சர்க்கம்
இந்திரனின் விடுதலையும் அகலிகையின் சாபமும்
பிரம்மா இலங்கைக்கு வருதல், மேகநாதனுக்கு ‘இந்திரஜித்’ என்ற பெயரும் வரமும், இந்திரனின் விடுதலை, இந்திரனின் தோல்விக்குக் காரணம் — அகலிகையின் படைப்பு, கௌதமரின் சாபம், அகலிகைக்குச் சாபமும் சாபவிமோசனமும், வைஷ்ணவ யாகம், ராமனும் விபீஷணனும் வியத்தல்
முந்தைய சர்க்கத்தின் இறுதியில் மேகநாதன் மாயையால் கட்டப்பட்ட இந்திரனை இலங்கைக்குக் கொண்டுசென்றான். பெருவலிமையுடைய மகேந்திரன் ராவணனின் மகனால் வெல்லப்பட்டதும், தேவர்கள் பிரஜாபதியை முன்னிட்டுக்கொண்டு இலங்கைக்குச் சென்றனர். அங்கே மகன்களாலும் சகோதரர்களாலும் சூழப்பட்டிருந்த ராவணனை அணுகி, வானில் நின்றபடியே பிரஜாபதி இனிமையாகச் சொன்னார் — ‘குழந்தாய் ராவணா, போரில் உன் மகனின் வீரத்தால் மகிழ்ந்தேன். ஆஹா, இவனுடைய வீரமும் பெருந்தன்மையும் உனக்கு நிகரானவை, அல்லது மேலானவை. உன் சொந்த ஒளியால் மூவுலகம் முழுவதையும் வென்றுவிட்டாய்; உன் சபதத்தையும் நிறைவேற்றிவிட்டாய்; மகனோடு கூடிய உன்னிடம் மகிழ்ந்தேன். ராவணா, பெருவலிமையுடைய வீரனான உன் இந்த மகன் உலகில் ‘இந்திரஜித்’ என்றே புகழ்பெறுவான். இந்த ராக்ஷசன் வலிமையுடையவனாகவும் வெல்லுதற்கரியவனாகவும் இருப்பான்; இவனைச் சார்ந்தே நீ தேவர்களை உன் வசத்தில் வைத்தாய். ஆகவே நீண்ட கைகளுடையவனே, பாகன் என்ற அசுரனை அடக்கிய மகேந்திரன் விடுவிக்கப்படட்டும்; இவனை விடுவிப்பதற்காகத் தேவலோகவாசிகள் உனக்கு என்ன தரவேண்டும்?’ பிரம்மா வானிலேயே நிற்கிறார், இலங்கையில் இறங்கவில்லை — ராக்ஷசர்களின் நகரில் தேவர்களின் பாட்டனுடைய நிலை இது. அவர் சொல் ‘இனிமையானது’ — புகழ்ச்சியில் தொடங்கி வேண்டுகோளில் முடிகிறது. ‘இந்திரஜித்’ என்ற பெயர் இங்கேதான் முதன்முறையாக நிலைநிறுத்தப்படுகிறது; முந்தைய சர்க்கத்தில் தேவர்கள் ‘சக்ரஜித்’ என்று சொன்னார்கள். பிரம்மா இந்திரனின் விடுதலையை ஆணையால் அல்ல, பரிமாற்றத்தால் வேண்டுகிறார் — இதனால் அப்போது ராவணன் தரப்பின் மேலாதிக்கம் காட்டப்படுகிறது. ‘சபதத்தை நிறைவேற்றிவிட்டாய்’ என்ற சொல்லால் ராவணனின் திக்விஜயத் தீர்மானம் முழுமையடைந்தது என்று ஒப்புக்கொள்ளப்படுகிறது. பிரம்மாவின் சொற்களில் ராவணன், அவன் மகன் இருவருக்கும் புகழ்ச்சி — இது ஓர் அரசியல் நுட்பம்; இதனால் இந்திரனின் விடுதலை எளிதாகும். ‘உனக்கு நிகரானவன், அல்லது மேலானவன்’ என்ற பிரம்மாவின் புகழ்ச்சி — மகனுக்குக் கிடைக்கும் பெருமையே ராவணனுக்கு மேலான இன்பம்.
