சர்க்கம்
வானரப் படைகள் வந்து கூடுதல்
ராமன் சுக்ரீவனைப் புகழ்தல், ராவணவதச் சபதம், புழுதியால் திசைகள் மூடப்படுதல், கூட்டத் தலைவர்கள் கோடிக்கணக்கான படைகளோடு வருதல், படையைத் தங்கவைத்தல்
இவ்வாறு பேசிய சுக்ரீவனை, தர்மம் தாங்குவோரில் சிறந்த ராமன் இரு கைகளாலும் தழுவிக்கொண்டு, கைகூப்பி நின்ற அவனுக்குப் பதில் சொன்னான். இந்திரன் மழை பொழிந்தால் அது வியப்பல்ல; ஆயிரம் கதிர்களையுடைய சூரியன் வானத்தை இருளற்றதாக்கினால் அதுவும் வியப்பல்ல; சந்திரன் தன் ஒளியால் இரவைத் தெளிவாக்கினால் அதுவும் ஆச்சரியமல்ல; பகைவரை வாட்டுபவனே, உன்னைப் போன்றவன் நண்பர்களுக்கு மகிழ்ச்சி தந்தாலும் அது வியப்பே அல்ல. இயல்பாகவே நிகழும் செயல் வியப்பை உண்டாக்காது என்பது இந்த அணி — நல்லவனின் உதவி அவனுடைய இயல்பே, தனிச்சிறப்பு அல்ல. சௌம்யனே, உன்னிடம் உள்ள நன்மை வியப்புக்குரியதல்ல; நீ எப்போதும் இனியன பேசுபவன் என்று நான் அறிவேன். உன்னைத் துணையாகக் கொண்டு நான் போரில் எல்லாப் பகைவரையும் வெல்வேன்; நீயே என் நலம்விரும்பி, நீயே என் நண்பன்; உதவி செய்ய நீ தகுந்தவன். இவ்வாறு ராமன் புகழுரையால் நண்பனின் ஊக்கத்தை வளர்க்கிறான்; வேண்டுகோளையும் அன்போடேயே விடுக்கிறான். இந்திரன், சந்திரன், சூரியன் என்ற மூன்று பெரியோரின் உதாரணங்களால் சுக்ரீவன் அவர்களுடைய வரிசையிலேயே வைக்கப்படுகிறான் — இது புகழ்ச்சியின் நுட்பமான வடிவம். ‘ஸுஹ்ருத், மித்ரம்’ என்ற இரு சொற்களின் பயன்பாடும் பொருளுள்ளது — ஸுஹ்ருத் என்பவன் நலம்விரும்பி, மித்ரம் என்பவன் அன்பால் பிணைந்தவன்; இரண்டும் சுக்ரீவனிடம் உள்ளன. ‘உதவி செய்ய நீ தகுந்தவன்’ என்பதும் ஆணையல்ல, வேண்டுகோளே; வலிமையுடையவனாக இருந்தும் ராமன் பணிவோடு கேட்கிறான். முன்பு வாலியால் துரத்தப்பட்டவன் இப்போது ராமனின் போர்த்துணைவன் — இந்த விதிமாற்றம் இங்கே கவனிக்கத் தக்கது. ‘தர்மம் தாங்குவோரில் சிறந்தவன்’ என்ற ராமனின் அடைமொழி அவனுடைய சொல்லின் நம்பகத்தன்மையை நிலைநாட்டுகிறது.
அனுஹ்லாதன் புலோமனை வஞ்சித்து அவன் மகள் சசியைக் கவர்ந்ததுபோல, அரக்கர்களில் இழிந்தவனான ராவணன் தன் அழிவுக்காகவே மைதிலியைக் கவர்ந்தான். இந்த உவமை பொருளுள்ளது — புராணத்தில் அனுஹ்லாதன் சசியைக் கவர்ந்ததால் அழிந்தான்; அதுபோலவே ராவணனும் அழிவான் என்று சுட்டப்படுகிறது. பகைவரை அழிக்கும் சதக்கிரது (இந்திரன்) பௌலோமியின் செருக்குற்ற தந்தையைக் கொன்றதுபோல, வெகுவிரைவில் நான் கூரிய அம்புகளால் அந்த ராவணனைக் கொல்வேன். அதே நேரத்தில் புழுதி கிளம்பியது; அது ஆயிரம் கதிர்களையுடைய சூரியனின் வெப்பமான கடும் ஒளியை வானத்தில் மறைத்தது. அந்த இருளால் கெடுக்கப்பட்ட திசைகள் கலங்கின; மலைகளோடும் காடுகளோடும் சோலைகளோடும் பூமி முழுவதும் நடுங்கியது. ராமனின் சபதத்துக்குப் பின்னரே இந்த நிமித்தம் தோன்றியது — அந்தப் புழுதி வானரப் படையின் வருகையே; அது சபதத்தை நிறைவேற்றும் கண்கூடான சாதனம்போல வந்து நின்றது. சசி கவரப்பட்ட கதை புராணங்களில் பிரசித்தமானது — இரணியகசிபுவின் தம்பி அனுஹ்லாதன் இந்திராணியைக் கவர்ந்து அழிந்தான்; அதனால் ராவணனின் வரவிருக்கும் கதி சுட்டப்படுகிறது. ‘தன் அழிவுக்காகவே’ என்ற சொல்லே இந்தச் சர்க்கத்தின் விதை — தீய செயல் அதைச் செய்பவனின் அழிவுக்கே காரணமாகிறது. புழுதியால் சூரிய ஒளி மறைதல், திசைகள் கலங்குதல், பூமி நடுங்குதல் — இம்மூன்றும் ஒரு பெரும் வருகையின் அடையாளங்கள்; இவற்றால் கேட்பவரின் மனத்தில் வியப்பு உண்டாக்கப்படுகிறது. காவியத்தில் பொதுவாகப் படையின் வருகை முதலில் புழுதியாலும், பிறகு ஒலியாலும், இறுதியில் காட்சியாலும் சுட்டப்படும் — அதே முறை இங்கும் பின்பற்றப்படுகிறது. ‘கூரிய அம்புகளால்’ என்ற சொல்லால் ராமனின் ஆயுதமே சபதத்துக்குச் சாட்சியாக முன்வைக்கப்படுகிறது.
பிறகு மலையரசனை ஒத்த, கூரிய கோரைப்பற்களுடைய, பெருவலிமைமிக்க எண்ணற்ற வானரர்களால் பூமி முழுவதும் மூடப்பட்டது. கண்ணிமைக்கும் நேரத்துக்குள், நூறு கோடிப் பரிவாரங்களோடு வந்த அந்த வானரக் கூட்டத் தலைவர்களாலும், ஆறுகளில், மலைகளில், கடற்கரைகளில் வாழும் பெருவலிமையுடையவர்களாலும், மேக முழக்கம் போன்ற குரலுடைய வானரர்களாலும், காட்டில் வாழும் பிறராலும், இளஞ்சூரிய நிறத்தவர்கள், நிலவுபோன்ற வெண்மையர்கள், தாமரைத் தாது நிறத்தவர்கள், வெண்ணிறத்தவர்கள், பொன்மலைகளில் வாழிடம் கொண்டவர்கள் ஆகிய வானரர்களாலும் எல்லாம் நிறைந்தது. ஆற்றுவாசிகள், மலைவாசிகள், கடற்கரைவாசிகள், காட்டுவாசிகள் — இவ்வாறு இருப்பிட வேறுபாட்டால் வகைப்படுத்தப்பட்டுள்ளது; நிற வேறுபாட்டால் சிவந்தவர், வெளிர்ந்தவர், மஞ்சள் நிறத்தவர், வெண்ணிறத்தவர் என்று நான்கு வகையினர் காட்டப்பட்டுள்ளனர். ‘கண்ணிமைக்கும் நேரத்துக்குள்’ என்ற சொல்லால் அவர்களுடைய வேகம் அற்புதமானது என்று சுட்டப்படுகிறது — கண் இமைக்கும் நேரத்திலேயே பூமி முழுவதும் வானரர்களால் மூடப்பட்டது. ‘மலையரசனை ஒத்த’ என்ற உவமையால் அவர்களுடைய பருமனும், ‘கூரிய கோரைப்பற்களுடைய’ என்பதால் அவர்களுடைய அச்சுறுத்தும் தன்மையும் வர்ணிக்கப்படுகின்றன. ‘மேக முழக்கம் போன்ற’ என்ற சொல்லால் ஒலியின் ஆழம் சொல்லப்படுகிறது — காண்பதற்கு முன்பே கேட்பதால் படையின் பரப்பு ஊகிக்கப்படுகிறது. பொன்மலைகளில் வாழிடம் கொண்டவர்கள் என்று சொல்லப்பட்டவர்கள் பொன்மலைவாசிகள்; இவ்வாறு இருப்பிட வேறுபாடு நிற வேறுபாட்டோடு பொருந்துகிறது; ஏனெனில் மலையின் நிறமே அங்கு வாழ்பவர்களின் நிறமாகவும் ஆகிறது என்பது கவிக்கற்பனை. ‘பூமி முழுவதும் மூடப்பட்டது’ என்பதால் மிகைபடப் படையின் பரப்பு சொல்லப்படுகிறது.
பத்தாயிரம் கோடிப் பேர் சூழ, சதபலி என்னும் சீர்மிக்க வீர வானரன் அப்போது தென்பட்டான். பிறகு பொன்மலைபோல் ஒளிரும், வீரமுடைய, தாரையின் தந்தை பற்பல ஆயிரம் கோடிப் பேரோடு தென்பட்டான். அவ்வாறே வேறொரு ஆயிரம் கோடிப் பேரோடு, ருமையின் தந்தையும் சுக்ரீவனின் மாமனாருமான வல்லமையுடையவன் வந்து சேர்ந்தான். தாமரைத் தாதுபோன்ற நிறமும் இளஞ்சூரியன் போன்ற முகமும் உடைய, அறிவாளியான, வானரச் சிறந்தோனும் எல்லா வானரர்களிலும் மேலானவனுமான, அனுமனின் தந்தையான சீர்மிக்க கேசரி பற்பல ஆயிரம் வானரர்களோடு தென்பட்டான். இங்கே கூட்டத் தலைவர்களின் பெயர்கள் எண்ணிக்கைகளோடு வரிசையாக எண்ணப்படுகின்றன; இந்தக் கணக்கீடு காவியத்தின் ஒரு பிரசித்தமான வடிவம்; இதில் படையின் பரப்பு பெயர்களாலும் எண்ணிக்கைகளாலும் வெளிப்படுத்தப்படுகிறது. சுக்ரீவனின் இரு மாமனார்களையும் குறிப்பிடுவதால் அவனுடைய குடும்ப உறவுகளும் சுட்டப்படுகின்றன. தாரையின் தந்தை சுஷேணன், ருமையின் தந்தை — முதிய கூட்டத் தலைவர்கள் இருவருமே தத்தம் படைகளோடு வருகிறார்கள்; அதனால் சுக்ரீவனின் மதிப்பு குடும்பத்திலும் அரசிலும் உறுதியாக இருக்கிறது என்று அறியப்படுகிறது. கேசரியைக் குறிப்பிடும்போது ‘அனுமனின் தந்தை’ என்ற அடைமொழியே அவனுடைய புகழுக்குக் காரணமாகிறது; மகனின் பெருமையால் தந்தை அறியப்படுகிறான் என்ற இந்தத் தலைகீழ் முறை அழகானது. ‘தென்பட்டான்’ என்ற வினைச்சொல் மீண்டும் மீண்டும் ஆளப்படுகிறது; அதனால் ஒவ்வொரு கூட்டத் தலைவனும் தனித்தனியே காணப்பட்டதும் வரிசையாக வந்ததும் சுட்டப்படுகின்றன. சதபலியின் பெயராலேயே (நூறு மடங்கு வலிமையுடையவன்) அவனுடைய வலிமை ஊகிக்கப்படுகிறது.
கோலாங்கூலங்களின் பேரரசனும் அஞ்சத்தக்க பராக்கிரமமுடையவனுமான கவாக்ஷன் ஆயிரம் கோடிப் பேர் சூழத் தென்பட்டான். அஞ்சத்தக்க வேகமுடைய கரடிகளின் தலைவனும் பகைவரை அழிப்பவனுமான தூம்ரன் இரண்டாயிரம் கோடிப் பேர் சூழ வந்தான். பெருமலைகளை ஒத்த அஞ்சத்தக்க வானரர்களோடு, பெருவீரமுடைய பனசன் என்னும் கூட்டத் தலைவன் மூன்று கோடிப் பேர் சூழ வந்தான். கருமைக் குவியல் போன்ற உருவமுடைய, பேருடல் கொண்ட நீலன் என்னும் கூட்டத் தலைவன் பத்துக் கோடிப் பேர் சூழத் தென்பட்டான். பிறகு பொன்மலைபோல் ஒளிரும், பெருவீரமுடைய கவயன் என்னும் கூட்டத் தலைவன் ஐந்து கோடிப் பேர் சூழ வந்தான். வலிமைமிக்க தரீமுகன் என்னும் கூட்டத் தலைவன் ஆயிரம் கோடிப் பேர் சூழ, சுக்ரீவனின் அருகில் வந்து நின்றான். அசுவினிகளின் மைந்தர்களான பெருவலிமையுடைய மைந்தனும் த்விவிதனும் இருவரும் கோடிகோடி ஆயிரம் வானரர்களோடு தென்பட்டார்கள். ஒவ்வொரு கூட்டத் தலைவனின் நிறமும் வலிமையும் பின்தொடர்வோரின் எண்ணிக்கையும் தனித்தனியே குறிப்பிடப்படுகின்றன — இந்த ஒழுங்கான கணக்கீடு படையின் கட்டுப்பாட்டைக் காட்டுகிறது. கவாக்ஷன் கோலாங்கூலங்களுக்கும், தூம்ரன் கரடிகளுக்கும் தலைவன் — ஆகவே வானரர் அல்லாத இனங்களும் இந்தப் படையில் உள்ளன என்பது தெளிவு. நீலனுக்குக் கருமைக் குவியல் உவமை, கவயனுக்குப் பொன்மலை உவமை, பனசனுக்குப் பெருமலை உவமை — நிறங்களாலும் உருவங்களாலும் அவர்கள் ஒருவரிடமிருந்து ஒருவர் வேறுபடுகிறார்கள். மைந்த த்விவிதர்கள் அசுவினிகளின் மைந்தர்கள் என்பதால் அவர்கள் தேவ அம்சத்தில் பிறந்தவர்கள் என்று சுட்டப்படுகிறது; அவர்களுடைய எண்ணிக்கை ‘கோடிகோடி ஆயிரம்’ என்று எல்லாவற்றிலும் அதிகமானது. தரீமுகனோ சுக்ரீவனின் அருகிலேயே நிற்கிறான்; இது நம்பிக்கைக்குரியவன் என்பதன் அடையாளம். பனசன், நீலன், கவயன் ஆகியோரின் பெயர்கள் பின்னர் யுத்த காண்டத்திலும் மீண்டும் கேட்கப்படும்.
வலிமையுடைய வீரனும் பேரொளியுடையவனுமான கஜன் மூன்று கோடிப் பேர் சூழச் சுக்ரீவனின் அருகே வந்தான். கரடிகளின் அரசனும் பேரொளியுடையவனுமான ஜாம்பவான் என்னும் பெயருடையவன் பத்துக் கோடிப் பேர் சூழ, சுக்ரீவனுக்குக் கட்டுப்பட்டு நின்றான். ஒளிமிக்க, வலிமையுடைய ருமணன் என்பவன் பராக்கிரமமுடைய வானரர்கள் சூழ, நூறு கோடிப் பேரோடு விரைந்து வந்தான். பிறகு ஆயிரம் கோடிகளின் ஆயிரமும் நூறும் கொண்ட வானரர்கள் பின்தொடர கந்தமாதனன் வந்து சேர்ந்தான். பிறகு ஆயிரம் பத்மங்களாலும் நூறு சங்குகளாலும் சூழப்பட்டு, தந்தைக்கு நிகரான பராக்கிரமமுடைய இளவரசன் அங்கதன் வந்தான். பிறகு நட்சத்திரம்போல் ஒளிரும் தாரன், அஞ்சத்தக்க பராக்கிரமமுடைய ஐந்து கோடி வானரர்களோடு தொலைவில் தென்பட்டான். ஜாம்பவான் கரடிகளின் அரசன் என்பது இங்கே தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது; அங்கதனுக்குரிய ‘தந்தைக்கு நிகரான பராக்கிரமமுடையவன்’ என்ற அடைமொழியால் வாலியின் நினைவு விழித்தெழுகிறது. தாரா (நட்சத்திரம்) என்ற சொல்லால் தாரனின் ஒளி உவமிக்கப்படுகிறது. ஜாம்பவானுக்குரிய ‘சுக்ரீவனுக்குக் கட்டுப்பட்டு நின்றான்’ என்ற அடைமொழியால் அவனுடைய பணிவு காட்டப்படுகிறது — முதியவனாக இருந்தும் கரடிகளின் அரசன் இளைய வானர அரசனின் ஆணையைப் பின்பற்றுகிறான். கந்தமாதனனின் எண்ணிக்கை ‘ஆயிரம் கோடிகளின் ஆயிரமும் நூறும்’ என்று மிக விரிவானது; அங்கதனுடையதோ ‘ஆயிரம் பத்மங்களும் நூறு சங்குகளும்’ என்று பெரும் எண்களால் எண்ணப்படுகிறது. இந்த எண்ணிக்கைகளால் கணிதப் பயன் எதிர்பார்க்கப்படவில்லை; அளவின்மையே குறிப்பால் உணர்த்தப்படுகிறது — கேட்பவர் எண்ணிக்கையைக் கணக்கிடுவதில்லை, வியப்பையே அனுபவிக்கிறார். தாரனைப் பற்றிய ‘தொலைவில் தென்பட்டான்’ என்ற சொல்லால் காட்சியின் வரிசையும் நுட்பமாக வர்ணிக்கப்படுகிறது.
