சர்க்கம்
சீதையின் உருக்கமான புலம்பலும் உயிர்விடும் முடிவும்
பித்துப்பிடித்தவள் போலப் புலம்பும் சீதை, ராவணனை மறுத்தல், ராமன் வராததன் காரணம் பற்றிய சிந்தனை, இலங்கையின் அழிவைப் பற்றிய முன்னுரைப்பு, உயிர்விடும் உறுதி
முந்தைய சர்க்கத்தின் இறுதியில் சொன்ன சொற்களைச் சொல்லியபடியே, கண்ணீர் வழியும் முகத்துடனும் கீழே தாழ்ந்த முகத்துடனும் அந்த இளம்பெண்ணான ஜனகன் மகள் புலம்பத் தொடங்கினாள். பித்துப்பிடித்தவள் போலவும், தன்னை மறந்தவள் போலவும், மனம் குழம்பியவள் போலவும் வருந்திய அவள், ஒரு சிறுமியைப் போலத் தரையில் புரண்டு துடித்தாள். இந்த நான்கு அடைமொழிகளும் — பித்துப் போல, மறதி போல, மனக்குழப்பம் போல, சிறுமியின் செயல் போல — அவள் மனத்தின் கலக்கத்தைக் காட்டுகின்றன. அவள் சொன்னாள்: ‘ராகவன் கவனமின்றி இருந்தபோது, விரும்பிய உருவம் எடுக்கும் ராக்ஷசனான ராவணன், நான் கதறிக்கொண்டிருக்கவே என்னைப் பலவந்தமாகப் பற்றி இழுத்துக்கொண்டு வந்தான்.’ ‘கவனமின்றி’ (ப்ரமத்த) என்ற சொல், ராமன் மாரீசனாகிய மானைத் தொடர்ந்து ஆசிரமத்திலிருந்து தொலைவுக்குச் சென்ற நிகழ்ச்சியை நினைவூட்டுகிறது. ‘இப்போது ராக்ஷசிகளின் பிடியில் சிக்கி, கொடுமையாக மிரட்டப்பட்டு, பெருந்துயரில் வாடி, சிந்தித்துக்கொண்டிருக்கும் நான் உயிர் வாழத் துணியவில்லை. மாவீரனான ராமன் இல்லாமல் ராக்ஷசிகளின் நடுவே வாழும் எனக்கு உயிராலோ, செல்வத்தாலோ, அணிகலன்களாலோ எந்தப் பயனும் இல்லை.’ இங்கே சீதை செல்வத்தையும் அணிகலன்களையும் துரும்பாக மதிக்கிறாள் — ராவணன் ஆசைகாட்டுவதற்காகக் காட்டிய செல்வச் சிறப்புகள் எல்லாம் இங்கே மறுக்கப்படுகின்றன. ‘கதறிக்கொண்டிருக்கவே, பலவந்தமாக’ என்ற இரு சொற்களும் அவள் கடத்தப்பட்டபோது நிகழ்ந்த வன்முறையை மீண்டும் நினைவூட்டுகின்றன. முதல் சுலோகத்திலேயே ‘பாலா’ (இளம்பெண்) என்ற சொல்லால் அவளுடைய ஆதரவற்ற நிலையும் மென்மையும் வெளிப்படுகின்றன. கவிஞர் இங்கே சீதையின் துயரத்தை வெளிச் செயல்களின் வழியாகவே காட்டுகிறார் — கண்ணீர், தாழ்ந்த முகம், தரையில் புரளுதல். இதனால் வாசகன் அவளுடைய உள்நிலையைத் தானே ஊகித்துக்கொள்கிறான். ‘உயிர் வாழத் துணியவில்லை’ என்ற வாக்கியம் சர்க்கத்தின் இறுதி முடிவை முன்னதாகவே சுட்டுகிறது. ராக்ஷசிகளின் நடுவே வாழ்வதே அவளுக்கு மரணத்தைவிடப் பெரிய துன்பம்.
‘என் இந்த இதயம் நிச்சயமாகக் கல்லால் ஆனது, அல்லது மூப்பும் சாவும் அற்றது; ஆகவேதான் இவ்வளவு பெருந்துயரத்திலும் இது பிளந்து சிதறவில்லை. அவரைப் பிரிந்திருந்தும் ஒரு கணமேனும் பாவ வாழ்க்கை வாழ்ந்து உயிரைத் தாங்கிக்கொண்டிருக்கும், பண்பற்ற, கற்பற்ற என்னை நிந்திக்க வேண்டும்.’ இங்கே அவள் தன்னையே நிந்திக்கிறாள் — கணவன் இல்லாத வாழ்க்கையையே அவள் பாவமாகக் கருதுகிறாள். பிறகு அவள் ராவணனைப் பற்றிச் சொல்கிறாள்: ‘அந்த இரவில் திரிபவனை என் இடது காலாலும் தொட மாட்டேன்; இழிந்த அவனை விரும்புவது பற்றிச் சொல்லவும் வேண்டுமா? அவன் மறுப்பு என்பதை அறியான்; தன்னையும் அறியான், தன் குலத்தையும் அறியான்; கொடிய இயல்பால் என்னை வேண்டிப் பெற விரும்புகிறான்.’ ‘வெட்டப்பட்டாலும், பிளக்கப்பட்டாலும், துண்டு துண்டாகப் பிளக்கப்பட்டாலும், நெருப்பில் இட்டு எரிக்கப்பட்டாலும், கொழுந்துவிட்டு எரிக்கப்பட்டாலும் நான் ராவணனை அணுக மாட்டேன்; நீண்ட நேரம் பிதற்றுவதால் உங்களுக்கு என்ன பயன்?’ என்று அவள் ராக்ஷசிகளிடம் சொன்னாள். இங்கே வினைச்சொற்களின் வரிசை வெட்டுதலில் தொடங்கி எரித்தல் வரை வளர்ந்துகொண்டே செல்கிறது; இதனால் அவளுடைய உறுதியின் திண்மை புலப்படுகிறது. இடது கால் என்பது மிகுந்த அவமதிப்பின் அடையாளம். ‘மறுப்பை அறியான்’ என்ற சொல்லில் ராவணனின் வெட்கமின்மை கண்டிக்கப்படுகிறது — ‘இல்லை’ என்று கேட்டபிறகும் அவன் மீண்டும் மீண்டும் வேண்டுகிறான். இங்கே ஆறாம் சுலோகம் செம்மைப் பதிப்பில் இல்லை; அது வழக்குப் பதிப்பில் (வுல்கேட்) மட்டுமே உள்ளது. ‘கற்பற்றவள்’ (அஸதீ) என்ற தன்னிந்தை அவளிடம் ஏதோ குறை உண்டு என்பதைச் சுட்டவில்லை; கணவனைப் பிரிந்த நிலையில் உயிரைத் தாங்குவதையே அவள் ஒரு குற்றம் போலக் கருதுகிறாள். இவ்வாறு அவளுடைய கற்பின் மேன்மை வெளிப்படுகிறது. ராவணனின் குலத்தையும் அவள் நினைவூட்டுகிறாள் — புலஸ்தியரின் மரபில் பிறந்தவன் இத்தகைய செயலைச் செய்கிறானே என்பது அவள் கண்டனம்.