பிறகு போர்களை வெல்பவனும் பேரொளியுடையவனுமான இந்திரஜித் சொன்னான் — ‘தேவரே, இவன் விடுவிக்கப்படவேண்டுமானால், நான் சாவாமையை வரமாகக் கேட்கிறேன்.’ பிறகு பேரொளியுடைய பிரஜாபதி மேகநாதனிடம் சொன்னார் — ‘பூமியில் எந்த உயிருக்கும் — நாற்கால் விலங்குகளுக்கோ, வானில் திரிபவற்றுக்கோ, பேராற்றலுடைய பிறருக்கோ — முழுமையான சாவாமை இல்லை.’ தலைவரான பிதாமகன் சொன்ன அந்த மாறாத சொல்லைக் கேட்டு, அங்கிருந்த பெருவலிமையுடைய மேகநாதன் சொன்னான் — ‘சதக்ரதுவை விடுவிப்பதற்கு ஈடாக எனக்குக் கிடைக்கவேண்டிய பேறு இதுதான், கேளுங்கள். பகைவரை வெல்ல விரும்பிப் போருக்கு இறங்க நினைக்கும் நான், நாள்தோறும் ஹவிஸ்களாலும் மந்திரங்களாலும் அக்னியை வழிபடும்போது, அக்னியிடமிருந்து குதிரைகள் பூட்டிய தேர் எனக்காக எழவேண்டும்; அதில் நிற்கும்வரை எனக்குச் சாவாமை இருக்கவேண்டும் — இதுவே நான் உறுதியாகக் கேட்கும் வரம். அக்னிக்குச் செய்யும் ஜபமும் ஹோமமும் நிறைவுறும் முன்பே நான் போரில் போரிட்டால், அப்போது எனக்கு அழிவு நேரட்டும். தேவரே, ஒவ்வொருவனும் தவத்தால் சாவாமையை வேண்டுகிறான்; நானோ வீரத்தால் இந்தச் சாவாமையை நிலைநாட்டியிருக்கிறேன்.’ தேவரான பிதாமகன் அவனிடம், ‘அவ்வாறே ஆகட்டும்’ என்றார்; இந்திரஜித்தால் சக்ரன் விடுவிக்கப்பட்டான்; தேவர்கள் சுவர்க்கம் சென்றனர். இந்த வரத்திலேயே இந்திரஜித்தின் மரண ரகசியம் பொதிந்துள்ளது — யுத்த காண்டத்தில் நிகும்பிலையில் அவனுடைய ஹோமம் விபீஷணனின் அறிவுரைப்படி லக்ஷ்மணனால் குலைக்கப்பட்டது; ஹோமம் நிறைவுறாமலேயே அவன் கொல்லப்பட்டான். ஆகவே இங்கே சொல்லப்பட்ட நியதி பின்னர் மெய்யாகிறது. இந்திரஜித்தின் செருக்கும் கவனிக்கத்தக்கது — மற்றவர்கள் தவத்தால் சாவாமையை வேண்டுகிறார்கள்; அவனோ வீரத்தால் அதைச் சம்பாதித்தான். இந்திரஜித்தின் முதல் வேண்டுகோள் சாவாமை — தந்தையைப்போல அவனும் மரணத்தை வெல்ல விரும்புகிறான். பிரம்மா முழுமையான சாவாமையைத் தரவில்லை; ஏனெனில் படைப்பின் நியதி அது — எல்லா உயிர்களும் இறப்புக்கு உட்பட்டவை. ஆகவே இந்திரஜித் நிபந்தனையுடன் கூடிய சாவாமையைக் கேட்கிறான்; அது அவனுடைய யாகத்தோடு மட்டுமே இணைந்தது. இவ்வாறு அவன் வலிமையின் மூலம் அக்னி; அக்னிஹோத்திரமே அவன் பாதுகாப்பு; ஹோமம் நிறைவுறாதபோது பாதுகாப்பும் அழிகிறது. இந்த வரத்துக்கு இருமுகம் — ஒருபுறம் வெல்லமுடியாமை, மறுபுறம் அழிவுக்கான தெளிவான காரணம். இந்திரனின் விடுதலையும் வரத்தின் பயனே — பரிமாற்றமாகவே இந்திரஜித் அவனை விடுவிக்கிறான். தேவர்கள் சுவர்க்கம் செல்கின்றனர்; ஆனால் அவர்கள் அரசன் அவமானப்பட்டுவிட்டான். ‘நான் வீரத்தால் நிலைநாட்டினேன்’ என்ற இந்திரஜித்தின் சொல் வீரத்தைத் தவத்தைவிடவும் மேலாகக் கருதுகிறது — இது ராக்ஷசர்களின் கண்ணோட்டம்.
ராமா, இதற்கிடையில் இந்திரன் மனமொடிந்து, தேவர்க்குரிய ஒளியை இழந்து, கவலை சூழ்ந்த மனத்தோடு, ‘நான் ஏன் தோற்றேன்?’ என்று ஆழ்ந்து சிந்தித்தான். அவனை அந்த நிலையில் கண்டு தேவரான பிதாமகன் சொன்னார் — ‘சதக்ரதுவே, முன்பு நீ செய்த மிகக் கொடிய தீச்செயல் எது, அதை நினைத்துப்பார். அமரர்களின் வேந்தனே, தலைவனே, முன்பு நான் என் அறிவால் படைத்த உயிரினங்கள் அனைத்தும் ஒரே நிறமும், ஒரே மொழியும், ஒரே வடிவமும் கொண்டவையாக இருந்தன; தோற்றத்திலோ இலக்கணத்திலோ அவற்றுக்கிடையே வேறுபாடு இல்லை. பிறகு நான் ஒருமுகப்பட்ட மனத்துடன் அந்த உயிரினங்களைப் பற்றிச் சிந்தித்தேன். அவற்றுக்கிடையே வேறுபாடு உண்டாக்குவதற்காக, உயிரினங்களின் ஒவ்வோர் உறுப்பிலும் சிறந்ததாக இருந்ததையெல்லாம் எடுத்து, ஒரு பெண்ணை உருவாக்கினேன். இவ்வாறு அழகும் நற்குணங்களும் பொருந்திய அகலிகை என்ற பெண் என்னால் உருவாக்கப்பட்டாள். இங்கே ‘ஹலம்’ என்பது அழகின்மை (விகாரம்) எனப்படும்; அதிலிருந்து உண்டானது ‘ஹல்யம்’; எவளிடம் ‘ஹல்யம்’ இல்லையோ அவள் ‘அஹல்யா’ (அகலிகை) என்று புகழ்பெற்றாள்; நானும் அவளுக்கு ‘அஹல்யா’ என்றே பெயரிட்டேன். தேவர்களில் காளையே, தேவேந்திரனே, அந்தப் பெண் உருவாக்கப்பட்டதும், ‘இவள் யாருக்கு உரியவளாவாள்?’ என்ற கவலை எனக்கு உண்டாயிற்று. தலைவனே, புரந்தரனே, அப்போது நீயோ உன் பதவியின் மேன்மையால், ‘இவள் எனக்கே மனைவி’ என்று மனத்துக்குள் எண்ணினாய்.’ இந்திரனின் தோல்விக்குக் காரணம் புறத்தே இல்லை, அவன் முன்பு செய்த செயலிலேயே உள்ளது என்று பிரம்மா தெளிவுபடுத்துகிறார் — வினைக்கோட்பாடு இங்கே மீண்டும் முழங்கப்படுகிறது. ‘அஹல்யா’ என்ற பெயருக்கான சொல்லிலக்கண விளக்கம் பிரம்மாவாலேயே செய்யப்படுகிறது — ‘ஹல’ என்ற சொல் அழகின்மையைக் குறிக்கும்; அது இல்லாததால் ‘அ-ஹல்யா’. இந்த விளக்கம் உள்ள இருபத்திரண்டாம் சுலோகத்தின் பின்பாதியும் இருபத்துமூன்றாம் சுலோகத்தின் முன்பாதியும் வல்கேட் பதிப்பில் மட்டுமே உள்ளன. பிரம்மாவின் படைப்பில் தொடக்கத்தில் உயிரினங்கள் அனைத்தும் ஒன்றுபோலவே இருந்தன — வேறுபாடே இல்லை. அகலிகையின் படைப்பு அழகின் தொடக்கம் போன்றது; ஏனெனில் அனைவரின் சிறந்த உறுப்புகளும் ஒருத்தியிடம் ஒன்றுசேர்க்கப்பட்டன. இந்த முன்னில்லாத படைப்பே தீமையின் விதையாயிற்று — இந்திரனின் காமம் அவளிடமே தோன்றியது. இந்திரன் ‘ஆழ்ந்து சிந்தித்தது’ பிரம்மாவின் அறிவுரைக்கு முன்னுரை — அவனுக்குக் காரணம் தெரியவில்லை; பிரம்மா அதை வெளிப்படுத்துகிறார். ‘பதவியின் மேன்மையால்’ என்ற சொல்லால் இந்திரனின் அதிகாரச் செருக்கு சுட்டப்படுகிறது — தேவராஜன் என்பதால் எல்லாம் தனக்கே என்று அவன் எண்ணினான். ‘ஹல்ய’ என்ற சொல்லின் விளக்கம் உலகில் பரவலாக அறியப்பட்டதல்ல; ஆகவே கவி பிரம்மாவின் வாயால் அதைத் தெளிவுபடுத்துகிறார்; இந்தி உரையும் ‘ஹல என்பது அழகின்மையைக் குறிக்கும்’ என்றே விளக்குகிறது.
