॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 122-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വാനരസത്കാരവും പുഷ്പകാരോഹണവും

രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വിഭീഷണൻ വാനരന്മാരെ രത്നങ്ങളും ധനവും നൽകി സത്കരിക്കുന്നു, രാമൻ സീതയോടൊപ്പം വിമാനത്തിൽ കയറുന്നു, വാനരന്മാരെ യാത്രയാക്കാനുള്ള ശ്രമം, അയോധ്യയിലേക്കു വരാനുള്ള അവരുടെ അപേക്ഷ, എല്ലാവരും പുഷ്പകത്തിൽ കയറുന്നു, വിമാനം ഉയരുന്നു

പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച പുഷ്പകം കൊണ്ടുവന്നുനിർത്തി, അടുത്തുതന്നെ നിന്ന വിഭീഷണൻ രാമനോടു സംസാരിക്കാൻ ഒരുങ്ങി. കൈകൂപ്പി വിനീതനായി നിന്ന ആ രാക്ഷസേശ്വരൻ തിടുക്കത്തോടെ ‘ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?’ എന്നു രാഘവനോടു ചോദിച്ചു. മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവൻ ലക്ഷ്മണൻ കേട്ടുനിൽക്കെ ആലോചിച്ച് സ്നേഹത്തോടെ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘വിഭീഷണാ, ഈ വനവാസികളെല്ലാം പ്രയത്നിച്ചു കർമം ചെയ്തവരാണ്; ഇവരെ രത്നങ്ങളാലും പലവിധ ധനങ്ങളാലും പൂജിക്കുക. രാക്ഷസേശ്വരാ, ഇവരോടൊപ്പമാണ് നീ ലങ്ക ജയിച്ചത്; ഇവർ സന്തോഷത്തോടെ പ്രാണഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധങ്ങളിൽ പിന്തിരിയാതെ നിന്നു. കർമം ചെയ്തുതീർത്ത ഈ വനവാസികളെ ധനവും രത്നങ്ങളും നൽകി സത്കരിക്കണം; ഇവരുടെ കർമം സഫലമാക്കുക. കൃതജ്ഞനായ നീ ഇങ്ങനെ ആദരിക്കുകയും ആനന്ദിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ ആ വാനരയൂഥപന്മാർ സംതൃപ്തരാകും. ത്യാഗിയും സംഗ്രഹിക്കുന്നവനും ദയാലുവും ജിതേന്ദ്രിയനുമായ രാജാവിനെ എല്ലാവരും ആശ്രയിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നത്. നരേശ്വരാ, ദാനം, മാനം തുടങ്ങിയ പ്രീതിജനകമായ ഗുണങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ, യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്ന രാജാവിനെ ഭയന്ന സേന ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.’ ഇവിടെ രാമൻ വിഭീഷണനെ രാജധർമത്തിന്റെ മൂലതത്ത്വം പഠിപ്പിക്കുന്നു — സേവകരുടെ സത്കാരം, ദാനം, സംഗ്രഹം, ദയ, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം. ആറും ഒമ്പതും ശ്ലോകങ്ങൾ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്. ‘ലക്ഷ്മണസ്യോപശൃണ്വതഃ’ (ലക്ഷ്മണൻ കേട്ടുനിൽക്കെ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ലക്ഷ്മണനും സാക്ഷിയാണ് — ഈ ഉപദേശം അദ്ദേഹത്തിനുംകൂടിയുള്ളതാണ്. രാമൻ സ്വയം നൽകുന്നില്ല; ലങ്കയുടെ രാജാവായ വിഭീഷണനെ ദാതാവാക്കുന്നു — അങ്ങനെ പുതിയ രാജാവിന്റെ കീർത്തി വാനരന്മാർക്കിടയിൽ ഉറയ്ക്കുന്നു. ‘ത്യാഗി, സംഗ്രഹി’ എന്നതിന് ‘സമയത്ത് ധനം ചെലവിടുന്നവനും സമയത്ത് സമാഹരിക്കുന്നവനും’ എന്ന് ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനം വിശദീകരിക്കുന്നു. ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ വിപരീതചിത്രമാണ് — യുദ്ധത്തിൽ ജനങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിക്കുക മാത്രം ചെയ്ത്, ദാനമാനങ്ങൾകൊണ്ട് അവരെ പ്രീതിപ്പെടുത്താത്ത രാജാവിനെ ആപത്തുകാലത്ത് സേന ഉപേക്ഷിക്കുന്നു; ‘ഞങ്ങൾ വെറുതെ കൊല്ലപ്പെടുന്നു’ എന്ന് അവന്റെ സൈനികർ കരുതുന്നു. രാവണന്റെ പതനത്തിന്റെ ഒരു കാരണവും ഇതുതന്നെയാണെന്നു ധ്വനിക്കുന്നു — അവന്റെ മന്ത്രിമാർപോലും ഭയംകൊണ്ടു മാത്രമാണ് അവനെ സേവിച്ചിരുന്നത്. രാമന്റെ നീതി കൃതജ്ഞതയാണ്; വിഭീഷണനത് ആദ്യത്തെ രാജശിക്ഷണവും. നാലും അഞ്ചും ശ്ലോകങ്ങളിൽ വാനരന്മാരുടെ ശൗര്യം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — പ്രാണത്യാഗത്തിനുള്ള അവരുടെ സന്നദ്ധതയാണ് ലങ്കാവിജയത്തിന്റെ മൂലം. ഇങ്ങനെ വിജയത്തിന്റെ ശ്രേയസ്സ് രാമൻ തനിക്കല്ല, സൈനികർക്കാണു നൽകുന്നത്.

