॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 116-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സീതയുടെ മറുപടിയും അഗ്നിപ്രവേശവും

സീതയുടെ ഉപാലംഭത്തോടുകൂടിയ മറുപടി, ചാരിത്ര്യശപഥം, ലക്ഷ്മണൻ ചിത ഒരുക്കുന്നു, അഗ്നിയോടുള്ള പ്രാർഥന, എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽ അഗ്നിപ്രവേശം, സർവലോകങ്ങളുടെയും ഹാഹാകാരം

ക്രോധത്തോടെ രാഘവൻ പറഞ്ഞ, രോമാഞ്ചമുളവാക്കുന്ന പരുഷവചനം കേട്ട് വൈദേഹി അത്യന്തം വ്യഥിതയായി. വലിയൊരു ജനക്കൂട്ടത്തിനു മുന്നിൽ, മുമ്പൊരിക്കലും കേട്ടിട്ടില്ലാത്ത, ഭർത്താവിന്റെ ഘോരമായ വാക്കു കേട്ട് ആ മൈഥിലി ലജ്ജകൊണ്ടു തലകുനിച്ചു. സ്വന്തം അവയവങ്ങളിലേക്കുതന്നെ ഉൾവലിയുന്നവളെപ്പോലെ, ആ വാക്ശരങ്ങളേറ്റ് മുള്ളു തറച്ചവളെപ്പോലെ, ജനകപുത്രി ധാരാളം കണ്ണീർ ഒഴുക്കി. പിന്നെ കണ്ണീരിൽ കുതിർന്ന മുഖം തുടച്ചുകൊണ്ട്, ഇടറുന്ന സ്വരത്തിൽ മെല്ലെ അവൾ ഭർത്താവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. ‘മഹതി ജനേ’ (വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തിൽ) — എല്ലാ വാനരന്മാരുടെയും രാക്ഷസന്മാരുടെയും മുന്നിൽവെച്ചാണ് ഈ അപമാനകരമായ വാക്കു കേട്ടത്; അതിനാൽ ലജ്ജ ഇരട്ടിച്ചു. ‘അശ്രുതപൂർവം’ (മുമ്പു കേൾക്കാത്തത്) — രാമൻ മുമ്പൊരിക്കലും അവളോട് ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചിട്ടില്ല. ‘സ്വാനി ഗാത്രാണി പ്രവിശന്തീ ഇവ’ (സ്വന്തം ശരീരത്തിലേക്കു കടക്കുന്നവളെപ്പോലെ) എന്നത് ഉത്പ്രേക്ഷയാണ് — ലജ്ജകൊണ്ട് അവൾ സ്വന്തം ശരീരത്തിൽത്തന്നെ ഒളിക്കുന്നതുപോലെ, ഭൂമിയിലേക്കു താണുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ. ‘വാക്ശരൈഃ’ (വാക്കാകുന്ന അമ്പുകളാൽ) എന്നതു രൂപകമാണ് — രാവണനെ കൊന്ന രാമന്റെ ബാണങ്ങൾതന്നെ ഇന്നു വാക്കുകളായി സീതയുടെ ഹൃദയം പിളർക്കുന്നു. എന്നിട്ടും അവൾ ധൈര്യം സംഭരിച്ച് കണ്ണീർ തുടച്ച് മറുപടി പറയാൻ ഒരുങ്ങുന്നു — ഇത് അവളുടെ ആത്മബലത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിൽ ‘ലജ്ജയാ വ്രീഡിതാഭവത്’ (ലജ്ജിതയായി) എന്നും അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘ലജ്ജയാവനതാഭവത്’ (ലജ്ജകൊണ്ടു തലകുനിച്ചു) എന്നുമാണ് പാഠം.

‘വീരാ, ഒരു സാധാരണക്കാരൻ ഒരു സാധാരണസ്ത്രീയോടെന്നപോലെ, ചെവിക്കു ദാരുണവും രൂക്ഷവും അനുചിതവുമായ ഇത്തരമൊരു വാക്ക് എന്തിനാണ് അങ്ങ് എന്നെ കേൾപ്പിക്കുന്നത്? മഹാബാഹോ, അങ്ങ് എന്നെ എങ്ങനെ കരുതുന്നുവോ, അങ്ങനെയുള്ളവളല്ല ഞാൻ; എന്നിൽ വിശ്വസിക്കൂ; എന്റെ സ്വന്തം ചാരിത്ര്യത്തെക്കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ അങ്ങയോടു ശപഥം ചെയ്യുന്നു. ചില നീചസ്ത്രീകളുടെ പെരുമാറ്റം കണ്ട് അങ്ങ് സ്ത്രീജാതിയെ മുഴുവൻ സംശയിക്കുന്നു; അങ്ങ് എന്നെ പരീക്ഷിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ ഈ സംശയം ഉപേക്ഷിക്കുക. പ്രഭോ, വിവശയായ എനിക്ക് (അന്യന്റെ) ശരീരസ്പർശം ഏൽക്കേണ്ടിവന്നുവെങ്കിൽ, അതിൽ എന്റെ ഇച്ഛയില്ല; അവിടെ ദൈവമാണ് അപരാധി. എന്റെ അധീനത്തിലുള്ളതെന്തോ, ആ എന്റെ ഹൃദയം അങ്ങയിലാണു വസിക്കുന്നത്; പരാധീനമായ അവയവങ്ങളുടെമേൽ അധികാരമില്ലാത്ത ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും? മാനദാ, ഒന്നിച്ചു വളർന്ന സ്നേഹംകൊണ്ടും സഹവാസംകൊണ്ടും അങ്ങ് എന്നെ അറിഞ്ഞിട്ടില്ലെങ്കിൽ, അതുകൊണ്ടു ഞാൻ എന്നെന്നേക്കുമായി നശിച്ചവളാണ്. രാജാവേ, മഹാവീരനായ ഹനുമാനെ അങ്ങ് എന്നെ അന്വേഷിക്കാൻ അയച്ചപ്പോൾ, ലങ്കയിലിരുന്ന എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് അന്നുതന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചില്ല? വീരാ, ഈ വാനരന്റെ മുന്നിൽവെച്ച് ആ വാക്കു കേട്ട ഉടനെ, അങ്ങ് ഉപേക്ഷിച്ച ഞാൻ ജീവിതം ത്യജിക്കുമായിരുന്നു. അപ്പോൾ ജീവൻ അപകടത്തിലാക്കിക്കൊണ്ടുള്ള അങ്ങയുടെ ഈ പ്രയത്നം വ്യർഥമാകുമായിരുന്നില്ല; സുഹൃത്തുക്കൾ സഹിച്ച ഈ ക്ലേശവും നിഷ്ഫലമാകുമായിരുന്നില്ല. നരശാർദൂലാ, അങ്ങാകട്ടെ ഒരു നിസ്സാരമനുഷ്യനെപ്പോലെ ക്രോധത്തെ മാത്രം പിന്തുടർന്ന് എന്റെ സ്ത്രീത്വത്തെ മാത്രം മുന്നിൽവെച്ചു. സദാചാരമറിയുന്നവനേ, ജനകനിൽനിന്നുള്ള എന്റെ ജനനം പേരിനു മാത്രം; ഭൂമിയിൽനിന്നാണ് എന്റെ ഉത്പത്തി; എന്റെ ആ മഹത്തായ ചരിത്രവും അങ്ങ് മാനിച്ചില്ല. ബാല്യത്തിൽ അങ്ങ് ഗ്രഹിച്ച എന്റെ കൈയും അങ്ങ് പ്രമാണമായി കണക്കാക്കിയില്ല; എന്റെ ഭക്തിയും ശീലവും എല്ലാം അങ്ങ് പിന്നിലേക്കു തള്ളി.’ ഇവിടെ സീത കരയുക മാത്രമല്ല, യുക്തികൊണ്ട് രാമന്റെ ഓരോ ആക്ഷേപത്തെയും ഖണ്ഡിക്കുന്നു. ഒന്നാമത് — ‘പ്രാകൃതഃ പ്രാകൃതാമിവ’ (സാധാരണക്കാരൻ സാധാരണസ്ത്രീയോടെന്നപോലെ) — രാമന്റെ ഈ ഭാഷ അദ്ദേഹത്തിനു യോജിച്ചതല്ല. രണ്ടാമത് — എല്ലാ സ്ത്രീകളും ഒരുപോലെയല്ല; ചിലരുടെ ദുരാചാരംകൊണ്ട് മുഴുവൻ ജാതിയെയും സംശയിക്കരുത്. മൂന്നാമത് — ശരീരസ്പർശം നിസ്സഹായതകൊണ്ടായിരുന്നു; ഹൃദയമാകട്ടെ എന്നും രാമനിലായിരുന്നു. നാലാമത് — ഉപേക്ഷിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നതെങ്കിൽ, നേരത്തേതന്നെ ഹനുമാൻ വഴി എന്തുകൊണ്ട് സന്ദേശം അയച്ചില്ല? അങ്ങനെയെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ആവശ്യംതന്നെ ഉണ്ടാകുമായിരുന്നില്ല. അഞ്ചാമത് — എന്റെ ജനനം ദിവ്യമാണ്, ഭൂമിയിൽനിന്നാണ്; എന്റെ ചരിത്രവും ഭക്തിയും ശീലവും അങ്ങ് മറന്നുകളഞ്ഞു. ‘അപദേശേന ജനകാത്’ (ജനകനിൽനിന്ന് പേരിനു മാത്രം) — ജനകൻ പേരുകൊണ്ടു മാത്രമാണ് അച്ഛൻ; യഥാർഥത്തിൽ അവൾ യജ്ഞഭൂമിയിൽനിന്നു ജനിച്ചവളാണ് (ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനവും ഇങ്ങനെതന്നെ വിശദീകരിക്കുന്നു). ‘ന പ്രമാണീകൃതഃ പാണിഃ’ (കൈ പ്രമാണമായി കണക്കാക്കിയില്ല) — വിവാഹത്തിൽ അഗ്നിസാക്ഷിയായി നടന്ന പാണിഗ്രഹണം; അതിന്റെ പ്രാമാണ്യംപോലും അങ്ങ് മാനിച്ചില്ല. സീതയുടെ വാക്കുകൾ മര്യാദ വിടാത്തതെങ്കിലും മൂർച്ചയുള്ളതാണ് — ‘മാനദ’ (മാനം നൽകുന്നവനേ), ‘വൃത്തജ്ഞ’ (സദാചാരമറിയുന്നവനേ), ‘നൃപശാർദൂല’ (രാജശ്രേഷ്ഠാ) എന്നിങ്ങനെ ബഹുമാനസൂചകമായ സംബോധനകളോടൊപ്പം കഠിനമായ ഉപാലംഭം. ഈ മറുപടി രാമായണത്തിലെ സ്ത്രീയുടെ ആത്മാഭിമാനത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ ഉദാഹരണമാണ്. സീത ഭർത്താവിനോടുള്ള ആദരം കൈവിടുന്നില്ല; എന്നാൽ അന്യായം മൗനമായി സഹിക്കുന്നുമില്ല. അവളുടെ വാക്കുകളിൽ മൂന്നു ഭാവങ്ങളുണ്ട് — ദുഃഖം, ആത്മാഭിമാനം, ഭർത്താവിനോടുള്ള അചഞ്ചലമായ പ്രേമം.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, കരഞ്ഞുകൊണ്ട്, കണ്ണീരിൽ ഇടറുന്ന സ്വരത്തിൽ സീത ചിന്താമഗ്നനും ദുഃഖിതനുമായ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘സൗമിത്രേ, എനിക്കൊരു ചിത ഒരുക്കുക; ഈ ദുരന്തത്തിന് ഇതുമാത്രമാണ് ഔഷധം. മിഥ്യാപവാദത്താൽ മുറിവേറ്റ എനിക്ക് ഇനി ജീവിക്കാൻ ഉത്സാഹമില്ല. എന്റെ ഗുണങ്ങളിൽ പ്രീതനാകാത്ത ഭർത്താവ് ജനസദസ്സിൽവെച്ച് ഉപേക്ഷിച്ച എനിക്ക് ഉചിതമായ ഗതി ഏതോ, അതു പ്രാപിക്കാൻ ഞാൻ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കും.’ വൈദേഹി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ശത്രുവീരന്മാരെ നിഗ്രഹിക്കുന്ന ലക്ഷ്മണൻ രോഷാകുലനായി രാഘവനെ നോക്കി. രാമന്റെ മുഖഭാവത്തിൽനിന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മനോഗതം മനസ്സിലാക്കി, രാമന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം, വീര്യവാനായ സൗമിത്രി ചിത ഒരുക്കി. അപ്പോൾ പ്രളയകാലത്തെ യമനെപ്പോലെ നിന്ന രാമനെ അനുനയിപ്പിക്കാനോ അദ്ദേഹത്തോടു സംസാരിക്കാനോ അദ്ദേഹത്തെ നോക്കാനോപോലും ഒരു സുഹൃത്തിനും കഴിഞ്ഞില്ല. ഇവിടെ ലക്ഷ്മണന്റെ നില ദയനീയമാണ് — അദ്ദേഹം സീതയെ അമ്മയെപ്പോലെ പൂജിക്കുന്നു; രാമന്റെ അനന്യഭക്തനുമാണ്. സീതയുടെ ആജ്ഞ കേട്ട് അദ്ദേഹം രോഷത്തോടെ രാമനെ നോക്കുന്നു — ഇത് ഉചിതമാണോ? എന്നാൽ രാമന്റെ ആകാരത്തിൽനിന്ന് (മുഖഭാവത്തിൽനിന്ന്) അനുമതി മനസ്സിലാക്കി അദ്ദേഹം ചിത ഒരുക്കുന്നു. ‘ആകാരസൂചിതം’ (ആകാരംകൊണ്ടു സൂചിപ്പിച്ചത്) — രാമൻ വാക്കുകൊണ്ടു പറഞ്ഞില്ല; മുഖഭാവംകൊണ്ടു മാത്രം അനുമതി നൽകി. ‘കാലാന്തകയമോപമം’ (കാലനും അന്തകനുമായ യമനെപ്പോലെ) — അപ്പോൾ രാമന്റെ രൂപം പ്രളയകാലത്തെ യമനെപ്പോലെ ഭയങ്കരമായിരുന്നു; അതിനാൽ ഒരു സുഹൃത്തും അദ്ദേഹത്തോട് അപേക്ഷിക്കാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ‘മിഥ്യാപവാദോപഹതാ’ (മിഥ്യാപവാദത്താൽ മുറിവേറ്റവൾ) — സീതയ്ക്ക് തന്റെ നിർദോഷത അറിയാം; അവളുടെ അഗ്നിപ്രവേശം ആത്മഹത്യയല്ല, സത്യത്തിന്റെ തെളിവാണ്. സീത ചിത ആവശ്യപ്പെടുന്നത് രാമനോടല്ല, ലക്ഷ്മണനോടാണ് — കാരണം രാമൻ അവളെ ഉപേക്ഷിച്ചിരിക്കുന്നു; ലക്ഷ്മണനാകട്ടെ എന്നും അവളുടെ സേവകനെപ്പോലെയായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന് ഈ ആജ്ഞ അത്യന്തം ദുസ്സഹമാണ്.

പിന്നെ തലകുനിച്ചുനിൽക്കുന്ന രാമനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് വൈദേഹി ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയുടെ അടുത്തേക്കു ചെന്നു. ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണരെയും നമസ്കരിച്ച്, കൈകൂപ്പി, മൈഥിലി അഗ്നിയുടെ സമീപത്തുനിന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ ഹൃദയം ഒരിക്കലും രാഘവനിൽനിന്ന് അകന്നുപോകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ലോകത്തിന്റെ സാക്ഷിയായ പാവകൻ എന്നെ എല്ലാ വിധത്തിലും രക്ഷിക്കട്ടെ. ശുദ്ധചാരിത്ര്യയായ എന്നെ രാഘവൻ ദുഷ്ടയായി കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, (ഞാൻ ശുദ്ധയാണെന്നതിനാൽ) ലോകത്തിന്റെ സാക്ഷിയായ പാവകൻ എന്നെ എല്ലാ വിധത്തിലും രക്ഷിക്കട്ടെ. കർമംകൊണ്ടോ മനസ്സുകൊണ്ടോ വാക്കുകൊണ്ടോ സർവധർമജ്ഞനായ രാഘവനെ ഞാൻ ലംഘിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, പാവകൻ എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ. ആദിത്യനും ഭഗവാൻ വായുവും ദിക്കുകളും ചന്ദ്രനും പകലും രണ്ടു സന്ധ്യകളും രാത്രിയും ഭൂമിയും മറ്റുള്ളവരും എന്നെ ചാരിത്ര്യവതിയായി അറിയുന്നുവെങ്കിൽ (പാവകൻ എന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ).’ ഇവിടെ ‘അധോമുഖം സ്ഥിതം രാമം’ (തലകുനിച്ചുനിൽക്കുന്ന രാമൻ) — രാമനു സീതയെ നോക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹൃദയവും വ്യഥിതമാണ്. സീത അദ്ദേഹത്തെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു — ഭർത്താവ് അവളുടെ ദേവതയാണ്; അന്ത്യനിമിഷത്തിലും അവൾ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിക്കുന്നു. അവളുടെ പ്രാർഥന ശപഥരൂപത്തിലാണ് — ‘യഥാ … തഥാ’ (എങ്ങനെയോ … അങ്ങനെ) എന്ന സത്യക്രിയ. പ്രാചീനഭാരതത്തിൽ സത്യം ഉച്ചരിക്കുന്നതിലൂടെ അലൗകികഫലം നേടുന്നതിനെയാണ് സത്യക്രിയ എന്നു പറയുന്നത്. ഇരുപത്തിയാറാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ശുദ്ധചാരിത്രാം ദുഷ്ടാം ജാനാതി’ (ശുദ്ധചാരിത്ര്യയെ ദുഷ്ടയായി അറിയുന്നു) എന്ന വിരോധമുണ്ട് — ഞാൻ ശുദ്ധയാണ്, എന്നാൽ രാഘവൻ എന്നെ ദുഷ്ടയായി കരുതുന്നു; അതിനാൽ അഗ്നിതന്നെയാണ് വിധികർത്താവ്. 26–28 ശ്ലോകങ്ങൾ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്; ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തേത് മൂന്ന് അർധങ്ങളിലായി രചിച്ചിരിക്കുന്നു — ലോകപാലകരും കാലങ്ങളും ഭൂമിയും സാക്ഷികൾ. അവരെല്ലാം തന്റെ ചാരിത്ര്യത്തിനു സാക്ഷികളാണെന്നാണ് അവളുടെ വിശ്വാസം. ഇരുപത്തിയഞ്ചും ഇരുപത്തിയാറും ശ്ലോകങ്ങൾക്ക് ഒരേ ഉത്തരാർധമാണ് — ‘തഥാ ലോകസ്യ സാക്ഷീ മാം സർവതഃ പാതു പാവകഃ’ (അങ്ങനെ ലോകസാക്ഷിയായ പാവകൻ എന്നെ എല്ലാ വിധത്തിലും രക്ഷിക്കട്ടെ) — ഈ പുനരുക്തി പ്രാർഥനയുടെ ദൃഢത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സീത രാമനെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നില്ല, ശപിക്കുന്നുമില്ല; സത്യം തെളിയിക്കാൻ മാത്രമാണ് അവൾ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വൈദേഹി അഗ്നിയെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ശങ്കയില്ലാത്ത