॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 95-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാവണന്റെ യുദ്ധയാത്ര

രാക്ഷസിമാരുടെ വിലാപം കേൾക്കൽ, രാവണന്റെ ക്രോധവും പ്രതിജ്ഞയും, മഹാസേനയുടെയും ദിവ്യരഥത്തിന്റെയും സജ്ജീകരണം, അശുഭോത്പാതങ്ങൾ, വാനരസേനയുടെ സംഹാരം

ലങ്കയിലെ ഓരോ കുടുംബത്തിലും ആർത്തരായ രാക്ഷസിമാരുടെ കരുണമായ വിലാപം രാവണൻ കേട്ടു. അവൻ ദീർഘമായി നെടുവീർപ്പിട്ട് ഒരു നിമിഷം ധ്യാനത്തിലാണ്ടു; പിന്നീട് അത്യന്തം ക്രുദ്ധനും ഭീമദർശനനുമായി. പല്ലുകൾകൊണ്ടു ചുണ്ടു കടിച്ച്, ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ, രാക്ഷസന്മാർക്കുപോലും നോക്കാനാവാത്ത അവൻ മൂർത്തിമാനായ കാലാഗ്നിയെപ്പോലെയായിരുന്നു. ക്രോധത്താൽ വാക്കുകൾ വ്യക്തമാകാതെ, കണ്ണുകൊണ്ടു ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ അടുത്തുനിന്ന രാക്ഷസരോടു പറഞ്ഞു: ‘മഹോദരനോടും മഹാപാർശ്വനോടും രാക്ഷസനായ വിരൂപാക്ഷനോടും വേഗം പറയുവിൻ — എന്റെ ആജ്ഞയാൽ സൈന്യങ്ങൾ പുറപ്പെടട്ടെ.’ ഭയപീഡിതരായ ആ രാക്ഷസന്മാർ രാജാജ്ഞയനുസരിച്ച് പരിഭ്രമമില്ലാത്ത ആ രാക്ഷസവീരന്മാരെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. ഭീമദർശനരായ അവർ ‘അങ്ങനെതന്നെ’ എന്നു പറഞ്ഞ്, സ്വസ്ത്യയനം (മംഗളകർമം) ചെയ്ത്, യുദ്ധത്തിന് അഭിമുഖരായി ചെന്നു. ആ മഹാരഥന്മാർ മുറപ്രകാരം രാവണനെ പൂജിച്ച്, യജമാനന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട് കൈകൂപ്പി നിന്നു. അപ്പോൾ ക്രോധത്താൽ മതിമറന്ന രാവണൻ പൊട്ടിച്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് മഹോദരനോടും മഹാപാർശ്വനോടും രാക്ഷസനായ വിരൂപാക്ഷനോടും പറഞ്ഞു. ഇവിടെ കവി രാവണന്റെ മനസ്സിന്റെ മാറ്റം ക്രമമായി കാണിക്കുന്നു — ആദ്യം വിലാപം കേൾക്കൽ, പിന്നെ നെടുവീർപ്പും ധ്യാനവും, ഒടുവിൽ ക്രോധത്തിന്റെ സ്ഫോടനം. ശോകം അവന്റെ മനസ്സിൽ വിവേകം ജനിപ്പിക്കുന്നില്ല, ക്രോധത്തെത്തന്നെ വർധിപ്പിക്കുന്നു. ‘കാലാഗ്നിരിവ മൂർത്തിമാൻ’ എന്ന ഉപമയാൽ അവന്റെ രൂപത്തിന്റെ ഭീകരതയും പ്രളയത്തിന്റെ സൂചനയും ഒരേസമയം പ്രകടമാകുന്നു. സേവകരുടെ ഭയവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — അവർ രാജാജ്ഞ പാലിക്കുന്നതു ഭയംകൊണ്ടാണ്, സ്നേഹംകൊണ്ടല്ല. ഇവിടത്തെ ചിരിയും ഹർഷത്തിന്റെയല്ല, ഗർവിന്റെ അടയാളമാണ്. മുമ്പുള്ള മഹാവീരന്മാരെല്ലാം കൊല്ലപ്പെട്ടതിനാൽ ശേഷിക്കുന്ന ഈ മൂന്നു സേനാപതികൾ മാത്രമാണ് ഇപ്പോൾ അവന്റെ ആശ്രയം. ലങ്കയിലെ ഓരോ വീടും ശോകത്താൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഒരാളുടെ മകൻ, ഒരാളുടെ സഹോദരൻ, ഒരാളുടെ ഭർത്താവ് കൊല്ലപ്പെട്ടു. മുൻസർഗത്തിൽ വർണിച്ച രാക്ഷസിമാരുടെ വിലാപമാണ് ഇവിടെ രാവണന്റെ ചെവിയിലെത്തുന്നത്. രാവണന്റെ ദുർനയമാണ് സർവനാശത്തിനും കാരണമെന്നു രാക്ഷസിമാർ കരുതിയിരുന്നു, എന്നാൽ രാവണൻ അതിൽനിന്ന് ഒന്നും പഠിക്കുന്നില്ല. നെടുവീർപ്പ് അവന്റെ ഉള്ളിലെ ദുഃഖം സൂചിപ്പിക്കുന്നു, ധ്യാനം ക്ഷണികമായ ഒരു ചിന്തയും; എന്നാൽ ചിന്തയുടെ ഒടുവിൽ അവൻ ശാന്തി തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നില്ല, യുദ്ധംതന്നെ. ‘കൃതസ്വസ്ത്യയനാഃ’ (സ്വസ്ത്യയനം ചെയ്തവർ) എന്ന പദത്താൽ രാക്ഷസർക്കും മംഗളാചാരങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധയുണ്ടെന്നു കാണിക്കുന്നു — യുദ്ധത്തിനു മുമ്പ് അവർ സ്വസ്തിവാചനം ചെയ്യുന്നു. ‘പ്രാഞ്ജലയഃ’ (കൈകൂപ്പിയവർ) എന്ന പദത്താൽ അവരുടെ വിനയവും ‘ഭർതുർവിജയകാംക്ഷിണഃ’ (യജമാനന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ) എന്ന പദത്താൽ സ്വാമിഭക്തിയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ ഭയവും ഭക്തിയും രണ്ടും സേവകരുടെ മനസ്സിൽ ഒരേസമയം നിലകൊള്ളുന്നു. മഹോദരൻ, മഹാപാർശ്വൻ, വിരൂപാക്ഷൻ എന്നീ മൂന്നുപേരെ മാത്രമാണ് പേരെടുത്തു വിളിച്ചത്; അവരുടെ വധം തുടർന്നുള്ള സർഗങ്ങളിൽ ക്രമമായി വർണിക്കപ്പെടും.

രാവണൻ പറഞ്ഞു: ‘ഇന്ന് വില്ലിൽനിന്നു വിട്ട, യുഗാന്തസൂര്യനു തുല്യമായ ബാണങ്ങളാൽ ഞാൻ രാഘവനെയും ലക്ഷ്മണനെയും യമസദനത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കും. ശത്രുവധത്താൽ ഖരന്റെയും കുംഭകർണന്റെയും പ്രഹസ്തന്റെയും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെയും വധത്തിന് ഇന്നു ഞാൻ പ്രതികാരം ചെയ്യും. എന്റെ ബാണമേഘങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ട അന്തരീക്ഷവും ദിക്കുകളും ആകാശവും സമുദ്രങ്ങളും പ്രകാശിക്കുകയില്ല. ഇന്ന് വാനരമുഖ്യന്മാരുടെ ആ യൂഥങ്ങളെ ഓരോ ഭാഗമായി ചിറകുള്ള ശരജാലംകൊണ്ടു ഞാൻ കൊല്ലും. വായുവേഗമുള്ള രഥത്തിലിരുന്ന്, ധനുസ്സാകുന്ന സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് ഉയരുന്ന ശരങ്ങളാകുന്ന തിരമാലകളാൽ ഞാൻ വാനരസൈന്യങ്ങളെ കടഞ്ഞുമറിക്കും. വിടർന്ന താമരപ്പൂക്കൾപോലുള്ള മുഖങ്ങളും താമരക്കേസരത്തിന്റെ നിറവുമുള്ള വാനരരുടെ യൂഥങ്ങളാകുന്ന തടാകങ്ങളെ ഒരു ആനയെപ്പോലെ ഞാൻ ഉഴുതുമറിക്കും. ശരങ്ങൾ തറച്ച മുഖങ്ങളോടെ വാനരയൂഥപന്മാർ തണ്ടോടുകൂടിയ താമരപ്പൂക്കളെപ്പോലെ ഭൂമിയെ അലങ്കരിക്കും. മരങ്ങൾകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന, യൂഥങ്ങളിൽ ഉഗ്രരായ വാനരന്മാരെ നൂറുനൂറായി ഒരൊറ്റ ബാണംകൊണ്ടു ഞാൻ പിളർക്കും. ആരുടെ സഹോദരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവോ, ആരുടെ മകൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവോ, അവരുടെ കണ്ണീർ ഇന്ന് ശത്രുവിന്റെ വധത്താൽ ഞാൻ തുടച്ചുമാറ്റും. എന്റെ ബാണങ്ങളാൽ പിളർന്ന്, ബോധമറ്റ വാനരന്മാരെക്കൊണ്ടു നിറഞ്ഞ ഭൂമിയുടെ തറ പ്രയാസപ്പെട്ടേ കാണാനാവൂ എന്ന നിലയിലാക്കും. കാക്കകളെയും കഴുകന്മാരെയും മറ്റു മാംസഭോജികളെയും ശരമേറ്റ ശത്രുക്കളുടെ മാംസംകൊണ്ടു ഞാൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും. രഥം വേഗം ഒരുക്കുവിൻ, വില്ല് ഉടനെ കൊണ്ടുവരുവിൻ, ഇവിടെ ശേഷിച്ച നിശാചരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ എന്നെ പിന്തുടരട്ടെ.’ ഈ പ്രസംഗത്തിൽ രൂപകങ്ങളുടെ ഒരു പരമ്പര കാണാം — വില്ല് സമുദ്രം, ശരങ്ങൾ തിരമാലകൾ, വാനരയൂഥങ്ങൾ തടാകങ്ങൾ, വാനരമുഖങ്ങൾ താമരകൾ, രാവണൻ സ്വയം ആന. ഈ രൂപകങ്ങളാൽ അവൻ സ്വയം ഒരു പ്രകൃതിശക്തിയെന്നപോലെ സങ്കൽപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ പ്രസംഗത്തിന്റെ മൂലം പ്രതികാരമാണ് — ബന്ധുക്കളുടെ വധത്തിന്റെ ഓർമയാണ് അവനെ യുദ്ധത്തിനു പ്രേരിപ്പിക്കുന്നത്. പുത്രന്മാരും സഹോദരന്മാരും നഷ്ടപ്പെട്ട രാക്ഷസിമാരുടെ കണ്ണീർ തുടയ്ക്കുമെന്ന വാക്കിലൂടെ സർഗാരംഭത്തിലെ വിലാപം വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘അദ്യ’ (ഇന്ന്) എന്ന പദത്തിന്റെ ആവർത്തിച്ചുള്ള പ്രയോഗം അവന്റെ തിടുക്കവും നിശ്ചയവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. പതിനാലാം ശ്ലോകം ‘അദ്യ വാനരസൈന്യാനി രഥേന പവനൗജസാ’ (ഇന്നു വാനരസൈന്യങ്ങളെ വായുവേഗമുള്ള രഥത്താൽ) എന്നു തുടങ്ങുന്നു; അവിടെത്തന്നെ ‘രഥം ഒരുക്കുവിൻ’ എന്ന ആജ്ഞയുടെ വിത്തു കാണാം. ഒടുവിൽ രാവണൻ തന്നെ ഒരു യോദ്ധാവായി മാത്രമല്ല, മാംസഭോജികളെ പോറ്റുന്നവനായും വർണിക്കുന്നു; അതുവഴി അവന്റെ സ്വഭാവത്തിന്റെ ക്രൗര്യം വ്യക്തമാകുന്നു. തന്റെ പക്ഷത്തു കൊല്ലപ്പെട്ട വീരന്മാരുടെ പേരുകൾ അവൻ എണ്ണുന്നു — ജനസ്ഥാനത്തിലെ ഖരൻ, സഹോദരൻ കുംഭകർണൻ, സേനാപതി പ്രഹസ്തൻ, പുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്ത്. ഇവരെ ഓർക്കുന്നതോടെ അവന്റെ ശോകം ക്രോധമായി പരിണമിക്കുന്നു. പന്ത്രണ്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ ആകാശവും ദിക്കുകളും സമുദ്രങ്ങളും തന്റെ ബാണങ്ങളാൽ മൂടുമെന്ന് അവൻ പറയുന്നു — ഇത് അവന്റെ ശൗര്യത്തിന്റെ അതിശയോക്തിയാണ്; എങ്കിലും അസ്ത്രവിദ്യയിൽ അവന്റെ സാമർഥ്യം കുറവല്ല. പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിൽ വാനരമുഖങ്ങൾ വിടർന്ന താമരകളാണ്, അവയുടെ നിറം താമരക്കേസരംപോലെ മഞ്ഞ — ഇവിടെ കവി രാവണന്റെ വായിലൂടെ ശത്രുക്കളുടെ സൗന്ദര്യവും വർണിക്കുന്നു. പതിനാറാം ശ്ലോകത്തിൽ ശരം തറച്ച മുഖങ്ങൾ തണ്ടോടുകൂടിയ താമരകളെപ്പോലെ ഭൂമിയെ അലങ്കരിക്കും എന്നത് ഭീകരവും സുന്ദരവുമായ ഒരു ചിത്രമാണ്. പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ ഒരൊറ്റ ബാണംകൊണ്ടു നൂറുനൂറായി പിളർക്കുമെന്ന ഗർവോക്തി. പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകത്തിൽ, ഭൂമിയുടെ തറ പ്രയാസപ്പെട്ടേ കാണാനാവൂ എന്നവിധം അതു ശവങ്ങളാൽ മൂടപ്പെടും. ഇങ്ങനെ രാവണന്റെ വാക്കുകളിൽ ശൗര്യവും ക്രൗര്യവും ശോകവും കലർന്നിരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ഈ പ്രതിജ്ഞകൾ സഫലമാകില്ലെന്നു വായനക്കാരന് അറിയാം, കാരണം മുമ്പും പലരും ഇങ്ങനെ ഗർജിച്ചശേഷം കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇരുപതാം ശ്ലോകത്തിൽ കാക്കകളെയും കഴുകന്മാരെയും ശത്രുമാംസംകൊണ്ടു തൃപ്തിപ്പെടുത്തുമെന്ന വാക്ക് യുദ്ധഭൂമിയുടെ ബീഭത്സരസത്തെ മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇരുപത്തൊന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ അവൻ മൂന്ന് ആജ്ഞാവാക്യങ്ങൾ പറയുന്നു — രഥം, വില്ല്, അനുയായികൾ — അതുവഴി വാക്കിൽനിന്നു കർമത്തിലേക്കുള്ള സംക്രമണം നടക്കുന്നു.

