சர்க்கம்
நந்தீசுவரனின் சாபமும் ராவணன் என்ற பெயர் கிடைத்தலும்
நாணல் காட்டில் புஷ்பகத்தின் செலவு தடைபடுதல், நந்தீசுவரன் தடுத்தல், குரங்கு முகத்தைப் பார்த்து ஏளனம், குரங்குகளால் குலம் அழியும் என்ற சாபம், கைலாசத்தைத் தூக்குதல், மகாதேவன் கால் பெருவிரலால் அழுத்துதல், ராவணனின் அலறலும் துதியும், ‘ராவணன்’ என்ற பெயர், சந்திரஹாசம் கிடைத்தல், க்ஷத்திரியர்களைத் துன்புறுத்துதல்
அகஸ்தியர் கூறுகிறார் — ராமா, அண்ணனான செல்வமளிப்பவனை வென்ற பின், அந்த ராக்ஷசர் தலைவன் மகாசேனனான கார்த்திகேயன் பிறந்த இடமான பெரிய நாணல் காட்டுக்குச் (சரவணத்துக்குச்) சென்றான். அங்கே தசக்ரீவன், கதிர்வலைகளால் சூழப்பட்டு இரண்டாவது சூரியனைப் போல ஒளிரும் பொன்மயமான பெரும் சரவணத்தைக் கண்டான். அழகிய காட்டுப் பகுதியைக் கொண்ட ஒரு மலையின்மீது ஏறியபோது, அங்கே புஷ்பகம் தடைப்பட்டு நின்றுவிட்டதைக் கண்டான். அமைச்சர்கள் சூழ நின்ற ராக்ஷசேந்திரன் சிந்தித்தான் — ‘விரும்பிய இடத்துக்குச் செல்லும்படி அமைக்கப்பட்ட இந்த விமானம் ஏன் தடைப்பட்டது? ஏன் முன்னேறவில்லை? என் விருப்பப்படி இந்தப் புஷ்பகம் செல்லாததன் காரணம் என்ன? இது மலையின்மேல் இருக்கும் யாரோ ஒருவனின் செயலாக இருக்கவேண்டும்.’ ராமா, அப்போது அறிவில் வல்லவனான மாரீசன் கூறினான் — ‘அரசே, இந்தப் புஷ்பகம் செல்லாதது காரணமின்றி அல்ல. அல்லது இந்தப் புஷ்பகம் செல்வமளிப்பவனைத் தவிர வேறு எவருக்கும் வாகனமாகாது; ஆகவே செல்வத்தலைவனைப் பிரிந்ததால் இது அசைவற்றுப் போயிற்று.’ இங்கே மாரீசன் இரண்டு காரணங்களை மாற்றுகளாக முன்வைக்கிறான் — மலையின்மேல் இருக்கும் யாரோ ஒருவனின் ஆற்றல், அல்லது விமானத்தின் தலைவன்மீதுள்ள பற்று. இரண்டாவது காரணம் வல்கேட் பதிப்பில் மட்டுமே உள்ளது; அது அழகானதும் கூட — வலிமையால் கவரப்பட்ட தெய்விக விமானம் புதிய தலைவனை ஏற்க விரும்பாதது போல. ஆனால் உண்மையான காரணம் முதலாவதே — அதை அடுத்து நந்தி வெளிப்படுத்துவார். சரவணம் சிவனின் மகனான கார்த்திகேயன் பிறந்த இடம்; ஆகவே அந்த இடம் சிவனின் விளையாட்டு நிலம். ‘ரௌக்மம்’ (பொன்மயமானது), ‘த்விதீயமிவ பாஸ்கரம்’ (இரண்டாவது சூரியன் போல) என்ற அடைமொழிகளால் அதன் தெய்விகத் தன்மை குறிப்பிடப்படுகிறது. ‘காமகம் க்ருதம்’ (விரும்பிய இடம் செல்லும்படி அமைக்கப்பட்டது) என்ற ராவணனின் சிந்தனை அவன் வியப்பைக் காட்டுகிறது — தலைவனின் விருப்பப்படி எங்கும் செல்லும் விமானம் திடீரென்று அசைவற்றுப் போனது. முந்தைய சர்க்கத்தின் இறுதியில் அவன் புஷ்பகத்தில் ஏறி மூவுலகையும் வென்றதாக எண்ணினான்; இந்தச் சர்க்கத்தின் தொடக்கத்திலேயே அவன் செருக்குக்கு முதல் அடி விழுகிறது. மாரீசன் ‘புத்திகோவித:’ (அறிவில் வல்லவன்) என்று சிறப்பிக்கப்படுகிறான் — ராவணனின் அமைச்சர்களில் தொலைநோக்குடையவன் அவனே; பின்னர் ஆரணிய காண்டத்திலும் ராவணனை ராமனிடமிருந்து விலக்க அவன் முயல்வான்.
