സർഗ്ഗം
രാമൻ സീതയോടു പരുഷമായി സംസാരിക്കുന്നു
രാമൻ വിജയത്തിന്റെ പ്രയോജനം പറയുന്നു, എല്ലാവരുടെയും പരിശ്രമത്തിന്റെ സാഫല്യം, ജനാപവാദഭയത്താൽ ഹൃദയം രണ്ടായി പിളരൽ, സീതയുടെ ചാരിത്ര്യത്തിൽ സംശയം, ‘ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തു പൊയ്ക്കൊള്ളുക’ എന്ന പരിത്യാഗവാക്ക്, സീതയുടെ കരച്ചിൽ
അരികിൽ കുനിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന ആ മൈഥിലിയെ നോക്കി രാമൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിലുള്ള ഭാവം പറയാൻ തുടങ്ങി: ‘ഭദ്രേ, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ശത്രുവിനെ ജയിച്ച് ഇതാ നിന്നെ ഞാൻ ജയിച്ചെടുത്തിരിക്കുന്നു; പൗരുഷംകൊണ്ടു ചെയ്യേണ്ടതെന്തോ അതു ഞാൻ നിർവഹിച്ചു. എന്റെ അമർഷത്തിന്റെ അന്ത്യത്തിലെത്തി; ധർഷണം (എനിക്കേറ്റ അപമാനം) കഴുകിക്കളഞ്ഞു; അപമാനവും ശത്രുവും ഒരേസമയം ഞാൻ നശിപ്പിച്ചു. ഇന്ന് എന്റെ പൗരുഷം കാണപ്പെട്ടു, ഇന്ന് എന്റെ പ്രയത്നം സഫലമായി, ഇന്ന് ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റി, ഇന്ന് ഞാൻ എനിക്കുതന്നെ നാഥനായി. ചഞ്ചലചിത്തനായ രാക്ഷസൻ, ഞാനില്ലാതിരുന്നപ്പോൾ നിന്നെ കൊണ്ടുപോയി; ദൈവം വരുത്തിയ ആ ദോഷം മനുഷ്യനായ ഞാൻ ജയിച്ചു. ലഭിച്ച അപമാനം തേജസ്സുകൊണ്ടു കഴുകിക്കളയാത്ത അല്പബുദ്ധിക്ക് എത്ര വലിയ പൗരുഷംകൊണ്ടും എന്തു പ്രയോജനം? ഹനുമാന്റെ സമുദ്രലംഘനവും ലങ്കാമർദനവും — അവന്റെ ആ പ്രശംസനീയമായ കർമം ഇന്നു സഫലമായി. യുദ്ധത്തിൽ പരാക്രമം കാണിച്ചും ഹിതം ഉപദേശിച്ചും സൈന്യത്തോടുകൂടിയ സുഗ്രീവന്റെ പരിശ്രമം ഇന്നു സഫലമായി. ഗുണമില്ലാത്ത സഹോദരനെ ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വയം എന്റെ അടുത്തുവന്ന വിഭീഷണന്റെ പരിശ്രമവും ഇന്നു സഫലമായി.’ രാമന്റെ ആദ്യവാക്ക് വിജയത്തിന്റെ പ്രഖ്യാപനമാണ്; എന്നാൽ അതിൽ സീതയോടുള്ള സ്നേഹത്തിന്റെ ഒരു വാക്കുപോലുമില്ല. ‘അമർഷം’, ‘ധർഷണം’, ‘അപമാനം’ എന്നീ പദങ്ങളാൽ അവൻ തനിക്കേറ്റ അപമാനത്തിന്റെ പ്രതികാരം വർണിക്കുന്നു — വിജയം ക്ഷത്രിയന്റെ മാനരക്ഷയാണ്, പ്രേമത്തിന്റെ പൂർത്തിയല്ല. ‘ദൈവസമ്പാദിതമായ ദോഷം’ — സീതാപഹരണം ദൈവത്താൽ സംഭവിച്ചു; അതിന്റെ പ്രതികാരം പൗരുഷംകൊണ്ട്. ഹനുമാനെയും സുഗ്രീവനെയും വിഭീഷണനെയും കൃതജ്ഞതയോടെ ഓർക്കുന്നത് രാമന്റെ ന്യായബുദ്ധി കാണിക്കുന്നു. ‘ഭദ്രേ’ എന്ന സംബോധനപോലും ഔപചാരികമെന്നപോലെയാണ്. ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിന്റെ പൂർവാർധം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽനിന്നു ഭിന്നമാണ് (‘വിഭീഷണസ്യ ഭക്തസ്യ’ — ഭക്തനായ വിഭീഷണന്റെ — എന്നതിനു പകരം ‘വിഭീഷണസ്യ ച തഥാ’ — അതുപോലെ വിഭീഷണന്റെയും). രാമന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധാപൂർവം രചിച്ചവയാണ് — ഓരോ സഹായിയുടെയും സംഭാവന അവൻ എണ്ണിപ്പറയുന്നു; എന്നാൽ സീതയുടെ ദുഃഖമോ ധൈര്യമോ പരാമർശിക്കുന്നില്ല. ഈ മൗനംതന്നെയാണ് തുടർന്നുവരുന്ന കഠിനവാക്കുകളുടെ പശ്ചാത്തലം.
ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്ന രാമന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് മാൻപേടയെപ്പോലെ കണ്ണുകൾ വിടർന്ന സീത കണ്ണീരിൽ മുങ്ങി. ഹൃദയപ്രിയയായ അവളെ അരികിൽ കണ്ടുകൊണ്ടിരുന്ന രാജാവായ രാമന്റെ ഹൃദയം ജനാപവാദഭയത്താൽ രണ്ടായി പിളർന്നു. താമരയിതൾപോലുള്ള കണ്ണുകളും കറുത്തു ചുരുണ്ട മുടിയുമുള്ള സുന്ദരിയായ സീതയോട് അവൻ വാനരരാക്ഷസരുടെ നടുവിൽവെച്ചു പറഞ്ഞു: ‘ധർഷണത്തിനു പരിഹാരം ചെയ്യുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ ചെയ്യേണ്ടതെന്തോ, അതു മാനം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞാൻ രാവണനെ കൊന്നു ചെയ്തു. തപസ്സിനാൽ ആത്മാവിനെ ശുദ്ധീകരിച്ച അഗസ്ത്യമുനി ജീവലോകത്തിന് ദുർഗമമായിരുന്ന തെക്കേ ദിക്കിനെ ജയിച്ചതുപോലെ, ഞാൻ നിന്നെ ജയിച്ചെടുത്തു.’ ഇവിടെ കവി രാമന്റെ ആന്തരികദ്വന്ദ്വം വ്യക്തമായി പറയുന്നു — ‘ജനാപവാദഭയത്താൽ ഹൃദയം രണ്ടായി’. ഒരു വശത്ത് ഹൃദയപ്രിയയായ പത്നി, മറുവശത്ത് ലോകാപവാദം. രാമൻ രാജാവാണ്; അവന്റെ ആചരണം പ്രജകൾക്ക് ആദർശമാണ്; അതിനാൽ പരഗൃഹത്തിൽ വസിച്ച പത്നിയെ സ്വീകരിക്കുന്നത് ലോകത്തിൽ സംശയം ജനിപ്പിക്കും എന്നാണ് അവന്റെ ഭയം. ഈ ശ്ലോകം (11) വൾഗേറ്റിന്റെ സവിശേഷതയാണ് — സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ അവിടെ ‘ഭൂയഃ ക്രോധോ'ഭ്യവർതത’ (വീണ്ടും ക്രോധം ഉയർന്നുവന്നു) എന്ന് രാമന്റെ ക്രോധമാണ് വർണിക്കപ്പെടുന്നത്; അച്ചടിയിലാകട്ടെ അവന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ദ്വൈധം; അതിനാൽ വൾഗേറ്റിൽ രാമന്റെ കഠിനവാക്ക് ഉള്ളിലെ ദുഃഖത്തിന്റെ ഫലമായി വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. അഗസ്ത്യന്റെ ഉപമ — അഗസ്ത്യൻ വിന്ധ്യന്റെ വളർച്ച തടഞ്ഞ്, വാതാപിയെയും ഇല്വലനെയും ജയിച്ച്, തെക്കേ ദിക്കിനെ ജീവലോകത്തിനു സുഗമമാക്കി; അതുപോലെ രാമൻ സീതയെ രാവണന്റെ വശത്തുനിന്നു മോചിപ്പിച്ചു. മാൻപേടയെപ്പോലെ വിടർന്ന കണ്ണുകൾ — വിസ്മയത്താലും ഭയത്താലും വിടർന്നവ. ‘വാനരരാക്ഷസരുടെ നടുവിൽ’ — ഈ വാക്കുകൾ സ്വകാര്യമായല്ല, എല്ലാവരുടെയും മുന്നിലാണ് പറയുന്നത്. അതിനാൽ അവയുടെ ഉദ്ദേശ്യം പൊതുവാണ് — ലോകത്തിന്റെ സംശയം നീക്കൽ.
‘നിനക്കു മംഗളം; അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക — സുഹൃത്തുക്കളുടെ വീര്യത്താൽ നന്നായി കടന്നുപോന്ന ഈ യുദ്ധപരിശ്രമം നിനക്കുവേണ്ടിയല്ല ഞാൻ ചെയ്തത്. സദാചാരം കാത്തുകൊണ്ടും, എല്ലാ വശത്തുനിന്നുമുള്ള അപവാദവും പ്രസിദ്ധമായ സ്വവംശത്തിനുണ്ടായ കളങ്കവും കഴുകിക്കളഞ്ഞുകൊണ്ടുമാണ് ഞാൻ ഇതു ചെയ്തത്. ചാരിത്ര്യത്തിൽ സംശയം വന്നുചേർന്ന നീ എന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, കണ്ണുരോഗമുള്ളവനു ദീപമെന്നപോലെ, എനിക്കു കഠിനമായി പ്രതികൂലയാണ്. അതിനാൽ ജനകപുത്രീ, ഇന്നു ഞാൻ നിന്നെ അനുവദിക്കുന്നു; ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്കു പോകുക; ഭദ്രേ, ഇതാ പത്തു ദിക്കുകളും; എനിക്കു നിന്നെക്കൊണ്ട് ഒരു കാര്യവുമില്ല. നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ച ഏതു തേജസ്വിയായ പുരുഷനാണ് പരഗൃഹത്തിൽ വസിച്ച സ്ത്രീയെ, സ്നേഹലോഭമുള്ള മനസ്സോടെ, വീണ്ടും സ്വീകരിക്കുക? രാവണന്റെ മടിയിൽ ക്ലേശിച്ചവളും ദുഷ്ടദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കപ്പെട്ടവളുമായ നിന്നെ, മഹത്തായ കുലത്തെ എടുത്തുപറയുന്ന ഞാൻ എങ്ങനെ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കും? ഏതൊന്നിനുവേണ്ടിയാണോ ഞാൻ നിന്നെ ജയിച്ചെടുത്തത്, ആ യശസ്സ് ഞാൻ നേടിക്കഴിഞ്ഞു; എനിക്കു നിന്നിൽ ആസക്തിയില്ല; ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്കു പൊയ്ക്കൊള്ളുക. ഭദ്രേ, ഉറച്ച തീരുമാനത്തോടെയാണ് ഞാൻ ഇന്ന് ഇതു പറഞ്ഞത്; ലക്ഷ്മണനിലോ ഭരതനിലോ ഇഷ്ടംപോലെ മനസ്സുവെക്കുക. സീതേ, ശത്രുഘ്നനിലോ സുഗ്രീവനിലോ രാക്ഷസനായ വിഭീഷണനിലോ നിനക്കു സുഖമെന്നു തോന്നുന്നിടത്ത് സ്വയം മനസ്സുറപ്പിക്കുക. ദിവ്യരൂപിണിയും മനോരമയുമായ നീ സ്വന്തം ഗൃഹത്തിൽ കഴിയുന്നതു കണ്ടിട്ട് രാവണൻ ഏറെക്കാലം അടങ്ങിയിരുന്നിരിക്കില്ല.’ രാമായണത്തിലെ ഏറ്റവും കഠിനമായ വാക്കുകളാണിവ. രാമൻ മൂന്നു കാരണങ്ങൾ പറയുന്നു — സദാചാരത്തിന്റെ രക്ഷ, അപവാദത്തിന്റെ നിവാരണം, വംശത്തിനേറ്റ കളങ്കത്തിന്റെ പരിമാർജനം. ‘കണ്ണുരോഗമുള്ളവനു ദീപം’ എന്ന ഉപമ — കണ്ണുരോഗിക്കു ദീപപ്രകാശം വേദനയുണ്ടാക്കുന്നതുപോലെ, ചാരിത്ര്യത്തിൽ സംശയമുള്ള പത്നി ഭർത്താവിനു ദുഃഖം നൽകുന്നവളാണ്. ‘രാവണൻ അടങ്ങിയിരുന്നിരിക്കില്ല’ എന്ന അവസാനത്തെ യുക്തി സീതയുടെ ശുദ്ധിയിലുള്ള സംശയം പ്രകടമാക്കുന്നു. വ്യാഖ്യാതാക്കൾ പറയുന്നു — രാമൻ സീതയുടെ ശുദ്ധി അറിയുന്നുണ്ട്; എന്നാൽ ലോകത്തിന്റെ മുന്നിൽ അവളുടെ പരീക്ഷ വെളിപ്പെടുത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഈ വാക്കുകൾ. അടുത്ത സർഗത്തിൽ സീതയുടെ അഗ്നിപ്രവേശവും പിന്നെ അഗ്നിയുടെ സാക്ഷ്യവും ഉണ്ടാകും. 23.1-ൽ അച്ചടിയിൽ ‘ശത്രുഘ്നേ വാഥ സുഗ്രീവേ’ (ശത്രുഘ്നനിലോ സുഗ്രീവനിലോ) എന്നും സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘സുഗ്രീവേ വാനരേന്ദ്രേ വാ’ (വാനരേന്ദ്രനായ സുഗ്രീവനിലോ) എന്നുമാണ്. സീതയ്ക്ക് ഈ വാക്ക് രാവണന്റെ എല്ലാ ഭീഷണികളെക്കാളും ദാരുണമാണ് — കാരണം ശത്രുവിന്റെ വാക്ക് അവൾ സഹിച്ചു; പ്രിയന്റെ വാക്കാകട്ടെ അവളുടെ ഹൃദയം പിളർക്കുന്നു. ‘ലക്ഷ്മണനിലോ ഭരതനിലോ മനസ്സുവെക്കുക’ എന്ന വാക്ക് വിശേഷിച്ചും ക്രൂരമാണ്; അത് സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെ അപമാനമാണ്. എങ്കിലും നേരത്തെ ‘ഹൃദയം രണ്ടായി’ എന്നു പറഞ്ഞതിലൂടെ കവി വായനക്കാരനെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു, രാമന്റെ അന്തഃകരണം കഠിനമല്ല എന്ന്.
പിന്നെ പ്രിയവാക്കുകൾ മാത്രം കേൾക്കാൻ അർഹയായ, അഭിമാനിനിയായ സീത, ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷം പ്രിയനിൽനിന്ന് ആ അപ്രിയവാക്കു കേട്ട്, അപ്പോൾ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് ധാരധാരയായി കണ്ണീർ പൊഴിച്ചു — ഗജേന്ദ്രന്റെ തുമ്പിക്കയ്യാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട വള്ളിയെപ്പോലെ. എപ്പോഴും പ്രിയവാക്കുകൾ മാത്രം കേൾക്കാൻ അർഹയായവൾ, ഏറെക്കാലത്തിനുശേഷം പ്രിയനിൽനിന്നുതന്നെ അപ്രിയം കേട്ടു — ഈ വൈരുധ്യത്തിലാണ് അവളുടെ ദുഃഖത്തിന്റെ തീവ്രത. ഗജേന്ദ്രന്റെ തുമ്പിക്കയ്യാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട വള്ളി എന്ന ഉപമ — ബലവാനായ ആനയുടെ തുമ്പിക്കയ്യാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട മൃദുവായ വള്ളി വിറയ്ക്കുകയും വളയുകയും ചെയ്യുന്നു; അതുപോലെ സീത. ‘മാനിനീ’ (അഭിമാനിനി) എന്ന പദം അവളുടെ ആത്മഗൗരവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അടുത്ത സർഗത്തിൽ അവൾ രാമന്റെ വാക്കുകൾക്ക് അഭിമാനത്തോടെ മറുപടി നൽകും. ഈ ശ്ലോകം സർഗത്തിന്റെ അവസാനം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चदशाधिकशततमः सर्गः॥ ११५॥