சர்க்கம்
தசரதன் ராமனுக்கு முடிசூட்டு பற்றி அறிவித்தல்
சுமந்திரன் மூலம் ராமனை மீண்டும் அழைத்தல், மன்னன் தன் கடமைகள் நிறைவுற்றதைத் தெரிவித்தல், தீய சகுனங்களைக் கூறுதல், உண்ணா நோன்பு விரதத்துக்கு ஆணை, கௌசல்யையின் ஆசி, லக்ஷ்மணனுடன் அன்பான உரையாடல்
முந்தைய சர்க்கத்தில் தசரத மன்னன் அவையில் நகர மக்களின், நாட்டு மக்களின் இசைவைப் பெற்று ராமனின் இளவரசுப் பட்டாபிஷேகத்தை அறிவித்தான்; வசிஷ்டர் முதலானோர் ஏற்பாடுகளைத் தொடங்கினர். இந்தச் சர்க்கத்தில் அவன் அந்தத் தீர்மானத்தை ராமனிடம் தானே தனிமையில் தெரிவிக்கிறான்; அங்கே தன் அவசரத்துக்கான மறைவான காரணத்தையும் வெளிப்படுத்துகிறான். நகர மக்கள் தங்கள் வீடுகளுக்குச் சென்றதும், மன்னன் அமைச்சர்களுடன் மீண்டும் ஆலோசித்து, முடிவெடுப்பதில் தேர்ந்தவனாய், உறுதியான தீர்மானம் செய்தான்: ‘நாளையே பூச நட்சத்திரம்; நாளையே தாமரை இதழ் போன்ற கண்களை உடைய என் மைந்தன் ராமன் இளவரசுப் பதவியில் முடிசூட்டப்பட வேண்டும்.’ இவ்வாறு தீர்மானித்து அவன் உள் மாளிகைக்குள் சென்று, தேரோட்டியான சுமந்திரனை அழைத்து, ‘ராமனை மீண்டும் இங்கே அழைத்து வா’ என்று ஆணையிட்டான். தேரோட்டி அந்தச் சொல்லைத் தலைமேல் ஏற்று, ராமனை அழைத்து வருவதற்காக இரண்டாம் முறையாக விரைந்து ராமனின் மாளிகைக்குச் சென்றான். வாயிற்காவலர்கள் சுமந்திரன் மீண்டும் வந்திருப்பதை ராமனுக்குத் தெரிவித்தனர். அவன் வந்திருப்பதைக் கேட்டவுடனேயே ராமன் ஐயம் கொண்டான். இங்கே கவிஞர் நுட்பமான மன உணர்வைக் காட்டுகிறார்: காலையில்தான் தந்தையைக் கண்டிருக்க, மீண்டும் எதற்காக அழைப்பு என்னும் ஐயம்; இந்த ஐயமே அடுத்து வரும் கதையின் முன்நிழல் போலத் தோன்றுகிறது. சுமந்திரன் அயோத்தியின் முதிய தேரோட்டி, மன்னனின் அந்தரங்கமானவன்; ஒரே நாளில் அவன் இருமுறை வருவதே இயல்புக்கு மாறானது. அச்சுப் பதிப்பின் இந்தி உரையும் இங்கே ‘ஸ்ரீராமனின் மனத்தில் ஐயம் எழுந்தது’ என்றே விளக்குகிறது, அச்சம் என்று அன்று.
ராமன் சுமந்திரனை உள்ளே அழைத்து, விரைவாகக் கேட்டான்: ‘நீங்கள் மீண்டும் வந்ததன் நோக்கம் என்ன? அதை முழுமையாக எனக்குச் சொல்லுங்கள்.’ தேரோட்டி பதில் சொன்னான்: ‘மன்னர் உன்னைக் காண விரும்புகிறார். இதைக் கேட்டபின் வருவதா வேண்டாமா என்பதற்கு நீயே முடிவு.’ இங்கே தேரோட்டியின் பணிவு தனிப்படக் கவனிக்கத்தக்கது: அவன் ஆணையிடுவதில்லை, தானே முடிவும் எடுப்பதில்லை; மன்னனின் விருப்பத்தைத் தெரிவித்து முடிவை ராமனிடமே ஒப்படைக்கிறான்; இதுவே இக்ஷ்வாகுக்களின் பணியாளர்களின் மரபு. தேரோட்டியின் சொல்லைக் கேட்டு ராமனும் விரைவுடன் மன்னனை மீண்டும் காண அரண்மனைக்குச் சென்றான். ராமன் வந்துவிட்டதைக் கேட்ட தசரத மன்னன், இனியதும் சிறந்ததுமான சொல்லைச் சொல்ல விரும்பி, அவனை வீட்டின் உள்ளே அழைத்துக்கொண்டான். திருவுடைய ராகவன் தந்தையின் மாளிகைக்குள் நுழைந்தவுடனேயே, தொலைவிலிருந்தே தந்தையைக் கண்டு, கைகூப்பி வணங்கி நின்றான். தொலைவிலிருந்தே வணங்கினான் என்னும் சொல்லால் மைந்தனின் பணிவும், ‘இனியதும் சிறந்ததுமான சொல்லைச் சொல்ல விரும்பி’ என்னும் சொல்லால் தந்தையின் பாசமும் உணர்த்தப்படுகின்றன. இங்கே ‘விரைவாக’, ‘விரைவுடன்’ என்னும் இரு சொற்களால் ராமனின் ஆர்வம் உணர்த்தப்படுகிறது. மன்னனோ மைந்தனை வீட்டின் உள்ளறைக்குள்ளேயே அழைத்துக்கொண்டான், ஏனெனில் சொல்ல வேண்டியது மக்கள் முன்னிலையில் சொல்லத்தக்கதன்று; இதனால் அடுத்து வரும் தனிமை உரையாடலுக்கு அடித்தளம் அமைகிறது.
வணங்கிய ராமனை மன்னன் எழுப்பித் தழுவி, அழகிய இருக்கையைக் காட்டி மீண்டும் சொன்னான்: ‘ராமா, நான் முதியவன், நீண்ட நாள் வாழ்ந்தவன்; விரும்பிய இன்பங்களை நான் நுகர்ந்துவிட்டேன்; நிறைந்த உணவும் மிகுந்த தட்சிணையும் கொண்ட நூற்றுக்கணக்கான வேள்விகளை விரும்பியவாறு செய்துவிட்டேன். பூமியில் ஒப்பற்றவனான நீ எனக்கு விரும்பிய மகவாகப் பிறந்தாய்; ஆடவருள் சிறந்தவனே, நான் கொடுத்துவிட்டேன், வேள்வியில் ஆகுதி செய்துவிட்டேன், கற்றுவிட்டேன். வீரனே, விரும்பிய இன்பங்களை நான் அனுபவித்துவிட்டேன்; தேவர்கள், ரிஷிகள், பிதிரர்கள், அந்தணர்கள் ஆகியோருக்கும், எனக்கு நானே பட்டுள்ள கடனுக்கும் நான் கடன்பட்டவனல்லன். உனக்கு முடிசூட்டுவதைத் தவிர எனக்குச் செய்ய வேண்டியது வேறு எதுவும் எஞ்சவில்லை. ஆகவே நான் உன்னிடம் சொல்வதை நீ செய்ய வேண்டும். இன்று அரசின் உறுப்புகள் அனைத்தும் உன்னையே அரசனாக விரும்புகின்றன; ஆகவே மைந்தா, உன்னை இளவரசனாக முடிசூட்டப் போகிறேன்.’ இங்கே மன்னன் மைந்தனைப் புகழ்வது மட்டுமன்றி, தன் வாழ்வின் நிறைவையும் கணக்கிடுகிறான்: இன்பங்கள் நுகரப்பட்டன, வேள்விகள் செய்யப்பட்டன, கொடையும் கல்வியும் நிறைவேறின, நான்கு கடன்களும் தீர்க்கப்பட்டன; ஒரே ஒரு செயல் எஞ்சியுள்ளது, அது மைந்தனின் முடிசூட்டு. இந்த வாக்கியத்தால் அவன் ராமனின் இசைவைக் கட்டாயமாக்குகிறான். ‘கொடுத்தேன், ஆகுதி செய்தேன், கற்றேன்’ என்னும் மூன்று சொற்களால் கொடை, வேள்வி, ஓதுதல் என்னும் மூவகை இல்லற அறம் சுருக்கமாகச் சொல்லப்படுகிறது. ‘நிறைந்த உணவும் மிகுந்த தட்சிணையும் கொண்ட’ என்னும் அடைமொழிகளால் வேள்விகளின் முழுமை காட்டப்படுகிறது: அந்தணர்களுக்கு மிகுதியான உணவும் பெருமளவு தட்சிணையும் வழங்கப்படும் வேள்வியே முழுமையான வேள்வி என்பது சாஸ்திரத்தின் கருத்து. இறுதியில் ‘அரசின் உறுப்புகள் உன்னை விரும்புகின்றன’ என்னும் சொல்லால் மன்னன் தன் விருப்பத்தை மக்களின் விருப்பத்துடன் இயைய வைக்கிறான்.
அதன்பின் மன்னன் தன் அவசரத்தின் உண்மையான காரணத்தை வெளிப்படுத்துகிறான்: ‘ராகவா, இந்நாட்களில் நான் தீய, கொடிய கனவுகளைக் காண்கிறேன்; இடியோசையுடன் கூடிய பெரும் எரிகற்கள் பேரொலியுடன் வானிலிருந்து விழுகின்றன. என் பிறந்த நட்சத்திரம் சூரியன், செவ்வாய், ராகு ஆகிய கொடிய கோள்களால் பீடிக்கப்பட்டுள்ளது என்று சோதிடர்கள் தெரிவிக்கிறார்கள். இத்தகைய சகுனங்கள் தோன்றும்போது பெரும்பாலும் அரசன் மரணத்தை அடைகிறான், அல்லது கொடிய ஆபத்தில் சிக்குகிறான். ஆகவே என் மனம் மயங்குவதற்கு முன்பே நீ முடிசூட்டிக்கொள்; உயிர்களின் மனம் நிலையற்றது அன்றோ. இன்று சந்திரன் பூசத்துக்கு முந்தைய புனர்பூச நட்சத்திரத்தை அடைந்துள்ளான்; நாளை உறுதியாகப் பூச யோகம் நிகழும் என்று சோதிடர்கள் சொல்வார்கள். அந்தப் பூசத்திலேயே முடிசூட்டிக்கொள்; என் மனம் என்னை விரைவுபடுத்துகிறது. பகைவரை வாட்டுபவனே, நாளையே உன்னை இளவரசுப் பதவியில் முடிசூட்டுவேன்.’ இங்கே மூன்று சான்றுகள் வரிசையாக முன்வைக்கப்படுகின்றன: கனவுகள், எரிகல் வீழ்ச்சி, கோள் நிலை; அவற்றின் முடிவு ஒன்றே: காலம் குறைவு. ‘உயிர்களின் மனம் நிலையற்றது அன்றோ’ என்னும் சொல் இச்சர்க்கத்தில் மிக நெஞ்சைத் தொடுவது, ஏனெனில் அதுவே பின்னர் மன்னனின் சொந்த மனத்தின் நிலையாமையில் முடியும். ‘இடியோசையுடன் கூடிய பெரும் எரிகற்கள்’ என்னும் சொல்லால் எரிகல் வீழ்ச்சியுடன் இடி விழுவது போன்ற பேரொலியும் சொல்லப்படுகிறது; பண்டைய நூல்களில் அது நாட்டுக்கு வரும் இடரின் அறிகுறியாகக் கருதப்படுகிறது. ‘பீடிக்கப்பட்ட நட்சத்திரம்’ என்னும் சொல்லால் பிறந்த நட்சத்திரம் கொடிய கோள்களால் தாக்கப்படுவது சொல்லப்படுகிறது; சூரியன், செவ்வாய், ராகு ஆகிய மூன்றும் கொடியவை என்பது சோதிடத்தில் புகழ்பெற்றது. பூசம் புனர்பூசத்துக்கு அடுத்து வருகிறது; ஆகவே நாளையே சந்திரனின் பூச யோகம் உறுதி; இதனால் மன்னனின் அவசரம் சாஸ்திரத்துக்கு உகந்ததாகிறது.