இந்தச் சொற்கள் முடிவதற்குள்ளேயே, அச்சமூட்டும் தோற்றமும் கருமையும் பழுப்பும் கலந்த நிறமும் கொண்ட, குள்ளமான, விகாரமான, மழித்த தலையுடைய, குட்டையான கைகளுடைய, வலிமைமிக்க நந்தி — பவனான சிவனின் பணியாள் — அருகில் வந்து, சிறிதும் அஞ்சாமல் ராக்ஷசேந்திரனிடம் இவ்வாறு கூறினார் — ‘தசக்ரீவா, திரும்பிச் செல்; இந்த மலையில் சங்கரன் விளையாடுகிறார். கருடர்கள், நாகர்கள், யக்ஷர்கள், தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், ராக்ஷசர்கள் என எல்லா உயிர்களுக்கும் இந்த மலை செல்லமுடியாததாக ஆக்கப்பட்டுள்ளது.’ நந்தியின் இச்சொல்லைக் கேட்டு, சினத்தால் குண்டலங்கள் அசைய, சீற்றத்தால் கண்கள் செம்பு நிறமாக, அவன் புஷ்பகத்திலிருந்து இறங்கி, ‘யார் இந்தச் சங்கரன்?’ என்று கூறியபடி மலையடிவாரத்துக்கு வந்தான். அங்கே, தேவனுக்கு அருகில், ஒளிரும் சூலத்தை ஊன்றிக்கொண்டு இரண்டாவது சங்கரனைப் போல நின்ற நந்தியைக் கண்டான். அந்தக் குரங்கு முகத்தைக் கண்டு அந்த ராக்ஷசன் அலட்சியமாக, நீர் நிறைந்த மேகம் இடிப்பது போலப் பெருஞ்சிரிப்பு சிரித்தான். அப்போது சங்கரனின் மற்றோர் உடலான பகவான் நந்தி சினங்கொண்டு, எதிரே நின்ற பத்துத் தலையனான அந்த ராக்ஷசனிடம் கூறினார் — ‘பத்துத் தலையனே, குரங்கு வடிவுடைய என்னை அலட்சியம் செய்து இடிவிழுவதைப் போன்ற ஏளனச் சிரிப்பை நீ வெளியிட்டதால், என் வீரம் கொண்ட, என் உருவுக்கும் ஒளிக்கும் நிகரான குரங்குகள் உன் குலத்தை அழிப்பதற்காகப் பிறப்பார்கள். கொடியவனே, நகங்களும் கோரைப் பற்களுமே அவர்களின் ஆயுதங்களாக இருக்கும்; மனத்தின் வேகம் கொண்டவர்களாக, போர்வெறி கொண்டவர்களாக, வலிமை பொங்குபவர்களாக, நகரும் மலைகளைப் போல அவர்கள் இருப்பார்கள். அவர்கள் ஒன்றுகூடி, அமைச்சர்களோடும் மக்களோடும் கூடிய உன் பெருஞ்செருக்கையும் பலவகைப்பட்ட உன் உயர்வையும் அழிப்பார்கள். இரவில் திரிபவனே, இப்போதே உன்னைக் கொல்ல என்னால் முடியாதா என்ன? ஆனால் நீ கொல்லப்படவேண்டியவன் அல்ல; ஏனெனில் உன் சொந்தச் செயல்களாலேயே நீ முன்பே கொல்லப்பட்டுவிட்டாய்.’ அந்த மகாத்மாவான தேவன் இவ்வாறு உரைத்ததும், தேவர்களின் துந்துபிகள் முழங்கின, வானிலிருந்து பூமழை பொழிந்தது. இந்தச் சாபம் ராமாயணத்தின் மூல விதைகளில் ஒன்று — ராவணனின் குலம் குரங்குகளால் அழியும் என்பது முன்பே தீர்மானிக்கப்பட்டுவிட்டது. நந்தி சிவனின் ‘அபரா தனு:’ (மற்றோர் உடல்) என்று கூறப்படுகிறார்; அவருடைய குரங்கு முகமும் பொருள் பொதிந்தது — சிவனின் அம்சமான அனுமனும் குரங்கே என்பது மரபு. ராவணனின் குற்றம் இருவகைப்பட்டது — முதலில் சங்கரனை அலட்சியம் செய்தது (‘யார் இந்தச் சங்கரன்?’), பிறகு நந்தியின் உருவை ஏளனம் செய்தது. பத்தாவது சர்க்கத்தில் மனிதர்களைப் புல்லாக மதித்து, கொல்லப்படாமைக்கான பட்டியலில் அவன் அவர்களைச் சேர்க்கவில்லை; இங்கே குரங்குகளையும் ஏளனம் செய்கிறான்; அவ்விருவருமே அவனை அழிப்பவர்களாக இருப்பார்கள். ‘ஸ்வகர்மபி: பூர்வமேவ ஹத:’ (உன் சொந்தச் செயல்களாலேயே முன்பே கொல்லப்பட்டாய்) என்ற வாக்கியம் வினைக்கொள்கையின் சாரத்தைக் கூறுகிறது — பாவி தன் பாவத்தாலேயே இறக்கிறான்; வெளியிலிருந்து கொல்பவன் ஒரு கருவி மட்டுமே. தேவர்களின் துந்துபி முழக்கமும் பூமழையும் சாபத்தின் உண்மையை உறுதிப்படுத்துகின்றன. இந்தப் பகுதியின் 17, 18, 19ஆம் சுலோகங்கள் — குரங்குகளின் வருணனை — திறனாய்வுப் பதிப்பில் சுருக்கமாகவும் வல்கேட் பதிப்பில் விரிவாகவும் உள்ளன. நந்தியின் உருவ வருணனை வல்கேட் பதிப்பில் விரிவானது — அச்சமூட்டும் தோற்றம், கருமையும் பழுப்பும், குள்ளம், விகாரம், மழித்த தலை, குட்டைக் கைகள், வலிமை என்ற ஏழு அடைமொழிகள். இவை வெளித்தோற்றத்தில் அழகற்றவராக, ஆனால் உள்ளே சிவனுக்கு நிகரான ஒளியுடையவராக அவரைக் காட்டுகின்றன; ஆகவே ராவணனின் ஏளனம் வெளித்தோற்றத்தை மட்டுமே காணும் மூடனின் அடையாளம். திறனாய்வுப் பதிப்பிலுள்ள ‘மௌர்க்யாத்’ (மடமையால்) என்ற சொல்லும் இதையே குறிக்கிறது. நந்தியின் தடுப்பும் மென்மையானதே — அவர் விதியை மட்டுமே நினைவூட்டுகிறார், ‘எல்லா உயிர்களுக்கும் செல்லமுடியாதது’ என்று; அதில் ராவணனுக்கு எந்தத் தனி அவமானமும் இல்லை. ஆனால் ‘யார் இந்தச் சங்கரன்?’ என்ற கேள்வியால் ராவணனே மோதலைத் தொடங்குகிறான். சாபத்தின் வருணனையில் குரங்குகளின் பண்புகள் வரிசையாகச் சொல்லப்படுகின்றன — வீரம், உருவம், ஒளி, நகங்களும் கோரைப் பற்களுமே ஆயுதமாதல், மனவேகம், போர்வெறி, வலிமை, மலை போன்ற உடல். இவையனைத்தும் கிஷ்கிந்தா காண்டம், சுந்தர காண்டம், யுத்த காண்டம் ஆகியவற்றில் குரங்குகளின் வருணனைகளில் மீண்டும் காணப்படுகின்றன — சுக்ரீவனின் படை, அனுமனின் வேகம், அங்கதனின் வலிமை. ‘ஸஹாமாத்யஸுதஸ்ய’ (அமைச்சர்களோடும் மக்களோடும் கூடிய) என்ற சொல் ராவணனின் அமைச்சர்களும் மக்களும் அழிவதையும் முன்கூட்டியே குறிக்கிறது — பிரஹஸ்தன், இந்திரஜித், அக்ஷன் முதலிய அனைவரும் போரில் கொல்லப்பட்டனர். ராவணனைக் கொல்லும் ஆற்றல் இருந்தும் நந்தி கொல்லவில்லை — அறவோர் தீயவனின் அழிவைக் காலத்திடம் விட்டுவிடுகின்றனர்; சினத்திலும் தம் அடக்கத்தைக் காக்கின்றனர்.
பெருவலிமையுடைய பத்துத் தலையன் அப்போது நந்தியின் சொல்லைப் பொருட்படுத்தாமல், மலையை அணுகி இவ்வாறு கூறினான் — ‘பசுக்களின் தலைவனே, எதன் காரணமாகச் சென்றுகொண்டிருந்த என் புஷ்பகத்தின் செலவு தடைபட்டதோ, அந்த உன் மலையை வேரோடு பிடுங்குகிறேன். எந்த ஆற்றலால் பவன் இங்கே எப்போதும் அரசனைப் போல விளையாடுகிறான்? அறியவேண்டிய அச்சத்துக்கான காரணம் வந்து நிற்பதை அவன் அறியவில்லை.’ ராமா, இவ்வாறு கூறி அவன் மலையின் அடியில் கைகளைச் செலுத்தி விரைவாக அதைத் தூக்கினான்; அந்த மலை நடுங்கியது. மலை அசைந்ததால் தேவனின் கணங்கள் நடுங்கினர்; பார்வதியும் தடுமாறி அப்போது மகேசுவரனைத் தழுவிக்கொண்டாள். ராமா, பிறகு தேவர்களில் சிறந்த ஹரனான மகாதேவன் விளையாட்டாகத் தன் கால் பெருவிரலால் அந்த மலையை அழுத்தினார். அதனால் மலைத்தூண்களைப் போன்ற அவன் கைகள் நசுக்கப்பட்டன; அங்கே அந்த ராக்ஷசனின் அமைச்சர்கள் வியப்படைந்தனர். சீற்றத்தாலும் கைகள் நசுங்கிய வேதனையாலும் அந்த ராக்ஷசன் திடீரென ஓர் அலறல் எழுப்பினான்; அதனால் மூவுலகும் நடுங்கியது. அவன் அமைச்சர்கள் அதை யுக முடிவில் வஜ்ராயுதம் மோதும் ஒலியாகக் கருதினர்; அப்போது இந்திரன் முதலிய தேவர்கள் தம் வழிகளில் தடுமாறினர். கடல்கள் கொந்தளித்தன, மலைகள் அசைந்தன; யக்ஷர்களும் வித்யாதரர்களும் சித்தர்களும் ‘இது என்ன?’ என்று கேட்டனர். இந்த நிகழ்ச்சியில் வலிமையின் இரு வடிவங்களுக்கிடையிலான முரண் தெரிகிறது — ராவணன் முழு வலிமையோடு கைகளால் மலையைத் தூக்குகிறான்; சிவனோ கால் பெருவிரலால் மட்டும், விளையாட்டாக, அதை மீண்டும் நிலைநிறுத்துகிறார். ‘லீலயா’ (விளையாட்டாக) என்ற சொல் சிவனின் சிரமமின்மையைக் குறிக்கிறது. ராவணன் சிவனை ‘கோபதே’ (பசுக்களின் தலைவனே) என்று விளிக்கிறான் — பசுபதி என்பதை அவமதிப்பாகப் பயன்படுத்துகிறான்; ‘அரசனைப் போல விளையாடுகிறான்’ என்பதால் சிவனின் பெருமையை அவனால் பொறுக்க முடியவில்லை என்பது தெரிகிறது. அச்சத்தால் பார்வதி மகேசுவரனைத் தழுவுவது கவிஞர்களுக்கு விருப்பமான நிகழ்ச்சி. ராவணனின் அலறலே அவன் பெயருக்குக் காரணமாகப் போகிறது — ஆகவே மூவுலகிலும் பரவிய அதன் விளைவு விரிவாக வருணிக்கப்படுகிறது: அமைச்சர்கள் பிரளயம் என்று