അന്തരാത്മാവോടെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. കുട്ടികളും വൃദ്ധരും നിറഞ്ഞ ആ വലിയ ജനക്കൂട്ടം, ദീപ്തയായ മൈഥിലി അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതു കണ്ടു. ഉരുക്കിയ പുതുസ്വർണത്തിന്റെ കാന്തിയുള്ളവളും ഉരുക്കിയ പൊന്നിന്റെ ആഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞവളുമായ അവൾ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയിൽ വീണു. സ്വർണവേദിപോലെ ശോഭിക്കുന്ന, വിശാലാക്ഷിയായ സീത അഗ്നിയിൽ പതിക്കുന്നത് അപ്പോൾ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും കണ്ടു. ഋഷികളും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും, മഹാഭാഗയായ അവൾ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് യജ്ഞത്തിലെ പൂർണാഹുതിപോലെ കണ്ടു. യാഗത്തിൽ മന്ത്രങ്ങളാൽ സംസ്കരിക്കപ്പെട്ട വസോർധാരപോലെ അഗ്നിയിൽ പതിക്കുന്ന അവളെ കണ്ട് എല്ലാ സ്ത്രീകളും ഉറക്കെ നിലവിളിച്ചു. മൂന്നു ലോകങ്ങളും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ദാനവന്മാരും, ശാപമേറ്റ് സ്വർഗത്തിൽനിന്നു നരകത്തിലേക്കു വീഴുന്ന ഒരു ദേവതയെപ്പോലെ അവളെ കണ്ടു. അവൾ അഗ്നിയിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ രാക്ഷസന്മാരുടെയും വാനരന്മാരുടെയും അദ്ഭുതകരമായ വലിയ ‘ഹാ! ഹാ!’ എന്ന നിലവിളി ഉയർന്നു. സീതയുടെ അഗ്നിപ്രവേശം ‘നിഃശങ്കേന അന്തരാത്മനാ’ (ശങ്കയില്ലാത്ത അന്തരാത്മാവോടെ) ആണ് — അവളുടെ മനസ്സിൽ ഭയമോ സംശയമോ ഇല്ല; അവൾക്കു തന്റെ ശുദ്ധി അറിയാം. ഉപമകളെല്ലാം പവിത്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പൂർണാഹുതി യജ്ഞത്തിന്റെ സമാപനമാണ്; വസോർധാര യജ്ഞത്തിൽ നെയ്യിന്റെ മുറിയാത്ത ധാരയാണ് (അച്ചടിപ്പതിപ്പിന്റെ പാദടിപ്പണിയും ‘നെയ്യിന്റെ മുറിയാത്ത ധാര’ എന്നുതന്നെ വിശദീകരിക്കുന്നു); രുക്മവേദി യജ്ഞത്തിന്റെ സ്വർണമയമായ വേദിയാണ്. അതിനാൽ സീതയുടെ പ്രവേശം ആത്മഹത്യയല്ല, യജ്ഞംപോലെ പവിത്രമായ കർമമാണ്. എന്നാൽ ‘ശപ്താം പതന്തീം നിരയേ … ദേവതാം’ (ശാപമേറ്റ് നരകത്തിൽ വീഴുന്ന ദേവത) എന്ന ഉപമ ലോകരുടെ കാഴ്ചപ്പാടു കാണിക്കുന്നു — അവർക്ക് ഇതു ദുഃഖകരമാണ്, ശാപംകൊണ്ടു സ്വർഗത്തിൽനിന്നു വീണ ദേവിയെപ്പോലെ. 31–35 ശ്ലോകങ്ങൾ വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ് — സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഈ സർഗം (6.104) അഗ്നിപ്രവേശത്തോടെ വേഗം അവസാനിക്കുന്നു. സർഗത്തിന്റെ അവസാനം ഹാഹാകാരമാണ് — അടുത്ത സർഗത്തിൽ ദേവന്മാർ വന്ന് രാമന്റെ ദിവ്യത്വം വെളിപ്പെടുത്തും; അഗ്നി സീതയെ തിരിച്ചേൽപ്പിക്കും. ഈ രംഗത്തിന്റെ കരുണം രണ്ടുവിധമാണ് — നിർദോഷയായ സീതയ്ക്കും പരീക്ഷ; സ്വന്തം പ്രിയതമയുടെ പരീക്ഷ കാണേണ്ടിവരുന്ന രാമന്റെ നിസ്സഹായത. പ്രേക്ഷകരെല്ലാം — വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ദേവന്മാരും ഋഷികളും — സീതയുടെ പക്ഷത്താണ്; അവരുടെ ഹാഹാകാരംതന്നെയാണ് അവളുടെ ശുദ്ധിയുടെ ആദ്യസാക്ഷ്യം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे षोडशाधिकशततमः सर्गः॥ ११६॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക