സർഗ്ഗം
വിഭീഷണന്റെ രാജ്യാഭിഷേകം
ദേവന്മാരുടെ മടക്കം, മാതലിയെ യാത്രയാക്കൽ, ലക്ഷ്മണൻ വിഭീഷണനെ ലങ്കാരാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു, കാഴ്ചദ്രവ്യങ്ങൾ സ്വീകരിക്കൽ, ഹനുമാനെ സീതയുടെ അടുത്തേക്കയയ്ക്കൽ
രാവണന്റെ വധം കണ്ട് ആ ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ദാനവന്മാരും ശുഭകഥകൾ പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവരവരുടെ വിമാനങ്ങളിൽ മടങ്ങിപ്പോയി. ഘോരമായ രാവണവധവും രാഘവന്റെ പരാക്രമവും വാനരന്മാരുടെ നല്ല യുദ്ധവും സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രണവും മാരുതിയുടെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും അനുരാഗവും വീര്യവും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യവും ഹനുമാനിലെ പരാക്രമവും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ആ മഹാഭാഗന്മാർ ഹർഷത്തോടെ വന്നതുപോലെ മടങ്ങി. മഹാബാഹുവായ രാഘവനാകട്ടെ ഇന്ദ്രൻ നൽകിയ, അഗ്നിപോലെ പ്രഭയുള്ള ദിവ്യരഥം തിരികെ നൽകാൻ അനുവദിച്ച് മാതലിയെ സത്കരിച്ചു. രാഘവനാൽ അനുവദിക്കപ്പെട്ട ശക്രസാരഥിയായ മാതലി ആ ദിവ്യരഥത്തിൽ കയറി ആകാശത്തേക്കുതന്നെ ഉയർന്നുപോയി. രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അവൻ രഥത്തോടൊപ്പം സ്വർഗത്തിലേക്കു കയറിയപ്പോൾ അത്യന്തം പ്രസന്നനായ രാഘവൻ സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു. സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ലക്ഷ്മണനാൽ അഭിവാദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ട്, വാനരഗണങ്ങളാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് അവൻ സൈന്യം താവളമടിച്ച ശിബിരത്തിലേക്കു വന്നു. ഇവിടെ ദേവന്മാരുടെ കഥകളിൽ എല്ലാവരുടെയും സംഭാവന ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു — രാമന്റേതു മാത്രമല്ല, സുഗ്രീവന്റെ മന്ത്രണത്തിന്റെയും ഹനുമാന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും അനുരാഗത്തിന്റെയും സീതയുടെ പാതിവ്രത്യത്തിന്റെയും. യുദ്ധവിജയം സാമൂഹികമാണ് എന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മൂന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധം (‘പതിവ്രതാത്വം സീതായാ ഹനൂമതി പരാക്രമം’) വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. ‘ഹനൂമതി പരാക്രമം’ എന്ന സപ്തമീപ്രയോഗം വിചിത്രമാണ് — ഹനുമാനിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പരാക്രമം എന്നാണ് അർഥം. മാതലിയുടെ സത്കാരം ശിഷ്ടാചാരത്തിന്റെ ഉദാഹരണമാണ് — ഇന്ദ്രന്റെ ഉപകാരം രാമൻ മറക്കുന്നില്ല. രഥത്തിന്റെ ‘ശിഖിപ്രഭം’ (അഗ്നിപോലെ പ്രഭയുള്ളത്) എന്ന വിശേഷണം അഗ്നിസദൃശമായ തേജസ്സ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സുഗ്രീവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തത് മൈത്രിയുടെ പൂർണതയുടെ ചിഹ്നമാണ് — കിഷ്കിന്ധയിൽ അഗ്നിസാക്ഷിയായി ചെയ്ത മൈത്രി ഇന്നു സഫലമായി. ദേവന്മാർ യുദ്ധം കാണാൻ ആകാശത്തു നിന്നിരുന്നു; രാവണൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ അവരുടെ കാര്യം പൂർത്തിയായി; അതിനാൽ അവർ സ്വലോകത്തേക്കു മടങ്ങുന്നു. അവരുടെ കഥകൾ ‘ശുഭങ്ങൾ’ ആണ് — കാരണം അധർമത്തിന്റെ നാശവും ധർമത്തിന്റെ ജയവുമാണ് അവയുടെ വിഷയം.
