சர்க்கம்
வாலியால் ராவணன் அவமதிக்கப்படுதலும் நட்பும்
ராவணன் கிஷ்கிந்தைக்குச் செல்லுதல், தாரனின் சொற்கள், தென்கடலில் சந்தியாவந்தனத்தில் ஈடுபட்டிருந்த வாலியைப் பிடிக்க முயற்சி, வாலி அவனைக் கக்கத்தில் இடுக்கிக்கொண்டு நான்கு கடல்களையும் சுற்றுதல், ராவணனின் வியப்பும் அக்னிசாட்சியான நட்பும்
அர்ஜுனனால் விடுவிக்கப்பட்ட ராக்ஷச அதிபன் ராவணன், அவ்வாறு அவமதிக்கப்பட்டும் மனம் தளராமல், மீண்டும் பூமி முழுவதும் சுற்றித் திரிந்தான். அவமானத்தால் அவன் செருக்கு அழியவில்லை என்பது ‘மனம் தளராமல்’ என்ற சொல்லால் சுட்டப்படுகிறது. ராக்ஷசனோ மனிதனோ, தன்னைவிட வலிமை மிக்கவன் என்று யாரைப் பற்றிக் கேள்விப்பட்டாலும், செருக்குற்ற அவன் அவனை அணுகிப் போருக்கு அழைத்தான். பிறகு ஒருமுறை அவன் வாலியால் ஆளப்பட்ட கிஷ்கிந்தை நகருக்குச் சென்று, பொன்மாலை அணிந்த வாலியைப் போருக்கு அழைத்தான் — இந்திரன் அளித்த பொன்மாலையை வாலி அணிந்திருக்கிறான் என்பது பிரசித்தம். அப்போது வானரர்களின் அமைச்சரும் தாரையின் தந்தையும் தலைவருமான தாரன், போரை விரும்பி வந்த அவனிடம் சொன்னான் — ‘ராக்ஷச வேந்தனே, உனக்கு நிகரான வலிமையுடையவனான வாலி இப்போது வெளியே சென்றிருக்கிறான்; வேறு எந்த வானரன் உன் முன்னே நிற்க வல்லவன்? நான்கு கடல்களிலும் சந்தியாவந்தனம் செய்துவிட்டு வாலி இந்த முகூர்த்தத்திலேயே வந்துவிடுவான்; சற்று நேரம் நில். சங்குபோல் வெளுத்த இந்த எலும்புக் குவியல்களைப் பார் — இவை வானர அதிபனின் ஒளியால் கொல்லப்பட்ட, போரை விரும்பி வந்த அரசர்களுடையவை. ராவணா, நீ அமுதச்சாற்றையே பருகியிருந்தாலும், வாலியை எதிர்கொண்டால் உன் வாழ்வு அதோடு முடிந்துவிடும். விஶ்ரவஸின் மகனே, இப்போது இந்த விந்தையான உலகைப் பார்த்துக்கொள்; சற்று நேரம் நில்; அதன்பின் உன் உயிர் அரிதாகிவிடும். அல்லது சாக அவசரப்பட்டால் தென்கடலுக்குச் செல்; அங்கே தரையில் நிற்கும் நெருப்புபோல வாலியைக் காண்பாய்.’ தாரனின் சொற்களில் ஏளனமும் இரக்கமும் கலந்துள்ளன — அவன் ராவணனை அச்சுறுத்தவும் செய்கிறான், எச்சரிக்கவும் செய்கிறான். எலும்புக் குவியல்களைக் காட்டுவது வாலியின் முந்தைய வெற்றிகளுக்குக் கண்கூடான சான்று. ஒன்பதாம் சுலோகம் (‘இப்போது இந்த விந்தையான உலகைப் பார்…’) திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை; வல்கேட் பதிப்பில் மட்டுமே உள்ளது. ‘அமுதச்சாற்றைப் பருகியிருந்தாலும்’ என்ற சொல்லால் — அமுதம் பருகியும் நீ சாவாமை பெறமாட்டாய் என்பது கருத்து. இந்தச் சர்க்கத்தின் சூழல் முந்தைய சர்க்கத்தோடு தொடர்புடையது — அகஸ்தியர் ராமனுக்கு ராவணனின் தோல்விகளின் கதையை வரிசையாகச் சொல்கிறார்; அர்ஜுனனுக்குப் பிறகு ராவணனைத் தோற்கடித்த இரண்டாமவன் வாலி. ராவணனின் இயல்பு இங்கே மீண்டும் காட்டப்படுகிறது — அவன் தோல்வியிலிருந்து பாடம் கற்கவில்லை; மாறாகப் புதிய போட்டியாளனைத் தேடுகிறான். ‘தன்னைவிட வலிமை மிக்கவன் என்று யாரைப் பற்றிக் கேள்விப்பட்டாலும்’ என்ற சொல் அவனுடைய பொறாமையைச் சுட்டுகிறது — ஒருவனுடைய வலிமையின் புகழும் அவனுக்குப் பொறுக்கமுடியாதது. தாரன் இங்கே அமைச்சன் மட்டுமல்ல, வாலியின் மாமனாரும்கூட; அவன் சொற்களில் வாலியைப் பற்றிய பெருமிதமும் ராவணனைப் பற்றிய ஏளனமும் இரண்டும் காணப்படுகின்றன. ‘வேறு எந்த வானரன்’ என்ற கேள்வியால் அவன் தன் இயலாமையையும் பணிவுடன் ஒப்புக்கொள்கிறான். சாக அவசரப்படும் ராவணனைத் தென்கடலுக்குத் திருப்பிவிடுகிறான் — ராவணனின் அகங்காரத்தைக் கொழுந்துவிடச் செய்ய இந்தச் சொல் போதுமானது. ‘முகூர்த்தம்’ என்ற சொல் மீண்டும் மீண்டும் வருவது தாரனின் ஏளனத்தைக் கூர்மையாக்குகிறது.
உலகங்களை அலறச் செய்வதால் ‘லோகராவணன்’ (உலகை அலறவைப்பவன்) எனப்படும் அவன் தாரனைக் கடிந்துகொண்டு, புஷ்பக விமானத்தில் ஏறித் தென்கடலுக்குச் சென்றான். அங்கே அவன் பொன்மலைக்கு நிகரான, இளஞ்சூரியன் போன்ற முகமுடைய, சந்தியாவந்தனத்தில் ஈடுபட்டிருந்த வாலியைக் கண்டான். மைபோன்ற கருநிறமுடைய ராவணன் புஷ்பகத்திலிருந்து இறங்கி, வாலியை விரைவில் பிடிப்பதற்காக ஓசையற்ற அடிகளுடன் சென்றான் — திருடனைப்போலப் பின்புறமாகத் தாக்குவதே அவன் உபாயம். தற்செயலாக வாலியும் அந்த ராவணனைக் கண்டான்; ஆனால் அவனுடைய பாவ நோக்கத்தைக் கண்டும் வாலி பதற்றம் கொள்ளவில்லை. சிங்கம் முயலைக் கண்டதுபோல, கருடன் பாம்பைக் கண்டதுபோல, வாலி பாவத் தீர்மானமுடைய அந்த ராவணனைப் பொருட்படுத்தவில்லை. அவன் மனத்தில் எண்ணினான் — ‘என்னைப் பிடிக்க விரும்பி வரும் பாவ மனத்தவனான ராவணனைக் கக்கத்தில் இடுக்கிக்கொண்டு மூன்று பெருங்கடல்களுக்கும் செல்வேன். கருடனின் பிடியில் பாம்புபோல என் மடியில் தொங்கியபடி, தொடைகளும் கைகளும் ஆடைகளும் நழுவித் தொங்கும் பகைவனான தசக்ரீவனை உலகத்தார் காண்பார்கள்.’ இவ்வாறு முடிவுசெய்து வாலி மௌனத்தைக் கடைப்பிடித்து, வேத மந்திரங்களை ஜபித்தபடி மலையரசன்போல அசையாமல் நின்றான். இங்கே இரு கதாபாத்திரங்களின் முரண் — ராவணன் வஞ்சகத்தால் பின்னால் தாக்க விரும்புகிறான்; வாலியோ அறச்செயலில் ஈடுபட்டிருந்தும் அச்சமற்றவன். வாலி தன் கடமையான சந்தியாவந்தனத்தைக் கைவிடவில்லை; பகைவனைக் கண்டும் ஜபத்தை நிறுத்தவில்லை. ‘மலையரசன்போல’ என்ற உவமை அவனுடைய உறுதியைக் காட்டுகிறது. ராவணனின் ‘மைபோன்ற’ கருநிறமும் வாலியின் ‘பொன்மலைபோன்ற’ பொன்னிறமும் — நிற முரணாலும் பாவ புண்ணியங்களின் வேறுபாடு சுட்டப்படுகிறது. ‘தொடைகளும் கைகளும் ஆடைகளும் நழுவியவனாக’ என்ற சொல் ராவணனின் வருங்கால இழிநிலையைச் சித்திரிக்கிறது — அவன் தொடைகளும் கைகளும் ஆடைகளும் தொங்கிக்கொண்டிருக்கும். சிங்கம் முயலைப்போல, கருடன் பாம்பைப்போல என்ற உவமைகள் வாலியின் அலட்சியத்தைக் காட்டுகின்றன — அவன் ராவணனைப் பகைவனாகக்கூடக் கருதவில்லை; இரையாகவே பார்க்கிறான். வாலியின் தீர்மானம் பகைவனை அடக்குவது மட்டுமல்ல, உலகின் முன் அவனை நகைப்புக்குரியவனாக்குவதும்தான் — ‘காண்பார்கள்’ என்ற சொல்லால் அவன் அனைவர் முன்னும் ராவணனுக்கு நேரும் அவமானத்தைக் கற்பனை செய்கிறான். அச்சுப் பதிப்பில் பதினெட்டாம் சுலோகத்தில் ‘மௌனமுபாஸ்தித:’ (மௌனத்தைக் கடைப்பிடித்தான்) என்ற பாடம் உள்ளது; திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘கர்ணமுபாஶ்ரித:’ என்று வேறுபட்டது. வாலியின் மந்திர ஜபம் ‘நைகம மந்திரங்கள்’, அதாவது வேத மந்திரங்கள்.
வலிமையால் செருக்குற்ற வானர அரசனும் ராக்ஷச அரசனுமான அவ்விருவரும் ஒருவரையொருவர் பிடிக்க விரும்பி, முயற்சியுடன் அந்தச் செயலில் ஈடுபட்டனர். காலடி ஓசையால் ராவணன் கைக்கு எட்டும் அருகில் வந்துவிட்டான் என்று எண்ணி, வாலி முகம் திருப்பியிருந்தபோதும், முட்டையில் பிறந்த கருடன் பாம்பைப் பிடிப்பதுபோல அவனைப் பிடித்தான். தன்னைப் பிடிக்க விரும்பிய அந்த ராக்ஷசர்களின் தலைவனைப் பிடித்துக் கக்கத்தில் இடுக்கிக்கொண்டு வாலி வேகமாக வானில் பாய்ந்தான். நசுக்கப்பட்ட அந்த ராவணன் நகங்களால் மீண்டும் மீண்டும் கீறிக்கொண்டிருந்தான்; ஆயினும் காற்று மேகத்தைக் கொண்டுசெல்வதுபோல வாலி அவனைக் கொண்டுசென்றான். பத்துத் தலையன் கொண்டுசெல்லப்படும்போது, அவனுடைய ராக்ஷச அமைச்சர்கள் அவனை விடுவிக்க விரும்பிக் கூச்சலிட்டபடி வாலியை நோக்கிப் பாய்ந்தனர். அவர்களால் பின்தொடரப்பட்ட, வானின் நடுவே சென்ற வாலி, மேகக் கூட்டங்களால் பின்தொடரப்படும் வானிலுள்ள சூரியன்போல ஒளிர்ந்தான். ராக்ஷசர்களில் சிறந்த அவர்கள் வாலியை எட்ட இயலாமல், அவனுடைய கைகள் தொடைகளின் வேகத்தால் களைத்து நின்றுவிட்டனர். செல்லும் வாலியின் வழியிலிருந்து மலைவேந்தர்களும் விலகினர்; ஊனும் குருதியும் தாங்கிய, உயிர்வாழ விரும்பும் ஓர் உயிரைப் பற்றிச் சொல்லவும் வேண்டுமா? ‘முகம் திருப்பியிருந்தும் பிடித்தான்’ என்பதே இந்நிகழ்வின் முதன்மையான வியப்பு — வாலி பகைவனைப் பார்க்காமலேயே, காலடி ஓசையால் மட்டுமே அவன் இருப்பிடத்தை அறிந்து அவனைப் பிடிக்கிறான். ராவணன் நகங்களால் கீறியும் விடுதலை பெறவில்லை — அவன் இருபது கைகளின் வலிமையும் வாலியின் கக்கத்திலிருந்து வெளியேறப் போதவில்லை. சூரியனையும் மேகங்களையும் பற்றிய உவமை — மேகங்கள் சூரியனைப் பின்தொடர்கின்றன; ஆனால் அவனை மறைக்க இயலவில்லை. ‘மலைவேந்தர்களும்…, உயிர்வாழ விரும்பும் உயிரைப் பற்றிச் சொல்லவும் வேண்டுமா’ என்ற 26ஆம் சுலோகம் ‘சொல்லவும் வேண்டுமா’ என்ற கைமுதிக நியாயத்தால் வாலியின் வேகத்தின் மிகுதியைக் காட்டுகிறது; அதன் இரண்டாம் பாதி திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை. ராக்ஷச அமைச்சர்களின் பின்தொடர்தல் பயனற்றது — அவர்கள் வேகம் வாலியின் வேகத்துக்கு நிகரல்ல. ‘களைத்து நின்றுவிட்டனர்’ என்ற சொற்களால் அவர்கள் வழியிலேயே திரும்பிவிட்டனர் என்பது தெரிகிறது. இங்கே ராவணன் முற்றிலும் ஆதரவற்றவன் — அவன் துணைவர்கள் தொலைவில்; அவனோ கக்கத்தில் சிக்கியிருக்கிறான். குழந்தைபோல அவன் நகங்களால் கீறுகிறான்; ஆனால் அதனால் வாலி அசையவில்லை. இந்நிகழ்வு அர்ஜுனன் நிகழ்வுக்கு நிகரானது — அங்கும் ராவணன் கட்டப்பட்டான், அமைச்சர்கள் ஓடினர். காற்று மேகத்தைக் கொண்டுசெல்லும் உவமை எளிமையானது, அழகானது — மேகம் காற்றின் வசத்தில் ஆதரவற்றிருப்பதுபோல ராவணன் வாலியின் வசத்தில் இருக்கிறான்.
பறவைக் கூட்டங்களும் செல்லமுடியாத வழிகளில் சென்றபடி, பெருவேகமுடைய வானர வேந்தன் வரிசையாக எல்லாக் கடல்களுக்கும் சென்று சந்தியாவேளையை வணங்கினான். வானில் திரிபவர்களால் போற்றப்பட்ட, வானில் திரிபவர்களில் சிறந்த வாலி, ராவணனுடன் மேற்குக் கடலுக்கு வந்தான். அங்கே சந்தியாவந்தனம் செய்து, நீராடி, ஜபித்து, அந்த வானரன் பத்துத் தலையனைச் சுமந்தபடி வடக்குக் கடலுக்குச் சென்றான். பல ஆயிரம் யோஜனைகள் பத்துத் தலையனைச் சுமந்துகொண்டு, அந்தப் பெரும் வானரன் காற்றுபோலவும் மனம்போலவும் பகைவனுடன் சென்றான். வடக்குக் கடலில் சந்தியாவந்தனம் செய்து, பத்துத் தலையனைச் சுமந்தபடி வாலி கிழக்குப் பெருங்கடலுக்குச் சென்றான். அங்கேயும் சந்தியாவந்தனம் செய்துவிட்டு, வாசவனின் மகனும் வானரர்களின் தலைவனுமான அவன் ராவணனைப் பிடித்துக்கொண்டு மீண்டும் கிஷ்கிந்தைக்கு வந்தான். நான்கு கடல்களிலும் சந்தியாவந்தனம் செய்து, ராவணனைச் சுமந்ததால் களைத்த அந்த வானரன் கிஷ்கிந்தையின் உபவனத்தில் இறங்கினான். ‘வாசவனின் மகன்’ என்ற சொல்லால் வாலி இந்திரனின் மகன் என்பது நினைவூட்டப்படுகிறது. இந்தச் சுற்றுப்பயணம் வெறும் வலிமைக் காட்சி அல்ல; வாலியின் நித்யகர்மப் பற்றும்கூட — பகைவனைச் சுமந்தபோதும் அவன் ஒரு சந்தியாவந்தனத்தையும் விடவில்லை. ‘ராவணனைச் சுமந்ததால் களைத்தவன்’ என்ற சொல் ராவணனின் கனத்தைக் காட்டுகிறது — அத்தகைய வலியோனான வாலியும் களைத்துவிட்டான். முப்பதாம் சுலோகம் (‘பல ஆயிரம் யோஜனைகள்…, காற்றுபோலவும் மனம்போலவும்…’) திறனாய்வுப் பதிப்பில் இல்லை; வல்கேட் பதிப்பில் மட்டுமே உள்ளது. நான்கு கடல்களையும் சுற்றிய வரிசை தெற்கு, மேற்கு, வடக்கு, கிழக்கு — வலம்வரும் முறைப்படி. ஒவ்வொரு கடலிலும் வாலி சந்தியாவந்தனம் செய்கிறான், நீராடுகிறான், ஜபிக்கிறான்; இதனால் அவனுடைய அறப்பற்று மீண்டும் மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. ‘வானில் திரிபவர்களில் சிறந்தவன்’ என்ற அடைமொழி, வானில் திரியும் சித்தர்களும் கந்தர்வர்களும் அவனைப் போற்றுகிறார்கள் என்று காட்டுகிறது. இறுதியில் அவன் கிஷ்கிந்தையின் உபவனத்தில் இறங்குகிறான், நகரின் நடுவே அல்ல — ராவணனை மறைவாக விடுவிக்கவோ, மக்கள் முன் அவன் அவமானத்தை வெளிப்படுத்தாமல் இருக்கவோ இருக்கலாம். இருபத்துமூன்றாம் சுலோகத்தில் ராக்ஷசர்கள் ‘கூச்சலிட்டபடி’, இங்கே வாலியின் ஓசையற்ற பயணம் — முரண் தெளிவானது. வாலியின் களைப்பும் இயல்பானதே; ஏனெனில் அவன் ஆயிரக்கணக்கான யோஜனைகள் கனத்த சுமையைச் சுமந்து சென்றான்.
பிறகு வானரர்களில் சிறந்தவன் ராவணனைத் தன் கக்கத்திலிருந்து விடுவித்து, புன்னகைத்தபடி, ‘நீ எங்கிருந்து வந்தாய்?’ என்று மீண்டும் மீண்டும் கேட்டான். பெரும் வியப்படைந்து, களைப்பால் கண்கள் அலைபாய, ராக்ஷச வேந்தன் அந்த வானர வேந்தனிடம் இந்தச் சொற்களைச் சொன்னான் — ‘மகேந்திரனைப் போன்ற ஒளியுடைய வானர வேந்தனே, நான் ராக்ஷச வேந்தன் ராவணன்; போரை விரும்பி இங்கே வந்தேன்; அந்த நான் இன்று உன்னால் பிடிக்கப்பட்டேன். ஆஹா உன் வலிமை! ஆஹா உன் வீரம்! ஆஹா உன் கம்பீரம்! அதனால்தான் என்னை விலங்கைப்போலப் பிடித்து நான்கு கடல்களையும் சுற்றவைத்தாய். வீர வானரனே, இவ்வாறு களைப்பின்றி விரைவாக என்னைச் சுமந்துசெல்ல உன்னைத் தவிர வேறு எந்த வீரன் இருப்பான்? வானரனே, இத்தகைய வேகம் மூன்று பொருள்களுக்கு மட்டுமே உரியது — மனம், காற்று, சுபர்ணன் (கருடன்); நான்காவதாக உனக்கு; இதில் ஐயமில்லை. வானரர்களில் காளையே, உன் வலிமையைக் கண்டுவிட்ட நான் அக்னியின் முன்னிலையில் உன்னுடன் நெடுங்கால, மிகுந்த அன்புடைய நட்பை விரும்புகிறேன். வானரர்களின் தலைவனே, மனைவியர், மைந்தர், நகரம், நாடு, இன்பங்கள், உடை, உணவு — எல்லாமே நம் இருவருக்கும் பிரிக்கப்படாத பொதுவுடைமையாக இருக்கும்.’ பிறகு நெருப்பை மூட்டி, அந்த வானரனும் ராக்ஷசனும் ஒருவரையொருவர் தழுவிச் சகோதரத்துவம் பூண்டனர். பிறகு ஒருவர் கையை ஒருவர் பற்றிக்கொண்டு மகிழ்ந்த அவ்விருவரும், மலைக்குகைக்குள் இரு சிங்கங்கள் புகுவதுபோலக் கிஷ்கிந்தைக்குள் புகுந்தனர். அங்கே ராவணன் சுக்ரீவனைப்போல மதிக்கப்பட்டு ஒரு மாதம் தங்கினான்; பிறகு மூவுலகையும் அழிக்க விரும்பி வந்த அமைச்சர்களால் அழைத்துச் செல்லப்பட்டான். அகஸ்தியர் நிறைவுசெய்கிறார் — ‘தலைவனே, முன்பு நடந்தது இதுவே — வாலியால் ராவணன் அவமதிக்கப்பட்டான்; அக்னியின் முன்னிலையில் சகோதரனாகவும் ஏற்கப்பட்டான். ராமா, வாலியின் வலிமை ஒப்பற்றது, மேலானது; அவனும் நெருப்பால் விட்டில்பூச்சிபோல உன்னால் எரிக்கப்பட்டான்.’ இங்கே ராவணனின் இயல்பு மாறுவது காணத்தக்கது — தோற்றவன் பகைவனை வெறுக்கவில்லை; மாறாக அவன் வலிமையால் திகைத்து நட்பை வேண்டுகிறான்; அர்ஜுனனோடும் அவ்வாறே நடந்தது. இறுதிச் சுலோகம் இந்தப் பகுதியின் நோக்கத்தைத் தெளிவுபடுத்துகிறது — வாலி ராவணனைவிடவும் வலியவன் என்பதே ராமனின் கேள்விக்கான விடை. ‘சுக்ரீவனைப்போல’ என்ற உவமை — சுக்ரீவன் வாலியின் சகோதரன்; அவ்வாறே ராவணனும் அங்கே சகோதரனைப்போல வாழ்ந்தான். ‘நீ எங்கிருந்து வந்தாய்?’ என்ற வாலியின் கேள்வி புன்னகையுடன் கூடியது — இவன் யார் என்பது அவனுக்கு நன்றாகத் தெரியும்; ஆயினும் அவன் வாயாலேயே அறிமுகத்தைக் கேட்க விரும்புகிறான். ராவணனின் மறுமொழியிலும் பணிவு — ‘போரை விரும்பி வந்தேன், போரைப் பெற்றேன்’ என்று அவன் தன் தோல்வியை ஒப்புக்கொள்கிறான். ‘மூன்று பொருள்களுக்கு மட்டுமே’ என்ற புகழ்ச்சியில் வாலியின் வேகம் மனம், காற்று, கருடன் ஆகியவற்றின் வேகத்துக்கு நிகராக்கப்படுகிறது; இதுவே பின்னர் அனுமனின் நிகழ்விலும் கேட்கப்படுகிறது. நட்பை முன்மொழியும்போது ராவணன் எல்லாவற்றையும் — மனைவியரையும்கூட — பொதுவாக்க முன்வருகிறான்; இது அவனுடைய உணர்ச்சிவேகத்தைச் சுட்டுகிறது. அக்னிசாட்சியான சகோதரத்துவம் புனிதமான பிணைப்பு; ராமனும் சுக்ரீவனுடன் அக்னிசாட்சியாக நட்புக்கொண்டான் என்பதை நினைவுகூரவேண்டும். ஆகவே வாலியின் வதம் எத்தகைய வலியோனின் வதம் என்பதை அகஸ்தியர் ராமனுக்கு நினைவூட்டுகிறார். விட்டில்பூச்சியின் உவமை, ராமன் முன் வாலியின் வலிமையும் பயனற்றதாக இருந்தது என்று காட்டுகிறது. ராவணன் ஒரு மாதம் கிஷ்கிந்தையில் தங்கினான் — இதனால் வாலி ராவணன் நட்பு சொல்லளவில் மட்டுமல்லாமல் நடைமுறையிலும் நிலைத்திருந்தது என்று காட்டப்படுகிறது. அவனுடைய அமைச்சர்கள் வந்து அவனை அழைத்துச் செல்கின்றனர்; ஏனெனில் அவர்களுடைய மூவுலக வெற்றித் திட்டம் இன்னும் முழுமையடையவில்லை. ‘அவமதிக்கப்பட்டான், ஏற்கவும்பட்டான்’ என்ற நிறைவுரையில் இரண்டு நினைவுகூரப்படுகின்றன — தோல்வியும் நட்பும்.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