இந்திரஜானு என்னும் அறிவார்ந்த வீரக் கூட்டத் தலைவன், பதினொரு கோடிப் பேருக்குத் தலைவனாக, அவர்கள் சூழத் தென்பட்டான். பிறகு இளஞ்சூரியனைப் போன்ற ரம்பன் பதினாயிரமும் ஆயிரமும் நூறும் கொண்டவர்கள் சூழ வந்தான். பிறகு கூட்டத் தலைவனும் வீரனுமான துர்முகன் என்னும் வலிமையுடைய வானரன் இரண்டு கோடிப் பேர் சூழத் தென்பட்டான். கைலாச சிகரங்களைப் போன்ற உருவமுடைய, அஞ்சத்தக்க பராக்கிரமமுடைய ஆயிரம் கோடி வானரர்கள் சூழ அனுமன் தென்பட்டான். பெருவீரமுடைய நளனும் மரங்களில் வாழ்வோர் சூழ, நூறு கோடியும் ஆயிரமும் நூறும் கொண்டவர்களோடு வந்தான். பிறகு சீர்மிக்க ததிமுகன் பத்துக் கோடிப் பேர் சூழ, முழங்கிக்கொண்டே மகாத்மாவான சுக்ரீவனின் அருகே வந்தான். அனுமனின் பெயர் இங்கே மற்றவர்களின் நடுவிலேயே எண்ணப்படுகிறது, தனிச் சிறப்போடு அல்ல — அவனுடைய பெருமை அடுத்த சர்க்கங்களில் வெளிப்படும். அனுமனின் வானரர்கள் கைலாச சிகரங்களைப் போன்றவர்கள் என்பதால் வெண்ணிறத்தவர்கள் என்று சொல்லப்படுகிறது; இது முன்பு சொன்ன நிறப் பன்முகத்தோடு பொருந்துகிறது. நளன் மரவாசிகள் சூழ வருகிறான் — அவனே பின்னர் பாலம் கட்டுபவனாவான் என்று ராமாயணத்தைக் கேட்பவர் நினைவுகூர்கிறார். ததிமுகன் ‘முழங்கிக்கொண்டே’ வருகிறான்; இது வானரர்களின் இயல்பான மகிழ்ச்சியைக் குறிக்கும் கர்ஜனை. இந்திரஜானுவுக்குரிய ‘கவி’ என்ற அடைமொழி அவன் அறிவாளி என்பதைச் சுட்டுகிறது, யாப்பறிந்தவன் என்பதை அல்ல. ரம்பன் இளஞ்சூரியனைப் போன்றவன் என்பதால் மீண்டும் செந்நிறம் நினைவூட்டப்படுகிறது.
சரபன், குமுதன், வஹ்னி, ரம்ஹன் ஆகிய வானரர்களும், இவர்களும் இன்னும் பலரும் — விரும்பிய உருவம் எடுக்க வல்ல வானரர்களும் — பூமி முழுவதையும் மலைகளையும் காடுகளையும் நிறைத்து வந்து சேர்ந்த கூட்டத் தலைவர்கள்; அவர்களுடைய எண்ணிக்கைக்கு அளவில்லை. பூமியில் உள்ள எல்லா வானரர்களும் வந்து தங்கினார்கள்; தாவியும் குதித்தும் முழங்கியும் வானரர்கள், சூரியனை மேகக் கூட்டங்கள் சூழ்வதுபோலச் சுக்ரீவனைச் சூழ்ந்தார்கள். பெரும் ஆரவாரம் செய்துகொண்டு, சிறந்தவர்களும் வலிய கைகளை உடையவர்களுமான அவர்கள் தலைதாழ்த்தி வானர அரசன் சுக்ரீவனுக்குத் தங்கள் வருகையை அறிவித்தார்கள். ‘சூரியனை மேகக் கூட்டங்கள்போல’ என்ற உவமையால் சுக்ரீவன் சூரியனாகவும், வானரர்கள் மேகக் கூட்டங்களாகவும் சித்திரிக்கப்படுகிறார்கள் — மேகங்கள் சூரியனைச் சுற்றி இயங்குவதுபோல அவர்கள் அரசனைச் சூழ்கிறார்கள். தலைதாழ்த்தி அறிவித்தல் என்பது வணக்கத்தோடு தங்களை ஒப்படைத்தல். ‘அவர்களுடைய எண்ணிக்கைக்கு அளவில்லை’ என்ற சொல்லால் கவிஞரே எண்ணுவதைக் கைவிடுகிறார் — எண்ண முடிந்தவரை பெயர்களால் சொல்லப்பட்டது; மீதி அளவிடற்கரியது. ‘வந்தார்கள், தங்கினார்கள்’ என்ற இரு சொற்களால் இரண்டு செயல்கள் சுட்டப்படுகின்றன — வருகையும், பிறகு உரிய இடத்தில் தங்குதலும்; படையின் ஒழுங்கமைப்பு இங்கேயே தொடங்குகிறது. இந்த நாற்பதாவது சுலோகம் ஆறு பாதங்கள் கொண்டது; அதில் மூன்று அரைச் சுலோகங்கள் ஒரே எண்ணின்கீழ் அமைக்கப்பட்டுள்ளன. சரபன், குமுதன், வஹ்னி, ரம்ஹன் ஆகியோரின் பெயர்கள் எண்ணப்படுகின்றன மட்டுமே, விரிவாக வர்ணிக்கப்படவில்லை.
மற்ற வானரச் சிறந்தோர் முறைப்படி ஒன்றுகூடி, சுக்ரீவனைச் சந்தித்து, அப்போது கைகூப்பி நின்றார்கள். விரைவுடையவனும் தர்மம் அறிந்தவனுமான சுக்ரீவன் அந்த வானரக் காளைகள் அனைவரையும் ராமனுக்கு அறிமுகப்படுத்திவிட்டுக் கைகூப்பி நின்று பேசினான். பிறகு படையின் வலிமையை அறிந்த அவன், மலையருவிகள் எல்லாவற்றிலும் காடுகளிலும் வானரத் தலைவர்களின் படைகளை முறைப்படி, வசதியாகத் தங்கவைத்து, படையை அறிந்து நடத்த வல்லவனாகிறான் — படையை உரியவாறு நிலைநிறுத்துவதே படைத்தலைவனின் முதல் பணி. இந்த நாற்பத்து நான்காவது சுலோகம் நீண்ட யாப்பில் அமைந்தது. ‘படையின் வலிமையை அறிந்தவன்’ என்ற சொல்லால் சுக்ரீவனின் படைத்தலைமைத் திறன் புகழப்படுகிறது — தன் படையின் அளவை அறிந்தவனே அதைச் சரியாகப் பணியமர்த்த முடியும். ‘வசதியாக’ என்ற சொல்லால் படையின் சிரமம் நீக்கப்படுவது சுட்டப்படுகிறது — தலைவன் தன் படையின் சுகத்தையும் சிந்திக்கிறான். ‘முறைப்படி’ என்பது நூல்வழிப்பட்ட ஒழுங்கமைப்பு. இவ்வாறு இந்தச் சர்க்கம் படைகள் வந்து கூடுவதில் தொடங்கி, படையைத் தங்கவைப்பதில் நிறைவடைகிறது; அடுத்த சர்க்கத்தில் சுக்ரீவன் வானரர்களைத் திசைகளுக்கு அனுப்பத் தொடங்குகிறான். ‘கைகூப்பி நின்று பேசினான்’ என்பதால் சுக்ரீவனின் பணிவு மீண்டும் சொல்லப்படுகிறது.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः॥ ३९॥