പിന്നെ ആ കാകുത്സ്ഥൻ അടുത്തുനിന്നിരുന്ന, സത്ത്വസമ്പന്നനും ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സുള്ളവനുമായ സൗമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണനോടു പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യാ, ഈ വിഭീഷണനെ ലങ്കയിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യുക. ഇവൻ അനുരക്തനും ഭക്തനും മുമ്പേ ഉപകാരം ചെയ്തവനുമാണ്. രാവണന്റെ അനുജനായ ഈ വിഭീഷണനെ ലങ്കയിൽ അഭിഷിക്തനായി കാണണം എന്നതാണ് എന്റെ പരമമായ ആഗ്രഹം.’ മഹാത്മാവായ രാഘവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ സൗമിത്രി ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ സ്വർണകലശം കയ്യിലെടുത്തു. രാമൻ സ്വയം ലങ്കയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നില്ല — പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് പതിനാലു വർഷം ഗ്രാമത്തിലോ നഗരത്തിലോ പ്രവേശിക്കരുത് എന്നതാണ് അവന്റെ വ്രതം. അതിനാൽ അഭിഷേകത്തിന്റെ കാര്യം ലക്ഷ്മണനെ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. മുമ്പ് സമുദ്രതീരത്തുവെച്ചുതന്നെ, വിഭീഷണൻ ശരണാഗതനായ സമയത്ത്, രാമൻ അവനെ സമുദ്രജലംകൊണ്ട് അഭിഷേകം ചെയ്തിരുന്നു; ഇന്ന് ആ പ്രതിജ്ഞയുടെ പൂർത്തി ലങ്കയിൽ. ‘പൂർവോപകാരിണം’ (മുമ്പേ ഉപകാരം ചെയ്തവനെ) — യുദ്ധത്തിലെ വിഭീഷണന്റെ മന്ത്രണം, ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായ വെളിപ്പെടുത്തൽ, നികുംഭിലയുടെ രഹസ്യം പറഞ്ഞുകൊടുക്കൽ. ‘പരമമായ ആഗ്രഹം’ എന്നത് രാമന്റെ മിത്രവാത്സല്യമാണ്.
മനോവേഗമുള്ള ആ ലക്ഷ്മണൻ ആ കലശം വാനരേന്ദ്രന്മാരുടെ കയ്യിൽ കൊടുത്ത്, മഹാസത്ത്വരായ അവരോടു സമുദ്രജലം കൊണ്ടുവരാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു. മനോവേഗമുള്ള ആ വാനരന്മാർ അതിവേഗം പോയി സമുദ്രത്തിൽനിന്നു ജലമെടുത്തു വന്നു. പിന്നെ ഒരു കലശമെടുത്ത്, വിഭീഷണനെ ശ്രേഷ്ഠമായ ആസനത്തിലിരുത്തി, സൗമിത്രി ആ കലശംകൊണ്ട് രാമന്റെ ശാസനപ്രകാരം ലങ്കയിൽ രാക്ഷസരുടെ നടുവിൽ, സുഹൃദ്ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വിഭീഷണനെ മന്ത്രങ്ങളിൽ കണ്ട വിധിപ്രകാരം രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തു. അപ്പോൾ എല്ലാ രാക്ഷസരും വാനരന്മാരും അഭിഷേകം ചെയ്തു; അതുല്യമായ ഹർഷം പ്രാപിച്ച് അവർ രാമനെത്തന്നെ സ്തുതിച്ചു. അവന്റെ അമാത്യന്മാരും അവന്റെ ഭക്തരായ രാക്ഷസരും ഹർഷിച്ചു. ലങ്കയിൽ രാക്ഷസേന്ദ്രനായ വിഭീഷണൻ അഭിഷിക്തനായതു കണ്ട് ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാഘവൻ പരമമായ പ്രീതി നേടി. ഇവിടെ അഭിഷേകത്തിന്റെ വിധി സംക്ഷേപിച്ചു പറയുന്നു — സമുദ്രജലം, സ്വർണകലശം, ശ്രേഷ്ഠാസനം, മന്ത്രങ്ങൾ, സുഹൃത്തുക്കളുടെ സാന്നിധ്യം. രാക്ഷസരും വാനരന്മാരും ഒരുമിച്ചു നടത്തിയ അഭിഷേകം മുൻശത്രുക്കളുടെ മൈത്രി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘രാമനെത്തന്നെ സ്തുതിച്ചു’ — അഭിഷിക്തൻ വിഭീഷണനാണ്; എന്നാൽ സ്തുതി രാമനാണ്; കാരണം അവന്റെ പ്രസാദത്താലാണ് ഈ രാജ്യം. 12.2–14.2, അതുപോലെ 16.1, 17.1 എന്നിവ വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ് — വാനരന്മാരുടെ ജലാനയനം, എല്ലാവരുടെയും അഭിഷേകം, സ്തുതി. അച്ചടിയിൽ ‘തുഷ്ടുവൂ’ (17.1) എന്ന ദീർഘാന്തരൂപമാണ്. വിഭീഷണന്റെ അമാത്യന്മാർ — അനലൻ, ശരഭൻ, സമ്പാതി, പ്രഘസൻ — അവനോടൊപ്പം രാമനെ ശരണം പ്രാപിച്ചവർ; അവരുടെ ഹർഷം വിശേഷിച്ചും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. അഭിഷേകം രാജാവിന്റെ നിയമസാധുതയുടെ ചിഹ്നമാണ്; അഭിഷേകമില്ലാതെ രാജ്യം പൂർണമല്ല. അതിനാൽ രാവണന്റെ ദഹനത്തിനുശേഷം ഉടൻതന്നെ രാമൻ വിഭീഷണന്റെ അഭിഷേകം നടത്തിക്കുന്നു; അതിനാൽ ലങ്കയിൽ രാജാവില്ലാത്ത അവസ്ഥ ഉണ്ടാകുന്നില്ല; പ്രജകൾ ആശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
രാമൻ നൽകിയ മഹത്തായ രാജ്യം പ്രാപിച്ച ആ വിഭീഷണൻ പ്രജകളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചിട്ട് പിന്നീട് രാമന്റെ അടുത്തു ചെന്നു. അത്യന്തം സന്തുഷ്ടരായ നഗരവാസികളായ നിശാചരർ അവനു തൈര്, അക്ഷതം, മോദകങ്ങൾ, മലർ, പൂക്കൾ എന്നിവ കൊണ്ടുവന്നു. ദുർധർഷനും വീര്യവാനുമായ അവൻ ആ മംഗളകരമായ മംഗളദ്രവ്യങ്ങളെല്ലാം എടുത്ത് രാഘവനും ലക്ഷ്മണനും സമർപ്പിച്ചു. കാര്യം സാധിച്ച്, ലക്ഷ്യം സമൃദ്ധമായ വിഭീഷണനെ കണ്ട്, അവന്റെതന്നെ സന്തോഷത്തിനായി രാമൻ അതെല്ലാം സ്വീകരിച്ചു. ഇവിടെ രാജാവിന്റെ ആദ്യകർത്തവ്യം — പ്രജകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കൽ; യുദ്ധത്താൽ ഭയന്ന പ്രജകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പിന്നെ അവൻ യജമാനന്റെ മുന്നിൽ കാഴ്ചദ്രവ്യങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുന്നു — ഇത് കൃതജ്ഞതയുടെ ആചാരമാണ്. രാമൻ അവ ‘അവന്റെതന്നെ സന്തോഷത്തിനായി’ സ്വീകരിക്കുന്നു — സ്വന്തം ഇഷ്ടത്താലല്ല, മിത്രത്തിന്റെ പ്രീതിക്കായി. തൈര്, അക്ഷതം, മോദകങ്ങൾ, മലർ, പൂക്കൾ — ഇവ ശുഭകാര്യങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന മംഗളദ്രവ്യങ്ങളാണ്. ‘രാമൻ നൽകിയ രാജ്യം’ — വിഭീഷണൻ രാജ്യം നേടിയത് സ്വന്തം ബലംകൊണ്ടല്ല, രാമന്റെ ദാനത്താലാണ്; അതിനാൽ അവന്റെ കൃതജ്ഞത സ്വാഭാവികമാണ്. ഇതിലൂടെ സൂചിപ്പിക്കുന്നത് — ലങ്കയിലെ പ്രജകളും പുതിയ രാജാവിനെ സന്തോഷത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു; രാവണനോടുള്ള ഭയത്തിൽനിന്നു മുക്തരായ അവർ വിഭീഷണന്റെ ധർമരാജ്യം പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു.
പിന്നെ പർവതംപോലെയുള്ളവനും കൈകൂപ്പി വണങ്ങിനിൽക്കുന്നവനുമായ വീരനായ വാനരൻ ഹനുമാനോട് രാമൻ ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യാ, ഈ മഹാരാജാവായ വിഭീഷണന്റെ അനുമതി വാങ്ങി, ലങ്കാനഗരിയിൽ പ്രവേശിച്ച് മൈഥിലിയോടു ക്ഷേമവാർത്ത പറയുക. സംസാരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ സുഖമായിരിക്കുന്നുവെന്നും, സുഗ്രീവനും ലക്ഷ്മണനും സുഖമായിരിക്കുന്നുവെന്നും, രാവണൻ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്നും വൈദേഹിയോടു പറയുക. ഹേ വാനരേശ്വരാ, ഈ പ്രിയവാർത്ത ഇവിടെ വൈദേഹിയോടു പറയുക; അവളുടെ സന്ദേശം സ്വീകരിച്ച് മടങ്ങിവരിക.’ രാമൻ സീതയെ കാണാൻ സ്വയം പോകുന്നില്ല; ആദ്യം ഹനുമാനെ അയയ്ക്കുന്നു — മുമ്പും സീതയുടെ സന്ദേശവാഹകനായിരുന്നവനെ. ‘അനുജ്ഞാപ്യ മഹാരാജം’ (മഹാരാജാവിന്റെ അനുമതി വാങ്ങി) — ലങ്ക ഇപ്പോൾ വിഭീഷണന്റെ രാജ്യമാണ്; അതിനാൽ അവന്റെ അനുമതി ആവശ്യമാണ്; രാമൻ പുതിയ രാജാവിന്റെ അധികാരം മാനിക്കുന്നു. ‘സംസാരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠാ’ എന്നതിലൂടെ ഹനുമാന്റെ വാക്ചാതുര്യം ഓർമിക്കപ്പെടുന്നു. സീതയോട് ആദ്യം രാമന്റെ ക്ഷേമം, പിന്നെ സുഗ്രീവലക്ഷ്മണന്മാരുടേത്, ഒടുവിൽ രാവണവധം — ഇതാണ് വാർത്തയുടെ ക്രമം. ഈ ആദേശത്തിൽ രാമന്റെ ഉത്കണ്ഠയും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — സീതയുടെ സന്ദേശം വേഗം അറിയാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എന്നാൽ മര്യാദ കൈവിടുന്നില്ല. ഈ കാര്യത്തിന് ഏറ്റവും യോഗ്യൻ ഹനുമാൻതന്നെയാണ് — അവൻ സീതയുടെ വിശ്വാസപാത്രമാണ്; മുമ്പ് അശോകവനികയിൽ അവളുമായി സംവദിച്ചിട്ടുമുണ്ട്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्वादशाधिकशततमः सर्गः॥ ११२॥