‘ஆகவே இன்றிலிருந்து நீ மனத்தை அடக்கி விரதம் மேற்கொண்டவனாய், இந்த இரவு மனைவியுடன் உண்ணா நோன்பு இருக்க வேண்டும்; தர்ப்பைப் படுக்கையில் உறங்க வேண்டும். கவனம் தவறாத நண்பர்கள் இன்று உன்னை எல்லாப் பக்கங்களிலும் காக்கட்டும்; இத்தகைய செயல்களுக்குப் பல இடையூறுகள் உண்டு அன்றோ. பரதன் இந்நகரை விட்டு வெளியூரில் இருக்கும் இவ்வேளையே உன் முடிசூட்டுக்கு உரிய காலம் என்பது என் கருத்து.’ இங்கே மன்னன் தானே தன் ஐயத்தை வெளிப்படுத்துகிறான்; ஆனால் அந்த ஐயத்தைப் பரதன் மீது சுமத்தவில்லை: ‘உன் தம்பி பரதன் சான்றோர் நெறியில் நிற்பவன், மூத்தவனைப் பின்பற்றுபவன், அறவுள்ளம் கொண்டவன், இரக்கம் உடையவன், புலன்களை வென்றவன் என்பது உண்மையே. ஆயினும் மனிதர்களின் மனம் நிலையற்றது என்பது என் கருத்து; ராகவா, எப்போதும் அறத்தில் நிற்கும் சான்றோரின் மனமும் பிறர் செய்ததால் பாதிக்கப்படக் கூடியதே.’ ‘க்ருதசோபி’ என்னும் சொல்லால், சான்றோரின் மனமும் உதவியாலோ தீங்காலோ வளைக்கப்படக் கூடியது என்று சொல்லப்படுகிறது. இச்சொற்களால் கவிஞர் வரப்போகும் கொந்தளிப்பின் வித்தை விதைக்கிறார்; அந்த அச்சம் பரதனிடம் அன்றி வேறிடத்தில் உண்மையாகும் என்பதை வாசகர் அறிவார். விரதத்தின் இயல்பு இங்கே தெளிவாகச் சொல்லப்படுகிறது: உண்ணா நோன்பு, புலனடக்கம், மனைவியுடன் இருத்தல், தர்ப்பை விரிப்பில் உறங்குதல். ‘நண்பர்கள் காக்கட்டும்’ என்னும் ஆணையால் மன்னனே இடையூறு பற்றிய அச்சத்தை வெளிப்படுத்துகிறான். அப்போது பரதன் தாய்வழிப் பாட்டனாரின் இல்லத்தில், கேகய நாட்டில், வெளியூரில் இருந்தான்; அவன் இல்லாதிருப்பது மன்னனுக்குச் சாதகமானதாகத் தோன்றுகிறது.
இவ்வாறு சொல்லப்பட்டு, நாளை நடக்கவிருக்கும் முடிசூட்டுக்கு இசைவு பெற்ற ராமன், ‘செல்கிறேன்’ என்று சொல்லித் தந்தையை வணங்கித் தன் வீட்டுக்குச் சென்றான். மன்னன் முடிசூட்டை ஆணையிட்டிருந்ததால், அவன் தன் மாளிகைக்குள் நுழைந்து அக்கணமே வெளியேறித் தாயின் அந்தப்புரத்துக்குச் சென்றான். அங்கே அவன் தன் தாய் கௌசல்யை பட்டாடை உடுத்தி, மௌனம் காத்து, (தியானத்தில்) பணிந்தவளாய், தேவாலயத்தில் திருவருளை வேண்டிக்கொண்டிருப்பதைக் கண்டான். அங்கே முன்பே சுமித்திரையும் லக்ஷ்மணனும் வந்திருந்தனர்; ராமனின் முடிசூட்டு என்னும் இனிய செய்தியைக் கேட்டுச் சீதையும் அழைத்து வரப்பட்டிருந்தாள். அப்போது கௌசல்யை கண்களை மூடியவாறு, சுமித்திரையும் சீதையும் லக்ஷ்மணனும் அருகிருக்க, பூசத்தில் மைந்தனுக்கு இளவரசுப் பட்டாபிஷேகம் என்பதைக் கேட்டு, பிராணாயாமத்துடன் ஜனார்த்தனனான பரம புருஷனைத் தியானித்துக்கொண்டிருந்தாள். இங்கே தாயின் பக்தி காட்டப்படுகிறது: அவள் விழாக் கொண்டாடவில்லை, அணிகலன்கள் அணியவில்லை; பட்டாடை உடுத்தி, மௌன விரதம் இருந்து, தேவாலயத்தில் மைந்தனுக்காகத் திருவருளை வேண்டுகிறாள். அவ்வாறு நியமத்தில் நின்றிருந்த அவளிடமே சென்று வணங்கி, ராமன் அவளை மகிழ்விக்கும் வகையில் இந்தச் சிறந்த சொற்களைச் சொன்னான். ‘ப்ரவணா’ என்னும் சொல்லால் தியானத்தில் ஒருமுகப்பட்டுப் பணிந்த மனம் சொல்லப்படுகிறது; ‘வாக்யதா’ என்பது மௌன விரதம், ‘க்ஷௌமவாஸினீ’ என்பது தூய பட்டாடை. இந்த மூன்று அடைமொழிகளும் வழிபாட்டின் முழு முறையை உணர்த்துகின்றன. சுமித்திரையும் லக்ஷ்மணனும் முன்பே அங்கிருந்தனர், சீதையோ செய்தியைக் கேட்டுப் பின்னர் அழைத்து வரப்பட்டாள்; இதனால் குடும்பத்தின் முழுமை காட்டப்படுகிறது. கௌசல்யை புறக் கொண்டாட்டத்தைத் தொடங்கவில்லை; அவள் பிராணாயாமத்துடன் ஜனார்த்தனனைத் தியானிக்கிறாள், ஏனெனில் அவள் கருத்தில் மைந்தனின் நலம் தெய்வ அருளைச் சார்ந்தது. ராமனும் அவளுடைய நியமத்தைக் கலைக்காமல், அவ்வாறே நியமத்தில் நின்ற அவளிடம் செல்கிறான்; இது மைந்தனின் நுட்பமான மரியாதை. மேலும் ‘அக்கணமே வெளியேறி’ என்னும் சொல்லால் ராமனின் ஆர்வம் சொல்லப்படுகிறது: அவன் தன் வீட்டில் தாமதிக்கவில்லை, உடனே தாயின் அந்தப்புரம் நோக்கிச் செல்கிறான்; தந்தையின் ஆணையை முதலில் தாயிடம் தெரிவிப்பதே கடமை என்பது அவன் கருத்து.
‘அம்மா, மக்களைக் காக்கும் பணியில் தந்தை என்னை அமர்த்தியுள்ளார்; தந்தையின் ஆணைப்படி நாளை எனக்கு முடிசூட்டு நடக்கும். இந்த இரவு என்னுடன் சீதையும் உண்ணா நோன்பு இருக்க வேண்டும்; ஆசிரியர்கள் இவ்வாறு சொன்னார்கள், அதையே தந்தையும் எனக்குச் சொன்னார். நாளை நடக்கவிருக்கும் முடிசூட்டுக்கு உகந்த மங்கலச் செயல்கள் எவையோ, அவற்றை இன்று எனக்கும் வைதேகிக்கும் செய்விப்பாயாக.’ நெடுநாளாக எதிர்பார்த்திருந்த இதைக் கேட்டு, கௌசல்யை மகிழ்ச்சிக் கண்ணீரால் தழுதழுத்த குரலில் ராமனிடம் சொன்னாள்: ‘குழந்தாய் ராமா, நீடு வாழ்வாயாக; உன் பகைவர்கள் அழியட்டும். திருவுடன் கூடிய நீ என் உறவினர்களையும் சுமித்திரையின் உறவினர்களையும் மகிழ்விப்பாயாக. மைந்தா, நல்ல நட்சத்திரத்தில்தான் நான் உன்னைப் பெற்றேன் போலும்; உன் குணங்களால் தந்தை தசரதன் மகிழ்விக்கப்பட்டான். தாமரைக் கண்ணனான பரம புருஷனிடம் நான் மேற்கொண்ட நோன்பு வீண்போகவில்லை போலும்; ஏனெனில் மைந்தா, இந்த இக்ஷ்வாகு அரசத் திருமகள் உன்னை அடையப் போகிறாள்.’ இங்கே தாயின் ஆசியில் மூன்று கூறுகள் உள்ளன: நீண்ட ஆயுள், பகைவர் அழிவு, உறவினரை மகிழ்வித்தல்; அதன்பின் அவள் தன் தவத்தின் பயனை மைந்தனிடம் காண்கிறாள். ‘நோன்பு வீண்போகவில்லை’ என்னும் சொல்லால் அவளுடைய நீண்ட கால விரதம் உணர்த்தப்படுகிறது. ‘ஆசிரியர்கள் இவ்வாறு சொன்னார்கள்’ என்னும் சொல்லால் ராமன் தனக்கு வந்த ஆணையின் சாஸ்திர அடிப்படையைக் குறிப்பிடுகிறான்: அது தந்தையின் விருப்பம் மட்டுமன்று, வேதம் அறிந்தவர்களின் விதி. ‘மங்கலச் செயல்களைச் செய்விப்பாயாக’ என்பதால் தாயின் உரிமை ஏற்கப்படுகிறது, ஏனெனில் குடும்பத்தின் மங்கலச் சடங்குகளைத் தாயே நடத்துகிறாள். கௌசல்யையின் சொல்லில் ‘உன் பகைவர்கள் அழியட்டும்’ என்னும் ஆசி தனிப்பட நினைவுகூரத்தக்கது, ஏனெனில் கதையின் போக்கு அதையே தலைகீழாக்கும். ‘நான் உன்னைப் பெற்றேன்’ என்னும் சொல்லால் அவள் தன் தாய்மையைப் பெருமையுடன் நினைவுகூர்கிறாள்; ‘இக்ஷ்வாகு அரசத் திருமகள் உன்னை அடையப் போகிறாள்’ என்பதால் அரசத் திருமகளைச் சார்ந்து வருபவளாகவும், மைந்தனை அவள் சாரும் புகலிடமாகவும் வருணிக்கிறாள். மேலும் ‘மகிழ்ச்சிக் கண்ணீரால் தழுதழுத்த குரலில்’ என்னும் சொல்லால் கௌசல்யையின் தொண்டை அடைத்தது என்பது உணர்த்தப்படுகிறது; நெடுநாள் காத்திருந்த பயனைக் கேட்கும்போது பேச்சே தடுமாறுகிறது. இச்சொல்லே இச்சர்க்கத்தின் உணர்ச்சி உச்சம்.
தாயால் இவ்வாறு சொல்லப்பட்ட ராமன், கைகூப்பிப் பணிவுடன் அமர்ந்திருந்த தம்பி லக்ஷ்மணனைப் பார்த்துப் புன்முறுவலுடன் சொன்னான்: ‘லக்ஷ்மணா, என்னுடன் சேர்ந்து நீ இந்தப் பூமியை ஆள்வாயாக. நீ என் இரண்டாவது உள்ளுயிர்; இந்தத் திருமகள் உன்னையே வந்தடைந்துள்ளாள். சுமித்திரையின் மைந்தா, விரும்பிய இன்பங்களையும் அரசின் பயன்களையும் நீ நுகர்வாயாக; உனக்காகவே நான் உயிரையும் அரசையும் விரும்புகிறேன்.’ இவ்வாறு லக்ஷ்மணனிடம் சொல்லிவிட்டு, ராமன் இரு தாய்மார்களையும் வணங்கி, சீதையிடமும் விடைபெற்று, தன் இல்லத்துக்குச் சென்றான். இங்கே ராமனின் புன்முறுவல் தம்பியின் பணிவின் மீதான பாசத்தைக் காட்டுகிறது; ‘இரண்டாவது உள்ளுயிர்’ என்னும் சொல்லால் சகோதரர்கள் இருவரும் வேறல்லர் என்பது காட்டப்படுகிறது. இவ்வாறு இந்தச் சர்க்கம் முடிசூட்டுக்கான எல்லா ஏற்பாடுகளையும் நிறைவுசெய்து முடிவடைகிறது; அடுத்த சர்க்கத்தில் புரோகிதர் வசிஷ்டர் வந்து ராமனையும் சீதையையும் உண்ணா நோன்பு விரதம் ஏற்கச் செய்வார். ‘உனக்காகவே நான் உயிரையும் அரசையும் விரும்புகிறேன்’ என்னும் வாக்கியமே இச்சர்க்கத்தின் நிறைவு; அங்கே அரசின் பயன் தன் இன்பமன்று, தம்பியின் இன்பமே என்னும் ராமனின் பார்வை வெளிப்படுகிறது.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽयोध्याकाण्डे चतुर्थः सर्गः॥ ४॥