும், அவன் புறப்பாடும் ராவணனின் ஆசியும், அபிசார ஹோமம், பிரம்மாஸ்திரத்தை அழைத்தல், மறைந்துபோதல், கண்ணுக்குப் புலப்படாத அவனால் வானரர் அழிவு, ராமன் லக்ஷ்மணனிடம் கூறிய சொற்கள், உடன்பிறந்தோர் இருவரும் வீழ்தல், இந்திரஜித் இலங்கைக்குள் புகுதல்
அங்கே கொல்லப்படாமல் எஞ்சிய ராக்ஷசக் கூட்டத்தினர் விரைந்து சென்று ராவணனுக்குத் தெரிவித்தனர் — ராக்ஷசர்களில் சிறந்தவர்களான தேவாந்தகன், திரிசிரஸ், அதிகாயன் முதலியோர் கொல்லப்பட்டனர் என்று. அவர்கள் கொல்லப்பட்டதைத் திடீரெனக் கேட்டு, மன்னன் கண்ணீர் பெருகிய கண்களுடன், மகன்களின் அழிவையும் உடன்பிறந்தவர்களின் கொடிய வதத்தையும் எண்ணி நெடுநேரம் சிந்தனையில் ஆழ்ந்தான். பிறகு, மனம் தளர்ந்து துயரக்கடலில் மூழ்கித் தத்தளிக்கும் மன்னனைக் கண்டு, தேர்வீரர்களில் சிறந்தவனும் ராக்ஷசமன்னனின் மகனுமான இந்திரஜித் இந்தச் சொற்களைக் கூறினான் — ‘தந்தையே, நைர்ருதர்களின் தலைவனே, இந்திரஜித் உயிரோடிருக்கும் இடத்தில் நீ மயக்கமுறுவது தகாது. இந்திரனின் பகைவனான என் அம்புகளால் தாக்கப்பட்ட எவனும் போரில் தன் உயிரைக் காத்துக்கொள்ள வல்லவன் அல்லன்.’ முந்தைய சர்க்கத்தில் ராவணன் மகன்களுக்கான துயரத்தோடு தன் மாளிகைக்குள் புகுந்தான்; இந்தச் சர்க்கத்தில் அதே துயரம் மீண்டும் வருணிக்கப்படுகிறது, மகன் அவனுக்கு ஆறுதல் கூறுகிறான். ‘யத்ரேந்த்ரஜிஜ்ஜீவதி’ — ‘இந்திரஜித் உயிரோடிருக்கும் இடத்தில்’ — நான் உயிரோடிருக்கும்போது நீ வருந்தாதே என்னும் தன்னம்பிக்கை. சர்க்கத்தின் முதல் எட்டுச் சுலோகங்கள் உபஜாதி விருத்தத்தில் அமைந்தவை; அதனால் இந்திரஜித்தின் வருகை கம்பீரம் பெறுகிறது. முதல் சுலோகத்தில் திறனாய்வுப் பதிப்போடு ஏறக்குறைய முழுமையான ஒப்புமை உள்ளது — ஆகவே இங்கே திறனாய்வுப் பதிப்பின் 6.060ஆம் சர்க்கம் மீண்டும் தொடங்குகிறது; முந்தைய எழுபத்திரண்டாம் சர்க்கமோ இடைச்செருகலாக இருந்தது. இரண்டாம் சுலோகத்தில் ‘விபுலம் ப்ரதத்யௌ’ — நெடுநேரம் சிந்தித்தான்; திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘முமோஹ’ — மயங்கினான் — என்று மயக்கமும் கூறப்படுகிறது.
‘இன்று என் அம்புகளால் பிளக்கப்பட்டுச் சிதறிய உடலுடன், லக்ஷ்மணனோடு கூட, ஆயுள் முடிந்து, தரையில் கிடக்கும் ராமனைப் பார் — கூரிய அம்புகளால் உடலெங்கும் நிறைக்கப்பட்டவனாக. இந்திரனின் பகைவனான என்னுடைய இந்த உறுதியான சபதத்தைக் கேள் — இது ஆண்மையும் தெய்வ அருளும் இணைந்தது — இன்றே லக்ஷ்மணனோடு கூடிய ராமனை வீண்போகாத அம்புகளால் நிறைவுறச் செய்வேன். இன்று இந்திரனும், விவஸ்வானின் மகனான யமனும், விஷ்ணுவும், ருத்ரனும், ஸாத்யர்களும், வைச்வானரனான அக்கினியும், சந்திரனும், சூரியனும் என்னுடைய அளவிடமுடியாத பராக்கிரமத்தைக் காண்பார்கள் — பலியின் வேள்விச்சாலையில் விஷ்ணுவின் உக்கிரமான பராக்கிரமத்தைக் கண்டதுபோல.’ இவ்வாறு கூறி, தேவர் தலைவனின் பகைவனும், தளராத உள்ளம் கொண்டவனுமான அவன் மன்னனிடம் விடைபெற்று, காற்றுக்கு நிகரான வேகமுடைய, சிறந்த கழுதைகள் பூட்டப்பட்ட தேரில் ஏறினான். பேரொளியுடையவனும் பகைவரை அடக்குபவனுமான அவன் இந்திரனின் தேருக்கு நிகரான தேரில் அமர்ந்து, போர் நடக்கும் இடத்துக்கு விரைந்து சென்றான். சபதத்தில் ‘பௌருஷதைவயுக்தாம்’ என்ற சொல் முக்கியமானது — பௌருஷம் என்பது தன் சொந்த முயற்சி, தைவம் என்பது வரத்தின் வலிமை; இந்திரஜித்தின் வலிமை இவ்விரண்டையும் சார்ந்தது. ஆறாம் சுலோகத்தில் அச்சுப் பதிப்பில் ‘ஸந்தர்ப்பயிஷ்யாமி’ — அம்புகளால் நிறைவுறச் செய்வேன், திருப்தியாகும் வரை துளைப்பேன் — என்று உள்ளது; திறனாய்வுப் பதிப்பிலோ ‘ஸந்தாபயிஷ்யாமி’ — வருத்துவேன் — என்ற பாடம். ஏழாம் சுலோகத்தில் பலியின் வேள்வியில் விஷ்ணு மூவுலகையும் அளந்தது நினைவுகூரப்படுகிறது — முந்தைய சர்க்கத்தில் லக்ஷ்மணனும் அதே உவமையைப் பயன்படுத்தினான். ‘கரச்ரேஷ்டஸமாதியுக்த:’ — சிறந்த கழுதைகள் பூட்டப்பட்ட தேர்; இந்தி உரை ‘நல்ல கழுதைகள் பூட்டப்பட்ட’ என்கிறது. ‘ஹரிரதோபம:’ — இந்திரனின் தேருக்கு நிகரானது. ‘ஆயுள் முடிந்து தரையில் கிடக்கும்’ என்பது இந்திரஜித்தின் கற்பனை — பின்னர் ராமலக்ஷ்மணர்கள் தரையில் வீழ்வார்கள், ஆனால் ஆயுள் முடிந்தவர்களாக அல்ல; அவனுடைய சபதம் பாதிதான் நிறைவேறுகிறது.
