॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 98-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

മഹാപാർശ്വവധം

അംഗദന്റെ സൈന്യത്തിൽ മഹാപാർശ്വന്റെ ശരവർഷം, അംഗദന്റെ പരിഘപ്രഹരം, ജാംബവാന്റെ രഥഭഞ്ജനം, മഴു, പരിഘം, മുഷ്ടി എന്നിവകൊണ്ടുള്ള യുദ്ധം, അംഗദന്റെ മുഷ്ടിയാൽ മഹാപാർശ്വന്റെ വധം, രാവണന്റെ വീണ്ടുമുള്ള യുദ്ധോദ്യമം

മഹോദരൻ സുഗ്രീവനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതു കണ്ട് മഹാബലനായ മഹാപാർശ്വൻ ക്രോധത്താൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്നവനായി. അവൻ ബാണങ്ങളാൽ അംഗദന്റെ ഭീകരമായ സൈന്യത്തെ ഇളക്കിമറിച്ചു. കാറ്റ് ഞെട്ടിൽനിന്നു പഴം വീഴ്ത്തുന്നതുപോലെ ആ രാക്ഷസൻ മുഖ്യരായ വാനരന്മാരുടെ ശിരസ്സുകൾ ശരീരങ്ങളിൽനിന്നു വീഴ്ത്തി. ചിലരുടെ കൈകൾ അവൻ ബാണങ്ങളാൽ ഛേദിച്ചു; അത്യന്തം രോഷത്തോടെ ചിലരുടെ പാർശ്വങ്ങൾ കീറുകയും ചെയ്തു. മഹാപാർശ്വന്റെ ബാണവർഷത്താൽ പീഡിതരായ ആ വാനരന്മാരെല്ലാം വിഷാദംകൊണ്ടു മുഖംതിരിച്ചവരും ബോധമറ്റവരുമായി. രാക്ഷസനാൽ പീഡിതമായി പരിഭ്രമിക്കുന്ന സ്വന്തം സൈന്യത്തെ കണ്ട് അംഗദൻ പ്രതിവിധി ആലോചിച്ചു. ഒന്നാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘സുഗ്രീവേണ സമീക്ഷ്യാഥ’ (സുഗ്രീവനാൽ… കണ്ടിട്ട്) എന്ന അർധം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ് — തന്റെ സഖാവായ മഹോദരൻ സുഗ്രീവനാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടതു മഹാപാർശ്വൻ നേരിട്ടു കാണുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവന്റെ ക്രോധം ജനിക്കുന്നു. ഇവിടെ മുൻസർഗങ്ങളിലെ ക്രമം വീണ്ടും കാണാം — രാവണന്റെ ഓരോ സചിവനും പുറപ്പെടുന്നു, വാനരസൈന്യത്തിൽ സംഹാരം നടത്തുന്നു, പിന്നെ ഏതെങ്കിലും വാനരനായകൻ അവനെ തടഞ്ഞു കൊല്ലുന്നു. വിരൂപാക്ഷനെ സുഗ്രീവൻ, മഹോദരനെ സുഗ്രീവൻ, ഇപ്പോൾ മഹാപാർശ്വനെ അംഗദൻ. ‘ഫലം വൃന്താദിവാനിലഃ’ (കാറ്റ് ഞെട്ടിൽനിന്നു പഴമെന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ വാനരശിരസ്സുകളുടെ വീഴ്ച കാറ്റിൽ പഴുത്ത പഴങ്ങൾ വീഴുന്നതുപോലെ സ്വാഭാവികവും ലഘുവുമാണെന്നു കാണിക്കുന്നു — മഹാപാർശ്വന്റെ ബാണങ്ങൾ അത്തരത്തിലുള്ളവയാണ്, പ്രയത്നമില്ലാതെ ശിരസ്സുകൾ വീഴുന്നു. ‘വിഷാദവിമുഖാഃ’ എന്ന പദം രണ്ടുവിധം വ്യാഖ്യാനിക്കാം — വിഷാദത്താൽ യുദ്ധത്തിൽനിന്നു മുഖംതിരിച്ചവർ എന്നും, വിഷാദത്താൽ മുഖം വിവർണമായവർ എന്നും. ‘ഗതചേതസഃ’ (ബോധമറ്റവർ) എന്നത് അവരുടെ മാനസികപരാജയമാണ്. ഇങ്ങനെ ശാരീരികവും മാനസികവുമായ രണ്ടുവിധം ക്ഷതം. ഈ അവസരത്തിൽ യുവരാജാവായ അംഗദൻ സൈന്യത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷയാകുന്നു. അംഗദൻ ബാലിയുടെ പുത്രനാണ്; അതിനാൽ അവന്റെ പരാക്രമം പിതാവിനെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ഈ കാര്യം മുന്നോട്ടു വ്യക്തമായി പറയുന്നുണ്ട്.

മഹാവേഗനായ അംഗദൻ പർവദിനത്തിലെ സമുദ്രംപോലെ വേഗം കൊണ്ടു. സൂര്യരശ്മികൾക്കു തുല്യമായ പ്രഭയുള്ള ഇരുമ്പുപരിഘമെടുത്ത് ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹാപാർശ്വന്റെമേൽ പ്രഹരിച്ചു. ആ പ്രഹരത്താൽ ആ മഹാപാർശ്വൻ ബോധമറ്റ് സാരഥിയോടൊപ്പം ആ രഥത്തിൽനിന്നു നിലത്തുവീണു. പിന്നീട് നീലാഞ്ജനക്കൂമ്പാരംപോലുള്ളവനും തേജസ്വിയും അതിവീര്യവാനുമായ ഋക്ഷരാജൻ (ജാംബവാൻ) മേഘംപോലുള്ള തന്റെ യൂഥത്തിൽനിന്നു പുറത്തുവന്ന്, പർവതശൃംഗംപോലുള്ള ഒരു വലിയ ശില ക്രുദ്ധനായി എടുത്ത്, വേഗത്തിൽ അവന്റെ കുതിരകളെ കൊല്ലുകയും ആ രഥം തകർക്കുകയും ചെയ്തു. ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം ബോധം വീണ്ടെടുത്ത മഹാബലനായ മഹാപാർശ്വൻ വീണ്ടും അനേകം ബാണങ്ങളാൽ അംഗദനെ തിരിച്ചു മുറിവേൽപ്പിച്ചു, ജാംബവാനെ മൂന്നു ബാണങ്ങളാൽ മാറിടത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ അടിച്ചു, ഋക്ഷരാജനെയും ഗവാക്ഷനെയും അനേകം ശരങ്ങളാൽ പ്രഹരിച്ചു. ‘പർവണി സമുദ്രം ഇവ’ (പർവദിനത്തിലെ സമുദ്രംപോലെ) എന്ന ഉപമ പ്രസിദ്ധമാണ് — പൗർണമിയിൽ ചന്ദ്രോദയത്തോടെ സമുദ്രം തിരയുയർത്തുന്നു; അതുപോലെ സ്വന്തം സൈന്യത്തിന്റെ ദുഃഖം കണ്ട് അംഗദന്റെ വേഗം കരകവിഞ്ഞു. പരിഘം ‘സൂര്യരശ്മിസമപ്രഭം’ — ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ളതായിട്ടും ജ്വലിക്കുന്നത്, അംഗദന്റെ തേജസ്സിന്റെ പ്രതീകം. അംഗദന്റെ ആദ്യപ്രഹരംതന്നെ മഹാപാർശ്വനെ ബോധമറ്റവനാക്കുന്നു; എന്നാൽ അവൻ മരിക്കുന്നില്ല. പിന്നെ ജാംബവാൻ പ്രവേശിക്കുന്നു — വൃദ്ധനായ ഋക്ഷരാജൻ, ‘നീലാഞ്ജനചയോപമൻ’ — കറുത്ത നിറമുള്ളവനും മഹാകായനും. അവന്റെ പ്രവൃത്തി വിശിഷ്ടമാണ് — അവൻ രാക്ഷസനെ പ്രഹരിക്കുന്നില്ല, അവന്റെ കുതിരകളെയും രഥത്തെയും നശിപ്പിക്കുന്നു, മുൻ രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ സുഗ്രീവൻ ചെയ്തതുപോലെ. വാനരപക്ഷത്ത് ഇതൊരു സ്ഥിരമായ യുദ്ധക്രമമാണ് — ആദ്യം വാഹനം, പിന്നെ വീരൻ. മഹാപാർശ്വന്റെ പുനരുത്ഥാനം അവന്റെ ബലം കാണിക്കുന്നു — മോഹാലസ്യത്തിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് അവൻ മൂന്നു വാനരനായകന്മാരെയും പ്രഹരിക്കുന്നു. ‘സ്തനാന്തരേ’ എന്നതു മാറിടത്തിന്റെ മധ്യഭാഗം, ഒരു മർമസ്ഥാനം. 7–8 ശ്ലോകങ്ങളിൽ വൾഗേറ്റിന്റെ ശ്ലോകവിഭജനം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽനിന്ന് ഒരു അർധംകൊണ്ടു വ്യത്യസ്തമാണ്, എന്നാൽ എല്ലാ അർധങ്ങളും സമീക്ഷിതപതിപ്പിലുണ്ട്. ജാംബവാന്റെ ശില ‘ഗിരിശൃംഗാഭാ’ (പർവതശൃംഗംപോലുള്ളത്) — വൃദ്ധനെങ്കിലും അവൻ ബലത്തിൽ കുറവല്ല.

ഗവാക്ഷനും ജാംബവാനും ശരങ്ങളാൽ പീഡിതരായതു കണ്ട് ക്രോധത്താൽ മതിമറന്ന അംഗദൻ ഘോരമായ ഒരു പരിഘമെടുത്തു. രോഷത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ ബാലിപുത്രനായ അംഗദൻ, ദൂരെ നിൽക്കുന്ന ആ രാക്ഷസനെ ലക്ഷ്യമാക്കി, സൂര്യരശ്മിതുല്യമായ പ്രഭയുള്ള ആ ഇരുമ്പുപരിഘം രണ്ടു കൈകൊണ്ടും പിടിച്ച് വേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി മഹാപാർശ്വന്റെ വധത്തിനായി എറിഞ്ഞു. ബലവാനാൽ എറിയപ്പെട്ട ആ പരിഘം ആ രാക്ഷസന്റെ കൈയിൽനിന്നു ശരങ്ങളോടുകൂടിയ വില്ലും ശിരസ്ത്രാണവും വീഴ്ത്തി. പ്രതാപവാനായ ബാലിപുത്രൻ വേഗത്തിൽ അവന്റെ അടുത്തുചെന്ന് ക്രുദ്ധനായി കുണ്ഡലമണിഞ്ഞ ചെവിയുടെ ചുവട്ടിൽ കൈത്തലംകൊണ്ട് അടിച്ചു. അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനും മഹാവേഗനും മഹാദ്യുതിയുമായ മഹാപാർശ്വൻ ഒരു കൈകൊണ്ട് ഒരു കൂറ്റൻ മഴു എടുത്തു. എണ്ണയിട്ടു മിനുക്കിയതും നിർമലവും ശൈലസാരംകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതും ദൃഢവുമായ ആ മഴു അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ രാക്ഷസൻ ബാലിപുത്രന്റെമേൽ ആഞ്ഞുവീശി. ഇടതുതോളിന്റെ പലകയിൽ ശക്തിയായി വന്നുവീണ ആ മഴുവിൽനിന്ന് രോഷത്തോടെ അംഗദൻ സ്വയം രക്ഷപ്പെടുത്തി. പിന്നീട് പിതാവിനു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ള വീരനായ അംഗദൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി വജ്രംപോലുള്ള തന്റെ മുഷ്ടി ചുരുട്ടി — മർമജ്ഞനായ അവൻ രാക്ഷസന്റെ മാറിടത്തിനടുത്തുള്ള ഹൃദയം ലക്ഷ്യമാക്കി. ഇവിടെ ‘വാലിനഃ സുതഃ’ (ബാലിയുടെ മകൻ), ‘വാലിപുത്രഃ’ (ബാലിപുത്രൻ), ‘പിതുസ്തുല്യപരാക്രമഃ’ (പിതാവിനു തുല്യമായ പരാക്രമമുള്ളവൻ) എന്നീ പദങ്ങളാൽ അംഗദന്റെ വംശം വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — അവൻ ബാലിക്കു തുല്യനായ ബലവാനാണ്. പരിഘം ദൂരെനിന്ന് എറിഞ്ഞതാണ്; അതിനാൽ അതു രാക്ഷസന്റെ ശരീരത്തെയല്ല, ശസ്ത്രത്തെയാണ് വീഴ്ത്തുന്നത് — മഹാപാർശ്വൻ നിരായുധനാകുന്നു. പിന്നെ അംഗദൻ അടുത്തുചെന്ന് കൈത്തലംകൊണ്ട് ചെവിയുടെ ചുവട്ടിൽ അടിക്കുന്നു, മുൻസർഗത്തിൽ സുഗ്രീവൻ വിരൂപാക്ഷന്റെ ചെന്നിയിൽ എന്നപോലെ. മഴുവിന്റെ വർണന സൂക്ഷ്മമാണ് — എണ്ണയിട്ടു കഴുകിയത് (അതിനാൽ തിളങ്ങുന്നത്, മാലിന്യമില്ലാത്തത്), ശൈലസാരംകൊണ്ടുള്ളത് (അത്യന്തം കഠിനമായ ഇരുമ്പുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയത്), ദൃഢം. ‘മോക്ഷയാമാസ’ എന്ന പദം രണ്ടുവിധം വ്യാഖ്യാനിച്ചിരിക്കുന്നു — അംഗദൻ പ്രഹരം ഒഴിവാക്കി സ്വയം മോചിപ്പിച്ചു; ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ‘ഒഴിഞ്ഞുമാറി സ്വയം രക്ഷിച്ചു’ എന്ന്. ‘മർമജ്ഞഃ’ (മർമങ്ങൾ അറിയുന്നവൻ) എന്ന പദത്താൽ അംഗദന്റെ യുദ്ധകൗശലം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ശരീരത്തിലെ മർമസ്ഥാനങ്ങൾ അവന് അറിയാം; അതിനാൽ ഹൃദയംതന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നു. ഗവാക്ഷന്റെയും ജാംബവാന്റെയും പീഡ കണ്ട് അംഗദന്റെ ക്രോധം ജ്വലിക്കുന്നു — സ്വന്തം മുറിവിനെക്കാൾ സഹചാരികളുടെ ദുഃഖമാണ് അവനെ കൂടുതൽ കോപിപ്പിക്കുന്നത്; ഇതു നായകന്റെ ഗുണമാണ്. മഹാപാർശ്വൻ മഴു ‘ഒരു കൈകൊണ്ട്’ എടുത്തു — അതിനാൽ അവനും മഹാബലനാണ്, കാരണം അത്ര ഭാരമുള്ള ശസ്ത്രം അവൻ ഒറ്റക്കൈകൊണ്ടു ധരിക്കുന്നു. എന്നാൽ വില്ലും ശിരസ്ത്രാണവും ഇല്ലാതായതോടെ അവൻ ഇപ്പോൾ സംരക്ഷണമില്ലാത്തവനാണ്; അംഗദന്റെ മുഷ്ടിയുടെ മുമ്പിൽ അരക്ഷിതൻ. ഇടതുതോളിൽ വീണ മഴു അംഗദനെ വ്യഥിപ്പിക്കുന്നില്ല — അതിനെ ഒഴിവാക്കി ഉടനെതന്നെ അവൻ തിരിച്ചടിക്കാൻ മുഷ്ടി ചുരുട്ടുന്നു.

ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രത്തിനു തുല്യമായ സ്പർശമുള്ള ആ മുഷ്ടി അംഗദൻ ആഞ്ഞിറക്കി. മഹായുദ്ധത്തിൽ അതിന്റെ പതനത്താൽ ആ രാക്ഷസന്റെ ഹൃദയം പൊട്ടിപ്പിളർന്നു; അവൻ മരിച്ചു നിലത്തുവീണു. അവൻ നിലത്തു കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ ആ രാക്ഷസസൈന്യം ഇളകിമറിഞ്ഞു. യുദ്ധത്തിൽ രാവണനു മഹാക്രോധമുണ്ടായി; ഹർഷംപൂണ്ട വാനരന്മാരുടെ ഗംഭീരമായ സിംഹനാദവും ഉയർന്നു. ആ ശബ്ദത്താൽ, മാളികകളോടും ഗോപുരങ്ങളോടുംകൂടിയ ലങ്കയെ പിളർക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരുടെ നാദംപോലെ ഒരു മഹാനാദം ഉണ്ടായി. പിന്നീട് സ്വർഗവാസികളുടെ നാഥനായ ഇന്ദ്രന്റെ ശത്രുവായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വനവാസികളുടെ ആ മഹാനാദം കേട്ട് രോഷത്തോടെ വീണ്ടും യുദ്ധാഭിമുഖനായി നിന്നു. അംഗദന്റെ മുഷ്ടി ‘ഇന്ദ്രാശനിസമസ്പർശം’ — ഇന്ദ്രവജ്രംപോലുള്ളത്, സുഗ്രീവന്റെ കൈത്തലം ‘മഹേന്ദ്രാശനികല്പം’ ആയിരുന്നതുപോലെ. ഇങ്ങനെ മൂന്നു സർഗങ്ങളിലായി മൂന്നു രാക്ഷസവീരന്മാർ വാനരനായകന്മാരുടെ കൈപ്രഹരങ്ങളാൽത്തന്നെ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ശസ്ത്രങ്ങളാലല്ല — ഇതു വാനരന്മാരുടെ ബലത്തിന്റെ വിശേഷമാണ്. ‘പഫാല ഹൃദയം’ (ഹൃദയം പൊട്ടിപ്പിളർന്നു) എന്ന രണ്ടു പദങ്ങൾ മരണത്തിന്റെ തൽക്ഷണത കാണിക്കുന്നു. 24.2 മുതൽ സർഗാന്ത്യംവരെയുള്ള ഭാഗം (വാനരന്മാരുടെ സിംഹനാദം, ലങ്കയുടെ കമ്പനം, രാവണന്റെ യുദ്ധോദ്യമം) സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; അവിടെ സർഗം ‘അഭവച്ച മഹാൻക്രോധഃ’ (മഹാക്രോധമുണ്ടായി) എന്നിടത്തുതന്നെ അവസാനിക്കുന്നു. വാനരന്മാരുടെ നാദം ‘ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരുടെ നാദംപോലെ’ — ദേവാസുരയുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ജയിക്കുമ്പോൾ ദേവന്മാർ ആർക്കുന്നതുപോലെ. ‘ഇന്ദ്രശത്രു’ എന്ന രാവണന്റെ വിശേഷണം അതേ സന്ദർഭം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — ഇന്ദ്രനെപ്പോലും ജയിച്ചവൻ ഇപ്പോൾ വാനരനാദം കേട്ടു കോപിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്. ഇപ്പോൾ രാവണന്റെ മൂന്നു സചിവന്മാരും കൊല്ലപ്പെട്ടു; അതിനാൽ അവൻ സ്വയം രാമനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ സജ്ജനാകുന്നു — അടുത്ത സർഗം രാമരാവണന്മാരുടെ നേരിട്ടുള്ള യുദ്ധം വർണിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डेऽष्टनवतितमः सर्गः॥ ९८॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക