സർഗ്ഗം
അഗസ്ത്യൻ ആദിത്യഹൃദയം ഉപദേശിക്കുന്നു
യുദ്ധത്തിൽ തളർന്ന രാമന്റെ അടുത്ത് അഗസ്ത്യന്റെ ആഗമനം, ആദിത്യഹൃദയത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യം, സൂര്യന്റെ നാമങ്ങളും സ്തുതിയും, നമസ്കാരങ്ങൾ, ഫലശ്രുതി, രാമന്റെ ജപം, സൂര്യന്റെ ആശീർവചനം
യുദ്ധംകൊണ്ടു തളർന്ന്, യുദ്ധക്കളത്തിൽ ചിന്താമഗ്നനായി നിൽക്കുന്ന രാമനെയും, യുദ്ധത്തിനായി മുന്നിൽ വന്നുനിൽക്കുന്ന രാവണനെയും കണ്ട്, ദേവന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം കാണാൻ വന്നിരുന്ന ഭഗവാൻ അഗസ്ത്യൻ അപ്പോൾ രാമന്റെ അടുത്തുചെന്നു പറഞ്ഞു: ‘മഹാബാഹുവായ രാമാ, രാമാ, കുഞ്ഞേ, സനാതനമായ ഈ രഹസ്യം കേൾക്കുക; ഇതുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ നീ എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും ജയിക്കും. പുണ്യമായ, എല്ലാ ശത്രുക്കളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന, ജയം നൽകുന്ന, നിത്യം ജപിക്കേണ്ട, അക്ഷയമായ, പരമമായ, മംഗളകരമായ, എല്ലാ മംഗളങ്ങൾക്കും മംഗളമായ, എല്ലാ പാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന, ചിന്തയെയും ശോകത്തെയും ശമിപ്പിക്കുന്ന, ആയുസ്സു വർധിപ്പിക്കുന്ന ഉത്തമമായ ആദിത്യഹൃദയമാണിത്. രശ്മികളോടുകൂടി ഉദിച്ചുയരുന്നവനും ദേവന്മാരാലും അസുരന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നവനും ഭുവനേശ്വരനുമായ ഭാസ്കരനെ, വിവസ്വാനെ, പൂജിക്കുക.’ കഴിഞ്ഞ രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ സാരഥി മാറ്റിക്കൊണ്ടുപോയ രാവണൻ വീണ്ടും വന്നിരിക്കുന്നു; രാമനും ദീർഘമായ യുദ്ധത്താൽ തളർന്നും ചിന്താകുലനുമാണ്. ഈ നിമിഷത്തിലെ മുനിയുടെ ആഗമനം ദൈവാനുഗ്രഹമാണ്. വനവാസകാലത്ത് രാമനു ദിവ്യായുധങ്ങൾ നൽകിയത് അഗസ്ത്യൻതന്നെയാണ്; ഇപ്പോൾ അദ്ദേഹം മന്ത്രം നൽകുന്നു — ശസ്ത്രത്തിനപ്പുറം ശാസ്ത്രം. ‘രാമ രാമ’ എന്ന ഇരട്ടിച്ചുള്ള വിളി വാത്സല്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ‘വത്സ’ (കുഞ്ഞേ) എന്ന സംബോധന ഗുരുവിന്റെ സ്നേഹവും. സ്തോത്രത്തിന്റെ മാഹാത്മ്യത്തിൽ അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ശത്രുനാശം, ജയം, പാപനാശം, ചിന്തയുടെയും ശോകത്തിന്റെയും ശമനം, ആയുസ്സിന്റെ വർധന. ‘ഗുഹ്യം’ (രഹസ്യം) എന്ന പദം അതിന്റെ രഹസ്യസ്വഭാവവും ‘സനാതനം’ എന്ന പദം അതിന്റെ പ്രാചീനതയും കാണിക്കുന്നു. ഉപാസിക്കപ്പെടേണ്ട സൂര്യൻ ഉദിച്ചുയരുന്നവനും രശ്മികളോടുകൂടിയവനും ദേവാസുരന്മാരാൽ വന്ദിക്കപ്പെടുന്നവനുമാണ് — എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും ഈശ്വരൻ. ഇവിടെ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത്, രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ പരാജിതനല്ല, എന്നാൽ തളർന്നും ചിന്താകുലനുമാണ്; രാവണൻ വീണ്ടും സജ്ജനാണ്. അതിനാൽ മുനിയുടെ ഉപദേശം ശത്രുജയത്തിനു മാത്രമല്ല, മനസ്സിന്റെ ശാന്തിക്കുംകൂടിയാണ്. ‘ചിന്താശോകപ്രശമനം’ (ചിന്തയെയും ശോകത്തെയും ശമിപ്പിക്കുന്നത്) എന്ന ഫലം രാമന്റെ അപ്പോഴത്തെ അവസ്ഥയെത്തന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നു. ‘പൂജയസ്വ’ (പൂജിക്കുക) എന്ന ആജ്ഞയിലൂടെ അഗസ്ത്യൻ ഉപദേശത്തിന്റെ പ്രയോജനം വ്യക്തമാക്കുന്നു — സ്തോത്രം കേട്ടാൽ മാത്രം പോരാ, പൂജയും ജപവും ആവശ്യമാണ്.
‘ഇവൻ സർവദേവാത്മകനും തേജസ്വിയും രശ്മികളാൽ (ലോകത്തെ) നിലനിർത്തുന്നവനുമാണ്; ഇവൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ദേവാസുരഗണങ്ങളെയും ലോകങ്ങളെയും പാലിക്കുന്നു. ഇവൻതന്നെയാണ് ബ്രഹ്മാവ്, വിഷ്ണു, ശിവൻ, സ്കന്ദൻ, പ്രജാപതി, മഹേന്ദ്രൻ, ധനദൻ (കുബേരൻ), കാലൻ, യമൻ, സോമൻ, ജലങ്ങളുടെ പതിയായ വരുണൻ; പിതൃക്കൾ, വസുക്കൾ, സാധ്യന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ, മരുത്തുക്കൾ, മനു, വായു, അഗ്നി, പ്രജകൾ, പ്രാണൻ, ഋതുക്കളെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പ്രഭാകരൻ. ആദിത്യൻ, സവിതാവ്, സൂര്യൻ, ഖഗൻ, പൂഷാവ്, ഗഭസ്തിമാൻ, സ്വർണസദൃശൻ, ഭാനു, ഹിരണ്യരേതസ്സ്, ദിവാകരൻ; ഹരിദശ്വൻ, സഹസ്രാർച്ചിസ്സ്, സപ്തസപ്തി, മരീചിമാൻ, തിമിരോന്മഥനൻ, ശംഭു, ത്വഷ്ടാവ്, മാർത്താണ്ഡകൻ, അംശുമാൻ; ഹിരണ്യഗർഭൻ, ശിശിരൻ, തപനൻ, അഹസ്കരൻ, രവി, അഗ്നിഗർഭൻ, അദിതിയുടെ പുത്രൻ, ശംഖൻ, ശിശിരനാശനൻ; വ്യോമനാഥൻ, തമോഭേദി, ഋഗ്യജുസ്സാമങ്ങളുടെ പാരം കണ്ടവൻ, ഘനവൃഷ്ടി, ജലങ്ങളുടെ മിത്രം, വിന്ധ്യവീഥിയിലൂടെ കുതിച്ചുപായുന്നവൻ; ആതപി, മണ്ഡലി, മൃത്യു, പിംഗളൻ, സർവതാപനൻ, കവി, വിശ്വൻ, മഹാതേജസ്വി, രക്തൻ, എല്ലാ ഉത്പത്തികൾക്കും ഉറവിടമായവൻ; നക്ഷത്രങ്ങളുടെയും ഗ്രഹങ്ങളുടെയും താരങ്ങളുടെയും അധിപൻ, വിശ്വത്തെ നിലനിർത്തുന്നവൻ, തേജസ്സുകളിൽവെച്ചും തേജസ്വി — ദ്വാദശാത്മാവേ, അങ്ങേക്കു നമസ്കാരം.’ ഇവിടെ സൂര്യൻ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും സ്വരൂപമാണ് എന്ന വേദാന്തദൃഷ്ടിയാണുള്ളത് — ഒരേ ദേവൻതന്നെ അനേകരൂപങ്ങളിൽ ഉപാസിക്കപ്പെടുന്നു. നാമങ്ങൾ അവന്റെ വിവിധഗുണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു — സവിതാവ് ജഗത്തിനെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നവൻ, പൂഷാവ് പോഷിപ്പിക്കുന്നവൻ, ദിവാകരൻ പകലിനെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവൻ, ഹരിദശ്വൻ പച്ചനിറമുള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയവൻ, സപ്തസപ്തി ഏഴു കുതിരകളോടുകൂടിയവൻ, മാർത്താണ്ഡൻ അണ്ഡത്തിൽനിന്നു ജനിച്ചവൻ, ഹിരണ്യഗർഭൻ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ബീജം, അഗ്നിഗർഭൻ അഗ്നിയെ ഗർഭത്തിൽ വഹിക്കുന്നവൻ, ശിശിരനാശനൻ തണുപ്പിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവൻ, വിന്ധ്യവീഥീപ്ലവംഗമൻ ആകാശമാർഗത്തിൽ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ. ദ്വാദശാത്മാവ് എന്നത് പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങളുടെയും പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാരുടെയും സ്വരൂപമാണ്. ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും ഈ നാമങ്ങൾ ‘10-15’ എന്ന സംയുക്തസംഖ്യയ്ക്കു കീഴിൽ ഓരോന്നായി വിശദീകരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നാമങ്ങളുടെ മാല സൂര്യന്റെ സർവവ്യാപിത്വവും സർവശക്തിത്വവും സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഉപാസകൻ ഒരേ ദേവനിൽത്തന്നെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും പൂജിക്കുന്നു. ‘ഋഗ്യജുസ്സാമപാരഗൻ’ എന്ന പദത്താൽ സൂര്യൻ ത്രയീവിദ്യയുടെ അധിഷ്ഠാതാവാണെന്നും, ‘ജലങ്ങളുടെ മിത്രം’ എന്ന പദത്താൽ മഴയുടെ കാരണമാണെന്നും പറയപ്പെടുന്നു.
‘കിഴക്കേ പർവതത്തിനു നമസ്കാരം, പടിഞ്ഞാറേ പർവതത്തിനു നമസ്കാരം; ജ്യോതിർഗണങ്ങളുടെ പതിക്ക്, പകലിന്റെ അധിപതിക്കു നമസ്കാരം. ജയനും ജയംകൊണ്ടുള്ള കല്യാണം നൽകുന്നവനും പച്ചക്കുതിരകളുള്ളവനുമായവനു നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; ആയിരം കിരണങ്ങളുള്ളവനേ, ആദിത്യനു നമസ്കാരം, നമസ്കാരം. ഉഗ്രനും വീരനും സാരംഗനുമായവനു നമസ്കാരം, നമസ്കാരം; താമരകളെ വിടർത്തുന്നവനും പ്രചണ്ഡനുമായ അങ്ങേക്കു നമസ്കാരം. ബ്രഹ്മാവിന്റെയും ഈശാനന്റെയും അച്യുതന്റെയും ഈശനായവനും സൂരനും ആദിത്യതേജസ്സുള്ളവനും പ്രകാശിക്കുന്നവനും എല്ലാറ്റിനെയും ഭക്ഷിക്കുന്നവനും രൗദ്രശരീരനുമായവനു നമസ്കാരം. ഇരുട്ടിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും മഞ്ഞിനെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും അളവറ്റ ആത്മാവുള്ളവനും കൃതഘ്നരെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും ദേവനും ജ്യോതിസ്സുകളുടെ പതിയുമായവനു നമസ്കാരം. ഉരുക്കിയ സ്വർണംപോലെ ശോഭിക്കുന്നവനും ഹരിയും വിശ്വകർമാവും ഇരുട്ടിനെ തകർക്കുന്നവനും കാന്തിയും ലോകസാക്ഷിയുമായവനു നമസ്കാരം.’ ഈ ഭാഗത്ത് നമസ്കാരങ്ങളുടെ പരമ്പരയാണ് — കിഴക്കേ പർവതം ഉദയാചലം, പടിഞ്ഞാറേ പർവതം അസ്താചലം; രണ്ടിടത്തും സൂര്യൻ നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ ജയത്തിന്റെ സ്വരൂപവും കല്യാണദാതാവുമാണ്. സഹസ്രാംശു ആയിരം കിരണങ്ങളോടുകൂടിയവൻ. പദ്മപ്രബോധൻ താമരകളെ വിടർത്തുന്നു. ബ്രഹ്മാവും ഈശാനനും അച്യുതനും ഈശന്മാരാണെങ്കിലും അവർക്കുപോലും ഈശനാണ് അവൻ എന്നാണ് ഭാവം. അവൻ ഇരുട്ടിനെയും മഞ്ഞിനെയും ശത്രുക്കളെയും കൃതഘ്നരെയും നശിപ്പിക്കുന്നു — ഈ നാലു നാശകഗുണങ്ങൾ രാമന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ കർത്തവ്യവുമായി ഇണങ്ങുന്നു; കാരണം രാവണനും ഇരുട്ടിന്റെയും കൃതഘ്നതയുടെയും മൂർത്തിയാണ്. ഉരുക്കിയ സ്വർണത്തിന്റെ ശോഭയുള്ള അവൻ ലോകത്തിന്റെ സാക്ഷിയാണ്; എല്ലാം കാണുന്നു. ഈ നമസ്കാരങ്ങളാണ് ജപത്തിന്റെ ആത്മാവ്. നമസ്കാരങ്ങളിലെ ‘നമോ നമഃ’ എന്ന ആവർത്തനം ഭക്തിയുടെ തീവ്രത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഉഗ്രൻ, വീരൻ, പ്രചണ്ഡൻ എന്നീ വിശേഷണങ്ങൾ യുദ്ധസന്ദർഭത്തിൽ വിശേഷിച്ചും ഉചിതമാണ്; കാരണം രാമനും ഇപ്പോൾ ഉഗ്രരൂപം ധരിക്കാൻ പോകുകയാണ്. ‘ലോകസാക്ഷി’ എന്ന നാമം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, സൂര്യൻ രാവണന്റെ എല്ലാ ദുഷ്കർമങ്ങളും കണ്ടിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ അവന്റെ വധത്തിനും സാക്ഷിയാകും എന്നാണ്.
‘ഈ പ്രഭു ഭൂതങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു, അവയെത്തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; ഇവൻ കിരണങ്ങളാൽ (ജലം) വലിച്ചെടുക്കുന്നു, ചൂടുപകരുന്നു, മഴ പെയ്യിക്കുന്നു. ഭൂതങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഇവൻ അവ ഉറങ്ങുമ്പോൾ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; ഇവൻതന്നെയാണ് അഗ്നിഹോത്രവും അഗ്നിഹോത്രികളുടെ ഫലവും. ദേവന്മാരും യജ്ഞങ്ങളും യജ്ഞങ്ങളുടെ ഫലവും — ലോകങ്ങളിലുള്ള എല്ലാ കർമങ്ങളിലും പരമപ്രഭു ഇവൻതന്നെ. രാഘവാ, ആപത്തുകളിലും കഷ്ടതകളിലും ഘോരവനങ്ങളിലും ഭയങ്ങളിലും ഇവനെ കീർത്തിക്കുന്ന ഒരു പുരുഷനും തളർന്നുപോകുന്നില്ല. ഏകാഗ്രനായി ദേവദേവനും ജഗത്പതിയുമായ ഇവനെ പൂജിക്കുക; ഇതു മൂന്നുവട്ടം ജപിച്ചാൽ യുദ്ധങ്ങളിൽ നീ ജയിക്കും. മഹാബാഹോ, ഈ നിമിഷത്തിൽത്തന്നെ നീ രാവണനെ വധിക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അഗസ്ത്യൻ വന്നതുപോലെ മടങ്ങിപ്പോയി. സൂര്യന്റെ മൂന്നു വ്യാപാരങ്ങൾ — സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം — ഒരേ ശ്ലോകത്തിൽത്തന്നെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അവൻ ജലം വലിച്ചെടുക്കുന്നു, ചൂടു നൽകുന്നു, മഴ പെയ്യിക്കുന്നു — പ്രകൃതിയുടെ ചക്രം അവന്റെ അധീനത്തിലാണ്. ഉറങ്ങുന്നവരിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു എന്നത് അവന്റെ സാക്ഷിസ്വരൂപമാണ്. യജ്ഞങ്ങളിലും ഫലദാതാവ് അവൻതന്നെ. ഫലശ്രുതി വ്യക്തമാണ് — ആപത്തുകളിൽ ജപം രക്ഷിക്കുന്നു; മൂന്നുവട്ടമുള്ള ജപം യുദ്ധത്തിൽ വിജയം നൽകുന്നു. ‘ഈ നിമിഷത്തിൽ’ എന്ന പദത്തിലൂടെ മുനി ഉടനടിയുള്ള ഫലം വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു; അതിനാൽ രാമന്റെ ഉത്സാഹം വീണ്ടും ഉണരുന്നു. അഗസ്ത്യൻ ഉപദേശം നൽകിയിട്ട് നിൽക്കുന്നില്ല, ഉടൻതന്നെ പോകുന്നു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാര്യം പൂർത്തിയായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആഗമനവും നിർഗമനവും ദൈവകൃതമെന്നപോലെ, രാമന്റെ ഉപകാരത്തിനു മാത്രമായിരുന്നു. ‘ദേവദേവൻ, ജഗത്പതി’ എന്നീ വിശേഷണങ്ങളാൽ സൂര്യൻ എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും ജഗത്തിന്റെയും സ്വാമിയാണെന്ന് വീണ്ടും സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; ‘ഏകാഗ്രൻ’ എന്ന പദത്താൽ ജപത്തിന്റെ മുഖ്യസാധനം ചിത്തത്തിന്റെ ഏകാഗ്രതയാണെന്ന് ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു.
അതു കേട്ട് മഹാതേജസ്വിയായ രാഘവന്റെ ശോകം അപ്പോൾ നീങ്ങി; അത്യന്തം പ്രസന്നനും സംയതചിത്തനുമായ അവൻ അത് ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചു. ആദിത്യനെ നോക്കി ഇതു ജപിച്ച് അവൻ പരമമായ ഹർഷം നേടി. മൂന്നുവട്ടം ആചമനം ചെയ്ത് ശുദ്ധനായി, വില്ലെടുത്ത്, വീര്യവാനും പ്രസന്നചിത്തനുമായ അവൻ രാവണനെ നോക്കി ജയത്തിനായി മുന്നോട്ടുചെന്നു; സർവപ്രയത്നവുമെടുത്ത് അവന്റെ വധത്തിന് ഉറച്ചു. അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങളുടെ നടുവിൽ നിന്നിരുന്ന സൂര്യൻ രാമനെ നോക്കി, മനസ്സിൽ സന്തോഷിച്ച് അത്യന്തം ഹർഷത്തോടെ, നിശാചരപതിയുടെ നാശം അടുത്തെന്നറിഞ്ഞ് ‘വേഗമാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു. രാമന്റെ മാറ്റം വ്യക്തമാണ് — ശോകത്തിൽനിന്നു ഹർഷത്തിലേക്ക്, ചിന്തയിൽനിന്നു നിശ്ചയത്തിലേക്ക്. അവൻ വിധിപ്രകാരം ജപിക്കുന്നു — ആചമനം, ശുദ്ധി, സൂര്യദർശനം, മൂന്നുവട്ടമുള്ള ജപം. അതിനുശേഷം മാത്രമാണ് വില്ലെടുക്കുന്നത്; ഇത് ഉപാസനയും കർമവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കാണിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം പുഷ്പിതാഗ്രാവൃത്തത്തിൽ രചിച്ചതാണ്; ദേവന്മാരുടെ നടുവിൽ നിൽക്കുന്ന സൂര്യൻതന്നെ രാമന്റെ വിജയത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നു — ‘ത്വരസ്വ’ (വേഗമാകട്ടെ) എന്ന വാക്ക് രാവണന്റെ അന്ത്യം അടുത്തെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാമൻ സൂര്യവംശജനാണ്; അതിനാൽ കുലദേവതയുടെ ആശീർവാദം ഇവിടെ വിശേഷിച്ചും അർഥവത്താണ്. ഈ സർഗത്തിനുശേഷം നിർണായകയുദ്ധം ആരംഭിക്കുന്നു. രാവണനെ നോക്കി പ്രസന്നചിത്തനായി എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, മുമ്പ് ചിന്തയ്ക്കു കാരണമായിരുന്ന ശത്രുതന്നെ ഇപ്പോൾ ഹർഷത്തിനു വിഷയമാകുന്നു — വിജയത്തിന്റെ ഉറപ്പ് — എന്നാണ്. ‘പ്രയതാത്മവാൻ’ എന്ന പദം രാമന്റെ സംയമവും, ‘ധാരയാമാസ’ (ധരിച്ചു) എന്ന പദം ഉപദേശം ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചതും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ശോകത്തിന്റെ നാശംതന്നെയാണ് വിജയത്തിന്റെ ആദ്യപടി.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चाधिकशततमः सर्गः॥ १०५॥