॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 109-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വിഭീഷണവിലാപം

കൊല്ലപ്പെട്ട സഹോദരനെ കണ്ട് വിഭീഷണന്റെ ശോകം, രാക്ഷസരാജവൃക്ഷം മുതലായ രൂപകങ്ങളാലുള്ള രാവണവർണന, രാമന്റെ സാന്ത്വനവും ക്ഷത്രധർമോപദേശവും, പ്രേതകർമത്തിനുള്ള അനുമതി

യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ട്, കൊല്ലപ്പെട്ട് കിടക്കുന്ന സഹോദരൻ രാവണനെ കണ്ട് വിഭീഷണന്റെ ആത്മാവ് ശോകവേഗത്തിൽ മുങ്ങി; അവൻ വിലപിച്ചു: ‘ഹേ വീരപരാക്രമീ, വിഖ്യാതനേ, നിപുണനേ, നയകോവിദാ! വിലയേറിയ ശയ്യകളിൽ ശയിക്കാൻ യോഗ്യനായ നീ എന്തിനാണ് കൊല്ലപ്പെട്ട് നിലത്തു കിടക്കുന്നത്? തോൾവളകളണിഞ്ഞ നീണ്ട കൈകൾ നിശ്ചലമായി നീട്ടിയിട്ട്, സൂര്യനുതുല്യമായ കിരീടം ഊർന്നുപോയ നിലയിൽ നീ കിടക്കുന്നു. ഹേ വീരാ, ഞാൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞതാണ് ഇപ്പോൾ വന്നുഭവിച്ചിരിക്കുന്നത്; കാമമോഹങ്ങളിൽ മുങ്ങിയിരുന്ന നിനക്ക് ആ വാക്ക് രുചിച്ചില്ല. പ്രഹസ്തനോ ഇന്ദ്രജിത്തോ മറ്റുള്ളവരോ അതിരഥനായ കുംഭകർണനോ അതികായനോ നരാന്തകനോ, നീ സ്വയമോ എന്റെ വാക്കിനു വില കല്പിച്ചില്ല — അതിന്റെ പരിണാമമാണ് ഇപ്പോൾ വന്നിരിക്കുന്നത്.’ അഞ്ചാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലായി രചിച്ചതാണ്. ‘ഇന്നു സുനീതികളുടെ (നല്ല നയത്തിന്റെ) സേതു പോയി, ധർമത്തിന്റെ മൂർത്തരൂപം പോയി, സത്ത്വത്തിന്റെ സാരസംഗ്രഹം പോയി, ഉദാരമായി ദാനം ചെയ്യുന്നവരുടെ ആശ്രയവും പോയി. ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഈ വീരൻ നിലത്തു വീണതോടെ സൂര്യൻ നിലത്തു വീണതുപോലെയും ചന്ദ്രൻ ഇരുട്ടിൽ മുങ്ങിയതുപോലെയും അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകൾ കെട്ടടങ്ങിയതുപോലെയും പ്രയത്നം ഉദ്യമമറ്റതുപോലെയും ആയി. രാക്ഷസശാർദൂലൻ യുദ്ധക്കളത്തിലെ പൊടിയിൽ ഉറങ്ങുന്നതുപോലെ കിടക്കുമ്പോൾ, സത്ത്വം നഷ്ടപ്പെട്ട ലോകത്തിൽ ഇനി എന്തു ബാക്കി?’ ഏഴാം ശ്ലോകവും ഒന്നരശ്ലോകമാണ്. ഇവിടെ വിഭീഷണന്റെ ശോകത്തിൽ ഉപാലംഭവും (കുറ്റപ്പെടുത്തലും) കലർന്നിരിക്കുന്നു — അവൻ സഹോദരന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു; അവന്റെ ദുർനയം മറക്കുന്നുമില്ല. ഈ സർഗത്തിലെ പല ശ്ലോകങ്ങളും സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ കാണുന്നില്ല. വിലാപത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ വിഭീഷണൻ സഹോദരന്റെ ശരീരം വർണിക്കുന്നു — കൈകൾ, കിരീടം, ശയ്യ; പിന്നെ മുമ്പു പറഞ്ഞ ഹിതവാക്യം ഓർക്കുന്നു. മുമ്പ് സഭയിൽ അവൻ ‘സീതയെ രാമനു