‘ராகவன் புகழ்பெற்றவர், அறிவாளி, செய்நன்றி மறவாதவர், இரக்கமுடையவர், நல்லொழுக்கம் உடையவர்; ஆயினும் என் நல்வினை தீர்ந்துபோனதால் அவர் இரக்கமற்றவர் ஆகிவிட்டாரோ என்று ஐயுறுகிறேன். ஜனஸ்தானத்தில் தனி ஒருவராகவே பதினான்காயிரம் ராக்ஷசர்களை அழித்தவர் என்னை ஏன் வந்தடையவில்லை? அற்ப வலிமையுடைய ராக்ஷசனான ராவணனால் நான் சிறைவைக்கப்பட்டிருக்கிறேன்; என் கணவரோ போரில் ராவணனைக் கொல்லும் ஆற்றல் உடையவரே. தண்டகாரண்யத்தில் ராக்ஷசர்களில் சிறந்தவனான விராதனைப் போரில் கொன்ற அந்த ராமன் என்னை ஏன் வந்தடையவில்லை?’ அவளே விடையைத் தேடுகிறாள்: ‘கடலின் நடுவே இருக்கும் இலங்கை தாக்குவதற்கு அரியதுதான்; ஆனால் ராகவனின் அம்புகளின் பாய்ச்சலுக்குத் தடை இருக்காது. உறுதியான வீரமுடைய ராமன், ராக்ஷசனால் கடத்தப்பட்ட தன் அன்பு மனைவியை வந்தடையாததற்கு என்னதான் காரணம்? லக்ஷ்மணனின் அண்ணன் நான் இங்கே இருப்பதை அறியவில்லை என்றே ஐயுறுகிறேன்; அறிந்திருந்தால் அந்த ஒளிமிக்கவர் இந்த அவமானத்தை எப்படிப் பொறுத்துக்கொள்வார்?’ இங்கே சீதையின் தர்க்கம் படிப்படியாக நகர்கிறது — அவருடைய வீரத்தில் ஐயமில்லை, கடலும் தடையன்று, ஆகவே அறியாமையே காரணம் என்று அவள் முடிவு செய்கிறாள். ராமன் முன்பு செய்த செயல்கள் — ஜனஸ்தான வெற்றி, விராதன் வதம் — அவளுடைய நம்பிக்கைக்கு அடிப்படை. ‘ராவணன் அற்ப வலிமையுடையவன்’ என்ற சொல் ராமனின் வலிமையோடு ஒப்பிட்டுச் சொல்லப்பட்டது. ‘இரக்கமற்றவர்’ என்ற ஐயமும் ‘என் நல்வினை தீர்ந்ததால்’ என்ற சொல்லால் மென்மையாக்கப்படுகிறது — குற்றம் ராமனுடையதன்று, தன் விதியினுடையதே. இந்தப் பகுதியில் ‘அவர் என்னை ஏன் வந்தடையவில்லை’ என்ற வாக்கியம் இருமுறை திரும்ப வருகிறது; இதனால் அவளுடைய காத்திருப்பின் பதற்றம் வெளிப்படுகிறது. அவளுடைய கேள்விக்கு விடை கிடைக்கவில்லை; ஆகவே அவளே காரணங்களைக் கற்பனை செய்கிறாள். விராதனின் பெயர் அவள் நினைவில் சிறப்பாக நிலைத்திருக்கிறது; ஏனெனில் அவனாலும் அவள் முன்பு பற்றப்பட்டாள், ராமனால் மீட்கப்பட்டாள். ஆகவே அவளுடைய நம்பிக்கை வெறும் கற்பனையன்று, அனுபவத்தில் வேரூன்றியது.
‘நான் கடத்தப்பட்டதை அறிந்து ராகவனிடம் தெரிவிக்கக்கூடிய அந்தக் கழுகரசனும் போரில் ராவணனால் வீழ்த்தப்பட்டார். அவ்வாறு எனக்கு உதவ முன்வந்து, ராவணனைக் கொல்ல முனைந்து நின்ற முதியவரான அந்த ஜடாயு பெரும் செயல் புரிந்தார்.’ இங்கே ஜடாயுவின் முதுமையும் அவருடைய துணிச்சலும் போற்றப்படுகின்றன. ‘நான் இங்கே இருப்பதை ராகவன் அறிந்தால், கடுஞ்சினம் கொண்டு இன்றே தம் அம்புகளால் உலகை ராக்ஷசர் அற்றதாக்குவார்; இலங்கை நகரை எரிப்பார், பெருங்கடலையும் எரிப்பார், இழிந்த ராவணனின் புகழையும் பெயரையும் அழிப்பார். பிறகு, தலைவரை இழந்த ராக்ஷசிகளின் வீடுதோறும், நான் இப்போது அழுவதுபோலவே, மீண்டும் அழுகை எழும் — இதில் ஐயமில்லை.’ ‘லக்ஷ்மணனுடன் கூடிய ராமன் தேடிவந்து ராக்ஷசர்களின் இலங்கையை அவ்வாறே ஆக்குவார்; அவ்விருவரின் பார்வையில் பட்ட பகைவன் ஒரு கணமும் உயிர் வாழ மாட்டான். சிதைப் புகையால் சூழப்பட்ட தெருக்களுடனும், கழுகுக் கூட்டங்களால் அலங்கரிக்கப்பட்டும் இலங்கை விரைவிலேயே சுடுகாட்டைப் போல ஆகிவிடும்.’ ‘விரைவிலேயே நான் இந்த விருப்பத்தை அடைவேன்; உங்களுடைய இந்தத் தீய வழி உங்கள் எல்லாருக்கும் தலைகீழ் மாற்றத்தையே காட்டுகிறது’ என்று அவள் ராக்ஷசிகளிடம் சொல்கிறாள். இங்கே சீதையின் துயரம் சினமாக மாறுகிறது; புலம்பல் முன்னுரைப்பின் வடிவம் பெறுகிறது. ‘நான் அழுவதுபோல அவர்களும்’ என்ற சொல்லில் நியாயமான பதிலடியின் உணர்வு உள்ளது — ராக்ஷசர்கள் தந்த துன்பம் அவர்களிடமே திரும்பி வரும். சிதைப் புகை, கழுகுக் கூட்டம் என்ற சித்திரம் போருக்குப் பிந்திய இலங்கையின் நிலையை முன்னதாகவே காட்டுகிறது. இருபத்து நான்காம் சுலோகத்தில் இலங்கையின் சுடுகாட்டுத் தோற்றம் விரிவாக வருணிக்கப்படுகிறது. இங்கே சீதையின் சொல் ஒரு சாபம் போல அல்ல, தர்மத்தின் நியதியை அறிவிக்கும் முழக்கம் போல ஒலிக்கிறது — அதர்மத்தின் பலன் உறுதியானது. ராம லக்ஷ்மணர்களின் பார்வை பட்டதுமே பகைவன் உயிர் வாழ மாட்டான் என்ற சொல், அவர்களுடைய வீரத்தில் அவள் கொண்டுள்ள உறுதியான நம்பிக்கையைக் காட்டுகிறது. ஜடாயுவின் தியாகம் சீதையால் நன்றியுடன் நினைவுகூரப்படுகிறது — ஒரு பறவையும் தர்மத்துக்காகத் தன் உயிரைத் துறந்தது.
‘இலங்கையில் தென்படும் இத்தகைய அமங்கலச் சகுனங்களால், அது விரைவிலேயே ஒளியிழந்துவிடும். பாவியான ராக்ஷசத் தலைவன் ராவணன் கொல்லப்பட்டதும், தாக்குவதற்கு அரிய இலங்கையும் கணவனை இழந்த பெண்ணைப் போல வாடி உலர்ந்துவிடும். புனிதத் திருவிழாக்களால் செழித்து, ராக்ஷசர்கள் நிறைந்திருக்கும் இந்த நகரமும் கணவனை இழந்த மங்கையைப் போல ஆகிவிடும். வீடுதோறும் அழுது துயரில் வாடும் ராக்ஷசப் பெண்களின் ஓலத்தை விரைவிலேயே நான் நிச்சயமாகக் கேட்பேன். ராமனின் அம்புகளால் எரிக்கப்பட்ட இலங்கை, இருள் சூழ்ந்து, ஒளி அழிந்து, ராக்ஷசர்களில் சிறந்தவர்கள் கொல்லப்பட்டதாக ஆகிவிடும்.’ இங்கே கைம்பெண்ணின் உவமை மீண்டும் மீண்டும் வருகிறது — நகரம் ஒரு பெண்ணைப் போல, அரசன் அவளுடைய கணவனைப் போல. சீதையே கணவனைப் பிரிந்தவள்; ஆகவே பிரிவின் துன்பத்தை அவள் நன்கு அறிவாள்; அதையே இலங்கையின் எதிர்காலமாகக் காண்கிறாள். ஆனால் இவை அனைத்தும் ஒரே நிபந்தனையைச் சார்ந்திருக்கின்றன: ‘சிவந்த கடைக்கண்களையுடைய அந்த வீரரான ராமன், நான் ராக்ஷசனின் மாளிகையில் இருப்பதை அறிந்தால் மட்டுமே.’ இவ்வாறு முன்னுரைப்பு மீண்டும் ‘அறிந்தால்’ என்ற ஐயத்திலேயே முடிகிறது; இதனால் அவளுடைய நம்பிக்கையும் நம்பிக்கையின்மையும் ஒரே நேரத்தில் தென்படுகின்றன. ‘ஒளி அழிந்த’ (ஹதத்யோதா) என்ற சொல் விளக்குகளும் திருவிழாக்களும் இல்லாமையைச் சுட்டுகிறது; இது புனிதத் திருவிழாக்களால் செழித்திருக்கும் அதன் இன்றைய நிலைக்கு நேர் எதிரானது. ‘சிவந்த கடைக்கண்கள்’ என்பது சினத்தின், வீரத்தின் அடையாளம். கவிஞர் இங்கே யுத்த காண்டத்தின் நிகழ்ச்சிகளைச் சீதையின் வாயால் முன்னதாகவே சுட்டுகிறார்; ஏனெனில் பின்னர் இலங்கையில் வீடுதோறும் ராக்ஷசிகளின் அழுகை உண்மையாகவே நிகழும்.
‘கொடியவனும் இழிந்தவனுமான இந்த ராவணன் எனக்கு விதித்த கெடுவின் காலம் இதோ வந்துவிட்டது. அந்தக் கெடுவே, இந்தத் தீயவனிடம், எனக்கு விதிக்கப்பட்ட மரணமாக இருக்கிறது. தகாத செயல் எது என்பதை அறியாத இந்த நைர்ருதர்கள் பாவச் செயல் புரிபவர்கள். அதர்மத்தால் இப்போது ஒரு பெரும் பேரழிவு நிகழப்போகிறது. ஊனுண்ணும் இந்த ராக்ஷசர்கள் தர்மத்தை அறியார். ராக்ஷசன் நிச்சயமாக என்னைத் தன் காலை உணவாக ஆக்கிக்கொள்வான். காண்பதற்கு இனியவரான அவர் இல்லாமல் நான் என்ன செய்வேன்? சிவந்த கடைக்கண்களுடைய ராமனைக் காணாமல் பெருந்துயரில் வாடும் நான், கணவர் இல்லாமலே விரைவில் வைவஸ்வத தேவனைக் காண்பேன்.’ இங்கே ராவணன் கொடுத்த இரண்டு மாதக் கெடு நினைவுகூரப்படுகிறது; அதன் முடிவில் அவள் உண்ணப்படுவாள் என்று சொல்லப்பட்டிருந்தது. ‘காலை உணவு’ என்ற சொல் ராவணனின் கொடுமையின் உச்சத்தைச் சுட்டுகிறது — சீதை அவனுக்கு ஒரு உணவைப் போலக் கருதப்படுகிறாள். ‘தகாத செயலை அறியாதவர்கள்’ என்ற சொல்லால், செய்யத்தக்கது எது, தகாதது எது என்ற பகுத்தறிவு இல்லாமையே ராக்ஷசர்களின் முதன்மைக் குறை என்று சுட்டப்படுகிறது. வைவஸ்வதன் என்பவன் யமன்; கணவர் இல்லாமல் யமனைக் காண்பது என்பது அவளுடைய வேதனையின் இறுதி நிலை. இங்கே முப்பத்து மூன்றாம் சுலோகத்தின் முதல் பாதி செம்மைப் பதிப்பில் இல்லை. ‘அதர்மத்தால் பேரழிவு’ என்ற சொல்லால் அவள் மீண்டும் தர்மத்தின் தவிர்க்கவியலாத பலனை நினைவுகூர்கிறாள் — ராவணனின் அதர்மமே அவனுடைய அழிவுக்குக் காரணமாகும். மரணம் நெருங்கிவிட்ட நிலையிலும் அவளுடைய சிந்தனை ராமனைக் காண்பதைப் பற்றியதே.
‘பரதனின் அண்ணனான ராமன் நான் உயிரோடு இருப்பதை அறியவில்லை; அறிந்திருந்தால் அவ்விருவரும் பூமியெங்கும் ஏன் தேடாமல் இருப்பார்கள்? லக்ஷ்மணனின் அண்ணனான அந்த வீரர், என்னைப் பற்றிய துயரத்தாலேயே, இங்கு உடலைத் துறந்து தேவலோகம் சென்றுவிட்டார் போலும். என் வீரரான, தாமரைக் கண்ணரான ராமனைக் காணும் தேவர்களும் கந்தர்வர்களும் சித்தர்களும் பெருமுனிவர்களும் பாக்கியசாலிகள்.’ பிறகு வேறோர் ஐயம்: ‘அல்லது, தர்மத்தையே விரும்பும், அறிவுமிக்க, மேலான ஆன்மாவான அந்த ராஜரிஷிக்கு மனைவியாகிய என்னால் ஒரு பயனும் இல்லையோ? கண்ணெதிரே இருக்கும்போதுதான் அன்பு இருக்கிறது, கண்ணுக்கு மறைந்தால் நட்பு இல்லை — ஆனால் இவ்வாறு அன்பை அழிப்பவர்கள் நன்றிகெட்டவர்களே; ராமன் அழிக்க மாட்டார்.’ இங்கே அவளே அந்த ஐயத்தைத் தள்ளிவிடுகிறாள். ‘அல்லது என்னிடம் ஏதேனும் குறைகள் உள்ளனவோ, அல்லது என் நல்வினை தீர்ந்துவிட்டதோ, சிறந்தவற்றுக்கெல்லாம் தகுதியான ராமனை நான் இழந்திருக்கிறேனே. களங்கமற்ற ஒழுக்கமுடைய, வீரரான, பகைவரை அழிக்கும் மகாத்மாவான ராமனை இழந்த எனக்கு இறப்பதே மேல்.’ ‘அல்லது அந்த இரு மனிதரில் சிறந்த சகோதரர்களும் ஆயுதங்களைக் கீழே வைத்துவிட்டுக் கிழங்கும் கனியும் உண்டு காட்டில் திரிந்து முனிவர்களைப் போல வாழ்கிறார்களோ; அல்லது தீய மனமுடைய ராக்ஷசேந்திரன் ராவணனால் வஞ்சகமாக அந்த வீரர்கள் கொல்லப்பட்டார்களோ.’ இங்கே ஐயங்களின் வரிசை — மரணம், மறதி, தன் குறை, துறவு, கொலை — சீதையின் மனத்தின் ஊசலாட்டத்தைக் கண்முன் நிறுத்துகிறது. ஒவ்வொரு ஐயத்துக்கும் அவள் ராமனின் நற்பண்புகளாலேயே மறுமொழி தருகிறாள்; இதனால் அவளுடைய அசையாத நம்பிக்கை ஒளிர்கிறது. ‘நன்றிகெட்டவர்களே அழிப்பார்கள், ராமன் அல்ல’ என்ற வாக்கியம் அவளுடைய நம்பிக்கையின் மையம். முனிவர் வாழ்க்கை பற்றிய ஐயமும் ராமனின் தர்மப் பற்றையே பின்பற்றுகிறது. தேவர்கள் ராமனைக் காண்கிறார்கள் என்ற கற்பனை — ராமன் சுவர்க்கம் சென்றுவிட்டார் என்ற எண்ணம் — அவளுடைய நம்பிக்கையின்மையின் ஆழத்தைக் காட்டுகிறது. ஆயினும் ‘பாக்கியசாலிகள்’ என்ற சொல்லால் ராமனைக் காண்பதையே அவள் மேலான பேறாகக் கருதுகிறாள்; இது அவளுடைய அன்பின் அடையாளம். கிழங்கும் கனியும் உண்டு, ஆயுதங்களைக் கீழே வைத்தவர்கள் என்ற சித்திரம், போரைப் பற்றிய பேச்சே இல்லாத வனவாசத்தின் தவக்கோலத்தை நினைவூட்டுகிறது. ஆனால் வஞ்சகமாகக் கொல்லப்படுதல் என்ற இறுதி ஐயமே எல்லாவற்றிலும் அச்சமூட்டுவது; ஏனெனில் ராவணனின் வஞ்சகத்தை அவளே அனுபவித்திருக்கிறாள்.
‘இத்தகைய காலத்தில் நான் எவ்வகையிலேனும் இறக்கவே விரும்புகிறேன்; ஆனால் இவ்வளவு கடுமையான துயரத்திலும் எனக்கு மரணம் விதிக்கப்படவில்லை.’ பிறகு அவள் முனிவர்களை நினைவுகூர்கிறாள்: ‘சத்தியத்தால் போற்றப்படுபவர்களும், தம்மை வென்றவர்களும், பெரும்பேறு பெற்றவர்களுமான, விருப்பும் வெறுப்பும் இல்லாத அந்த மகாத்மாக்களான முனிவர்கள் பாக்கியசாலிகள். அவர்களுக்கு விரும்பியதால் துன்பம் உண்டாகாது; விரும்பாததால் அதற்கு மேலும் துன்பம் இல்லை; அவர்கள் அவ்விரண்டிலிருந்தும் விடுபட்டவர்கள்; அந்த மகாத்மாக்களுக்கு வணக்கம்.’ இங்கே சீதை பற்றின்மையின் இலட்சியத்தைப் போற்றுகிறாள் — விரும்பியதைப் பற்றிக்கொள்ளாதவனுக்குப் பிரிவின் துயரமும் இல்லை. ஆனால் அவளோ தன் அன்புக்குரியவரிடம் மிகுந்த பற்றுடையவள்; ஆகவே அந்த இலட்சியத்தை அவள் அடைவதில்லை. இறுதியில் அவள் முடிவு செய்கிறாள்: ‘தம்மை அறிந்த, என் அன்புக்குரிய ராமனால் கைவிடப்பட்டு, பாவியான ராவணனின் வசப்பட்டுவிட்ட நான் என் உயிரைத் துறப்பேன்.’ ‘கைவிடப்பட்டவள்’ என்ற சொல் அவளுடைய பெருவேதனையைச் சுட்டுகிறது; முன்பு அவளே ‘ராமன் அன்பை அழிக்க மாட்டார்’ என்று சொல்லியிருந்தாலும். இவ்வாறு சர்க்கம் உயிர்விடும் உறுதியுடன் முடிகிறது; அந்த உறுதி திரிஜடையின் கனவுக்குப் பிறகு, இருபத்தெட்டாம் சர்க்கத்தில் செயல்வடிவம் பெறும். புலம்பலின் இந்த நீண்ட வடிவம் சீதையின் மனப்போராட்டத்தை முழுமையாக வெளிப்படுத்துகிறது. மரணத்தை விரும்பியபோதும், ‘ராவணனின் வசத்தில் நிற்க மாட்டேன்’ என்ற உறுதியை அவள் கைவிடவில்லை — உயிர்விடுவதும் கற்பைக் காப்பதற்காகவே. ‘வசப்பட்டுவிட்ட’ என்ற சொல் அவளுடைய பிறர்வசமான நிலையை நினைவூட்டுகிறது; இது முந்தைய சர்க்கத்தின் ‘பிறர் வசப்பட்ட நிலை’ (பரவஶ்யதா) என்ற சொல்லோடு பொருந்துகிறது.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षड्विंशः सर्गः॥ २६॥