സർഗ്ഗം
അഗ്നി സീതയെ തിരിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നു
മൂർത്തിമാനായ അഗ്നി സീതയോടൊപ്പം ചിതയിൽനിന്ന് ഉയരുന്നു, സീതയുടെ ശുദ്ധിക്കു സാക്ഷ്യം, പരീക്ഷയുടെ കാരണം രാമൻ പറയുന്നു, സീതയെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു
പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞ ആ ശുഭവാക്യം കേട്ട് വിഭാവസുവായ അഗ്നി വൈദേഹിയെ മടിയിലെടുത്തുകൊണ്ട് ഉയർന്നുപൊങ്ങി. ആ ഹവ്യവാഹനൻ ചിത കുടഞ്ഞെറിഞ്ഞ്, ജനകപുത്രിയെ എടുത്തുകൊണ്ട്, മൂർത്തിമാനായി പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റുനിന്നു. രണ്ടാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ് — അത് അഗ്നിയുടെ മൂർത്തിമത്ത്വം വിശേഷിച്ചു വർണിക്കുന്നു. സീത അപ്പോൾ ഉദിച്ചുയരുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ ശോഭിക്കുന്നവളും, ഉരുക്കിയ പൊന്നിന്റെ ആഭരണങ്ങളണിഞ്ഞവളും, ചുവന്ന വസ്ത്രം ധരിച്ചവളും, യുവതിയും, കറുത്ത ചുരുണ്ട മുടിയുള്ളവളുമായിരുന്നു; അവളുടെ മാലയും ആഭരണങ്ങളും വാടിയിരുന്നില്ല; രൂപം മുമ്പത്തെപ്പോലെതന്നെ കുറ്റമറ്റതായിരുന്നു. അങ്ങനെയുള്ള വൈദേഹിയെ മടിയിലിരുത്തി വിഭാവസു രാമനു നൽകി. അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചിട്ടും സീത ദഹിച്ചില്ല, വാടിയില്ല — അവളുടെ പൂമാലപോലും വാടിയില്ല — ഇതുതന്നെയാണ് അവളുടെ ശുദ്ധിയുടെ പ്രത്യക്ഷസാക്ഷി. കവി സീതയുടെ രൂപത്തിന്റെ ഓരോ അംശവും വർണിക്കുന്നു — നിറം, വസ്ത്രം, മുടി, മാല — അഗ്നി അവളെ ഒട്ടും സ്പർശിച്ചില്ലെന്നു വ്യക്തമാക്കാൻ. അഗ്നിയുടെ ഉയർച്ചയുടെ രംഗവും വിചിത്രമാണ് — എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിതന്നെ സീതയെ അമ്മയെപ്പോലെ മടിയിൽ താങ്ങിക്കൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ചിതയെ പൊടിപോലെ കുടഞ്ഞുകളയുന്നു. ഇതിലൂടെ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സ്തുതിയുടെ ഉടനടിയുള്ള ഫലവും കാണാം — ‘സീത ലക്ഷ്മിയാണ്’ എന്നു പറഞ്ഞ ഉടനെതന്നെ അഗ്നി അവളെ തിരിച്ചേൽപ്പിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അഗ്നിയിൽ വീഴുന്ന സീതയെ വസോർധാരയോട് ഉപമിച്ചിരുന്നു; ഇവിടെ അവൾ അതേ അഗ്നിയിൽനിന്ന് ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നു. നാലാം ശ്ലോകം ‘ദദൗ രാമായ വൈദേഹീം’ (വൈദേഹിയെ രാമനു നൽകി) എന്ന ക്രിയയോടെ അവസാനിക്കുന്നു — വിവാഹത്തിൽ അഗ്നി സാക്ഷിയായിരുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ അഗ്നിതന്നെ കന്യാദാതാവിനെപ്പോലെയാകുന്നു.
അപ്പോൾ ലോകസാക്ഷിയായ പാവകൻ രാമനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാമാ, ഇതാ നിന്റെ വൈദേഹി; ഇവളിൽ ഒരു പാപവുമില്ല. സദാചാരിണിയായ ഈ ശുഭ വാക്കുകൊണ്ടോ മനസ്സുകൊണ്ടോ ബുദ്ധികൊണ്ടോ കണ്ണുകൊണ്ടോ നിന്നെ ലംഘിച്ചിട്ടില്ല. നിന്നിൽനിന്നു വേർപെട്ട്, ദീനയും വിവശയുമായിരിക്കെ, വീര്യമദം പൂണ്ട രാക്ഷസനായ രാവണൻ ഇവളെ വിജനമായ സ്ഥലത്തുനിന്നു കൊണ്ടുപോയി. അന്തഃപുരത്തിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട്, കാവലിൽ, നിന്നിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച്, നിന്നെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചവളായി അവൾ കഴിഞ്ഞു; ഘോരരും ഘോരബുദ്ധികളുമായ രാക്ഷസിമാർ അവളെ കാവൽ നിന്നു. പലവിധത്തിൽ പ്രലോഭിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ഭീഷണിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടും മൈഥിലി നിന്നിൽ ലയിച്ച അന്തരാത്മാവോടെ ആ രാക്ഷസനെക്കുറിച്ചു ചിന്തിച്ചതേയില്ല. അതിനാൽ വിശുദ്ധഭാവയും നിഷ്പാപയുമായ മൈഥിലിയെ സ്വീകരിക്കുക; അവളോട് അല്പംപോലും പരുഷമായി ഒന്നും പറയരുത്; ഞാൻ നിന്നോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു.’ അഗ്നി സാക്ഷിയാണ് എന്നതു വൈദികപാരമ്പര്യമാണ് — അവൻ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെയും ഉള്ളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവന്റെ വാക്കാണ് പരമപ്രമാണം. ‘വൃത്തശൗടീര്യം’ (സദാചാരത്തിലുള്ള ദൃഢത) എന്നാണ് അച്ചടിപ്പതിപ്പിലെ പാഠം; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘വൃത്തശൗണ്ഡീരാ’ എന്നും. അവസാനവാക്യമായ ‘അഹമാജ്ഞാപയാമി തേ’ (ഞാൻ നിന്നോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു) ദേവന്റെ അധികാരം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇവിടെ അഗ്നി അപേക്ഷിക്കുന്നവനല്ല, ആജ്ഞാപിക്കുന്നവനാണ്. അഗ്നിയുടെ വാക്കിൽ സീതയുടെ ശുദ്ധി മൂന്നുവിധം പ്രമാണങ്ങളാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു — കരണങ്ങളാൽ (വാക്ക്, മനസ്സ്, ബുദ്ധി, കണ്ണ്), സാഹചര്യത്താൽ (അവൾ ബലമായി അപഹരിക്കപ്പെട്ടു, വിജനസ്ഥലത്ത് നിസ്സഹായയായിരുന്നു), ആചരണത്താൽ (പ്രലോഭനത്തിലും ഭീഷണിയിലും അവൾ രാവണനെ ചിന്തിച്ചില്ല). ‘ത്വച്ചിത്താ ത്വത്പരായണാ’ (നിന്നിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ചവൾ, നിന്നെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചവൾ) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾ അവളുടെ അനന്യഭക്തി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ കണ്ട അശോകവനികയിലെ സീതയുടെ ദുഃഖം ഇവിടെ അഗ്നിയുടെ വായിലൂടെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അങ്ങനെ രാമന്റെ മുന്നിൽ അവളുടെ തപസ്സ് പ്രത്യക്ഷമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.
അതു കേട്ട് പ്രീതമനസ്കനും വാഗ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമായ ധർമാത്മാവായ രാമൻ ആനന്ദംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഒരു നിമിഷം ചിന്തിച്ചുനിന്നു — പതിനൊന്നാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. പിന്നെ മഹാതേജസ്വിയും ധൈര്യശാലിയും മഹാപരാക്രമിയുമായ രാമൻ ദേവശ്രേഷ്ഠനായ അഗ്നിയോടു പറഞ്ഞു: ‘രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ ദീർഘകാലം താമസിച്ച ഈ ശുഭയായ സീത ലോകരുടെ മുന്നിൽ ശുദ്ധീകരണം തീർച്ചയായും അർഹിക്കുന്നു. ജാനകിയെ ശുദ്ധീകരിക്കാതെ ഞാൻ സ്വീകരിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ കഷ്ടം! ബാലിശനും കാമാത്മാവുമാണ് എന്നു ലോകം പറയുമായിരുന്നു. ജനകപുത്രിയായ മൈഥിലി അനന്യഹൃദയയാണെന്നും എന്റെ മനസ്സിനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നവളാണെന്നും ഞാനും അറിയുന്നു. മഹാസമുദ്രം തീരരേഖ ലംഘിക്കാത്തതുപോലെ, സ്വന്തം തേജസ്സാൽ രക്ഷിക്കപ്പെട്ട ഈ വിശാലാക്ഷിയെ രാവണനു ലംഘിക്കാൻ കഴിയുമായിരുന്നില്ല. മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും വിശ്വാസത്തിനുവേണ്ടി മാത്രമാണ്, സത്യത്തെ ആശ്രയിക്കുന്ന ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന വൈദേഹിയെ ഉപേക്ഷിച്ചത് (തടയാതിരുന്നത്).’ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ പതിനാറാം ശ്ലോകം (‘ഇമാമപി വിശാലാക്ഷീം’) പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിനു (‘പ്രത്യയാർഥം തു ലോകാനാം’) മുമ്പാണ്; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ക്രമം മറിച്ചാണ്. രാമന്റെ കാഠിന്യം സംശയംകൊണ്ടല്ല, ലോകത്തിന്റെ വിശ്വാസത്തിനുവേണ്ടിയാണ്. മുമ്പ് രാമൻ സീതയോടു പറഞ്ഞ പരുഷവാക്കുകൾ ഇവിടെ അദ്ദേഹംതന്നെ വിശദീകരിക്കുന്നു — അവിശ്വാസംകൊണ്ടല്ല അദ്ദേഹം അങ്ങനെ പറഞ്ഞത്, ലോകാപവാദം തടയാനാണ്. ‘ബാലിശോ ബത കാമാത്മാ’ (കഷ്ടം, ബാലിശനും കാമാത്മാവും) എന്ന ലോകത്തിന്റെ സംഭാവ്യമായ ആക്ഷേപം അദ്ദേഹംതന്നെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു. രാജാവ് പ്രജകളുടെ വിശ്വാസത്തെയാണ് മൂലമായി കരുതുന്നത് — ഇതാണ് രാമരാജ്യത്തിന്റെ ആദർശം; ഉത്തരകാണ്ഡത്തിലും ഇതു വീണ്ടും പരീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ തീരരേഖയുടെ ഉപമയിലൂടെ സീതയുടെ തേജസ്സുതന്നെയാണ് അവളെ രക്ഷിക്കുന്ന കവചം എന്നു കാണിച്ചിരിക്കുന്നു. പതിനൊന്നാം ശ്ലോകം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ ഒന്നാം ശ്ലോകത്തെ പ്രതിധ്വനിപ്പിക്കുന്നു — അവിടെ ദുഃഖംകൊണ്ടും ഇവിടെ ആനന്ദംകൊണ്ടും രാമന്റെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു.
‘ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിജ്വാലപോലെ അപ്രാപ്യയായ മൈഥിലിയെ ആ ദുഷ്ടാത്മാവായ രാവണനു മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും ധർഷിക്കാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. രാവണന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ കഴിഞ്ഞെങ്കിലും ഈ സതി അപമാനം അർഹിക്കുന്നില്ല; സൂര്യന്റെ പ്രഭ സൂര്യനിൽനിന്നു വേറിട്ടതല്ലാത്തതുപോലെ, ഇവൾ എന്നിൽനിന്നു വേറിട്ടവളല്ല. ജനകപുത്രിയായ മൈഥിലി മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വിശുദ്ധയാണ്; ആത്മാഭിമാനിയായ പുരുഷൻ കീർത്തി ഉപേക്ഷിക്കാത്തതുപോലെ, എനിക്ക് ഇവളെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ കഴിയില്ല. സ്നേഹമുള്ള ലോകനാഥന്മാരായ നിങ്ങളെല്ലാവരുടെയും ഹിതകരമായ വാക്ക് ഞാൻ തീർച്ചയായും അനുസരിക്കേണ്ടതാണ്.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, വിജയിയും മഹാബലനും മഹായശസ്വിയും സുഖം അർഹിക്കുന്നവനുമായ രാഘവൻ, സ്വന്തം കർമത്താൽ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്, പ്രിയപ്പെട്ട സീതയോടു ചേർന്ന് സുഖം അനുഭവിച്ചു. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്. പ്രഭയുടെയും സൂര്യന്റെയും ഉപമയിലൂടെ രാമസീതമാരുടെ അഭേദം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അതു കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ ‘സീതാ ലക്ഷ്മീർഭവാന്വിഷ്ണുഃ’ (സീത ലക്ഷ്മി, അങ്ങ് വിഷ്ണു) എന്ന വാക്കുമായി ഇണങ്ങുന്നു. ഇങ്ങനെ പരീക്ഷയുടെ കാഠിന്യം സമാഗമത്തിന്റെ ആനന്ദമായി പരിണമിച്ചു. ‘അഗ്നിശിഖാമിവ’ (അഗ്നിജ്വാലപോലെ) എന്ന ഉപമ സുന്ദരകാണ്ഡത്തിലെ സീതയുടെ വാക്കിനെയും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — സ്വന്തം തേജസ്സുകൊണ്ട് രാവണനെ ഭസ്മമാക്കാൻ തനിക്കു കഴിയുമെന്ന് അവൾ അവിടെ പറഞ്ഞിരുന്നു. രാമൻ ദേവന്മാരുടെ വാക്കിനെ ‘സ്നിഗ്ധാനാം ലോകനാഥാനാം’ (സ്നേഹമുള്ള ലോകനാഥന്മാരുടെ) എന്നു പറഞ്ഞ് ആദരിക്കുന്നു; തന്റെ തീരുമാനം സ്വേച്ഛകൊണ്ടു മാത്രം എടുക്കുന്നില്ല. ഒടുവിൽ ‘സുഖാർഹഃ’ (സുഖം അർഹിക്കുന്നവൻ) എന്ന പദത്തിലൂടെ, പതിനാലു വർഷത്തെ ദുഃഖത്തിനുശേഷം ഇപ്പോൾ രാമൻ യഥാർഥത്തിൽ സുഖത്തിന് അവകാശിയാണെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डेऽष्टादशाधिकशततमः सर्गः॥ ११८॥