சர்க்கம்
அகம்பனனின் சொல்லால் ராவணன் மாரீசனிடம் செல்லுதலும் திரும்புதலும்
அகம்பனன் ஜனஸ்தானத்தின் அழிவைத் தெரிவித்தல், ராமனின் வீரத்தை வர்ணித்தல், சீதையைக் கவர ஆலோசனை, ராவணன் மாரீசனிடம் செல்லுதல், மாரீசன் தடுத்தல், இலங்கைக்குத் திரும்புதல்
முந்தைய சர்க்கத்தில் கரன் கொல்லப்பட்டான்; தேவர்களும் ராமனைப் புகழ்ந்தனர். இந்தச் சர்க்கத்தில் கதை ஜனஸ்தானத்திலிருந்து தாவி இலங்கைக்குச் செல்கிறது. அகம்பனன் என்ற ராக்ஷசன் விரைந்து ஜனஸ்தானத்திலிருந்து புறப்பட்டு, வேகமாக இலங்கைக்குள் நுழைந்து ராவணனிடம் சொன்னான்: ‘அரசே, ஜனஸ்தானத்தில் இருந்த ராக்ஷசர்கள் பலர் கொல்லப்பட்டனர்; கரனும் போரில் வீழ்த்தப்பட்டான்; நான் எப்படியோ தப்பி வந்தேன்.’ ‘எப்படியோ’ என்ற ஒரே சொல்லால் அவன் தான் ஓடி வந்ததை ஒப்புக்கொள்கிறான்; போரின் கொடுமையையும் குறிப்பிடுகிறான். இவ்வாறு சொல்லப்பட்ட பத்துத் தலையனான ராவணன் கோபத்தால் கண்கள் சிவந்து, தன் ஒளியால் எரித்துவிடுபவன்போல அகம்பனனிடம் சொன்னான்: ‘என் அச்சமூட்டும் ஜனஸ்தானத்தை அழித்தவன் யார்? அவன் ஏற்கெனவே உயிரிழந்தவனே; எல்லா உலகங்களிலும் அவனுக்குப் புகலிடம் கிடைக்குமா?’ அதாவது — அதைச் செய்தவன் உயிரோடிருந்தாலும் இறந்தவனே; அவனுக்கு எங்கும் அடைக்கலம் கிடைக்காது. இவ்வாறு சர்க்கத்தின் தொடக்கத்திலேயே ராவணனின் இயல்பு காட்டப்படுகிறது — முதலில் கோபம், பின் கேள்வி, அதன்பின் தற்புகழ்ச்சி. கவனிக்க வேண்டியது — இந்தச் சர்க்கம் போரைப் பற்றியதன்று; செய்தியையும் ஆலோசனையையும் பற்றியது; ஆகவே இங்குச் செயலைவிடச் சொல்லே முதன்மை பெறுகிறது.
ராவணன் தன்னை யாரும் வெல்ல முடியாது என்று வர்ணிக்கிறான்: ‘எனக்குத் தீங்கு செய்துவிட்டு இந்திரனாலும் சுகம் பெற முடியாது; வைஸ்ரவணனான குபேரனாலும் முடியாது, யமனாலும் முடியாது, விஷ்ணுவாலும் முடியாது.’ இந்திரன், குபேரன், யமன், விஷ்ணு — நான்கு பெரியவர்களைப் பெயர் சொல்லிக் குறிப்பிட்டு, அவர்களில் யாராலும் தன்னை அசைக்க முடியாது என்பதே அவனது செருக்கு. அதற்கும் மேலாக — ‘நான் காலனுக்கும் காலன்; நெருப்பையும் எரிப்பேன்; மரணத்தையும் சாகடிக்க வல்லேன்; காற்றின் வேகத்தையும் பலத்தால் தடுக்க முடியும்; கோபம் கொண்டால் என் ஒளியால் சூரியனையும் நெருப்பையும் எரித்துவிடுவேன்.’ இந்தச் சொற்கள் உண்மையில் மிகைப்படுத்தல்களே; ஆனால் அவற்றின் நோக்கம் வேறு — இவ்வளவு முழங்குபவன் உண்மையில் செய்தியைக் கேட்கவே அஞ்சுகிறான். அவ்வாறு கோபம் கொண்ட ராவணனைக் கண்டு அகம்பனன் கைகூப்பி, அச்சத்தால் தடுமாறும் குரலில் அபயம் வேண்டினான். ராக்ஷசர்களில் சிறந்த ராவணன் அவனுக்கு அபயம் அளித்தான்; அதன்பிறகே அவன் நம்பிக்கை பெற்றுத் தடுமாற்றமின்றிப் பேசினான். ‘தடுமாறும் குரல்’, ‘தடுமாற்றமின்றி’ என்ற இரு சொற்களின் முரணால் கவி காட்டுகிறார் — அபயம் அளிப்பதே உண்மை பேசுவதற்கான வாயில். தூதன் அஞ்சும் வரை உண்மை சொல்வதில்லை; ராஜநீதியின் இந்த நிலையான பாடம் இங்குக் கதையின் உடலிலேயே பொதிந்துள்ளது.
அகம்பனன் முதலில் ராமனை அறிமுகப்படுத்துகிறான்: ‘தசரதனின் மகன், இளைஞன், சிங்கம்போன்ற உடற்கட்டு உடையவன்; ராமன் என்ற பெயருடையவன்; அகன்ற தோள்களும் உருண்டு நீண்ட பெருங்கைகளும் உடையவன்; கருநிறத்தவன், பெரும்புகழ் பெற்றவன், அழகன், இணையற்ற வலிமையும் வீரமும் உடையவன்; அவனே ஜனஸ்தானத்தில் தூஷணனுடன் கரனைக் கொன்றான்.’ உடல் வர்ணனையே இங்கு முதல் சான்று — ஏனெனில் ராவணன் பகைவனின் உருவத்தையே முதலில் அறிய விரும்புகிறான். அதைக் கேட்டு ராக்ஷசர் தலைவனான ராவணன் நாகராஜனைப்போல் பெருமூச்சுவிட்டுக் கேட்கிறான்: ‘அந்த ராமன் தேவேந்திரனுடனும் எல்லாத் தேவர்களுடனும் சேர்ந்து ஜனஸ்தானத்துக்கு வந்தானா? சொல், அகம்பனா.’ தேவர்களின் உதவியின்றி ஒரு மனிதனால் அதைச் செய்ய முடியாது என்பது அவன் எண்ணம். அகம்பனனோ அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு, மகாத்மாவான ராமனின் வலிமையையும் வீரத்தையும் மீண்டும் எடுத்துரைக்கிறான்: ‘ராமன் என்பவன் பேரொளி மிக்கவன், வில்லாளிகள் அனைவரிலும் சிறந்தவன், தெய்வீக அஸ்திரங்களின் ஆற்றல் நிறைந்தவன், போரில் மேலான தர்மத்தை அடைந்தவன். அவனுக்கு ஏற்ற, வலிமைமிக்க, சிவந்த கண்களும் துந்துபிபோன்ற குரலும் முழுநிலவுபோன்ற முகமும் உடைய இளைய சகோதரன் லக்ஷ்மணன். நெருப்புடன் காற்று சேர்வதுபோல அவனுடன் சேர்ந்த அழகிய அரசர்களில் சிறந்தவன் — அவனாலேயே ஜனஸ்தானம் வீழ்த்தப்பட்டது.’ நெருப்பு, காற்று என்ற உவமை பொருத்தமானது — இரண்டும் சேரும்போதுதான் எரிவு தாங்க முடியாததாகிறது. இங்கே அகம்பனன் லக்ஷ்மணனையும் தனியாக வர்ணிக்கிறான்; ஏனெனில் ராவணன் இரு சகோதரர்களின் வலிமையையும் அறிய வேண்டும்; ஒருவனை மட்டுமே கணக்கிடுவது தவறுக்கு வழிவகுக்கும்.