புறப்பட்ட அந்த மகாத்மாவைப் பெருவலிமையுடைய பலர் சிறந்த விற்களைக் கையில் ஏந்தி மகிழ்ச்சியோடு பின்தொடர்ந்தனர். சிலர் யானைகளின் பிடரியில் அமர்ந்தும், சிலர் சிறந்த குதிரைகளிலும் சென்றனர்; அச்சமூட்டும் பராக்கிரமமுடைய ராக்ஷசர்கள் புலிகள், தேள்கள், பூனைகள், கழுதைகள், ஒட்டகங்கள், பாம்புகள், பன்றிகள், கொடிய விலங்குகள், சிங்கங்கள், மலைபோன்ற நரிகள், காகங்கள், அன்னங்கள், மயில்கள் ஆகியவற்றின் மீதும் சென்றனர். அவர்கள் ஈட்டிகள், பட்டிசங்கள், வாள்கள், கோடரிகள், கதைகள் ஏந்தியவர்களாகவும், புசுண்டிகள், முத்கரங்கள், தடிகள், சதக்னிகள், பரிகங்கள் ஆகிய ஆயுதங்கள் உடையவர்களாகவும் இருந்தனர். முழுமையாக ஊதப்பட்ட சங்குகளின் ஒலிகளுடனும் பேரிகைகளின் முழக்கங்களுடனும், வீரமுடைய தேவேந்திரனின் பகைவன் வேகமாகப் போர்க்களம் சென்றான். சங்கும் சந்திரனும் போன்ற வெண்ணிறக் குடையோடு, பகைவரை அழிக்கும் அவன் முழுநிலவோடு கூடிய வானம் போல ஒளிர்ந்தான். பொன்னாலான சிறந்த அழகிய சாமரங்களால் விசிறப்பட்டவனாய், பொன் அணிகள் பூண்டு, வில்லேந்துவோர் அனைவரிலும் முதன்மையான அந்த வீரன் சென்றான். பெரும்படை சூழப் புறப்பட்டுச் செல்லும் அவனைக் கண்டு, ராக்ஷசர்களின் அதிபதியான செல்வமிக்க ராவணன் மகனிடம் கூறினான் — ‘மகனே, உனக்கு நிகரான தேர்வீரன் இல்லை; இந்திரனும் கூட உன்னால் வெல்லப்பட்டான். அப்படியிருக்க, எளிதில் வெல்லக்கூடிய மனிதனான ராகவனை நீ கொல்லமாட்டாயா என்ன?’ ராக்ஷசர்களின் வாகனங்களின் பட்டியல் விசித்திரமானது — யானைகளும் குதிரைகளும் போருக்கு ஏற்றவை; ஆனால் தேள்கள், பூனைகள், காகங்கள், அன்னங்கள், மயில்களும் உள்ளன; இதனால் ராக்ஷசப் படையின் மாயைமயமான, விகாரமான இயல்பு குறிப்பிடப்படுகிறது. பதினொன்றாம் சுலோகத்தின் பின்பாதி, பன்னிரண்டாம் சுலோகம், பதின்மூன்றாம் சுலோகத்தின் பின்பாதி ஆகியவை திறனாய்வுப் பதிப்பில் காணப்படவில்லை; அந்தப் பட்டியல் வல்கேட் பாடத்தின் விரிவு. ராவணனின் ஆசி — ‘இந்திரனும் உன்னால் வெல்லப்பட்டான்’ — இந்திரஜித் என்ற பெயரின் காரணத்தை நினைவூட்டுகிறது. ‘த்ருஷ்யம் மானுஷம்’ — எளிதில் தாக்கி வெல்லக்கூடிய மனிதன்; முந்தைய சர்க்கத்தில் ராமனை நாராயணன் என்று கருதியிருந்தும், ராவணன் இப்போதும் அவனை மனிதன் என்றே சொல்கிறான். பதினெட்டாம் சுலோகத்தில் அச்சுப் பதிப்பில் ‘நிஹனிஷ்யஸி’ என்று ஒரே சொல் தெளிவாக உள்ளது (‘கிம்… நிஹனிஷ்யஸி’ என்ற வினா வடிவில்); திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘ந வதிஷ்யஸி’. பத்தாம் சுலோகத்தில் பின்தொடர்ந்தவர்கள் ‘ஸம்ஹர்ஷமாணா:’ — மகிழ்ச்சி நிறைந்தவர்கள்; அதிகாயன் முதலியோரின் வதத்துக்குப் பின்னும் இந்திரஜித்தின் தலைமையில் அவர்களுடைய நம்பிக்கை மீண்டும் விழிக்கிறது. பதினான்காம் சுலோகத்தில் ‘ஆஜிம் வேகேன’ — விரைவாகப் போர்க்களத்துக்கு; ‘ஆஜி’ என்ற சொல் போரைக் குறிக்கிறது. பதினைந்தாம் சுலோகத்தில் குடையின் உவமை — வெண்குடை முழுநிலவு, இந்திரஜித் வானம்; அரச சின்னங்களான குடையும் சாமரங்களும் அவனுடைய இளவரசுத் தகுதியைக் குறிக்கின்றன. பதினாறாம் சுலோகத்தில் ‘முக்ய: ஸர்வதனுஷ்மதாம்’ — வில்லேந்துவோர் அனைவரிலும் முதன்மையானவன்; இந்த அடைமொழி அடுத்த சர்க்கங்களிலும் அவனை அடையாளம் காட்டும். பதின்மூன்றாம் சுலோகத்தில் ஆயுதங்களின் பட்டியல் — ஈட்டிகள், பட்டிசங்கள், நிஸ்த்ரிம்சங்கள் (வாள்கள்), கோடரிகள், கதைகள், புசுண்டிகள், முத்கரங்கள், தடிகள், சதக்னிகள், பரிகங்கள்; அச்சுப் பதிப்பில் ‘முத்கராயஷ்டி’ என்று நெடிலுடன் உள்ளது, அச்சிட்டபடியே வைக்கப்பட்டுள்ளது. பதினேழாம் சுலோகத்தில் ‘விநிர்யாந்தம்’ — புறப்பட்டுச் செல்லும் — மகனைக் கண்டு ராவணன் தானே அவனை ஊக்குவிக்கிறான்.
ராக்ஷச மன்னனால் அவ்வாறு கூறப்பட்ட அவன் அந்தப் பெரும் ஆசிகளை ஏற்றுக்கொண்டான். பிறகு சூரியனுக்கு நிகரான ஒளியுடைய, ஈடற்ற வீரமுடைய இந்திரஜித்தால் இலங்கை, ஒளிவீசும் சூரியனால் வானம் போல, பிரகாசித்தது. பேரொளியுடையவனும் பகைவரை அடக்குபவனுமான அவன் போர்க்களத்தை அடைந்து, தேரைச் சுற்றிலும் எல்லாப் பக்கங்களிலும் ராக்ஷசர்களை நிறுத்தினான். பிறகு அக்கினிக்கு நிகரான ஒளியுடைய அந்த ராக்ஷசர்களில் சிறந்தவன், சிறந்த மந்திரங்களால் முறைப்படி, ஆகுதியை உண்ணும் அக்கினியில் ஹோமம் செய்தான். பராக்கிரமமுடைய அந்த ராக்ஷசத் தலைவன் பொரியும், மாலைகளும், நறுமணப் பொருள்களும் முன்வைத்த ஹவிஸ்ஸுகளால் அங்கே அக்கினியில் ஆகுதி செய்தான். அங்கே ஆயுதங்களும் அம்பின் இறகுகளுமே தர்ப்பைகளாக இருந்தன; தான்றிமரக் கட்டைகளே சமித்துகள்; ஆடைகள் சிவப்பு நிறம்; ஸ்ருவம் என்னும் ஹோமக் கரண்டி கரிய இரும்பாலானது. அவன் அங்கே அம்பின் இறகுகளையும் தோமரங்களையும் அக்கினியைச் சுற்றிப் பரப்பி, உயிரோடிருக்கும் கரிய நிற ஆட்டின் கழுத்தைப் பற்றினான். ஒரே முறையில் கொழுந்துவிட்டு எரிந்த, புகையற்ற, பெருஞ்சுடருடைய அக்கினியில் வெற்றியைக் காட்டும் அடையாளங்கள் தோன்றின — வலமாகச் சுழலும் சுடருடன், உருக்கிய பொன் போன்ற நிறத்துடன் அக்கினி தானே எழுந்து அந்த ஹவிஸ்ஸை ஏற்றுக்கொண்டது. பிறகு அஸ்திரங்களில் வல்லவனான அவன் பிரம்மாஸ்திரத்தைத் தன்னிடம் அழைத்துக்கொண்டான்; தன் வில்லையும் தேரையும் எல்லாவற்றையும் அங்கே மந்திரத்தால் அபிமந்திரித்தான். அந்த அஸ்திரம் அழைக்கப்படும்போதும் அக்கினியில் ஆகுதி செய்யப்படும்போதும், சூரியன், கிரகங்கள், சந்திரன், நட்சத்திரங்களோடு கூடிய வானவெளி நடுங்கியது. அக்கினிபோல் ஒளிரும் தேஜஸ் உடையவனும், மகேந்திரனுக்கு நிகரான ஆற்றல் உடையவனும், எண்ணிப்பார்க்கவும் முடியாத வீரம் உடையவனுமான அவன் அக்கினியில் ஆகுதி செய்து முடித்து, வில், அம்புகள், வாள், தேர், குதிரைகள், தேரோட்டி ஆகியவற்றுடன் தன்னை வானத்தில் மறைத்துக்கொண்டான். இந்த ஹோமம் சாதாரண வேள்வி அல்ல; பகைவனைக் கொல்வதற்காகச் செய்யப்படும் அபிசாரம். ஆகவே அதன் கருவிகள் எல்லாம் தலைகீழானவை: தர்ப்பைகளுக்குப் பதிலாக ஆயுதங்களும் அம்பின் இறகுகளும், புரசு முதலிய மரங்களுக்குப் பதிலாகத் தான்றி (அமங்கலமான மரம்), வெண்ணிற ஆடைகளுக்குப் பதிலாகச் சிவப்பு ஆடைகள், பொன் ஸ்ருவத்துக்குப் பதிலாகக் கரிய இரும்பு ஸ்ருவம், பலியும் உயிரோடிருக்கும் கரிய ஆடு. ஆயினும் அக்கினி ‘ப்ரதக்ஷிணாவர்த்தசிக:’ — வலமாகச் சுழலும் சுடர் வெற்றியின் மங்கல அடையாளம். ‘கே(அ)ந்தர்ததே(அ)த்மானம்’ — ‘வானத்தில் தன்னை மறைத்தான்’ — என்ற இடத்தில் இரண்டு அவக்ரஹக் குறிகள் உள்ளன (‘அந்தர்ததே + ஆத்மானம்’; இரண்டாவது அவக்ரஹம் நெடில் ஆகாரத்தைக் குறிக்கிறது). இந்திரஜித்தின் மறைநிலையே இந்தச் சர்க்கத்தின் முதன்மையான ஆயுதம் — இனி வானரர்கள் அம்புகளை மட்டுமே காண்பார்கள், அவனைக் காணமாட்டார்கள். பத்தொன்பது, இருபதாம் சுலோகங்களில் சூரியனால் வானம் போல இலங்கையின் பொலிவு — இந்திரஜித்தின் இருப்பாலேயே நகரம் ஒளிர்கிறது; குறிப்பில் சுட்டியபடி, இந்த இரண்டு அரைச்சுலோகங்களின் இடம் திறனாய்வுப் பதிப்பிலிருந்து வேறுபடுகிறது. இருபத்திரண்டு, இருபத்துமூன்றாம் சுலோகங்களில் ‘ஜுஹுவே’ — ஆகுதி செய்தான் — என்ற வினைச்சொல் இருமுறை வருகிறது — முதலில் மந்திரங்களால், பிறகு ஹவிஸ், பொரி, மாலை, நறுமணப் பொருள்களால். இருபத்துநான்காம் சுலோகத்தில் ‘ஸ்ருவம் கார்ஷ்ணாயஸம்’ — கரிய இரும்பாலான ஸ்ருவம்; இருபத்தைந்தாம் சுலோகத்தில் ‘சாகஸ்ய க்ருஷ்ணவர்ணஸ்ய’ — கரிய நிற ஆட்டின் — இவ்வாறு கருமை நிறம் அபிசாரத்தின் அடையாளம். இருபத்தாறாம் சுலோகத்தில் அக்கினியின் மூன்று நல்ல அடையாளங்கள் — ஒரே முறையில் கொழுந்துவிட்டது, புகையற்றது, பெருஞ்சுடருடையது; பிறகு வலமாகச் சுழலும் சுடர், உருக்கிய பொன்னின் நிறம், தானே எழுதல். இருபத்தெட்டாம் சுலோகத்தில் படைப்பே நடுங்குவது, முந்தைய சர்க்கத்தில் லக்ஷ்மணன் பிரம்மாஸ்திரத்தைத் தொடுத்ததையும் நினைவூட்டுகிறது — அங்கேயும் ‘திசைகளும் சந்திரனும் சூரியனும் பெருங்கிரகங்களும்… நடுங்கின’ என்று உள்ளது; இப்போது அதே அஸ்திரம் பகைவனால் பயன்படுத்தப்படுகிறது. இருபத்தொன்றாம் சுலோகத்தில் ராக்ஷசர்கள் தேரைச் சுற்றி நிறுத்தப்படுகிறார்கள் — ஹோமம் நடக்கும்போது காவலுக்காக. இருபத்தேழாம் சுலோகத்தில் ‘ஆஹாரயாமாஸ’ — அஸ்திரத்தை அழைத்துத் தன் அருகே கொண்டுவந்தான். இருபத்தொன்பதாம் சுலோகத்தில் ‘அசிந்த்யவீர்ய:’ — எண்ணிப்பார்க்கவும் முடியாத வலிமை உடையவன்; மறைநிலையால் அவன் முற்றிலும் வெல்லமுடியாதவன் போல ஆகிறான்.
பிறகு குதிரைகளும் தேர்களும் நிறைந்த, பதாகைகளாலும் கொடிகளாலும் அழகுபெற்ற ராக்ஷசப் படை போரிடும் ஆவலோடு முழங்கியவாறு புறப்பட்டது. அவர்கள் பலவகையான, விசித்திரமான, கூர்மையும் வேகமும் உடைய, அணிசெய்யப்பட்ட அம்புகளாலும், தோமரங்களாலும், அங்குசங்களாலும் போரில் வானரர்களைத் தாக்கினர். கடுஞ்சினம் கொண்ட ராவணன் மகன் இரவில் திரிபவர்களைப் பார்த்து, ‘நீங்கள் மகிழ்ச்சியோடு வானரர்களைக் கொல்லும் எண்ணத்துடன் போரிடுங்கள்’ என்றான். பிறகு வெற்றியை விரும்பிய அந்த ராக்ஷசர்கள் எல்லோரும் கர்ஜித்தவாறு வானரர்கள் மீது கொடிய அம்புமழை பொழிந்தனர். அவனோ ராக்ஷசர்கள் சூழப் போரில் நாலீகங்கள், நாராசங்கள், கதைகள், உலக்கைகள் ஆகியவற்றால் வானரர்களை அங்குமிங்கும் இழுத்து வதைத்தான். தாக்கப்பட்ட, மரங்களையே ஆயுதமாகக் கொண்ட வானரர்கள் போரில் திடீரென மலைகளையும் மரங்களையும் ராவணன் மகன் மீது பொழிந்தனர். அப்போது சினங்கொண்ட, பேரொளியும் பெருவலிமையும் உடைய ராவணனின் மகன் இந்திரஜித் வானரர்களின் உடல்களைச் சிதைத்தான். ஒரே அம்பால் அவன் போரில் ஒன்பது, ஐந்து, ஏழு வானரர்களைப் பிளந்தான் — ராக்ஷசர்களை மகிழ்வித்தவாறு. சூரியனுக்கு நிகரான, பொன்னணி பூண்ட அம்புகளால், வெல்வதற்கு மிக அரிய அந்த வீரன் போரில் வானரர்களை நசுக்கினான். உடல்கள் பிளக்கப்பட்டு, அம்புகளால் வதைக்கப்பட்டு, எண்ணங்கள் சிதைந்துபோன அந்த வானரர்கள், தேவர்களால் கொல்லப்பட்ட பேரசுரர்களைப் போல வீழ்ந்தனர். கொடிய அம்புகளையே கதிர்களாகக் கொண்டு சுட்டெரிக்கும் சூரியனைப் போன்ற அவனை நோக்கிக் கடுஞ்சினம் கொண்ட வானரர்களில் காளைபோன்றவர்கள் போரில் பாய்ந்தனர். பிறகு உடல்கள் பிளக்கப்பட்டு, நினைவிழந்து, குருதியால் நனைந்த வானரர்கள் எல்லோரும் வேதனையுற்று ஓடலாயினர். ஆயினும் ராமனுக்காகப் பராக்கிரமம் காட்டி, உயிரையும் துறந்த அவர்கள் முழங்கியவாறு, பின்வாங்காமல், பாறைகளை ஆயுதமாக ஏந்திப் போரில் நின்றனர். உறுதியாக நிலைகொண்ட அந்தத் தாவிச்செல்லும் வானரர்கள் மரங்களாலும், மலைமுகடுகளாலும், பாறைகளாலும் ராவணன் மகன் மீது பொழிந்தனர். போர்களில் வெற்றிபெறுபவனும் பேரொளியுடையவனுமான ராவணன் மகன், உயிரைப் பறிக்கும் அந்த மரங்களும் பாறைகளுமான பெருமழையைத் தடுத்து விலக்கினான். பிறகு அந்தப் பிரபு, அக்கினிபோன்ற, நச்சுப்பாம்புகளுக்கு நிகரான அம்புகளால் வானரர்களின் அணிகளைப் பிளந்தான். பதினெட்டுக் கூரிய அம்புகளால் கந்தமாதனனைத் துளைத்து, தொலைவில் நின்ற நளனை ஒன்பது அம்புகளால் துளைத்தான். பெருவீரமுடைய அவன் உயிர்நிலைகளைப் பிளக்கும் ஏழு அம்புகளால் மைந்தனையும், ஐந்து அம்புகளால் கஜனையும் போரில் துளைத்தான். ஜாம்பவானைப் பத்து அம்புகளாலும், நீலனை முப்பது அம்புகளாலும் துளைத்து, சுக்ரீவன், ரிஷபன், அங்கதன், த்விவிதன் ஆகியோரையும் வரமாகப் பெற்ற கொடிய கூரிய அம்புகளால் அப்போது உயிரற்றவர்கள் போல ஆக்கினான். ஊழித்தீ போலப் பெருகிய அவன் கடுஞ்சினத்துடன் மற்ற முதன்மையான வானரர்களையும் பல அம்புகளால் வதைத்தான். சூரியனுக்கு நிகரான, நன்கு எய்யப்பட்ட, விரைந்து செல்லும் அம்புகளால் பெரும்போரில் வானரர்களின் அணிகளைக் கடைந்து நொறுக்கினான். அம்புவலையால் வதைக்கப்பட்டு, குருதியில் நனைந்து, கலங்கிய வானரப் படையை அவன் பெருமகிழ்ச்சியோடு கண்டு களித்தான். மீண்டும் பேரொளியுடையவனும் வலிமைமிக்கவனுமான ராக்ஷசமன்னனின் மகன் இந்திரஜித் கொடிய அம்புமழையையும் ஆயுதமழையையும் பொழிந்து, எல்லாப் பக்கங்களிலும் வானரப் படையை நசுக்கினான். இந்தப் பகுதி முழுவதும் — முப்பது முதல் ஐம்பத்துமூன்று வரையிலான இருபத்துநான்கு சுலோகங்கள், நாற்பத்தெட்டு அரைச்சுலோகங்கள் — பரோடா திறனாய்வுப் பதிப்பில் காணப்படவில்லை. திறனாய்வுப் பதிப்பில் இந்திரஜித் மறைந்ததும் (6.060.028) உடனே அவன் கண்ணுக்குப் புலப்படாமல் அம்புவலையைப் பொழிகிறான் (6.060.029). வல்கேட் பாடத்திலோ இடையே நேரடிப் போர் ஒன்று சேர்க்கப்பட்டுள்ளது; அதில் இந்திரஜித் கண்ணுக்குப் புலப்படுபவன் போலப் போரிடுகிறான், ராக்ஷசப் படையும் அவனோடு புறப்படுகிறது. இந்தப் பகுதியில் வானரர்களின் வீரமும் அடிக்கோடிடப்படுகிறது — ‘ராமனுக்காகப் பராக்கிரமம் காட்டி உயிரைத் துறந்த வானரர்கள்’, ‘பின்வாங்காதவர்கள்’ — அவர்கள் சிதைந்தபோதும் ஓடவில்லை. இந்திரஜித்தின் அம்புகளின் எண்ணிக்கையும் கணக்கிடப்படுகிறது — பதினெட்டு, ஒன்பது, ஏழு, ஐந்து, பத்து, முப்பது — ஒவ்வொரு படைத்தலைவனின் வலிமைக்கு ஏற்ப அம்புகள். ‘காலாக்னிரிவ மூர்ச்சித:’ — ஊழிக்காலத்தில் பெருகும் தீ போல; இங்கே ‘மூர்ச்சித:’ என்ற சொல் ‘பெருகியவன்’ என்ற பொருளில் வருகிறது, ‘நினைவிழந்தவன்’ என்ற பொருளில் அல்ல. ‘உயிரற்றவர்கள் போல ஆக்கினான்’ — உயிரற்றவர்கள் போல; அவர்கள் இறக்கவில்லை, மயங்கினர் — பின்னர் இது தெளிவாகும். முப்பதாம் சுலோகத்தில் ‘ஹயரதாகீர்ணம் பதாகாத்வஜசோபிதம்’ — படையின் பொலிவு; ‘நர்தமானம் யுயுத்ஸயா’ — போரிடும் ஆவலோடு முழங்குவது. முப்பத்தொன்றாம் சுலோகத்தில் ராக்ஷசர்களின் ஆயுதங்கள் — அம்புகள், தோமரங்கள், அங்குசங்கள்; அங்குசம் யானையை அடக்குவதற்கானது, இங்கே ஆயுதமாகப் பயன்படுகிறது. முப்பத்திரண்டாம் சுலோகத்தில் இந்திரஜித்தின் ஆணை — ‘மகிழ்ச்சியோடு போரிடுங்கள்’; தலைவன் வீரர்களின் ஊக்கத்தை வளர்க்கிறான். முப்பத்துநான்காம் சுலோகத்தில் ‘நாலீகநாராசை:’ — நாலீகங்கள் சிறிய அம்புகள், நாராசங்கள் இரும்பாலானவை; ‘விசகர்ஷ’ — அங்குமிங்கும் இழுத்து வதைத்தான். முப்பத்தைந்தாம் சுலோகத்தில் வானரர்கள் ‘பாதபாயுதா:’ — மரங்களே அவர்களுடைய ஆயுதங்கள்; சிதைந்தபோதும் அவர்கள் திருப்பித் தாக்குகிறார்கள். முப்பத்தேழாம் சுலோகத்தில் ஒரே அம்பால் பலரைத் துளைப்பது — இந்திரஜித்தின் அஸ்திரத் திறமைக்குச் சான்று; முந்தைய சர்க்கத்தில் அதிகாயனும் ஒரே நேரத்தில் பல அம்புகளை விடுத்தான், ஆனால் இந்திரஜித் ஒரே அம்பால் பலரைத் துளைக்கிறான். முப்பத்தொன்பதாம் சுலோகத்தில் ‘ஸுரைரிவ மஹாஸுரா:’ — தேவாசுரப் போரின் உவமை; இங்கே இந்திரஜித் தேவர்களின் இடத்திலும், வானரர்கள் அசுரர்களின் இடத்திலும் — உவமை தலைகீழானது போலத் தோன்றும்; ஆனால் கவிஞர் வீழ்ச்சியின் விதத்தை மட்டுமே வருணிக்கிறார். நாற்பதாம் சுலோகத்தில் ‘தபந்தமிவாதித்யம்’ — அம்புகளே அவனுடைய கதிர்கள். நாற்பத்துநான்காம் சுலோகத்தில் ராவணன் மகன் ‘ஸமிதிஞ்ஜய:’ — போர்களில் வெற்றியாளன்; வானரர்களின் பாறைமழையை அவன் ‘வ்யபோஹத’ — தடுத்து விலக்கினான். நாற்பத்தைந்தாம் சுலோகத்தில் அவனுடைய அம்புகள் ‘பாவகஸங்காசா:’ — அக்கினிபோன்றவை, ‘ஆசீவிஷோபமா:’ — நச்சுப்பாம்புகள் போன்றவை — தீ, பாம்பு இரண்டின் பண்புகளும் உடையவை. நாற்பத்தாறு முதல் நாற்பத்தொன்பது வரை ஒவ்வொரு படைத்தலைவனின் பெயரும் அம்புகளின் எண்ணிக்கையும் கணக்கிடப்படுகின்றன — கந்தமாதனன் பதினெட்டு, நளன் ஒன்பது, மைந்தன் ஏழு, கஜன் ஐந்து, ஜாம்பவான் பத்து, நீலன் முப்பது. இந்தப் பகுதியின் பல பெயர்கள் பின்னர் திறனாய்வுப் பதிப்பின் பெயர்ப்பட்டியலிலும் (62–64) காணப்படுகின்றன; ஆகவே வல்கேட் பாடத்தின் இந்த விரிவு அங்குள்ள பட்டியலை முன்கூட்டியே பிரதிபலிக்கிறது. ஐம்பத்திரண்டாம் சுலோகத்தில் இந்திரஜித் பகைவர் படையின் அவலநிலையைப் ‘பெருமகிழ்ச்சியோடு’ பார்க்கிறான் — அவனுடைய கொடுமையும் களிப்பும். ஐம்பத்துமூன்றாம் சுலோகத்தில் ‘அம்புமழையும் ஆயுதமழையும்’ — இருவகை மழை; ‘பரித:’ — எல்லாப் பக்கங்களிலும். நாற்பத்தொன்றாம் சுலோகத்தில் வானரர்கள் ‘விசேதஸ:’ — நினைவிழந்தவர்கள், ‘ருதிரேண ஸமுக்ஷிதா:’ — குருதியில் நனைந்தவர்கள் — ஆயினும் நாற்பத்திரண்டாம் சுலோகத்தில் அவர்கள் ‘அநிவ்ருத்தா:’ — பின்வாங்காதவர்கள் — என்று கவிஞர் தனிப்படக் கோடிடுகிறார்; ராமனின் காரியத்துக்காக உயிரையும் துரும்பாக மதிக்கிறார்கள். நாற்பத்துமூன்றாம் சுலோகத்தில் அவர்கள் ‘ஸமவஸ்திதா:’ — உறுதியாக நிலைகொண்டு மீண்டும் தாக்குகிறார்கள். நாற்பத்தெட்டு, நாற்பத்தொன்பதாம் சுலோகங்களில் சுக்ரீவன், அங்கதன், ரிஷபன், த்விவிதன் ஆகியோர் ‘உயிரற்றவர்கள் போல’ ஆக்கப்படுகிறார்கள் — ஆகவே வானரப் படையின் முதன்மைத் தலைவர்களும் வீழ்ந்துவிட்டனர். ஐம்பதாம் சுலோகத்தில் ‘காலாக்னிரிவ’ என்ற உவமை — ஊழித்தீ எல்லாவற்றையும் எரிப்பது போல இந்திரஜித் வானரப் படை முழுவதையும் எரிக்கிறான். ஐம்பத்தொன்றாம் சுலோகத்தில் ‘நிர்மமந்த’ — தயிரைக் கடையும் மத்து போலக் கடைந்தான். இந்தப் பகுதியில் சில அரைச்சுலோகங்கள் முந்தைய சர்க்கங்களின் வரிகளோடு சிறிது ஒப்புமை காட்டுகின்றன (‘புனரேவ மஹாதேஜா ராக்ஷஸேந்த்ராத்மஜோ பலீ’ என்பது 6.059.048இன் இரண்டாம் பாதியான ‘விஸிஷ்மியே மஹாதேஜா ராக்ஷஸேந்த்ராத்மஜோ பலீ’ என்பதை ஒத்தது); ஆனால் அது மரபுவழிச் சொற்றொடர்கள் மீண்டும் வருவது மட்டுமே, ஒரே சூழல் அல்ல.
தன் படையை விட்டுவிட்டு, பெரும்போரில் வானரப் படைகளிடையே விரைந்து சென்று, கண்ணுக்குப் புலப்படாதவனாய் அவன் கொடிய அம்புவலையைப் பொழிந்தான் — கரிய மழைமேகம் நீரைப் பொழிவது போல. இந்திரனை வென்றவனின் அம்புகளால் உடல்கள் சிதறி, மாயையால் தாக்கப்பட்டு, சிதைந்த குரலில் கதறிய மலைபோன்ற வானரர்கள் போரில் வீழ்ந்தனர் — இந்திரனின் வஜ்ராயுதத்தால் தாக்கப்பட்ட பெருமலைகள் போல. அவர்கள் போரில் வானரப் படைகளிடையே கூரிய முனையுடைய அம்புகளை மட்டுமே கண்டனர்; மாயையால் மறைக்கப்பட்ட, தேவேந்திரனின் பகைவனான அந்த ராக்ஷசனை அங்கே காணவில்லை. பிறகு மகாத்மாவான அந்த ராக்ஷசத் தலைவன் சூரியனைப் போல ஒளிரும் கூரிய முனையுடைய அம்புக்கூட்டங்களால் எல்லாத் திசைகளையும் மூடினான்; வானரத் தலைவர்களைப் பிளந்தான். சுழற்றப்பட்டுக் கொழுந்துவிட்டு எரியும் நெருப்பைப் போல ஒளிர்ந்த, தீப்பொறிகளோடு சுடர்விட்ட சூலங்களையும் வாள்களையும் கோடரிகளையும் அவன் வானரப் படையின் மீது கடுமையாகப் பொழிந்தான். பிறகு நெருப்புக்கு நிகரான இந்திரஜித்தின் அம்புகளால் அடிபட்ட வானரப் படைத்தலைவர்கள் மலர்ந்த முருக்கம்பூக்களைப் போலச் சிவந்து தோன்றினர். ராக்ஷசத் தலைவனின் அஸ்திரங்களால் பிளக்கப்பட்ட வானரர்களில் காளைபோன்றவர்கள் ஒருவரையொருவர் நோக்கி நகர்ந்தவாறும், சிதைந்த குரலில் கதறியவாறும் வீழ்ந்தனர். சிலர் வானத்தை நோக்கியபோது கண்களில் அடிபட்டனர்; அம்புகளால் ஒருவர் மேல் ஒருவர் விழுந்து, தரையில் வீழ்ந்தனர். அனுமன், சுக்ரீவன், அங்கதன், கந்தமாதனன், ஜாம்பவான், சுஷேணன், வேகதர்சி, மைந்தன், த்விவிதன், நீலன், கவாக்ஷன், கவயன், கேசரி, ஹரிலோமன், வித்யுத்தம்ஷ்டிரன், சூர்யானனன், ஜ்யோதிர்முகன், ததிமுகன், பாவகாக்ஷன், நளன், குமுதன் — வானரர்களில் புலிபோன்ற இவர்கள் எல்லோரையும் ராக்ஷசர்களில் சிறந்தவனான அந்த இந்திரஜித் மந்திரங்களால் அபிமந்திரிக்கப்பட்ட ஈட்டிகளாலும், சூலங்களாலும், கூரிய அம்புகளாலும் துளைத்தான். அவன் வானரப் படைத்தலைவர்களைக் கதைகளாலும், பொன்னிற அம்புகளாலும் பிளந்து, சூரியக் கதிர்களைப் போன்ற அம்புமழை வலைகளால் லக்ஷ்மணனோடு கூடிய ராமன் மீதும் பொழிந்தான். ‘மாயாவிகூடம்’ — மாயையால் மறைக்கப்பட்டவன்; இந்தப் போரின் சமநிலையின்மை முழுவதும் இங்கேதான்: வானரர்கள் அம்புகளைக் காண்கிறார்கள், பகைவனைக் காணவில்லை; ஆகவே அவர்களால் திருப்பித் தாக்கவும் முடியவில்லை. ‘கிம்சுகங்கள்’ — முருக்கமரங்கள், அவற்றின் பூக்கள் சிவப்பானவை; குருதி தோய்ந்த வானரர்கள் அவற்றைப் போலத் தோன்றுகிறார்கள். இருபத்திரண்டு படைத்தலைவர்களின் பெயர்ப்பட்டியல் வானரப் படை முழுவதன் முதன்மையானவர்களையும் உள்ளடக்குகிறது — அனுமனும் அவர்களில் ஒருவன்; ஆகவே அடுத்த சர்க்கத்தில் யார் உயிரோடிருக்கிறார்கள் என்ற கேள்வி பெரிதாகும். இறுதியில் ராமலக்ஷ்மணர்களும் இலக்காக்கப்படுகிறார்கள். ஐம்பத்துநான்கு முதல் ஐம்பத்தெட்டு வரையிலான ஐந்து சுலோகங்களும், அறுபத்தாறாம் சுலோகமும் உபஜாதி விருத்தத்தில் அமைந்தவை. ஐம்பத்தெட்டாம் சுலோகத்தில் அச்சுப் பதிப்பில் ‘வ்யாவித்ததீப்தானலஸப்ரபாணி’ என்றும், திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘வ்யாவித்ய தீப்தானலஸந்நிபானி’ என்றும் பாடம். அறுபத்துமூன்றாம் சுலோகத்தில் அச்சுப் பதிப்பில் ‘கவயம் ததா’ என்றும், திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘கஜகோமுகௌ’ என்றும் உள்ளது. ஐம்பத்துநான்காம் சுலோகத்தில் ‘ஸ்வஸைன்யமுத்ஸ்ருஜ்ய’ — இந்திரஜித் தன் படையை விட்டுத் தனியே வானரப் படைக்கு மேலே வானத்தில் செல்கிறான்; ‘நீலாம்புதரோ யதாம்பு’ — கரிய மேகம் நீரைப் பொழிவது போல அவன் அம்புகளைப் பொழிகிறான். ஐம்பத்தைந்தாம் சுலோகத்தில் வானரர்கள் ‘மாயாஹதா:’ — அம்புகளால் மட்டுமல்ல, மாயையாலும் வதைக்கப்பட்டவர்கள். ஐம்பத்தாறாம் சுலோகத்தில் அச்சுப் பதிப்பில் ‘மாயாவிகூடம் ச ஸுரேந்த்ரசத்ரும்’ என்றும், திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘மாயா நிகூடம் ச’ என்றும் உள்ளது. ஐம்பத்தேழாம் சுலோகத்தில் ‘ரவிப்ரகாசை:’ — சூரியனைப் போல ஒளிரும் அம்புகளால் திசைகள் மூடப்படுகின்றன — சூரியனைப் போல ஒளிர்ந்தாலும் அவை வானத்தை இருளால் போல மூடுகின்றன. அறுபத்தொன்றாம் சுலோகத்தில் சில வானரர்கள் ‘வானத்தை நோக்கியவாறு’ — பகைவனைக் காண முயன்றவாறு; அவர்களுடைய கண்களிலேயே அம்புகள் விழுகின்றன — கண்ணுக்குப் புலப்படாத போர்வீரனின் கொடிய திறமை. அறுபத்தைந்தாம் சுலோகத்தில் அம்புகள் ‘இந்த்ரஜின்மந்த்ரஸம்ஹிதா:’ — மந்திரங்களால் அபிமந்திரிக்கப்பட்டவை, ஆகவே தெய்வத்தன்மை உடையவை. ஐம்பத்தொன்பதாம் சுலோகத்தில் ‘ப்ரபுல்லா இவ கிம்சுகா:’ — போர் வருணனையில் புகழ்பெற்ற உவமை; குருதி தோய்ந்த வீரர்களுக்கும் பூத்த முருக்கமரங்களுக்கும் உள்ள ஒப்புமை. அறுபதாம் சுலோகத்தில் வானரர்கள் ‘ஒருவரையொருவர் நோக்கி நகர்ந்தவாறு’ — ஒருவருக்கொருவர் அடைக்கலம் தேடியவாறு. அறுபத்திரண்டு முதல் அறுபத்துநான்கு வரையிலான பெயர்ப்பட்டியலில் அனுமன் முதலாமவன் — ஆகவே அவனும் துளைக்கப்பட்டான்; ஆனால் பிரம்மனின் வரத்தால் அவன் அஸ்திரத்தால் கொல்லப்படாதவன் என்பது பின்னர் தெரியவரும். அறுபத்தாறாம் சுலோகத்தில் அவன் ‘லக்ஷ்மணனோடு கூடிய ராமன்’ மீதும் பொழிந்தான் — இப்போது போரின் இறுதி இலக்கு தெளிவாகிறது.
அம்புமழைகளால் பொழியப்பட்டபோதும், மிக வியத்தகு பொலிவுடைய ராமன் அவற்றை மழைத்தாரைகளைப் போலப் பொருட்படுத்தாமல், சுற்றிலும் நோக்கியவாறு அப்போது லக்ஷ்மணனிடம் இவ்வாறு கூறினான் — ‘லக்ஷ்மணா, தேவேந்திரனின் பகைவனான இந்த ராக்ஷசத் தலைவன் மீண்டும் பிரம்மாஸ்திரத்தைச் சார்ந்து, வானரப் படையை வீழ்த்தி, நம்மைக் கூரிய அம்புகளால் இடைவிடாமல் வதைக்கிறான். சுயம்புவான பிரம்மனிடம் வரம் பெற்ற அந்த மகாத்மா மனம் ஒருமுகப்பட்டவனாய், தன் அச்சமூட்டும் உடலை மறைத்துக்கொண்டிருக்கிறான். போரில் உடல் புலப்படாதவனாய், அஸ்திரத்தை ஓங்கியவனாய் நிற்கும் இந்திரஜித்தை இன்று எப்படித்தான் கொல்ல முடியும்? எண்ணிப்பார்க்க முடியாத பகவானான சுயம்புவே — இந்த அஸ்திரம் அவனுடையது, இதன் மூலமும் அவனே — என்று நான் கருதுகிறேன். அறிவுடையவனே, இன்று இங்கே என்னோடு சேர்ந்து, கலக்கமற்ற மனத்தோடு நீ இந்த அம்புவீச்சைப் பொறுத்துக்கொள். இந்த ராக்ஷசத் தலைவன் அம்புமழை வலைகளால் எல்லாத் திசைகளையும் மூடுகிறான்; முதன்மையான சூரர்கள் வீழ்ந்துவிட்ட இந்த வானரமன்னனின் படை முழுவதும் ஒளியிழந்து நிற்கிறது. நாம் இருவரும் வீழ்ந்து, நினைவிழந்து, போரை நிறுத்தி, மகிழ்ச்சியும் சினமும் இழந்து கிடப்பதைக் கண்டு, இவன் போர்முனையின் வெற்றித்திருவை அடைந்து, நிச்சயமாகத் தேவர் பகைவர்களின் உறைவிடமான இலங்கைக்குள் புகுவான்.’ ராமனின் சொற்கள் அவனுடைய அறவுணர்வைக் காட்டுகின்றன — அவன் பிரம்மனின் அஸ்திரத்தை மதிக்கிறான், அதற்கு எதிர்நடவடிக்கை எடுக்கவில்லை; ‘கலக்கமற்ற மனத்தோடு பொறுத்துக்கொள்’ என்று லக்ஷ்மணனுக்கு அறிவுரை கூறுகிறான். தாங்கள் இருவரும் வீழ்ந்ததைக் கண்டால் இந்திரஜித் திரும்பிவிடுவான் என்று அவன் அறிவான் — ஆகவே இந்தப் பொறுமை ஒரு உத்தியும் கூட. ‘தாராநிபாதானிவ’ — அம்புகள் மழைத்தாரைகள் போல; ராமன் அவற்றைப் பொருட்படுத்தவில்லை. ஆறு சுலோகங்களும் உபஜாதி விருத்தத்தில் அமைந்தவை. எழுபத்திரண்டாம் சுலோகத்தில் அச்சுப் பதிப்பில் ‘ஹதஹர்ஷரோஷௌ’ என்றும், திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘ஹதரோஷஹர்ஷௌ’ என்றும் சொல்வரிசை வேறுபாடு. அறுபத்தேழாம் சுலோகத்தில் ராமன் ‘பரமாத்புதஸ்ரீ:’ — ஆபத்திலும் அவனுடைய பொலிவு வாடவில்லை. அறுபத்தெட்டாம் சுலோகத்தில் ‘மீண்டும்’ என்ற சொல் முன்பு நாகபாசத்தால் கட்டுண்டதை நினைவூட்டுகிறது — இந்திரஜித் இரண்டாம் முறையாக அவர்களை வீழ்த்துகிறான். எழுபதாம் சுலோகத்தில் ராமன் பிரம்மனின் அஸ்திரத்துக்கு ‘மூலம்’ சுயம்புவே என்கிறான் — அஸ்திரத்தின் மூலமே வணக்கத்துக்குரியது; ஆகவே அதைத் தடுப்பது முறையல்ல.
பிறகு அந்த உடன்பிறந்தோர் இருவரும் இந்திரஜித்தின் அஸ்திர வலைகளால் அங்கே அப்போது உடல் சிதைக்கப்பட்டனர். அந்த ராக்ஷசத் தலைவனும் அங்கே அவர்களைச் செயலிழக்கச் செய்து, போரில் மகிழ்ச்சியால் முழங்கினான். பிறகு அவன் போரில் வானரப் படையையும் லக்ஷ்மணனோடு கூடிய ராமனையும் செயலிழக்கச் செய்து, பத்துத்தலையனின் புயங்களால் காக்கப்படும் நகரத்துக்குள் திடீரெனப் புகுந்தான்; யாதுதானர்களால் புகழப்பட்டவனாய், மகிழ்ச்சியோடு தந்தையிடம் நடந்ததையெல்லாம் கூறினான். எழுபத்துநான்காம் சுலோகம் ஆறு அடிகள் கொண்டது — உபஜாதியின் மூன்று பாதிகள்; அதன் மூன்றாம் பாதி (‘யாதுதானர்களால் புகழப்பட்டவனாய், மகிழ்ச்சியோடு தந்தையிடம் எல்லாவற்றையும் கூறினான்’) திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை. இவ்வாறு, ராமலக்ஷ்மணர்கள் இரண்டாம் முறையாக வீழ்ந்ததன் வருணனையோடு சர்க்கம் நிறைவுபெறுகிறது — முதலில் நாகபாசத்தால், இப்போது பிரம்மாஸ்திரத்தால். எழுபத்துமூன்றாம் சுலோகத்தில் ‘விசஸ்தௌ’ — உடல் சிதைக்கப்பட்டவர்கள்; ‘விஷாதயித்வா’ — செயலற்றவர்களாக்கி. எழுபத்துநான்காம் சுலோகத்தில் இலங்கை ‘தசக்ரீவபுஜாபிகுப்தா’ — ராவணனின் புயவலிமையால் காக்கப்படுவது — என்பது இந்திரஜித்தின் செருக்கு.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिसप्ततितमः सर्गः॥ ७३॥