கருதுகின்றனர், தேவர்கள் வழிகளில் தடுமாறுகின்றனர், கடல்களும் மலைகளும் கலங்குகின்றன. திறனாய்வுப் பதிப்பில் ‘மானுஷா: ஶப்தவித்ரஸ்தா மேநிரே லோகஸங்க்ஷயம்’ (ஒலியால் அஞ்சிய மனிதர்கள் உலக அழிவு என்று கருதினர்) என்றும், வல்கேட் பதிப்பில் ‘மேநிரே வஜ்ரநிஷ்பேஷம் தஸ்யாமாத்யா யுகக்ஷயே’ (அவன் அமைச்சர்கள் யுக முடிவில் வஜ்ரம் மோதுவதாகக் கருதினர்) என்றும் வேறுபட்ட பாடம் உள்ளது. ராவணனின் இந்த முயற்சி அவன் இயல்பின் அடையாளம் — தன் வழியில் தடையாக இருப்பது தெய்வத்தின் இருப்பிடமானாலும் அதை வேரோடு பிடுங்க விரும்புகிறான். ஆனால் சிவனின் விளையாட்டு அவனை ஒரு கணத்தில் அடக்குகிறது. இந்த நிகழ்ச்சி ‘ராவணானுக்ரஹமூர்த்தி’ என்ற பெயரில் சிற்பங்களில் புகழ்பெற்றது. அமைச்சர்களின் வியப்பு, தேவர்களின் தடுமாற்றம், சித்தர்களின் கேள்வி — இவையனைத்தும் அவன் அலறலின் பரவலைக் காட்டுகின்றன. இவ்வாறு மலையை வேரோடு பிடுங்க விரும்பியவனே அதன் அடியில் நசுக்கப்பட்டான் — செருக்கின் பயன் உடனே கிடைத்தது.
பிறகு அமைச்சர்கள் கூறினர் — ‘பத்துத் தலையனே, நீலகண்டனும் உமையின் கணவனுமான மகாதேவனை மகிழ்விப்பாயாக; அவரைத் தவிர வேறு புகலிடத்தை நாங்கள் இங்கே காணவில்லை. துதிகளால் பணிந்து அவரையே சரணடைவாயாக; கருணையுடைய சங்கரன் மகிழ்ந்து உனக்கு அருள்புரிவார்.’ அமைச்சர்கள் இவ்வாறு சொன்னதும், அந்தப் பத்துத் தலையன் பணிந்து, பலவகை சாமகானங்களாலும் தோத்திரங்களாலும் காளைக்கொடியோனைத் துதித்தான்; இவ்வாறு அழுதுகொண்டிருந்த அந்த ராக்ஷசனுக்கு ஆயிரம் ஆண்டுகள் கழிந்தன — இந்தச் சுலோகம் மூன்று அரையடிகளால் அமைந்தது. பிறகு மலையுச்சியில் வீற்றிருந்த பிரபுவான மகாதேவன் மகிழ்ந்து, ராமா, அவன் கைகளை விடுவித்து, பத்துத் தலையனிடம் கூறினார் — ‘பத்துத் தலையனே, வீரனான உன் துணிவால் மகிழ்ந்தேன். மலையால் அழுத்தப்பட்டபோது நீ வெளியிட்ட மிகக் கொடிய அலறலால் இந்த மூவுலகும் அலறச் செய்யப்பட்டு அச்சமடைந்ததால், அரசே, நீ ராவணன் என்ற பெயருடையவனாவாய். தேவர்களும் மனிதர்களும் யக்ஷர்களும் பூமியிலுள்ள மற்றவர்களும், உலகை அலறச் செய்பவனான உன்னை ‘ராவணன்’ என்றே அழைப்பார்கள். புலஸ்தியனின் வழித்தோன்றலே, நீ விரும்பும் வழியில் அச்சமின்றிச் செல்; ராக்ஷசர் தலைவனே, என்னால் அனுமதிக்கப்பட்டவனாகச் செல்வாயாக.’ இங்கே ‘ராவண’ என்ற பெயருக்கான சொற்பிறப்பு விளக்கம் — ‘ரு’ (ஒலித்தல்) என்ற வினையடியிலிருந்து, உலகங்களை அலறச் செய்பவன் ராவணன். எல்லோரும் அறிந்த இந்தப் பெயர் வெற்றியிலிருந்து அல்ல, இந்தத் தோல்வியிலிருந்தே பிறந்தது — கவியின் இந்த நுட்பமான முரண்நகை கவனிக்கத்தக்கது. அமைச்சர்களின் ஆலோசனையும் அறிவார்ந்தது — வலிமையால் சாதிக்க முடியாததைப் பக்தியால் சாதிக்கலாம். சிவனின் கருணை புகழ்பெற்றது; பகைவனையும் துதியால் மகிழ்ந்து அருள்புரிகிறார். ‘ருதத:’ (அழுதுகொண்டிருந்தவனுக்கு) என்ற சொல்லும் ராவணன் என்ற பெயரின் பொருளை உறுதிப்படுத்துகிறது — அவன் ஆயிரம் ஆண்டுகள் அழுதான். சிவன் அவனுடைய ‘ஶௌடீர்யம்’ (துணிவை) புகழ்கிறார் — தோற்றவனின் வீரத்தையும் அவர் ஏற்கிறார். ‘கச்ச பௌலஸ்த்ய விஸ்ரப்தம்’ (புலஸ்தியனின் வழித்தோன்றலே, அச்சமின்றிச் செல்) என்ற அவர் சொல் புஷ்பகத்தின் செலவுத்தடை நீங்கியதைக் குறிக்கிறது. இந்த நிகழ்ச்சியே சிவனுக்கும் ராவணனுக்கும் உள்ள உறவின் தொடக்கம் — ஏனெனில் பிற்காலத்தில் ராவணன் பெரும் சிவபக்தன் என்று புகழ்பெற்றான்.
சம்புவான சிவன் இவ்வாறு கூறியதும் இலங்கையின் தலைவன் தானே கேட்டான் — ‘மகாதேவா, நீர் மகிழ்ந்திருந்தால், வேண்டும் எனக்கு ஒரு வரம் அருளுங்கள். தேவர்கள், கந்தர்வர்கள், தானவர்கள், ராக்ஷசர்கள், குஹ்யகர்கள், நாகர்கள், இன்னும் வலிமைமிக்க பிறர் ஆகியோரால் கொல்லப்படாமையை நான் பெற்றுவிட்டேன். தேவா, மனிதர்களை நான் பொருட்படுத்துவதில்லை; அவர்கள் அற்பர்கள் என்பது என் கருத்து. திரிபுரத்தை அழித்தவரே, பிரம்மாவிடமிருந்து நீண்ட ஆயுளையும் பெற்றுவிட்டேன்; அந்த ஆயுளில் எஞ்சியதை நான் விரும்புகிறேன்; நீர் எனக்கு ஓர் ஆயுதமும் அருளுங்கள்.’ ராவணன் இவ்வாறு கூறியதும் அந்தச் சங்கரன் அவனுக்குச் சந்திரஹாசம் என்று புகழ்பெற்ற பேரொளி வீசும் வாளைக் கொடுத்தார்; உயிர்களின் தலைவரான அவர் அப்போது ஆயுளின் எஞ்சிய பகுதியையும் அளித்தார். கொடுத்த பின் சம்பு கூறினார் — ‘இதை நீ அவமதிக்கக்கூடாது; உன்னால் அவமதிக்கப்பட்டால், இது ஐயமின்றி மீண்டும் என்னிடமே வந்துவிடும்.’ இவ்வாறு மகேசுவரனாலேயே பெயர் சூட்டப்பட்ட அந்த ராவணன் மகாதேவனை வணங்கிப் புஷ்பகத்தில் ஏறினான். ராமா, பிறகு அவன் பெருவீரம் கொண்ட க்ஷத்திரியர்களை ஆங்காங்கே துன்புறுத்தியபடி பூமியெங்கும் சுற்றித் திரிந்தான். ஒளியுடைய, வீரமிக்க, போர்வெறி கொண்ட சில க்ஷத்திரியர்கள் அவன் ஆணைக்குப் பணியாமல் தம் பரிவாரங்களோடு அழிந்தனர். அறிவாளிகளால் மதிக்கப்பட்ட மற்றவர்கள், அந்த ராக்ஷசன் வெல்லுதற்கரியவன் என்று அறிந்து, வலிமையால் செருக்குற்ற அவனிடம் ‘நாங்கள் தோற்றோம்’ என்று கூறினர். இங்கே ராவணனின் சொற்களில் அதே குற்றம் மீண்டும் — ‘மானுஷாந்ந கணே’ (மனிதர்களை நான் பொருட்படுத்துவதில்லை); பத்தாவது சர்க்கத்தில் பிரம்மாவிடம் போலவே இங்கே சிவனிடமும் அவன் மனிதர்களை அற்பர்களாகக் கருதுகிறான். சந்திரஹாச வாள் ராவணனின் புகழ்பெற்ற ஆயுதம்; சிவனின் நிபந்தனையும் — ‘நாவஜ்ஞேயமிதம்’ (இதை அவமதிக்கக்கூடாது) — கவனிக்கத்தக்கது; ஏனெனில் அவமதிக்கப்பட்டால் ஆயுதம் தன் உரிமையாளரிடமே திரும்பிவிடும். ‘ஆயுஷஶ்சாவஶேஷம்’ (ஆயுளின் எஞ்சிய பகுதியும்) என்பதற்கு — ஆயிரம் ஆண்டுத் துதியில் செலவான ஆயுளையும் சிவன் மீண்டும் தருகிறார் என்பது இந்தி உரையின் விளக்கம். இறுதியில் ராவணனின் பூமி வெற்றிப் பயணம் தொடங்குகிறது — க்ஷத்திரியர்களின் இருவகை எதிர்வினை: வீரர்கள் போரிட்டு அழிகின்றனர், அறிவாளிகள் தோல்வியை ஏற்கின்றனர். இந்தத் தொடக்கம் அடுத்த சர்க்கங்களில் விரிவாக வருணிக்கப்படுகிறது — வேதவதி நிகழ்ச்சி, மருத்தனின் வேள்வி, அனரண்யனின் சாபம் முதலியன. இவ்வாறு பதினாறாவது சர்க்கத்தில் ராவணனின் பெயர், வாள், சாபம் ஆகிய மூன்றும் ஒருசேரக் கிடைக்கின்றன. ராவணனின் வேண்டுகோளில் அவனுடைய எச்சரிக்கையுணர்வும் தெரிகிறது — கொல்லப்படாமைக்கான பட்டியலை மீண்டும் எண்ணிச் சொல்கிறான், நீண்ட ஆயுள் பிரம்மாவிடமிருந்து கிடைத்துவிட்டதையும் நினைவூட்டுகிறான், அதன் பிறகே புதியதைக் கேட்கிறான்; இவ்வாறு பிரம்மா முன்பே அளித்ததை அவன் சிவனிடம் கேட்கவில்லை. இவ்வாறு சிவனின் அருளும் அவன் செருக்கைப் பெருக்குகிறதே தவிர அடக்கவில்லை.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये उत्तरकाण्डे षोडशः सर्गः॥ १६॥