அகம்பனன் ராவணனின் ஐயத்தை நீக்குகிறான்: ‘அங்கே மகாத்மாக்களான தேவர்கள் இல்லை; இதில் ஆராய வேண்டியதில்லை.’ அது ஒரே ஒரு மனிதனின் செயல் என்று அவன் உறுதியாகச் சொல்கிறான். பிறகு ஒரு காட்சி — ‘ராமன் எய்த, பொன்னிறச் சிறகுகள் கொண்ட பறக்கும் அம்புகள் ஐந்து தலை நாகங்களாகி ராக்ஷசர்களை விழுங்கின.’ அம்புகள் நாகங்களாவதும், அந்த நாகங்கள் ஐந்து தலையுடையவையாவதும் — இது இரட்டை உருவகம். ‘அச்சத்தால் மெலிந்த ராக்ஷசர்கள் எந்தெந்த வழியில் ஓடினாலும், அந்தந்த வழியில் தமக்கு முன்னே நிற்கும் ராமனையே கண்டனர்.’ இந்தச் சித்திரம் அச்சத்தின் இயல்பையே வெளிப்படுத்துகிறது — தப்பியோடும் ஒவ்வொரு வழியும் பகைவனாலேயே அடைக்கப்பட்டுள்ளது. ‘பாவமற்றவனே, இவ்வாறு ஒருவனாலேயே உன் ஜனஸ்தானம் அழிக்கப்பட்டது.’ அதைக் கேட்ட ராவணன் சற்றும் தாமதிக்காமல் சொல்கிறான்: ‘லக்ஷ்மணனுடன் ராமனைக் கொல்ல ஜனஸ்தானத்துக்குச் செல்வேன்.’ ஆனால் அகம்பனன் அவனைத் தடுக்கிறான்: ‘அரசே, ராமனின் வலிமையையும் ஆண்மையையும் உள்ளபடி கேள்.’ ஆலோசனை இன்னும் சொல்லப்படவில்லை; முதலில் உண்மையைத் தெரிவிக்க வேண்டும் என்பதே அவன் நெறி. அகம்பனனின் சொல்லில் அச்சமும் உண்டு, நலம் நாடும் உள்ளமும் உண்டு — அவன் தலைவனை மகிழ்விக்க முயலவில்லை; உள்ளதையே சொல்கிறான்.
அகம்பனன் இப்போது மிகைப்படுத்தல்களாலேயே ராமனின் ஆற்றலை வர்ணிக்கிறான்; ஏனெனில் சாதாரணச் சொற்களால் ராவணன் புரிந்துகொள்ள மாட்டான். ‘கோபம் கொண்ட பெரும்புகழ் ராமனை வீரத்தால் வெல்ல முடியாது; அவன் தன் அம்புகளால் நிறைந்தோடும் நதியின் வேகத்தையும் திருப்பிவிடுவான்; நட்சத்திரங்களுடனும் கோள்களுடனும் விண்மீன்களுடனும் கூடிய வானத்தையும் வீழ்த்துவான்; மூழ்கும் பூமியையும் அந்த அழகன் தூக்கி நிறுத்துவான்; கடலின் கரையை உடைத்து உலகங்களை வெள்ளத்தில் மூழ்கடிப்பான்; கடலின் வேகத்தையோ காற்றையோ அம்புகளால் சிதறடிப்பான்; வீரத்தால் உலகங்களை அழித்து மீண்டும் உயிர்களைப் படைக்கவும் அந்த ஆடவரில் சிறந்தவன் வல்லவன்.’ நதி, வானம், பூமி, கடல், காற்று, எல்லா உலகங்களும் — வரிசையாக விரிவு பெருகுகிறது; இறுதியில் அழித்தலும் படைத்தலும் இரண்டும் அவன்மீதே ஏற்றப்படுகின்றன. பிறகு முடிவுரை — ‘பத்துத் தலையனே, பாவிகளால் சுவர்க்கத்தை அடைய முடியாததுபோல, ராமனை நீயும் போரில் வெல்ல முடியாது, ராக்ஷச உலகம் முழுவதாலும் முடியாது. தேவர்களும் அசுரர்களும் அனைவரும் சேர்ந்தாலும் அவனைக் கொல்ல முடியும் என்று நான் நினைக்கவில்லை.’ இவ்வளவு சொன்னபின் அவன் எதிர்ப்பிலிருந்து உபாயத்தை நோக்கித் திரும்புகிறான்: ‘ஆனால் அவனைக் கொல்ல ஓர் உபாயம் உண்டு; அதை ஒருமுகப்பட்ட மனத்துடன் கேள்.’ இந்தச் சுலோகங்களில் கவனிக்க வேண்டியது — அகம்பனன் ராமனின் ஆயுதத் திறமையை வர்ணிக்கவில்லை; இயற்கையின்மீது அவனுக்குள்ள ஆட்சியையே வர்ணிக்கிறான்; இதனால் அவன் ராவணனின் சொந்த முழக்கத்தையே எதிரொலிக்கச் செய்கிறான்.
அகம்பனன் உபாயத்தைச் சொல்கிறான்; அது சீதையைப் பற்றியது. ‘அவன் மனைவி உலகில் சிறந்தவள், சீதை என்ற பெயருடையவள்; அழகிய இடையுடையவள், இளமை நிறைந்தவள், சீராக அமைந்த அங்கங்கள் உடையவள், ரத்தினங்களால் அணிசெய்யப்பட்டவள், பெண்களில் ஒரு ரத்தினம். தேவப் பெண்ணோ, கந்தர்வப் பெண்ணோ, அப்ஸரஸோ, நாகப் பெண்ணோ அவளுக்கு இணையான மங்கை இல்லை; மனிதப் பெண் எப்படி இணையாவாள்?’ உவமைகளை ஒவ்வொன்றாக மறுப்பதே இங்கு வர்ணனையின் முறை — எந்த உவமை சாத்தியமோ அவை அனைத்தும் தள்ளப்படுகின்றன. பிறகு நேரடி ஆலோசனை — ‘பெருங்காட்டில் அவனை வஞ்சித்து நீ அவன் மனைவியைக் கவர்ந்து செல்; சீதையைப் பிரிந்த ராமன் உயிரோடிருக்க மாட்டான்.’ அதாவது — ஆயுதத்தால் கொல்ல முடியாதவனைப் பிரிவாலேயே கொல்ல வேண்டும். ராக்ஷசர் தலைவனான ராவணனுக்கு அந்தச் சொல் பிடித்தது; பெருங்கைகளையுடைய அவன் சற்று யோசித்து அகம்பனனிடம் பேசினான். ‘யோசித்து’ என்ற சொல் இங்கு முக்கியமானது — முடிவு கணநேர உணர்ச்சியால் எடுக்கப்படவில்லை, ஆராய்ந்தே எடுக்கப்பட்டது; ஆகவே அதன் பொறுப்பும் முழுமையாக அவனுடையதே. இந்த வாக்கியமே முழு ராமாயணத்தின் கதைவித்து — இங்கே வெறும் ஆலோசனையாக இருப்பது பின்னர் முழு அழிவுக்கும் வேராகப் போகிறது.
ராவணன் சொல்கிறான்: ‘நல்லது; நாளை அதிகாலையில் தேரோட்டியுடன் நான் தனியாகவே செல்வேன்; மகிழ்ச்சியுடன் வைதேகியை இந்த மாநகருக்குக் கொண்டு வருவேன்.’ ‘தனியாக’ என்ற சொல்லே அவன் செயலின் இயல்பை வெளிப்படுத்துகிறது — படையால் சாதிக்க முடியாததை மறைவாகவே சாதிக்க வேண்டும். அப்போது இவ்வாறு சொல்லிவிட்டு, கழுதைகள் பூட்டிய, சூரியனைப்போல் ஒளிரும் தேரில் எல்லாத் திசைகளையும் ஒளிரச் செய்தபடி அவன் புறப்பட்டான். நட்சத்திர வழியில் செல்லும் ராக்ஷச அரசனின் அந்தப் பெரிய தேர், மேகங்களுக்கிடையே அலைந்து செல்லும் சந்திரனைப்போல் விளங்கியது — மேகங்களுக்கு நடுவே தோன்றும் சந்திரனின் அழகுபோல் அதன் அழகு, இனியதாயினும் கணநேரமே நிலைப்பது. தொலைவிலிருந்த ஆசிரமத்தை அடைந்து அவன் தாடகையின் மகனான மாரீசனை அணுகினான்; மாரீசனும் மனிதர்களுக்குக் கிடைக்காத உண்பனவும் உணவுகளும் கொண்டு அந்த அரசனை உபசரித்தான். தானே ஆசனமும் நீரும் அளித்து அவனைப் பூஜித்தபின், மாரீசன் பொருள் நிறைந்த சொற்களால் சொன்னான்: ‘ராக்ஷசர் தலைவனே, உலகங்கள் நலமாக உள்ளனவா? நீ இவ்வளவு விரைவாக வந்திருப்பதால் நான் ஐயுறுகிறேன்; காரணம் அறியேன்.’ ‘பொருள் நிறைந்த சொல்’ என்பதால் கவி குறிப்பிடுகிறார் — மாரீசனின் பேச்சு வெறும் சம்பிரதாயமன்று, சாரம் நிறைந்தது; அவன் ராமனின் வலிமையை முன்னரே அறிந்திருந்தான். பால காண்டத்தில் விசுவாமித்திரரின் யாகத்தின்போது ராமன் அவனை ஓர் அம்பால் கடலுக்கு அப்பால் வீசியெறிந்தான்; அந்த நினைவே இந்தச் சர்க்கத்தில் அவன் சொல்லும் அனைத்துக்கும் வேர்.
மாரீசனால் இவ்வாறு சொல்லப்பட்ட பேரொளி மிக்க, சொல்வன்மையுடைய ராவணன் பின்னர் இவ்வாறு சொன்னான்: ‘அப்பா, எளிதாகச் செயல்களை முடிப்பவனான ராமன் என் காவல் படையைக் கொன்றுவிட்டான்; கொல்லப்பட முடியாதது என்று கருதப்பட்ட ஜனஸ்தானம் முழுவதும் போரில் வீழ்த்தப்பட்டது.’ ‘காவல்’ என்ற சொல்லால் அவன் தன் நாட்டின் எல்லையைக் காக்கும் படையையே குறிக்கிறான்; ‘கொல்லப்பட முடியாதது’ என்ற சொல் அவனது முந்தைய நம்பிக்கையை வெளிப்படுத்துகிறது. பிறகு வேண்டுகோள் — ‘அவனுடைய, அவனுடைய மனைவியைக் கவர்வதில் நீ எனக்குத் துணை செய்.’ ‘அவனுடைய’ என்பது இருமுறை வருவது சொல்லின் கொந்தளிப்பைக் குறிக்கிறது. ராக்ஷச அரசனின் அந்தச் சொல்லைக் கேட்டு மாரீசன் பேசினான் — அடுத்து அவன் சொல்லப்போவதே இந்தச் சர்க்கத்தின் இதயம். இங்கே கவனிக்க வேண்டியது — ராவணன் கட்டளையிடவில்லை; ‘துணை செய்’ என்று வேண்டுகிறான்; ஆகவே மாரீசன் மறுப்பதும் சாத்தியமாகிறது. ‘சொல்வன்மையுடையவன்’ என்ற ராவணனின் அடைமொழியும் குறிப்புடையது — அவன் பேச்சில் திறமையானவன்; ஆகவே வேண்டுகோளையும் நன்கு அமைக்கிறான்.
மாரீசன் தன் பதிலைக் கேள்விகளாலேயே தொடங்குகிறான். ‘ராக்ஷசர்களில் புலி போன்றவனே, நண்பன் வேடத்திலுள்ள எந்தப் பகைவன் உனக்குச் சீதையைப் பற்றிச் சொன்னான்? உன்னால் மகிழ்விக்கப்பட்டும் மகிழாதவன் யார்?’ அதாவது — உன்னால் கௌரவிக்கப்பட்டவனே உன்னை அழிக்க விரும்புவது விந்தை. ‘“சீதையை இங்குக் கொண்டு வா” என்று சொல்பவன் யார்? எனக்குச் சொல். ராக்ஷச உலகம் முழுவதன் சிகரத்தையே வெட்ட விரும்புபவன் யார்?’ ராக்ஷச உலகின் சிகரம் ராவணனே; அவன் அழிவு அனைவரின் அழிவு என்பது கருத்து. ‘உன்னைத் தூண்டுபவன் ஐயமின்றிப் பகைவனே; நச்சுப் பாம்பின் வாயிலிருந்து அதன் பல்லை உன்னைக் கொண்டே பிடுங்க விரும்புகிறான் அவன்.’ உவமை மிகப் பொருத்தமானது — செயல் கடினமானது, விளைவு உயிர்க்கொல்லியானது; ஆனால் தூண்டுபவன் வேறொருவன். இறுதியில் இரண்டு கூர்மையான கேள்விகள் — ‘இந்தச் செயலால் உன்னைத் தீய வழியில் செலுத்தியவன் யார்? அரசே, சுகமாக உறங்கும் உன் தலையில் அடித்தவன் யார்?’ சுகமாக உறங்குபவனின் தலையில் அடித்தல் என்ற உருவகத்தால் மாரீசன் காட்டுகிறான் — ராவணன் நலமாக இருந்தான்; வேறொருவனே அவனை எழுப்பி அழிவை நோக்கித் தூண்டினான். நான்கு சுலோகங்களில் மாரீசன் ஒரு பதிலும் தரவில்லை, கேள்விகளை மட்டுமே கேட்கிறான்; ஏனெனில் கேள்விகள் அறிவுரையைவிடக் கூர்மையானவை.
இப்போது மாரீசன் நீண்ட யாப்பில் அமைந்த நான்கு சுலோகங்களால் ராமனை வர்ணிக்கிறான்; ஒவ்வொன்றும் ஓர் உருவகத்துடன். முதலில் யானை — ‘தூய குலமும் பிறப்புமே துதிக்கை நுனி, ஒளியே மதநீர், உறுதியாக நிற்கும் இரு கைகளே தந்தங்கள் — அத்தகைய ராகவன் என்ற மத யானையைப் போரில் ஏறெடுத்துப் பார்க்கக்கூட, ராவணா, நீ தகுதியற்றவன்.’ மதயானையின் மணத்தை முகர்ந்தாலே மற்ற யானைகள் ஓடிவிடும் என்பது பிரசித்தம். இரண்டாவது சிங்கம் — ‘போர்க்களத்தில் நிலைகொள்வதே அதன் மூட்டுகளும் பிடரி மயிரும்; திறமைமிக்க ராக்ஷசர்களாகிய மான்களைக் கொல்வது; அம்புகளே அதன் அங்கங்கள்; கூரிய வாளே அதன் கோரைப்பல் — அத்தகைய உறங்கும் ஆண் சிங்கத்தை நீ எழுப்ப முடியாது.’ மூன்றாவது கடல் — ‘வில்லே முதலை, கைகளின் வேகமே சேறு, அம்புகளே அலைவரிசை, மாபெரும் போரே வெள்ளப்பெருக்கு — அந்த மிகக் கொடிய ராமன் என்ற பாதாள வாயிலில் பாய்வது, ராக்ஷச அரசே, உனக்குத் தகாது.’ இறுதியில் வேண்டுகோள் — ‘இலங்கை வேந்தே, அருள்புரி; ராக்ஷசர் தலைவனே, மனம் தெளிந்து நலமாக இலங்கைக்குச் செல்; நீ எப்போதும் உன் மனைவியருடன் இன்புற்றிரு; ராமனும் தன் மனைவியுடன் காடுகளில் இன்புற்றிருக்கட்டும்.’ இதுவே மாரீசனின் நெறி — ஒவ்வொருவருக்கும் உரியதில் திருப்தி கொள்வதே நல்லது. மூன்று உருவகங்களிலும் வரிசை வளர்ந்து செல்கிறது — யானை, சிங்கம், கடல்; முதலில் பார்ப்பதே தடுக்கப்படுகிறது, இரண்டாவதில் தொடுவது, மூன்றாவதில் உள்ளே நுழைவது.
மாரீசனால் இவ்வாறு சொல்லப்பட்ட பத்துத் தலையனான ராவணன் திரும்பி, இலங்கை நகருக்குச் சென்று தன் சிறந்த மாளிகைக்குள் நுழைந்தான். ஒரே சுலோகத்தில் சர்க்கம் முடிகிறது; அது பொருள் நிறைந்தது — இங்கே ராவணன் மாரீசனின் சொல்லை ஏற்கிறான்; ஆகவே இந்தச் சந்தர்ப்பத்தில் சீதை கவரப்படுவது நிகழவில்லை. பின்னர் இதே காண்டத்தில் இதே சம்பவம் மீண்டும் வருகிறது — சூர்ப்பணகை வந்தபின் ராவணன் இரண்டாம் முறை மாரீசனை வேண்டுவான்; அப்போது மாரீசனின் அதே அறிவுரை பயனற்றுப் போகும். இதனால் கவி காட்டுகிறார் — நல்ல அறிவுரை ஒருமுறை பலிக்கிறது; இரண்டாம் முறையோ விதியே வலியதாகிறது. அகம்பனனின் சம்பவத்தால் தொடங்கிய இந்தச் சர்க்கம் மாரீசனின் சம்பவத்தால் முடிகிறது; இடையில் ராமனின் வீரம் இரண்டு ராக்ஷசர்களாலேயே வர்ணிக்கப்படுகிறது, கவியால் நேரடியாக அல்ல — இந்த வர்ணனை முறையே இச்சர்க்கத்தின் சிறப்பு.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्येऽरण्यकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः॥ ३१॥