തിരിച്ചുകൊടുക്കുക’ എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു; അതിന്റെ പേരിൽ രാവണൻ അവനെ അപമാനിച്ചു പുറത്താക്കി. ഇപ്പോൾ അവന്റെ വാക്കിന്റെ സത്യത തെളിഞ്ഞു; എന്നാൽ അത് അവനു സുഖം നൽകുന്നില്ല, ശോകം വർധിപ്പിക്കുക മാത്രം ചെയ്യുന്നു. പ്രഹസ്തൻ, ഇന്ദ്രജിത്ത്, കുംഭകർണൻ, അതികായൻ, നരാന്തകൻ — ഇവരെല്ലാം യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു; അവരും അവന്റെ വാക്കു മാനിച്ചില്ല. ‘സുഹസ്താനാം ഗതിഃ’ എന്ന പദം ദാനശീലരുടെ ആശ്രയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആറാം ശ്ലോകത്തിലും ഏഴാം ശ്ലോകത്തിലും പ്രളയത്തിന്റെ ചിത്രമാണ് — സൂര്യനും ചന്ദ്രനും അഗ്നിയും എല്ലാം നിഷ്പ്രഭം.

ഉപജാതിവൃത്തത്തിലുള്ള നാലു ശ്ലോകങ്ങളിൽ വിഭീഷണൻ സഹോദരനെ നാലു രൂപകങ്ങളാൽ വർണിക്കുന്നു. ഒന്നാമത് — ധൈര്യം തളിരും, ബലാത്കാരം ശ്രേഷ്ഠമായ പുഷ്പവും, തപസ്സ് ബലവും, ശൗര്യം ഉറച്ച വേരുമായ, രാക്ഷസരാജനെന്ന ആ മഹാവൃക്ഷം യുദ്ധത്തിൽ രാഘവനെന്ന കാറ്റിനാൽ തകർക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാമത് — തേജസ്സ് കൊമ്പും, കുലപരമ്പര നട്ടെല്ലും, കോപം പിൻശരീരവും പ്രസാദം തുമ്പിക്കയ്യുമായ, രാവണനെന്ന ആ മദഗജം ഇക്ഷ്വാകുസിംഹത്താൽ ശരീരം പിടിക്കപ്പെട്ട് നിലത്ത് ഉറങ്ങുന്നു. മൂന്നാമത് — പരാക്രമവും ഉത്സാഹവും ജ്വാലയും, നിശ്വാസം പുകയും, സ്വബലം ചൂടുമായ, രാക്ഷസനെന്ന ആ അഗ്നി രാമനെന്ന മഴമേഘത്താൽ കെടുത്തപ്പെട്ടു. നാലാമത് — സിംഹത്തിന്റെയും കരടിയുടെയും പോലുള്ള വാലും പൂഞ്ഞയും കൊമ്പുകളുമുള്ള, ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്ന, ഗന്ധം വഹിക്കുന്ന (മദഗന്ധമുള്ള), ചാപല്യം കാതുകളും കണ്ണുകളുമായ, രാക്ഷസനെന്ന ആ കാള രാജാക്കന്മാരിലെ വ്യാഘ്രത്താൽ (രാമനാൽ) കൊല്ലപ്പെട്ടു തളർന്നു കിടക്കുന്നു. ഈ ഓരോ രൂപകത്തിലും രാവണന്റെ ഗുണങ്ങൾ അവയവങ്ങളായും രാമൻ അവന്റെ നാശകനായും സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ രൂപകങ്ങൾ സാവയവങ്ങളാണ് — ഉപമേയത്തിന്റെ ഓരോ ഗുണവും ഉപമാനത്തിന്റെ ഓരോ അവയവവുമായി ചേർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഓരോ രൂപകത്തിലും രാമൻ കൂടുതൽ ശക്തനായ നാശകനാണ്. വൃക്ഷത്തിന്റെ വേര് ശൗര്യം, പുഷ്പം ബലാത്കാരം; ആനയുടെ കൊമ്പ് തേജസ്സ്; അഗ്നിയുടെ പുക നിശ്വാസം. അതിനാൽ രാവണന്റെ മഹത്ത്വവും അവന്റെ പതനത്തിന്റെ ഗൗരവവും ഒരേസമയം പ്രകാശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

യുക്തിയുക്തമായ വാക്കുകൾ പറയുന്ന, കാര്യത്തിന്റെ നിശ്ചയം കണ്ടറിഞ്ഞ, ശോകാവിഷ്ടനായ വിഭീഷണനോട് രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ഉഗ്രപരാക്രമിയായ ഇവൻ യുദ്ധത്തിൽ നിശ്ചേഷ്ടനായി വീണിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ നശിച്ചുപോയിട്ടില്ല; അത്യുന്നതമായ മഹോത്സാഹമുള്ള ഇവൻ ഭയമില്ലാതെയാണ് വീണത്. ക്ഷത്രധർമത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന്, അഭ്യുദയം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധക്കളത്തിൽ വീഴുന്നവർ ഇങ്ങനെ നശിച്ചാൽ അവരെക്കുറിച്ചു ശോചിക്കേണ്ടതില്ല. ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും യുദ്ധത്തിൽ ഭയപ്പെടുത്തിയ ആ ബുദ്ധിമാൻ കാലത്തിനു വശപ്പെട്ടപ്പോൾ ശോചിക്കാനുള്ള സമയമല്ല ഇത്. യുദ്ധത്തിൽ ഏകപക്ഷീയമായ വിജയം ഒരിക്കലും മുമ്പ് ഉണ്ടായിട്ടില്ല; വീരൻ ഒന്നുകിൽ ശത്രുക്കളാൽ കൊല്ലപ്പെടുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ കൊല്ലുന്നു. ഇതാണ് പൂർവികർ നിർദേശിച്ചതും ക്ഷത്രിയർ അംഗീകരിച്ചതുമായ ഗതി — യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ക്ഷത്രിയനെക്കുറിച്ചു ശോചിക്കേണ്ടതില്ല എന്നതാണ് നിശ്ചയം. അതിനാൽ ഈ നിശ്ചയം കണ്ട്, തത്ത്വം അവലംബിച്ച്, ദുഃഖജ്വരമകന്ന്, ഇനി ഇവിടെ ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്ന് ആലോചിക്കുക.’ രാമന്റെ വാക്കുകളിൽ ശത്രുവിനോടുപോലുമുള്ള പ്രശംസ കാണാം — അവൻ രാവണനെ ‘ഉഗ്രപരാക്രമി’, ‘അത്യുന്നതമഹോത്സാഹൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. അവന്റെ ഉപദേശത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ക്ഷത്രധർമമാണ് — യുദ്ധത്തിലെ മരണം വീരന്റെ ഗതിയാണ്, ശോകത്തിനു കാരണമല്ല. ശോകം ഉപേക്ഷിച്ച് കർത്തവ്യത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിക്കുക എന്നതാണ് അവന്റെ അന്തിമമായ ആദേശം. വിഭീഷണന്റെ ഉപാലംഭവാക്യങ്ങൾ ‘യുക്തിയുക്തം’ എന്ന് രാമൻ അംഗീകരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ശോകത്തിന്റെ അനൗചിത്യം കാണിക്കുന്നു. ‘വൃദ്ധിം ആശംസമാനാഃ’ (അഭ്യുദയം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്) — ജയവും യശസ്സും ആഗ്രഹിച്ചു പൊരുതുന്നവർ. ജയപരാജയങ്ങൾ യുദ്ധത്തിന്റെ സ്വഭാവമാണ്; അതിനാൽ വീണുപോയ വീരനുവേണ്ടി ശോകമല്ല, അവന് ഉചിതമായ സംസ്കാരമാണ് ചെയ്യേണ്ടത് എന്നാണ് രാമന്റെ ആശയം.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ പരാക്രമിയായ രാജപുത്രനോട്, ശോകസന്തപ്തനായ വിഭീഷണൻ സഹോദരന്റെ ഹിതത്തിനായുള്ള അടുത്ത വാക്കു പറഞ്ഞു. ഉപജാതിവൃത്തത്തിലുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിൽ അവൻ പറയുന്നു: ‘മുമ്പ് ഒരിക്കലും യുദ്ധങ്ങളിൽ സമസ്തദേവന്മാരാലും വാസവനാൽപ്പോലും തകർക്കപ്പെടാത്ത ഇവൻ അങ്ങയെ നേരിട്ടപ്പോൾ, തീരത്തെത്തിയ സമുദ്രംപോലെ, യുദ്ധത്തിൽ തകർന്നു. ഇവൻ യാചകർക്കു ദാനം ചെയ്തു, ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചു, ഭൃത്യരെ പോഷിപ്പിച്ചു, മിത്രങ്ങൾക്കു ധനം നൽകി, ശത്രുക്കളോടു വൈരം നിർവഹിച്ചു. ഇവൻ ആഹിതാഗ്നിയും (നിത്യാഗ്നിഹോത്രിയും) മഹാതപസ്വിയും വേദാന്തപാരംഗതനും കർമങ്ങളിൽ മുൻനിരയിലുള്ള ശൂരനുമായിരുന്നു. പ്രേതാവസ്ഥയിലായ ഇവനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ട കർമങ്ങൾ അങ്ങയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ചെയ്യാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ വിഭീഷണന്റെ കരുണമായ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ദൈന്യമില്ലാത്ത മനസ്സുള്ള രാജപുത്രൻ സ്വർഗപ്രാപകമായ അഗ്നിസംസ്കാരം ചെയ്യാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു: ‘വൈരങ്ങൾ മരണത്തോടെ അവസാനിക്കുന്നു; നമ്മുടെ ലക്ഷ്യം നിറവേറി. ഇവന്റെ സംസ്കാരം ചെയ്യപ്പെടട്ടെ; ഇവൻ നിനക്കെങ്ങനെയോ അങ്ങനെതന്നെ എനിക്കും.’ അവസാനശ്ലോകം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ 6.099.039 ആണ്; വൾഗേറ്റിൽ നൂറ്റിപ്പതിനൊന്നാം സർഗത്തിലും ഇത് വീണ്ടും പാഠമായി വരുന്നു. രാമന്റെ ഔദാര്യം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ് — ശത്രു മരിച്ചാൽ വൈരം ശേഷിക്കുന്നില്ല. വിഭീഷണനും സഹോദരന്റെ ദോഷങ്ങൾ മറന്ന് അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ മാത്രം ഓർക്കുന്നു. വിഭീഷണൻ സഹോദരന്റെ ഗുണങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ദാനം, ഭോഗം, ഭൃത്യപോഷണം, മിത്രങ്ങൾക്കു ധനദാനം, ശത്രുക്കളോടുള്ള വൈരനിർവഹണം, ആഹിതാഗ്നിത്വം, തപസ്സ്, വേദാന്തജ്ഞാനം. ഈ ഗുണങ്ങൾ പ്രേതകർമത്തിനുള്ള യോഗ്യത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘സ്വർഗീയമായ ആധാനം’ എന്നാൽ സ്വർഗം പ്രാപിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിസംസ്കാരം. രാമൻ വിഭീഷണന്റെ പ്രാർഥന സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിക്കുന്നു; ‘എനിക്കും’ എന്നു പറഞ്ഞ് സ്വയം രാവണനെ ബഹുമാനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇങ്ങനെ ശത്രുവിനുപോലും മരണാനന്തരം ബഹുമതി നൽകുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे नवाधिकशततमः सर्ग॥ १०९॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക