சர்க்கம்
பிரஹஸ்தன் போருக்குப் புறப்படுதல்
ராவணன் நகரைப் பார்வையிடுதல், பிரஹஸ்தனிடம் பேசுதல், பிரஹஸ்தனின் மறுமொழியும் சபதமும், படை அணிவகுப்பு, தேரின் வருணனை, தீய சகுனங்கள், வானரப் படையோடு மோதல்
அகம்பனன் கொல்லப்பட்டதைக் கேட்டு ராக்ஷசர்களின் தலைவனான ராவணன் சினங்கொண்டான்; ஆயினும் அவன் முகத்தில் சிறிது தளர்ச்சியும் இருந்தது; அவன் தன் அமைச்சர்களை நோக்கினான். ஒரு முகூர்த்த நேரம் சிந்தித்து, அமைச்சர்களோடு கலந்தாலோசித்த பின், ராக்ஷச அரசனான ராவணன் முற்பகலில் எல்லாக் குல்மங்களையும் — படையின் நிலைகளையும் — பார்வையிட இலங்கை நகரைச் சுற்றி வந்தான். ராக்ஷசக் கூட்டங்களால் காக்கப்பட்டதும், பல படை நிலைகளால் சூழப்பட்டதும், பதாகைகளாலும் கொடிகளாலும் மாலையணிந்தது போல விளங்கியதுமான அந்த நகரை அந்த அரசன் கண்டான். பகைவர்களால் முற்றுகையிடப்பட்ட நகரைக் கண்டு, ராக்ஷசர்களின் தலைவனான ராவணன் தக்க நேரத்தில், போர்க்கலையில் வல்ல பிரஹஸ்தனிடம் தனக்கு நலம் தரும் சொல்லைச் சொன்னான். இங்கே ராவணனின் மனநிலை இருவகை — சினமும் தளர்ச்சியும்; படைத்தலைவர்கள் ஒருவர்பின் ஒருவராகக் கொல்லப்படுவதால் அவனுடைய தன்னம்பிக்கை தளர்கிறது; ஆயினும் அவன் பின்வாங்குவதில்லை. அவனே நகரைச் சுற்றி வந்து காவல் ஏற்பாடுகளைப் பார்வையிடுகிறான் — இது ஓர் அரசனுக்குத் தகுந்த செயல். ‘முற்றுகையிடப்பட்ட நகரம்’ என்ற சொல்லால் நிலைமையின் கடுமை தெளிவாகிறது — இலங்கை நான்கு திசைகளிலும் பகைவர்களால் சூழப்பட்டுள்ளது. இரண்டாம் சுலோகம் ஆறு அடிகளுடையது; அதன் நடுப்பாதியான ‘ததஸ்து ராவண: பூர்வதிவஸே ராக்ஷஸாதிப:’ என்பது திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை. இந்தி உரை ‘பூர்வதிவஸே’ என்பதற்கு ‘பகலின் முற்பகுதியில்’ என்று விளக்கம் தருகிறது. ராவணன் அமைச்சர்களை நோக்குவதும் பொருள் நிறைந்தது — அவர்களுடைய முகங்களில் ஆறுதலையோ ஒரு வழியையோ தேடுகிறான். பிரஹஸ்தன் அவனுடைய தாய்மாமனும் முதன்மைப் படைத்தலைவனும் என்பது பெயர்பெற்ற செய்தி; ஆகவே இறுதி நம்பிக்கை அவனிடமே.
‘போர்க்கலையில் வல்லவனே, திடீரென நெருக்கடிக்கு உள்ளானதும், பகைவர்கள் அருகில் வந்து முகாமிட்டிருப்பதுமான இந்த நகருக்குப் போரைத் தவிர வேறு விடுதலையை நான் காணவில்லை. இத்தகைய சுமையை நானோ, கும்பகர்ணனோ, என் படைத்தலைவனான நீயோ, இந்திரஜித்தோ, நிகும்பனோதான் சுமக்க முடியும். ஆகவே நீ விரைவில் படையைத் திரட்டி அழைத்துக்கொண்டு, காட்டில் வாழும் வானரர்கள் எல்லோரும் இருக்கும் இடத்துக்கு வெற்றிக்காகப் புறப்படு. நீ புறப்பட்ட மாத்திரத்திலேயே விரைவில் கலங்கிய வானரப் படை, முழங்கும் ராக்ஷசத் தலைவர்களின் முழக்கத்தைக் கேட்டு ஓடிவிடும். வானரர்கள் சபலமானவர்கள், அடக்கமற்றவர்கள், நிலையற்ற மனமுடையவர்கள்; யானைகள் சிங்க முழக்கத்தைத் தாங்காதது போல அவர்கள் உன் முழக்கத்தைத் தாங்க மாட்டார்கள். அந்தப் படை சிதறி ஓடியதும், பிரஹஸ்தா, சௌமித்திரியோடு கூடிய ராமன் பற்றுக்கோடின்றி, வேறு வழியின்றி உன் வசமாவான். போரில் மரணம் ஐயத்துக்குரியது — நேரலாம், நேராமலும் போகலாம் — அந்த ஆபத்தே மேலானது; போரின்றி உறுதியாக வரும் மரணமோ நல்லதல்ல. பிடிக்காததோ பிடித்ததோ, எதை எங்களுக்கு நலம் என்று நீ கருதுகிறாயோ, அதைச் சொல்.’ இங்கே ராவணன் தன்னையும் போர்வீரர்களில் ஒருவனாக எண்ணுகிறான்; ஆயினும் முதலில் பிரஹஸ்தனையே அனுப்புகிறான். வானரர்களைப் பற்றிய அவனுடைய இகழ்ச்சி மீண்டும் தெரிகிறது — ‘சபலமானவர்கள், அடக்கமற்றவர்கள்’ என்று; முந்தைய சர்க்கங்களில் வானரர்களின் பராக்கிரமத்தைக் கண்ட பின்னும் அவன் அவர்களை அற்பமாகவே கருதுகிறான். ‘ஆபத்ஸம்ஶயிதா ஶ்ரேய:’ என்ற சொல் நீதிசாஸ்திரத்தின் ஒரு சூத்திரம் போன்றது — மரணம் உறுதியான இடத்தில் ஐயத்துக்குரிய ஆபத்தே மேல். இறுதியில் ராவணன் ‘ப்ரதிலோமானுலோமம் வா’ — ‘பிடிக்காததோ பிடித்ததோ’ — என்று பிரஹஸ்தனின் கருத்தைக் கேட்கிறான்; விரும்பத்தகாததையும் சொல்ல அனுமதி தருகிறான்; இது அரசனின் விவேகத்தின் அடையாளம். திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘நிர்யாணாதேவ தே நூனம் சபலா ஹரிவாஹினீ’ என்பது பாடம்; இங்கே ‘தூர்ணம் ச சலிதா’ என்று உள்ளது. ராவணனின் திட்டம் எளிமையானது — படை சிதைந்தால் தலைவர்கள் இருவரும் ஆதரவற்றவர்கள் ஆவார்கள்.
ராவணன் இவ்வாறு சொன்னதும், அசுரர்களின் தலைவனான பலியிடம் சுக்கிராசாரியாரான உசனஸ் பேசுவது போல, படைத்தலைவனான பிரஹஸ்தன் ராக்ஷசர்களின் தலைவனிடம் இவ்வாறு சொன்னான்: ‘அரசே, முன்பே திறமையான அமைச்சர்களோடு சேர்ந்து நாங்கள் இந்த விஷயத்தைப் பற்றி ஆலோசித்தோம்; ஒருவர் கருத்தை ஒருவர் ஆராய்ந்து எங்களுக்குள் விவாதமும் நடந்தது. சீதையைத் திருப்பிக் கொடுப்பதிலேயே நலம் என்று நான் முடிவு செய்திருந்தேன்; கொடுக்காவிட்டால் போர் என்பதையும் நாங்கள் அப்படியே கண்டோம். ஆயினும் கொடைகளாலும் மரியாதைகளாலும் பலவகை இன்சொற்களாலும் நீ அவ்வப்போது இடைவிடாமல் என்னைப் போற்றி வந்திருக்கிறாய்; உனக்கு நலம் தருவதை நான் ஏன் செய்யாமல் இருப்பேன்? என் உயிரும், மக்களும், மனைவியரும், செல்வங்களும் காக்கப்பட வேண்டியவை அல்ல. பார், உனக்காகப் போரில் என் உயிரை நான் வேள்வித் தீயில் ஆகுதியாக இடப்போகிறேன்.’ தன் தலைவனான ராவணனிடம் இவ்வாறு சொன்ன பின் படைத்தலைவனான பிரஹஸ்தன் தன் முன் நின்ற படைத்தளபதிகளிடம் சொன்னான்: ‘ராக்ஷசர்களின் பெரும்படையை விரைவில் என்னிடம் கொண்டு வாருங்கள். இன்று என் அம்புகளின் வேகத்தால் போர்க்களத்தில் கொல்லப்படும் வானரர்களின் இறைச்சியால் ஊனுண்ணும் பறவைகள் நிறைவடையட்டும்.’ அவனுடைய அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு, பெருவலிமையுடைய படைத்தளபதிகள் ஆயத்தமானார்கள். பிரஹஸ்தனின் சொல் விசுவாசத்தின் முன்மாதிரி — அவன் ராவணனின் கொள்கையை ஏற்கவில்லை; சீதையைத் திருப்பிக் கொடுப்பதே நலம் என்று தெளிவாகச் சொல்கிறான்; ஆயினும் தலைவன் செய்த நன்றியை நினைந்து உயிரைக் கொடுக்கிறான். இந்த வழி விபீஷணனின் வழியிலிருந்து வேறுபட்டது — விபீஷணன் தர்மத்தைத் தீர்மானித்துத் தலைவனைக் கைவிட்டான்; பிரஹஸ்தனோ கருத்து வேறுபாடு இருந்தும் தலைவனைக் கைவிடவில்லை. ‘ஜுஹூஷந்தம்’ — ‘ஆகுதியாக இட விரும்புபவன்’ — என்ற சொல்லால் போர் வேள்விக்கும், உயிர் அவிசுக்கும் உவமிக்கப்படுகின்றன — அவனே வேள்வியில் ஆகுதியாக விரும்புகிறான். உசனஸின் உவமை பிரஹஸ்தனின் அறிவுக்கூர்மையையும் நீதியறிவையும் குறிக்கிறது. ‘தஸ்ய தத்வசனம் ஶ்ருத்வா’ என்ற பாதி, திறனாய்வுப் பதிப்பின் ‘இத்யுக்தாஸ்தே ப்ரஹஸ்தேன’ என்பதன் இடத்தில் அச்சிடப்பட்டுள்ளது. பிரஹஸ்தனின் ஆணையும் அவனுடைய தன்னம்பிக்கையைக் காட்டுகிறது — ‘போர் செய்வேன்’ என்று மட்டும் சொல்லாமல், பறவைகளின் நிறைவுக்கே உறுதி கூறுகிறான். இவ்வாறு கருத்து வேறுபாடு, நன்றியுணர்வு, வீரச்செருக்கு என்ற மூன்று உணர்வுகள் ஒரே பேச்சாளனிடம் காணப்படுகின்றன.
படைத்தளபதிகள் அந்த ராக்ஷச மாளிகையில் படையைத் திரட்டி ஆயத்தப்படுத்தினார்கள். ஒரு முகூர்த்த நேரத்தில் அந்த இலங்கை, பலவகைக் கொடிய ஆயுதங்களைத் தாங்கிய, யானைகளைப் போன்ற ராக்ஷச வீரர்களால் நிறைந்து பரபரத்தது. சிலர் தீயை ஆகுதிகளால் நிறைவித்தனர், சிலர் அந்தணர்களை வணங்கினர்; நெய்யின் மணத்தைச் சுமந்துகொண்டு நறுமணமுடைய காற்று வீசியது. மந்திரத்தால் புனிதமாக்கப்பட்ட பலவகை மாலைகளை அவர்கள் அணிந்தனர்; போருக்கு ஆயத்தமான ராக்ஷசர்கள் மகிழ்ச்சியோடு அப்போது போர்க்கோலம் பூண்டனர். வில்லேந்தியவர்களும் கவசம் அணிந்தவர்களுமான ராக்ஷசர்கள் வேகமாகத் தாவி வந்து, அரசனான ராவணனைக் கண்டுவிட்டுப் பிரஹஸ்தனைச் சூழ்ந்துகொண்டனர். பின்னர் அரசனிடம் விடைபெற்று, அச்சந்தரும் பேரிகையை முழக்கி, ஆயத்தமான பிரஹஸ்தன் போருக்கு அணிசெய்யப்பட்ட தேரில் ஏறினான். அந்தத் தேர் பெருவேகமுடைய குதிரைகள் பூட்டப்பட்டது, திறமையான தேரோட்டியால் நன்கு அடக்கி நடத்தப்பட்டது, பெருமேகம் போல முழங்குவது, நேரில் சந்திரனும் சூரியனும் போல ஒளிர்வது, பாம்புக்கொடியால் அணுகற்கரியது, நல்ல காப்புறையுடையது, நல்ல கருவிகளுடையது, பொன்வலையால் அணிசெய்யப்பட்டது; தன் அழகால் சிரிப்பது போலவும் இருந்தது. ராவணனின் ஆணையைப் பெற்ற பிரஹஸ்தன் அந்தத் தேரில் ஏறிப் புறப்பட்டான். இங்கே ராக்ஷசர்களின் சமயச் சடங்குகளும் வருணிக்கப்படுகின்றன — அக்னிஹோத்திரம், அந்தணர்களை வணங்குதல், மந்திரத்தால் புனிதமான மாலைகள்; போருக்கு முன் மங்கலச் சடங்குகள் எங்கும் செய்யப்படுகின்றன. தேரின் வருணனை விரிவானது — அதன் வேகம், ஒலி, ஒளி, கொடி, காப்புறை, கருவிகள், பொன்வலை ஆகியவை வரிசையாகச் சொல்லப்படுகின்றன. ‘ப்ரஹஸந்தமிவ ஶ்ரியா’ — ‘தன் அழகால் சிரிப்பது போல’ — என்பது இனிய கற்பனை; தேர் தன் அழகால் மற்றவற்றை எள்ளி நகையாடுவது போல. இந்தி உரையும் ‘எள்ளி நகையாடுவது போல’ என்று மாற்றுப் பொருளாக விளக்குகிறது. இந்த மேன்மை முழுவதும் அடுத்து வரும் தீய சகுனங்களுக்குப் பின்னணி. கவிஞர் முதலில் மங்கலத்தையும் மேன்மையையும் வருணிக்கிறார்; அதனால் அடுத்து வரும் வீழ்ச்சி இன்னும் கடுமையாகத் தோன்றுகிறது — எது எவ்வளவு உயர்ந்ததோ, அதன் வீழ்ச்சி அவ்வளவு கொடியது. ராவணனைக் கண்டுவிட்டுப் பிரஹஸ்தனைச் சூழ்ந்தது அரசபக்தியின் அடையாளம் — வீரர்கள் அரசனின் இசைவைக் கண்ட பின்னரே படைத்தலைவனைப் பின்தொடர்கிறார்கள். பேரிகை முழக்கம் போர்ப் புறப்பாட்டின் முறையான தொடக்கம். ‘ஸுரபிர்மாருதோ வவௌ’ — ‘நறுமணக் காற்று வீசியது’ — என்ற நற்சகுனமும் இங்கே சொல்லப்படுகிறது; ஆனால் அது ராக்ஷசர்கள் தாமே செய்த சடங்குகளின் பயன், தெய்வத்தின் அருள் அல்ல.
பெரும்படை சூழப் பிரஹஸ்தன் இலங்கையிலிருந்து விரைவில் புறப்பட்டான். அப்போது இடிமேகத்தின் முழக்கம் போன்ற துந்துபிகளின் பேரொலியும், இசைக்கருவிகளின் ஒலியும் பூமியை நிரப்புவது போல எழுந்தன. படைத்தலைவன் புறப்பட்டதும் சங்குகளின் ஒலியும் கேட்டது; கொடிய குரல்களில் முழங்கியபடி, அச்சந்தரும் தோற்றமும் பேருடலும் உடைய ராக்ஷசர்கள் பிரஹஸ்தனுக்கு முன்னோடிகளாக முன்னே சென்றனர். நராந்தகன், கும்பஹனு, மகாநாதன், சமுன்னதன் என்ற பிரஹஸ்தனின் நான்கு அமைச்சர்கள் அவனைச் சூழ்ந்துகொண்டு புறப்பட்டனர். மிகக் கொடிய, அணிவகுக்கப்பட்ட, யானைக்கூட்டம் போன்ற பெரும்படை சூழ அவன் கிழக்கு வாயிலின் வழியாகப் புறப்பட்டான். கடல் போன்ற அந்தப் படை சூழ, சினங்கொண்ட பிரஹஸ்தன் உலகை அழிக்கும் காலனான யமனைப் போலப் புறப்பட்டான். அவன் புறப்பட்ட முழக்கத்தாலும், முழங்கும் ராக்ஷசர்களின் ஒலியாலும் இலங்கையில் எல்லா உயிர்களும் விகாரமான குரல்களில் அலறின. இறைச்சியையும் குருதியையும் உண்ணும் பறவைகள் மேகமற்ற வானத்தில் புகுந்து தேரைச் சுற்றி இடப்பக்கமாக வட்டமிட்டன. தீச்சுவாலைகளைக் கக்கும் கொடிய நரிகள் ஊளையிட்டன; வானிலிருந்து எரிகொள்ளி விழுந்தது; காற்று கடுமையாக வீசியது. இங்கே நல்லதும் தீயதும் கலந்துள்ளன — இசைக்கருவிகளின் மங்கல ஒலி, பின்னர் உயிர்களின் விகாரக் குரல்கள், பறவைகளின் இடப்புறச் சுழற்சி, நரிகள் தீக்கக்குதல். வலம், இடம் — வலமாகச் சுற்றுதல், இடமாகச் சுற்றுதல் — சகுன சாஸ்திரத்தில் முக்கியமானவை; இடப்புற வட்டம் மரணத்தைக் குறிக்கிறது. ‘காலாந்தகயமோபம:’ — காலன், அந்தகன், யமன் என்ற மூன்றையும் கொண்ட உவமை — பிரஹஸ்தனின் அச்சந்தரும் தன்மையைக் காட்டுகிறது; ஆயினும் அவனுடைய மரணமே அருகில் உள்ளது. மூன்றாம், முப்பதாம் சுலோகங்கள் ஆறு அடிகளுடையவை; ‘வாதித்ராணாம் ச நினத:’, ‘ப்ரஹஸ்தஸசிவா ஹ்யேதே’ என்ற பாதிகள் திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை; ‘நராந்தக: கும்பஹனு:’ என்ற பாதியோ திறனாய்வுப் பதிப்பில் அடுத்த சர்க்கத்தில் (6.046.015a) மட்டுமே உள்ளது. கிழக்கு வாயில் வழியாகப் புறப்படுவது போர்த்தந்திரத்தையும் குறிக்கிறது — அங்கே வானரப் படைத்தலைவனான நீலன் காவல் புரிகிறான்; ஆகவே அடுத்த மோதல் அவனோடுதான். படையின் வருணனையில் மூன்று உவமைகள் — யானைக்கூட்டம், கடல், காலன் — இவற்றால் முறையே அதன் அடர்த்தி, பரப்பு, கொடுமை ஆகியவை சொல்லப்படுகின்றன. இலங்கையில் எல்லா உயிர்களின் விகாரக் குரல்கள் நகரவாசிகளின் அச்சத்தையும் குறிக்கின்றன; ஏனெனில் அவர்களும் போரின் முடிவைப் பற்றி ஐயுறுகிறார்கள்.
ஒன்றோடொன்று பகைகொண்ட கோள்கள் ஒளிரவில்லை. கழுதையின் கனைப்புப் போலக் கரடுமுரடாக முழங்கும் மேகங்கள் அந்த ராக்ஷசனின் தேரின்மேல் குருதியைப் பொழிந்தன; அவனுக்கு முன்னே சென்றவர்களையும் நனைத்தன. அவனுடைய கொடியின் உச்சியில் தெற்கு நோக்கிய ஒரு கழுகு வந்து அமர்ந்து, இருபுறமும் கத்தியபடி, அவனுடைய ஒளி முழுவதையும் பறித்தது. போருக்குள் இறங்கும் அவனுடைய தேரோட்டியின் — குதிரைகளை நடத்துபவனின் — கையிலிருந்து சாட்டை பலமுறை நழுவி விழுந்தது. புறப்படும்போது அவனிடம் இருந்த ஒளிமிக்க, மிக அரிய திருவும் ஒரு முகூர்த்த நேரத்தில் அழிந்தது; சமதரையிலும் குதிரைகள் இடறின. நற்பண்புகளாலும் ஆண்மையாலும் புகழ்பெற்ற அந்தப் பிரஹஸ்தன் புறப்பட்டு வருவதைக் கண்டு, பலவகை ஆயுதங்களைக் கொண்ட வானரப் படை போரில் அவனை எதிர்த்து வந்தது. பின்னர் மரங்களைப் பிடுங்குபவர்களும் கனமான பாறைகளை எடுப்பவர்களுமான வானரர்களின் மிகக் கொந்தளிப்பான பேரொலி எழுந்தது. முழங்கும் ராக்ஷசர்களும் கர்ஜிக்கும் வானரர்களுமான இரு படைகளும் மகிழ்ச்சியில் திளைத்தன. வேகமுடையவர்களும் வல்லவர்களும் ஒருவரையொருவர் கொல்ல விரும்புபவர்களும் ஒருவரையொருவர் அறைகூவி அழைப்பவர்களுமான அவர்களின் பெரும் முழக்கம் கேட்டது. பின்னர் தீய மதியுடைய பிரஹஸ்தன் வெற்றி பெறும் எண்ணத்தோடு வானர அரசனின் படையை நோக்கிச் சென்று, சாகப்போகும் விட்டில் பூச்சி நெருப்பில் புகுவது போல, வேகம் பெருகிய அந்தப் படைக்குள் புகுந்தான். கொடியின்மேல் கழுகு அமர்வதும், அது தெற்கு நோக்கியிருப்பதும் யமனின் திசையைக் குறிக்கின்றன; குருதி மழை, தேரோட்டியின் கையிலிருந்து சாட்டை விழுதல், சமதரையில் குதிரைகள் இடறுதல் — இவையெல்லாம் தோல்வியின் சகுனங்கள். சர்க்கத்தின் இறுதிச் சுலோகம் வம்சஸ்த யாப்பில் அமைந்தது; அதன் உவமையே சர்க்கம் முழுவதின் சாரம் — விட்டில் பூச்சி மரணம் என்று அறிந்தும் விளக்கில் புகுவது போலப் பிரஹஸ்தனும் புகுகிறான்; ‘துர்மதி:’ — ‘தீய மதியுடையவன்’ — என்ற அடைமொழி அவனுடைய மயக்கத்தைக் குறிக்கிறது; முன்பு சீதையைத் திருப்பிக் கொடுப்பதே நலம் என்று சொன்னவனும் அவனே என்றாலும். முப்பத்தெட்டாம் சுலோகத்தின் முற்பாதியான ‘நதன்னுபயத: பார்ஶ்வம்…’, நாற்பதாம், நாற்பத்திரண்டாம் சுலோகங்களின் தொடக்கங்கள் வல்கேட் பாடத்துக்கே உரியவை; நாற்பதாம் சுலோகம் ஆறு அடிகளுடையது. இரு படைகளும் ‘மகிழ்ந்தன’ என்ற வருணனை போர் ஆர்வத்தைக் காட்டுகிறது — வீரர்கள் போரை ஒரு திருவிழாவாகக் கருதுகிறார்கள். வானரர்களும் அஞ்சாமல் பிரஹஸ்தனை எதிர்கொண்டு செல்கிறார்கள்; அவன் வரும்வரை காத்திருப்பதில்லை. இந்தச் சர்க்கத்தின் அமைப்பு சுவையானது — தொடக்கத்தில் ராவணனின் தளர்ச்சி, நடுவில் பிரஹஸ்தனின் விசுவாசமும் மேன்மையும், இறுதியில் சகுனங்களால் குறிக்கப்படும் அழிவு. இவ்வாறு கவிஞர் அடுத்த சர்க்கத்தில் வரும் பிரஹஸ்தன் வதத்துக்கான களத்தை முழுமையாக அமைக்கிறார். வாசகர் இங்கேயே பிரஹஸ்தன் திரும்பி வரமாட்டான் என்று அறிகிறார். ஆயினும் அவனுடைய விசுவாசம் என்றும் நினைவுகூரத்தக்கது; ஏனெனில் அவன் தன் தலைவனுக்காக உயிரைக் கொடுக்கிறான்.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः॥ ५७॥