‘நான் அவளை அடைக்கலப் பொருளாக (ந்யாஸம்) மகாத்மாவான கௌதமரின் கையில் ஒப்படைத்தேன்; பல ஆண்டுகள் அவள் அங்கே இருந்தாள்; பிறகு அவர் அவளைத் திருப்பி ஒப்படைத்தார். பிறகு அந்த மாமுனிவரின் பேருறுதியையும் தவத்தில் அவர் பெற்ற சித்தியையும் அறிந்து, அவளை அவருக்கு மனைவியாக நான் கொடுத்தேன். அறநெஞ்சுடைய அந்த மாமுனிவர் அவளுடன் இன்புற்று வாழ்ந்தார்; அவள் கௌதமருக்குக் கொடுக்கப்பட்டதால் தேவர்கள் ஏமாற்றமடைந்தனர். நீயோ சினமும் காமமும் கொண்டு அந்த முனிவரின் ஆசிரமத்துக்குச் சென்று, நெருப்புக்கொழுந்துபோல் ஒளிர்ந்த அந்தப் பெண்ணைக் கண்டாய். சக்ரனே, காமத்தால் வாடிச் சினத்துடன் நீ அவளை அவமதித்தாய்; அப்போது அந்தப் பெருமுனிவர் ஆசிரமத்தில் உன்னைக் கண்டுவிட்டார். பிறகு சினமுற்ற பேரொளியுடைய அவரால் நீ சபிக்கப்பட்டாய்; அதனால், தேவேந்திரனே, நீ நிலைதலைகீழான நிலையை அடைந்தாய். அவர் சொன்னார் — ‘வாசவா, சக்ரா, நீ அச்சமின்றி என் மனைவியை அவமதித்ததால், போரில் பகைவனின் கையில் சிக்குவாய். தீய புத்தியுடையவனே, நீ இங்கே தொடங்கிவைத்த இந்தக் கள்ளக்காதல் மனிதர் உலகங்களிலும் நிகழும், ஐயமில்லை. அங்கே அதைச் செய்பவன்மேல் பாவத்தில் பாதியும், உன்மேல் பாதியும் விழும். உன் பதவியும் நிலையானதாக இருக்காது; எவனெவன் தேவேந்திரனாக இருப்பானோ அவன் நிலைத்திருக்கமாட்டான். இந்தச் சாபம் என்னால் விடுக்கப்பட்டது’ என்று அவர் உன்னிடம் சொன்னார்.’ அடைக்கலப் பொருளைத் திருப்பி ஒப்படைத்தது கௌதமரின் உறுதியைக் காட்டுகிறது — பல ஆண்டுகள் உடனிருந்தும் அவர் அகலிகையை விரும்பவில்லை; ஆகவே பிரம்மா அவளை அவருக்குக் கொடுத்தார். கௌதமரின் சாபத்தில் மூன்று பகுதிகள் — பகைவனின் கையில் சிக்குதல், கள்ளக்காதலின் பாவப்பங்கு, பதவியின் நிலையின்மை. முதல் பகுதி இன்று மேகநாதனால் நிறைவேறியது. அகலிகை ‘நெருப்புக்கொழுந்துபோல் ஒளிர்ந்தவள்’ என்று வருணிக்கப்படுகிறாள் — அவளுடைய ஒளியும் தூய்மையும் சுட்டப்படுகின்றன; அதையே இந்திரன் காமத்தால் அவமதித்தான். சாபத்தின் இரண்டாம் பகுதி சமூகம் சார்ந்தது — கள்ளக்காதல் மனிதரிடையேயும் பரவும்; அந்தப் பாவத்தில் பாதி இந்திரன்மேல் விழும்; இவ்வாறு வருங்காலத்தில் நிகழும் பிறன்மனை நயத்தல் அனைத்துக்கும் முதற்காரணன் இந்திரன் என்று அவன் பழிக்கப்படுகிறான். மூன்றாம் பகுதி — இந்திரப் பதவியின் நிலையின்மை — இதனால்தான் காலப்போக்கில் பல இந்திரர்கள் மாறுகிறார்கள் என்பது புராணங்களில் பிரசித்தம். இந்திரனுக்கு ‘சினமும் காமமும் கொண்டவன்’ என்ற இரண்டு அடைமொழிகள் — அகலிகை வேறொருவருக்குக் கொடுக்கப்பட்டாள் என்ற பொறாமையால் சினம், அவள் அழகால் காமம். இந்த இரண்டு குற்றங்களும் சேர்ந்து அவனைப் பாவத்தில் ஈடுபடுத்தின. கௌதமர் அவனை ‘ஆசிரமத்திலேயே’ கண்டார் — பாவம் உடனே வெளிப்பட்டது. அகலிகையை அடைக்கலப் பொருளாக வைத்தது கௌதமருக்கான சோதனை; அவர் அதில் வென்றார்; இந்திரனோ எந்தச் சோதனையுமின்றியே அவளை விரும்பினான்.
‘பிறகு பெருந்தவமுடைய அவர் தம் மனைவியைக் கடுமையாகக் கடிந்து சொன்னார் — ‘தீயொழுக்கமுடையவளே, என் ஆசிரமத்தின் அருகே கண்ணுக்குப் புலப்படாமல் மறைந்துபோ. அழகும் இளமையும் பொருந்திய நீ நிலையற்றவளாக இருந்ததால், உலகில் நீ ஒருத்தி மட்டுமே அழகியாக இருக்கமாட்டாய். எந்த ஒப்பற்ற அழகைச் சார்ந்து இந்த மயக்கம் உண்டாயிற்றோ, அந்த அழகை எல்லா உயிரினங்களும் அடையும், ஐயமில்லை.’ அன்றுமுதல் உயிரினங்களில் பெரும்பாலானவை அழகுடையவையாயின. அப்போது அவள் மாமுனிவரான கௌதமரைச் சமாதானப்படுத்த முயன்றாள் — ‘அந்தணரே, அறியாமையால், உம் வடிவில் வந்த ஒரு தேவனால் நான் அவமதிக்கப்பட்டேன்; விருப்பத்தோடு அல்ல; அந்தண முனிவரே, அருள்புரியவேண்டும்.’ அகலிகை இவ்வாறு சொன்னதும் கௌதமர் மறுமொழி கூறினார் — ‘இக்ஷ்வாகுக்களின் குலத்தில் பேரொளியுடைய, மகாரதனான, உலகில் புகழ்பெற்ற ராமன் என்பவன் தோன்றுவான்; மனித உடல் தாங்கிய, நீண்ட கைகளுடைய விஷ்ணுவான அவன் அந்தணர்களுக்காகக் காட்டுக்கு வருவான். நல்லவளே, அவனை நீ காணும்போது தூய்மையடைவாய்; ஏனெனில் நீ செய்த தீச்செயலைத் தூய்மைப்படுத்த அவன் வல்லவன். அவனுக்கு விருந்தோம்பல் செய்தபின் நீ என் அருகே வருவாய்; அழகிய நிறத்தவளே, அப்போது என்னுடன் வாழ்வாய்.’ இவ்வாறு சொல்லி அந்தண முனிவர் தம் ஆசிரமத்துக்குச் சென்றார்; பிரம்மத்தை உரைக்கும் அவருடைய மனைவி மிகப் பெரும் தவம் செய்தாள்.’ இங்கே அகஸ்தியர் ராமனுக்கு முன்னிலையிலேயே அவனுடைய அவதாரம் பற்றிய முன்னறிவிப்பைச் சொல்கிறார் — பால காண்டத்தில் அகலிகையைத் தூய்மைப்படுத்தியவன் கேட்டுக்கொண்டிருக்கும் இந்த ராமனே. 39.2 முதல் 45 வரையிலான அகலிகையின் வேண்டுகோளும் சாபவிமோசனச் சொல்லும் முழுவதும் வல்கேட் பதிப்பில் மட்டுமே உள்ளவை; திறனாய்வுப் பதிப்பில் அகலிகையின் சாபம் ‘அந்த அழகை எல்லா உயிரினங்களும் அடையும்’ என்பதோடு முடிகிறது. ‘உம் வடிவில்’ என்ற சொல்லால் இந்திரனின் வஞ்சக வேடம் தெளிவாகிறது. கௌதமர் அகலிகைக்கு இட்ட சாபமும் விந்தையானது — அவள் ஒருத்தி மட்டுமே அழகியாக இருக்கமாட்டாள்; அவள் அழகு எல்லா உயிரினங்களிடையேயும் பகிர்ந்தளிக்கப்படுகிறது. அகலிகை தன் குற்றமின்மையைச் சொல்கிறாள் — ‘அறியாமையால், விருப்பத்தோடு அல்ல’; கௌதமர் அதை ஏற்று விமோசனத்துக்கான வழியைக் காட்டுகிறார். ராமன் விஷ்ணுவே என்பது இங்கே கௌதமரின் வாயால் தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது; ‘அந்தணர்களுக்காக’ என்ற சொல்லால் விசுவாமித்திரரின் யாகத்தைக் காத்தது சுட்டப்படுகிறது; அந்த வழியிலேயே ராமன் அகலிகையைக் கண்டான். ‘மறைந்துபோ’ (விநித்வம்ஸ) என்ற சாபச்சொல்லை, ‘கண்ணுக்குப் புலப்படாமல் இரு’ என்று இந்தி உரை விளக்குகிறது — பால காண்டத்திலும் அகலிகை கண்ணுக்குப் புலப்படாமல் தவம் செய்பவளாக வருணிக்கப்படுகிறாள். ‘நீ ஒருத்தி மட்டுமே அழகியாக இருக்கமாட்டாய்’ என்ற சாபத்தால், எதனால் இந்திரன் மயங்கினானோ அந்த அவளுடைய ஈடிணையின்மை அழிந்தது. கௌதமரின் கருணையும் தெரிகிறது — அகலிகையை மீண்டும் ஏற்றுக்கொள்வதாக அவர் உறுதியளிக்கிறார். ‘விருந்தோம்பல் செய்தபின்’ என்ற சொல், அகலிகை ராம லக்ஷ்மணருக்கு விருந்தோம்பல் செய்த பால காண்ட நிகழ்வை நினைவூட்டுகிறது.
‘நீண்ட கைகளுடையவனே, அந்த முனிவர் சாபம் விடுத்ததாலேயே இவையனைத்தும் நேர்ந்தன; நீ செய்த தீச்செயலை நினைத்துப்பார். வாசவா, அதனாலேயே நீ பகைவனின் பிடியில் சிக்கினாய், வேறு காரணத்தால் அல்ல. விரைவில் மிகுந்த ஒருமுகத்துடன் வைஷ்ணவ யாகத்தைச் செய். அந்த யாகத்தால் தூய்மைப்படுத்தப்பட்டு, பிறகு சுவர்க்கம் செல்வாய். தேவேந்திரனே, உன் மகன் ஜயந்தன் பெரும்போரில் அழியவில்லை; மூதாதையான புலோமனால் பெருங்கடலுக்குக் கொண்டுசெல்லப்பட்டு அங்கே இருக்கிறான்.’ இதைக் கேட்ட மகேந்திரன் வைஷ்ணவ யாகத்தைச் செய்து மீண்டும் சுவர்க்கத்தை அடைந்தான்; தேவராஜனாக ஆட்சி செய்தான். ராமா, நான் எடுத்துரைத்த இந்திரஜித்தின் வலிமை இதுவே; அவனால் தேவேந்திரனும் வெல்லப்பட்டான், மற்ற உயிர்களைப் பற்றிச் சொல்லவும் வேண்டுமா? வைஷ்ணவ யாகம் விஷ்ணுவின் வழிபாடு — இருபத்தேழாம் சர்க்கத்தில் இந்திரனின் காப்பாளராகவும் இருந்த விஷ்ணுவின் அருளாலேயே இந்திரனின் பாவத்துக்குப் பரிகாரம். ஜயந்தன் உயிரோடிருக்கிறான் என்ற செய்தி இந்திரனின் துயரைத் தணிக்கிறது. இங்கே அகஸ்தியர் கதையின் சாரத்தை ராமனுக்குச் சொல்கிறார் — ‘இந்திரஜித்தின் வலிமை’; இது ராமனின் கேள்விக்கான விடை; ஏனெனில் இந்திரஜித் ராவணனைவிடவும் வலியவனாக இருந்தது பற்றி ராமன் முன்பு கேட்டிருந்தான். பிரம்மா இந்திரனைக் கடிந்துகொள்வதோடு நில்லாமல், பரிகாரத்துக்கான வழியையும் தருகிறார் — இது பிதாமகனின் கருணை. இந்திரனின் தோல்வி இறுதியில் அவனுடைய சொந்தச் செயலின் பயனே என்பது சர்க்கத்தின் முதன்மையான உபதேசம் — ராவணனின் வலிமையும் ஒரு கருவி மட்டுமே. இவ்வாறு கதை மீண்டும் அறத்தின் நியதியை நிலைநாட்டுகிறது: பிறன் மனைவியை அவமதிப்பவன் தேவராஜனாக இருந்தாலும் என்றேனும் தண்டனை பெற்றே தீருவான்.
அகஸ்தியரின் சொல்லைக் கேட்டு ராமனும் லக்ஷ்மணனும் அப்போது ‘வியப்பு!’ என்றனர்; வானரர்களும் ராக்ஷசர்களும் வியந்தனர். ராமனின் அருகே இருந்த விபீஷணன் சொன்னான் — ‘முன்பு நான் கண்ட அந்த வியப்பான நிகழ்வு இன்று எனக்கு நினைவூட்டப்பட்டது.’ ராமன் அகஸ்தியரிடம் சொன்னான் — ‘இது உண்மையே; நானும் கேள்விப்பட்டிருக்கிறேன்.’ பிறகு அகஸ்தியர் சொன்னார் — ‘ராமா, இவ்வாறுதான் உலகுக்கு முள்ளான ராவணன் தோன்றினான்; அவனும் அவன் மகனும் சேர்ந்து போரில் தேவர்கோனான சக்ரனை வென்றனர்.’ இந்தப் பகுதி (51.2–54) முழுவதும் வல்கேட் பதிப்பில் மட்டுமே உள்ளது; திறனாய்வுப் பதிப்பில் இந்திரஜித்தின் வலிமை பற்றிய நிறைவுரையோடு சர்க்கம் முடிகிறது. இங்கே கதையின் பலச்ருதி போல — கேட்பவர்களான ராமன், லக்ஷ்மணன், வானரர்கள், ராக்ஷசர்கள் அனைவரும் வியக்கின்றனர். விபீஷணன் நேரில் கண்ட சாட்சி; ஏனெனில் அப்போது அவன் இலங்கையில் இருந்தான்; அவன் சொல் அகஸ்தியரின் கதையின் உண்மையை உறுதிப்படுத்துகிறது. ‘உலகுக்கு முள்’ என்ற ராவணனின் அடைமொழி உத்தர காண்டத்தின் முற்பகுதி முழுவதன் சாரம். ராமனே ‘இது உண்மை, நானும் கேள்விப்பட்டிருக்கிறேன்’ என்று சொல்கிறான்; அதனால் அகஸ்தியரின் கதை மீண்டும் உறுதிப்படுத்தப்படுகிறது. இவ்வாறு அகஸ்தியரின் நீண்ட கதை ராமனின் கேள்விக்கான விடையை முழுமையாக்குகிறது.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे त्रिंशः सर्गः॥ ३०॥