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വിഭീഷണൻ രത്നങ്ങളും ധനവും പങ്കിട്ടുനൽകി എല്ലാ വാനരന്മാരെയും പൂജിച്ചു. പിന്നെ രത്നങ്ങളാലും ധനത്താലും പൂജിക്കപ്പെട്ട വാനരയൂഥപന്മാരെ കണ്ട്, രാമൻ ലജ്ജിക്കുന്ന മനസ്വിനിയായ വൈദേഹിയെ മടിയിലെടുത്ത്, വിക്രമിയും ധനുർധാരിയുമായ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം ആ അനുപമമായ വിമാനത്തിൽ കയറി. വിമാനത്തിലിരുന്ന് കാകുത്സ്ഥൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും ആദരിച്ചുകൊണ്ട് മഹാവീര്യനായ സുഗ്രീവനോടും വിഭീഷണനോടും പറഞ്ഞു: ‘വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ ഈ മിത്രകാര്യം നിർവഹിച്ചു; ഞാൻ അനുവാദം നൽകുന്നു, എല്ലാവരും ഇഷ്ടംപോലെ മടങ്ങിപ്പോകുക. സുഗ്രീവാ, സ്നേഹമുള്ള, ഹിതകാരിയായ ഒരു സുഹൃത്ത് ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം ധർമഭീരുവായ നീ ചെയ്തു. സ്വന്തം സൈന്യത്തോടൊപ്പം വേഗം കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു പോകുക. വിഭീഷണാ, ഞാൻ നൽകിയ ലങ്കാരാജ്യത്തിൽ വസിക്കുക; ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർക്കുപോലും നിന്നെ ആക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല. ഞാൻ അച്ഛന്റെ രാജധാനിയായ അയോധ്യയിലേക്കു പോകും; നിങ്ങളോടെല്ലാവരോടും യാത്ര ചോദിക്കുന്നു, നിങ്ങളുടെ അനുവാദം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ പതിനാറാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലായി രചിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘ലജ്ജമാനാം’ (ലജ്ജിക്കുന്നവളെ) എന്ന വിശേഷണം സീതയുടെ ലജ്ജ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ ഭർത്താവിന്റെ മടിയിൽ കയറുമ്പോൾ അവൾ ലജ്ജിക്കുന്നു. രാമൻ ഓരോ സുഹൃത്തിനെയും വെവ്വേറെ സംബോധന ചെയ്യുന്നു — വാനരന്മാർക്കു കൂട്ടായ നന്ദി, സുഗ്രീവന്റെ മിത്രധർമത്തിനു പ്രശംസ, വിഭീഷണന്റെ രാജ്യസ്ഥിരതയ്ക്ക് ആശീർവാദം. ‘അനുജ്ഞാതാ മയാ’ (ഞാൻ അനുവാദം നൽകുന്നു) എന്ന വാക്ക് രാജാവിന്റെ അനുമതിപോലെയാണ്; ‘അഭ്യനുജ്ഞാതുമിച്ഛാമി’ (അനുവാദം ആഗ്രഹിക്കുന്നു) എന്നതിലാകട്ടെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ അനുമതിയും ചോദിക്കുന്നു — ഇങ്ങനെ രാമൻ അധികാരത്തോടെയും വിനയത്തോടെയും ഒരുപോലെ സംസാരിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനോടു പറഞ്ഞ ‘ധർമഭീരുണാ’ (ധർമഭീരുവായ) എന്ന വിശേഷണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഴയ പ്രമാദം മറന്ന്, സഖ്യനിഷ്ഠ മാത്രം ഓർക്കുന്നു. വിഭീഷണനോടു പറഞ്ഞ ‘ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാർക്കുപോലും നിന്നെ ആക്രമിക്കാൻ കഴിയില്ല’ എന്ന ആശീർവാദം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാജ്യത്തിന്റെ സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുന്നു — രാമൻ നൽകിയ രാജ്യം ആർക്കും അപഹരിക്കാനാവില്ല. രാമൻ വിമാനത്തിൽ കയറിയിരുന്നുകൊണ്ടുതന്നെയാണ് എല്ലാവരെയും യാത്രയാക്കുന്നത്; കാരണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനസ്സ് അയോധ്യയിലേക്കു തിടുക്കം കൂട്ടുന്നു. പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ലക്ഷ്മണനെ ‘വിക്രാന്തേന ധനുഷ്മതാ’ (വിക്രമിയും ധനുർധാരിയുമായ) എന്നു വർണിക്കുന്നു — യുദ്ധത്തിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരാക്രമം ഇപ്പോഴും ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു; ധനുർധാരിയായി രക്ഷകനെപ്പോലെ അദ്ദേഹം രാമന്റെ അരികിൽ നിൽക്കുന്നു.

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വാനരരാജാക്കന്മാരും വാനരന്മാരും രാക്ഷസനായ വിഭീഷണനും എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു: ‘ഞങ്ങളും അയോധ്യയിലേക്കു വരാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അങ്ങ് ഞങ്ങളെയെല്ലാവരെയും കൊണ്ടുപോകണം. സന്തോഷത്തോടെ ഞങ്ങൾ അവിടെ വനങ്ങളിലും ഉപവനങ്ങളിലും ചുറ്റിനടക്കും. നൃപശ്രേഷ്ഠാ, അഭിഷേകജലത്താൽ നനഞ്ഞ അങ്ങയെ കണ്ട്, കൗസല്യയെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, അധികം വൈകാതെ ഞങ്ങൾ സ്വന്തം വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങിക്കൊള്ളാം.’ വിഭീഷണനോടുകൂടിയ വാനരന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമാത്മാവായ രാമൻ സുഗ്രീവനോടും വിഭീഷണനോടുംകൂടിയ വാനരന്മാരോടു പറഞ്ഞു: ‘സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം നിങ്ങളെല്ലാവരോടുംകൂടി നഗരത്തിലെത്തി ഞാൻ അനുഭവിക്കാൻ പോകുന്ന പ്രീതി — അതു പ്രിയത്തെക്കാളും പ്രിയതരമായ ഒന്നാണ് എനിക്കു കിട്ടിയിരിക്കുന്നത്. സുഗ്രീവാ, വാനരന്മാരോടൊപ്പം വേഗം വിമാനത്തിൽ കയറുക; രാക്ഷസേന്ദ്രനായ വിഭീഷണാ, നീയും മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം കയറുക.’ പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധമായ ‘മുദ്യുക്താ വിചരിഷ്യാമോ വനാന്യുപവനാനി ച’ (സന്തോഷത്തോടെ വനങ്ങളിലും ഉപവനങ്ങളിലും ചുറ്റിനടക്കും) വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. വാനരന്മാരുടെ അപേക്ഷ ലളിതവും മധുരവുമാണ് — രാമന്റെ അഭിഷേകം കാണാനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമ്മയെ വന്ദിക്കാനും അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘അഭിഷേകാർദ്രം’ (അഭിഷേകജലത്താൽ നനഞ്ഞവനെ) എന്ന പദം മനോഹരമാണ് — അഭിഷേകജലത്തിൽ നനഞ്ഞ രാമനെ കാണാൻ അവർ ഉത്സുകരാണ്. രാമന്റെ മറുപടി അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്തോഷം വ്യക്തമാക്കുന്നു — സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം പോകാൻ അദ്ദേഹവും ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു; എന്നാൽ അവരുടെ ഗൃഹയാത്രാമോഹം തടയാതിരിക്കാനാണ് ‘മടങ്ങിപ്പോകുക’ എന്നു പറഞ്ഞത്. ഇപ്പോൾ അവർ സ്വമനസ്സാലെ പിന്തുടരുന്നത് ‘പ്രിയാത്പ്രിയതരം’ (പ്രിയത്തെക്കാൾ പ്രിയതരം) എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതുന്നു. മുമ്പ് രാമൻ അച്ഛനാൽ പുറത്താക്കപ്പെട്ട് ഏകനായി വനത്തിലേക്കു പോയി; ഇപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിനു സുഹൃത്തുക്കളോടൊപ്പം മടങ്ങിവരുന്നു. വിഭീഷണനും ലങ്കാരാജ്യം ഒരു നിമിഷത്തേക്ക് ഉപേക്ഷിച്ച് രാമനോടൊപ്പം പോകുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ സൗഹൃദം രാജ്യത്തെക്കാളും വലുതാണ്.

അപ്പോൾ സുഗ്രീവൻ വാനരന്മാരോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ ആ ദിവ്യമായ പുഷ്പകത്തിൽ കയറി; മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം വിഭീഷണനും കയറി. അവരെല്ലാവരും കയറിയപ്പോൾ, കുബേരന്റേതായ ആ ഉത്തമാസനങ്ങളുള്ള വിമാനം രാഘവന്റെ അനുവാദത്തോടെ ആകാശത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു. ഹംസങ്ങളോടുകൂടിയ, ശോഭിക്കുന്ന, ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ വിമാനത്തിൽ, സന്തുഷ്ടനും ആത്മവിശ്വാസമുള്ളവനുമായ രാമൻ കുബേരനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. ആ വാനരന്മാരും കരടികളും മഹാബലരായ രാക്ഷസന്മാരുമെല്ലാം ആ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ തിക്കും തിരക്കുമില്ലാതെ സുഖമായി ഇരുന്നു. ഇരുപത്തിയേഴാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ‘അസംബാധം’ (തിരക്കില്ലാതെ) എന്ന പദം വിമാനത്തിന്റെ അദ്ഭുതകരമായ വിസ്താരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ആയിരക്കണക്കിനു വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും അവിടെ പരസ്പരം ഉരസുന്നില്ല; ‘ആർക്കും ആരുടെയും തള്ളലേൽക്കേണ്ടിവന്നില്ല’ എന്ന് ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനവും പറയുന്നു. ‘കുബേരനെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ ഉചിതമാണ് — പുഷ്പകം കുബേരന്റെ വിമാനമാണ്; ഇപ്പോൾ രാമൻ അതിൽ അതിന്റെ സ്വാമിയെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നു. ‘ഹംസയുക്തേന’ (ഹംസങ്ങളോടുകൂടിയ) എന്ന വിശേഷണം വിമാനത്തിന്റെ ഹംസാകൃതിയോ ഹംസങ്ങൾ വഹിക്കുന്നതാണെന്നോ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാമന്റെ ആജ്ഞയാൽ മാത്രമാണ് വിമാനം ഉയരുന്നത് — ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്കു പോകുന്ന അതിന്റെ സ്വഭാവം രാമന്റെ ഇച്ഛയെ അനുസരിക്കുന്നു. ‘പ്രഹൃഷ്ടഃ പ്രതീതശ്ച’ (സന്തുഷ്ടനും ആത്മവിശ്വാസമുള്ളവനും) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾ രാമന്റെ മനസ്സിന്റെ ശാന്തി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — യുദ്ധം കഴിഞ്ഞു, സീതയെ വീണ്ടെടുത്തു, സുഹൃത്തുക്കൾ സംതൃപ്തരാണ്; ഇനി ഗൃഹയാത്ര മാത്രം ബാക്കി. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ആകാശത്തുനിന്ന് രാമൻ സീതയ്ക്കു വഴിയിലെ സ്ഥലങ്ങൾ കാണിച്ചുകൊടുക്കും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वाविंशत्यधिकशततमः सर्गः॥ १२२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക