சர்க்கம்
சீதை தன்னை அறிமுகம் செய்தலும் ராவணனின் ஆசைகாட்டலும்
சீதையின் கதை, கைகேயியின் இரு வரங்கள், ராமனின் விரதம், ராவணன் தன்னை வெளிப்படுத்தல், சீதையின் கடும் மறுமொழி
கவர்ந்து செல்ல விரும்பிய ராவணன் பரிவ்ராஜக வேடத்தில் இவ்வாறு கேட்டதும், வைதேகி தானே தன்னைப் பற்றிச் சொன்னாள். ஆனால் அதற்கு முன் அவள் ஒரு கணம் சிந்தித்ததும் வர்ணிக்கப்படுகிறது — ‘இவர் ஒரு பிராமணர், அதிதியும் கூட; பதில் சொல்லாவிட்டால் என்னைச் சபித்துவிடுவார்’ என்று ஒரு முகூர்த்த நேரம் எண்ணிய பிறகே அவள் பேசினாள். ஆகவே அவள் பேசியது துணிச்சலால் அல்ல, சாபத்துக்கும் தர்மத்துக்கும் அஞ்சியே; இதனால் கவி அவளுடைய குற்றமின்மையை முன்கூட்டியே நிலைநாட்டுகிறார். ‘நான் மகாத்மாவான மிதிலை அரசன் ஜனகனின் மகள்; என் பெயர் சீதை; உமக்கு நலம் உண்டாகட்டும்; நான் ராமனின் அன்புக்குரிய பட்டத்தரசி’ என்று அவள் தன்னை அறிமுகம் செய்கிறாள். ‘பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் இக்ஷ்வாகுகளின் அரண்மனையில் வாழ்ந்து, மனித இன்பங்களை அனுபவித்து, எல்லா விருப்பங்களும் நிறைவேறியவளாக இருந்தேன்’ என்று தன் முந்தைய இன்பத்தையும் தெரிவிக்கிறாள். இதே கதையே மேலே படிப்படியாக வனவாசம் வரை செல்லும். ‘பன்னிரண்டு ஆண்டுகள்’ என்ற சொல்லையும் நினைவில் கொள்ள வேண்டும் — திறனாய்வுப் பதிப்பில் அங்கே ‘ஓராண்டு’ என்றே உள்ளது; அச்சுப் பதிப்போ பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் என்கிறது, இந்தி உரையும் ‘திருமணத்துக்குப் பிறகு பன்னிரண்டு ஆண்டுகள் வரை’ என்று அதையே பின்பற்றுகிறது. ஆகவே இங்கே அச்சுப் பதிப்பின் பாடமே காக்கப்பட்டுள்ளது.
‘பிறகு பதின்மூன்றாம் ஆண்டில், தலைவரான அரசர் தம் அமைச்சர்களுடன் கூடி ராமனுக்கு முடிசூட்ட ஆலோசித்தார். ராகவனின் அந்த அபிஷேகத்துக்கு ஏற்பாடுகள் நடந்துகொண்டிருந்தபோது, என் மாமியாரான கைகேயி என்பவள் தன் கணவரிடம் வரம் கேட்டாள். என் மாமனாரை அவருடைய புண்ணியத்தின் மேல் ஆணையிட்டுக் கட்டி, சத்தியம் தவறாத அரசர்களில் சிறந்தவரான தன் கணவரிடம் அவள் இரண்டு வரங்கள் கேட்டாள் — என் கணவர் காட்டுக்குச் செல்வதும், பரதனுக்கு முடிசூட்டுவதும். “இன்று நான் உண்ணமாட்டேன், உறங்கமாட்டேன், ஒருபோதும் பருகமாட்டேன்; ராமனுக்கு முடிசூட்டப்பட்டால் அதுவே என் உயிரின் முடிவு” என்று அவள் சொன்னாள். இவ்வாறு பேசிய கைகேயியிடம் என் மாமனாரான அந்த மன்னர் பொருள்நிறைந்த சொற்களால் வேண்டினார்; அவளோ அந்த வேண்டுதலை ஏற்கவில்லை.’ இங்கே சீதை கதையை மிகச் சுருக்கமாகச் சொல்கிறாள் — அயோத்தியா காண்டத்தின் விரிவு முழுவதும் இங்கே ஆறு சுலோகங்களில் அடக்கப்பட்டுள்ளது. தசரதனின் வேண்டுதல், கைகேயியின் மறுப்பு, இருவரின் உறுதி — மூன்றும் ஒவ்வொரு சொல்லாலேயே சுட்டப்படுகின்றன. ‘புண்ணியத்தால் கட்டி’ என்ற இரண்டு சொற்களால் கவி கைகேயியின் உபாயத்தைத் தெளிவாக்குகிறார் — வலிமையால் அல்ல, அரசரின் சொந்தப் புண்ணியத்தின் மேல் ஆணையிட்டே அவள் அவரைக் கட்டினாள். ‘என் மாமியார்’ (ஆர்யா) என்ற மதிப்புச் சொல்லாலேயே சீதை அவளைக் குறிப்பிடுகிறாள்; பழிக்கும் ஒரு சொல்லும் அவள் வாயிலிருந்து வெளிவரவில்லை. இதுவே சீதையின் ஒழுக்கத்துக்கான சோதனை — பகைவன் முன்னிலையிலும் அவள் குலத்தின் பழியைச் சொல்வதில்லை. ‘ராஜா(அ)மந்த்ரயத’ என்ற சொல் அச்சுப் பதிப்பில் அவக்ரஹக் குறியுடன் எழுதப்பட்டுள்ளது; அங்கே ‘ராஜா’ என்பதன் ஆகாரம் ‘அமந்த்ரயத’ என்பதன் அகாரத்துடன் கலந்துவிட்டது, அவக்ரஹக் குறி அந்த அகாரம் மறைந்ததைக் காட்டுகிறது.
‘பெருந்தேஜஸ் உடைய என் கணவருக்கு வயது இருபத்தைந்து; எனக்கோ பிறந்தது முதல் பதினெட்டு ஆண்டுகள் எண்ணப்படுகின்றன. அவர் உலகில் “ராமன்” என்று புகழ்பெற்றவர் — சத்தியவான், ஒழுக்கமுடையவர், தூயவர், அகன்ற கண்களும் நீண்ட கைகளும் உடையவர், எல்லா உயிர்களின் நலனிலும் ஈடுபாடு கொண்டவர். மகாராஜாவான தந்தை தசரதரோ ஆசையால் பீடிக்கப்பட்டு, கைகேயிக்கு விருப்பமானதைச் செய்யும் பொருட்டு அந்த ராமனுக்கு முடிசூட்டவில்லை. அபிஷேகத்துக்காகத் தந்தையிடம் வந்த என் கணவரிடம் கைகேயி விரைவாகச் சொன்னாள்: “ராகவா, உன் தந்தை ஆணையிட்ட என் இந்தச் சொல்லைக் கேள். முள்ளில்லாத இந்த ராஜ்யம் பரதனுக்குக் கொடுக்கப்பட வேண்டும்; நீயோ ஒன்பதும் ஐந்தும் ஆண்டுகள் காட்டில் வாழ வேண்டும். காகுத்ஸ்தா, புறப்படு; தந்தையைப் பொய்யிலிருந்து விடுவி.” எங்கிருந்தும் அச்சமில்லாத ராமன் அந்தக் கைகேயியிடம் “அப்படியே” என்றார்; அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு, உறுதியான விரதம் உடைய என் கணவர் அவள் சொன்னபடியே செய்தார். “கொடுக்க வேண்டும், பெறக்கூடாது; உண்மை பேச வேண்டும், பொய் கூடாது” — இதுவே அவருடைய விரதம்.’ இங்கே சீதை கணவரின் குணங்களைப் புகழ்வதற்காகச் சொல்லவில்லை; அவர் முடிசூட்டத் தகுதியானவர் என்பதையே நிறுவுகிறாள்; அதனால் கைகேயியின் செயல் மேலும் பழிக்கத்தக்கதாகிறது. ‘வயதில் இருபத்தைந்து’, ‘பதினெட்டு ஆண்டுகள்’ என்ற இரண்டு சொற்றொடர்களும் வல்கேட் பாடத்துக்கே உரியவை; திறனாய்வுப் பதிப்பில் இரண்டாவது இல்லை. இவற்றால் ராம சீதையரின் வயது தெளிவாகக் கணக்கிடப்படுகிறது — இது வேறு எங்கும் அரிதாகவே கிடைக்கிறது. ‘கொடுக்க வேண்டும், பெறக்கூடாது’ என்ற அரைச் சுலோகமோ ராமனின் முழு வாழ்க்கை நெறியையும் ஒரே வரியில் அடக்குகிறது. ‘ஒன்பதும் ஐந்தும் ஆண்டுகள்’ என்ற கணக்கும் கவனிக்கத்தக்கது — பதினான்கு ஆண்டுகள் என்று நேரடியாகச் சொல்லாமல் பிரித்துக் கணக்கிடப்படுகிறது; இதுவே அக்காலத்து நடை. ‘தந்தையைப் பொய்யிலிருந்து விடுவி’ என்ற கைகேயியின் சொல்லில் தர்மத்தின் போர்வை உள்ளது — நாடுகடத்தலும் தந்தையின் சத்தியத்தைக் காப்பது என்ற பெயரால் சொல்லப்படுகிறது.
‘பிராமணரே, இதுவே ராமன் கொண்டிருக்கும் ஒப்பற்ற விரதம். அவருக்கு மாற்றாந்தாயின் மகனான லக்ஷ்மணன் என்ற தம்பி உண்டு — வீரன், மனிதருள் புலி, போரில் பகைவரைக் கொல்பவன், ராமனுக்குத் துணையானவன். பிரம்மசாரியாக, உறுதியான விரதத்துடன், கையில் வில்லேந்தி, அந்தத் தம்பியே என்னுடன் காட்டுக்குப் புறப்பட்ட அவரைப் பின்தொடர்ந்தான். ஜடை தரித்து, தவசி வடிவில், தம்பியுடன் அவர் என்னோடு தண்டகாரண்யத்தில் புகுந்தார் — என்றும் தர்மத்தில் நிலைத்தவர், உறுதியான விரதம் உடையவர். கைகேயியின் பொருட்டு நாங்கள் மூவரும் ராஜ்யத்திலிருந்து நழுவி, இருபிறப்பாளரில் சிறந்தவரே, எங்கள் சொந்த வலிமையாலேயே இந்த அடர்ந்த காட்டில் திரிகிறோம். ஒரு முகூர்த்தம் இளைப்பாறுங்கள்; நீங்கள் இங்கே தங்கலாம். என் கணவர் ஏராளமான காட்டுக் கனிகளையும் கிழங்குகளையும் எடுத்துக்கொண்டு, ருரு மான்களையும் உடும்புகளையும் காட்டுப் பன்றிகளையும் கொன்று நிறைய இறைச்சியுடன் விரைவில் வருவார்.’ இறுதியில் அவள் திருப்பிக் கேட்கிறாள்: ‘அப்படிப்பட்ட நீங்கள் உங்கள் பெயர், கோத்திரம், குலம் ஆகியவற்றை உள்ளபடியே சொல்லுங்கள்; இருபிறப்பாளரே, தனியாக நீங்கள் தண்டகாரண்யத்தில் ஏன் திரிகிறீர்கள்?’ அதிதி உபசாரத்துக்குப் பிறகு அறிமுகக் கேள்வி — இதுவே நன்னடத்தை; ஆனால் அதே கேள்வி ராவணனுக்குத் தன்னை வெளிப்படுத்தும் வாய்ப்பைத் தருகிறது. ‘ஓஜஸா’ (சொந்த வலிமையால்) என்ற ஒரே சொல்லால் அவள் மூவரின் நிலையையும் சொல்கிறாள் — படையாலும் அல்ல, கருவூலத்தாலும் அல்ல, தங்கள் சொந்த பலத்தால் மட்டுமே அவர்கள் காட்டில் திரிகின்றனர். ‘ஒரு முகூர்த்தம் இளைப்பாறுங்கள்’ என்ற விருந்தோம்பல் சொல் அவளுடைய பண்பாட்டுக்கு மிகச் சிறந்த சான்று — அறிமுகமில்லாதவரையும் அவள் ஓய்வெடுக்க அழைக்கிறாள். ‘ருரு மான்கள், உடும்புகள், பன்றிகள்’ என்ற இறைச்சிக் குறிப்போ தவசிகளுக்கும் அக்காலத்தில் காட்டு உணவு எப்படி இருந்தது என்பதைக் காட்டுகிறது. ‘உள்ளபடியே’ என்ற சொல்லால் அவள் உண்மையையே எதிர்பார்க்கிறாள்; ராவணனும் இனி உண்மையையே சொல்வான் — பெயர், வலிமை, குலம்; ஆனால் அந்த உண்மையே அவளுக்கு அச்சம் தருவதாக அமையும். இவ்வாறு நல்லதொரு கேள்வி தீய பதிலை ஈர்க்கிறது. லக்ஷ்மணனுக்குத் தரப்பட்ட ‘பிரம்மசாரி’ என்ற அடைமொழியோ வனவாசத்தின் விரதத்தையே சுட்டுகிறது — மனைவியை விட்டுவிட்டு அவன் அண்ணனின் சேவையிலேயே நிலைத்திருக்கிறான்.
ராமனின் மனைவியான சீதை இவ்வாறு பேசியதும், பெருவலிமையுடைய ராக்ஷச அதிபதி ராவணன் கடுமையாகப் பதில் சொன்னான்: ‘தேவர், அசுரர், மனிதர் உட்பட எல்லா உலகங்களையும் எவன் நடுங்கச் செய்தானோ, சீதையே, அந்த ராவணன் நானே — ராக்ஷசக் கூட்டங்களின் தலைவன். பொன்னிற ஒளியுடன் பட்டாடை உடுத்திய உன்னைக் கண்டதும், குற்றமற்றவளே, என் சொந்த மனைவியரிடம் எனக்கு இன்பம் தோன்றவில்லை. இங்குமங்குமிருந்து கொண்டுவரப்பட்ட பல உயர்ந்த பெண்கள் அனைவருக்கும் மேலான என் பட்டத்தரசியாக நீ ஆவாயாக; உனக்கு நலம் உண்டாகட்டும். கடலின் நடுவே இலங்கை என்ற என் பெருநகரம் உள்ளது — கடலால் சூழப்பட்டு, மலையுச்சியில் அமைந்தது. அங்கே, சீதையே, நீ என்னுடன் வனங்களில் உலவுவாய்; அழகியே, இந்த வனவாசத்தை நீ இனி விரும்பமாட்டாய். நீ என் மனைவியானால், எல்லா அணிகலன்களும் பூண்ட ஐந்தாயிரம் பணிப்பெண்கள் உனக்குப் பணிவிடை செய்வார்கள்.’ இவ்வாறு அவன் வரிசையாக அச்சம், புகழ்ச்சி, பதவி, நகரம், பரிவாரம் ஆகியவற்றைக் காட்டுகிறான் — ஒரே பேச்சில் பல ஆசைகாட்டல்கள். அவன் பேச்சின் தொடக்கமே அச்சமூட்டுவது — ‘எவனால் உலகங்கள் நடுங்கின’ என்று; பெயரைச் சொல்லும் முன்பே அவன் தன் ஆற்றலை நிலைநாட்டுகிறான். பிறகு ‘என் சொந்த மனைவியரிடம் இன்பம் தோன்றவில்லை’ என்று சொல்லி அவன் தன் அந்தப்புரத்தையே பழிக்கிறான்; அதனால் தன் சபலத்தையும் வெளிப்படுத்துகிறான். ‘பட்டத்தரசியாக ஆவாய்’ என்ற சொல்லால் அவன் அவளை மனைவிப் பதவியைக் காட்டியே மயக்க முயல்கிறான், அடிமைத்தனத்தால் அல்ல — இதுவே அவன் செருக்கின் அடையாளம். இறுதியில் இலங்கையின் வர்ணனை, கடலாகிய அகழி, மலையுச்சி, ஐந்தாயிரம் பணிப்பெண்கள் — எல்லாமே செல்வச் செழிப்பின் காட்சிதான். ‘சீதையே’ என்று பெயர் சொல்லி அழைப்பதும் குறிப்புடையது — அவளே முன்பு தன் பெயரைச் சொன்னாள்; அதுவே இப்போது அவன் கையில் கருவியாகிவிட்டது. ‘கடுமையான பதில்’ என்ற கவியின் சொல்லால், சீதை பேசி முடிக்கும் வரை மட்டுமே அவனிடம் பணிவு இருந்தது என்பது தெரிகிறது; அறிமுகம் கிடைத்ததும் வேடமே கைவிடப்பட்டதுபோல் ஆயிற்று.
ராவணன் இவ்வாறு சொன்னதும், ஜனகனின் மகளான குற்றமற்ற அங்கங்களை உடையவள் சினம் கொண்டு, அந்த ராக்ஷசனைப் பொருட்படுத்தாமல் பதில் சொன்னாள். அவளுடைய பதில் நான்கு சுலோகங்களில் அமைந்துள்ளது; ஒவ்வொன்றும் ‘நான் ராமனையே பின்பற்றுபவள்’ என்ற ஒரே சொற்றொடரில் முடிகிறது — இந்த மீள்வருகையே அவளுடைய நிலைப்பாட்டின் வடிவம். ‘பெருமலைபோல் அசைக்க முடியாதவர், மகேந்திரனுக்கு நிகரானவர், பெருங்கடல்போல் கலக்க முடியாதவர் — அந்தக் கணவரை, நான் ராமனையே பின்பற்றுபவள். எல்லா நல்லிலக்கணங்களும் நிறைந்தவர், ஆலமரம்போல் பரந்து சீராக அமைந்தவர், சத்தியம் தவறாதவர், பெரும்பேறு உடையவர் — நான் ராமனையே பின்பற்றுபவள். நீண்ட கைகளும் அகன்ற மார்பும் உடையவர், சிங்கம்போல் கம்பீரமாக நடப்பவர், மனிதருள் சிங்கம், சிங்கத்துக்கு ஒப்பானவர் — நான் ராமனையே பின்பற்றுபவள். முழுநிலவு போன்ற முகம் உடையவர், அரசரின் அன்பு மகன், புலன்களை வென்றவர், பரந்த புகழ் உடையவர், நீண்ட கைகளை உடையவர் — நான் ராமனையே பின்பற்றுபவள்.’ பிறகு அவள் ராவணனையே உவமையால் பழிக்கிறாள்: ‘நீயோ ஒரு நரியாக இருந்துகொண்டு, அடைய முடியாத பெண் சிங்கமான என்னை இங்கே விரும்புகிறாய். சூரியனின் ஒளியைப் போல, நான் உன்னால் தொடப்பட முடியாதவள்.’ மலை, கடல், சிங்கம், சந்திரன் — எல்லா உவமைகளும் பெருமைக்கு உரியவை; நரி ஒன்றே இழிவுக்கு உரியது. ‘குற்றமற்ற அங்கங்களை உடையவள்’ என்ற அடைமொழியைக் கவி அவளுடைய பதிலுக்கு முன்பே சேர்க்கிறார் — பழிக்கப்பட முடியாதவளே பழிக்கிறாள். ‘பொருட்படுத்தாமல்’ என்ற சொல்லால், அவள் அவனிடம் பேசவில்லை, தன் நிலைப்பாட்டையே உரக்க அறிவிக்கிறாள் என்பது தெரிகிறது; அங்கே ராவணன் வெறும் கேட்பவன், விளிக்கப்படுபவன் அல்லன். நான்கு சுலோகங்களிலும் ராமனின் வர்ணனை படிப்படியானது — முதலில் உறுதி, இரண்டாவதில் நல்லிலக்கணங்கள், மூன்றாவதில் வீரம், நான்காவதில் அழகும் புகழும்; இவ்வாறு அவள் அவரை முழுமையானவராகக் காட்டுகிறாள். ‘சூரியனின் ஒளியைப் போல’ என்ற உவமையால் அவள் தன்னை ஒளி வடிவாகச் சொல்கிறாள் — ஒளியைக் காணலாம், பிடிக்க முடியாது; அவளும் அப்படியே.
‘ராக்ஷசா, ராகவனின் அன்பு மனைவியை விரும்பும் நீ, அற்ப பாக்கியம் உடையவனே, நிச்சயமாகப் பல பொன் மரங்களைக் காண்கிறாய்’ — சாவின் அருகில் இருப்பவனுக்குப் பொன் மரங்கள் தெரியும் என்ற உலக நம்பிக்கையைச் சார்ந்து அவள் அவனுடைய அழிவைச் சுட்டுகிறாள். பிறகு அவள் சாத்தியமற்ற செயல்களின் வரிசையையே முன்வைக்கிறாள்: ‘பசித்திருக்கும், மான்களின் பகைவனான, வேகம் மிக்க சிங்கத்தின் வாயிலிருந்தும் நச்சுப் பாம்பின் வாயிலிருந்தும் பல்லைப் பிடுங்க விரும்புகிறாய்; மலைகளில் சிறந்த மந்தரத்தைக் கையால் தூக்கிச் செல்ல விரும்புகிறாய்; காலகூட விஷத்தைக் குடித்துவிட்டு நலமாகச் செல்ல விரும்புகிறாய்; ஊசியால் கண்ணைத் துடைப்பவனும் நாக்கால் கத்தியை நக்குபவனுமான நீ ராகவனின் அன்பு மனைவியை அடைய விரும்புகிறாய்; கழுத்தில் கல்லைக் கட்டிக்கொண்டு கடலைக் கடக்க விரும்புகிறாய்; சூரியனையும் சந்திரனையும் இரு கைகளாலும் பறிக்க விரும்புகிறாய்; கொழுந்துவிட்டு எரியும் நெருப்பைக் கண்டு அதைத் துணியில் அள்ளிக்கொள்ள விரும்புகிறாய்; இரும்பு முனையுடைய சூலங்களின் நுனிகளின் மேல் நடக்க விரும்புகிறாய்.’ ஏழெட்டுச் சாத்தியமற்ற செயல்கள் ‘விரும்புகிறாய்’ என்ற ஒரே வினைச்சொல்லால் கட்டப்பட்டுள்ளன; மீண்டும் மீண்டும் சொல்வதே இங்கு அணி. இந்த உவமைகளில் மூன்று வகைகள் உள்ளன — சாவின் வாயிலிருந்து எதையாவது பறிப்பது (சிங்கம், பாம்பு), தூக்க முடியாத பாரத்தைத் தூக்குவது (மந்தரம், சூரிய சந்திரர்), தனக்குத் தானே தீங்கிழைப்பது (ஊசி, கத்தி, நெருப்பு, சூலம்). அவற்றுள் கடைசி வகையே முதன்மையானது — ராவணனின் செயல் சாத்தியமற்றது மட்டுமல்ல, தற்கொலைக்கு ஒப்பானதும் கூட என்பதே சீதையின் கருத்து. ‘விரும்புகிறாய்’ என்ற சொல் ஒன்பது முறை மீண்டும் வருவது கேட்பவரின் காதில் அடிவிழுவதுபோல் இருக்கிறது; சீதையின் சினம் இங்கே சந்தத்திலேயே கேட்கிறது. கவி அவள் வாயில் ஒரு சாபச் சொல்லையும் வைக்கவில்லை — உவமைகளால் மட்டுமே அவள் அவனுடைய மூடத்தனத்தைக் காட்டுகிறாள்; அதனால் அவளுடைய ஒழுக்கம் தூய்மையாகவே நிற்கிறது. ‘பொன் மரங்களைக் காண்கிறாய்’ என்பதோ சாவைச் சுட்டும் சகுனம்; வால்மீகி இதை வேறு இடங்களிலும் பயன்படுத்துகிறார்.
பிறகு அவள் வம்சஸ்த சந்தத்தில் அமைந்த மூன்று சுலோகங்களால் வேறுபாட்டையே எண்ணிக் காட்டுகிறாள்: ‘காட்டில் சிங்கத்துக்கும் நரிக்கும், சிற்றோடைக்கும் கடலுக்கும், உயர்ந்த மதுவுக்கும் புளித்த கஞ்சிக்கும் இடையே எந்த வேறுபாடோ; பொன்னுக்கும் ஈயத்துக்கும் இரும்புக்கும், சந்தனக் குழம்புக்கும் சேற்றுக்கும், யானைக்கும் பூனைக்கும் இடையே எந்த வேறுபாடோ; காக்கைக்கும் கருடனுக்கும், நீர்க்காக்கைக்கும் மயிலுக்கும், அன்னத்துக்கும் கழுகுக்கும் இடையே எந்த வேறுபாடோ — அதே வேறுபாடுதான் தசரத மைந்தனுக்கும் உனக்கும்.’ ஒன்பது இணைகள், ஒரே முடிவு; ஒவ்வொரு சுலோகமும் ‘அதே வேறுபாடுதான் தசரத மைந்தனுக்கும் உனக்கும்’ என்ற ஒரே அடியில் முடிகிறது. பிறகு அவள் இறுதியாகச் சொல்கிறாள்: ‘ஆயிரம் கண்களை உடைய இந்திரனுக்கு நிகரான ஆற்றலுடைய, வில்லும் அம்பும் கையில் ஏந்திய ராமன் இருக்கும்போது, நீ என்னைக் கவர்ந்தாலும், ஈ விழுங்கிய நெய்போல் நான் உன்னிடம் செரிக்கமாட்டேன்.’ இவ்வாறு களங்கமற்ற உள்ளம் உடைய அவள் அந்தக் கொடிய இரவுலாவியிடம் இந்தக் கடுஞ்சொற்களைச் சொல்லிவிட்டு, உடல் நடுக்கத்தால் வேதனைப்பட்டாள் — காற்றால் அசைக்கப்பட்ட மெல்லிய வாழைமரம்போல. நடுங்கும் அவளைக் கண்டு, மரணத்துக்கு நிகரான ஆற்றல் உடைய ராவணன் அவளை அச்சுறுத்தும் நோக்கத்துடனேயே தன் குலம், வலிமை, பெயர், செயல்கள் ஆகியவற்றை எடுத்துரைத்தான் — இது அடுத்த சர்க்கத்துக்கான முன்னுரை. ‘செரிக்கமாட்டேன்’ என்ற சொல்லில் ஒரு மறைபொருள் உண்டு — ஈ நெய்யை விழுங்குகிறது, ஆனால் அதுவே அதன் சாவாகிறது; அதுபோல ராவணன் என்னைக் கவரலாம், ஆனால் அதனால் அவனே அழிவான் என்பது. கடைசிச் சுலோகத்தில் கவி அவள் உடலின் நடுக்கத்தை வர்ணிக்கிறார், அச்சத்தை அல்ல — சினத்தாலும் துயரத்தாலும் மெல்லிய வாழைபோல் அவள் நடுங்குகிறாள்; அவள் சொல்லோ அசையாமலேயே இருந்தது. சர்க்கத்தின் இறுதியில் இந்த மூன்று சுலோகங்களும் சந்த மாற்றத்தால் நடையை ஆழமாக்குகின்றன; அனுஷ்டுப்பை விட்டு வம்சஸ்தத்தை மேற்கொண்டு கவி சீதையின் சொல்லை உச்சத்துக்குக் கொண்டுசெல்கிறார். ஒன்பது இணைகளில் இரண்டு விலங்கு இணைகள், நான்கு நீர், பானம், உலோகம், சேறு பற்றியவை, மூன்று பறவை இணைகள் — கடைசிச் சுலோகம் முழுவதும் பறவைகளைப் பற்றியது.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः॥ ४७॥