രാവണന്റെ വാക്കു കേട്ട് മഹാപാർശ്വൻ അവിടെ നിന്നിരുന്ന സേനാധ്യക്ഷന്മാരോടു പറഞ്ഞു: ‘സൈന്യത്തെ വേഗം ഒരുക്കുവിൻ.’ ഒരുമിച്ചുചേർന്ന, വേഗമേറിയ പരാക്രമമുള്ള സേനാധ്യക്ഷന്മാർ ഓരോ വീട്ടിലും ചെന്ന് രാക്ഷസരെ പ്രേരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ലങ്ക മുഴുവൻ ചുറ്റിനടന്നു. പിന്നീട് ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം ഭീമദർശനരും ഭീകരമുഖരുമായ രാക്ഷസന്മാർ നാനാവിധ ആയുധങ്ങളേന്തിയ കൈകളോടെ ആർത്തുകൊണ്ടു പുറത്തിറങ്ങി. വാളുകൾ, പട്ടിശങ്ങൾ, ശൂലങ്ങൾ, ഗദകൾ, മുസലങ്ങൾ, കലപ്പകൾ, മൂർച്ചയേറിയ വായ്ത്തലയുള്ള ശക്തികൾ, വലിയ കൂടമുദ്ഗരങ്ങൾ, വടികൾ, പലവിധ ചക്രങ്ങൾ, മൂർച്ചയുള്ള മഴുക്കൾ, ഭിന്ദിപാലങ്ങൾ, ശതഘ്നികൾ, മറ്റു ശ്രേഷ്ഠായുധങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം അവർക്കുണ്ടായിരുന്നു. രാവണാജ്ഞയനുസരിച്ച് നാലു സേനാധ്യക്ഷന്മാർ ഒരു നിയുതത്തിലധികം രഥങ്ങളും മൂന്നു നിയുതം ആനകളും അറുപതു കോടി കുതിരകളും അത്രതന്നെ കഴുതകളും ഒട്ടകങ്ങളും എണ്ണമറ്റ കാലാളുകളും കൊണ്ടുവന്നു; അവരെല്ലാം രാജശാസനമനുസരിച്ചു ചെന്നു. സേനാധ്യക്ഷന്മാർ രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ സൈന്യത്തെ അണിനിരത്തി നിന്നു. ഈ സമയത്ത് സാരഥി രഥം കൊണ്ടുവന്നു നിർത്തി — ശ്രേഷ്ഠമായ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയതും നാനാലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭൂഷിതവും നാനായുധങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും കിങ്ങിണിക്കൂട്ടങ്ങളോടുകൂടിയതും നാനാരത്നങ്ങൾ പതിച്ചതും രത്നസ്തംഭങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും ജാംബൂനദസ്വർണംകൊണ്ടുള്ള ആയിരം കലശങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായ രഥം. അതു കണ്ട് എല്ലാ രാക്ഷസരും പരമവിസ്മയത്തിലാണ്ടു. കോടിസൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നതും ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലുള്ളതും സാരഥിയോടുകൂടിയതും എട്ടു കുതിരകളെ പൂട്ടിയതും സ്വതേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്നതുമായ ആ ഭീമമായ രഥം കണ്ട് രാക്ഷസേശ്വരൻ പെട്ടെന്ന് എഴുന്നേറ്റ് അതിൽ കയറി. ഇവിടെ ആയുധങ്ങളുടെ നീണ്ട പട്ടിക സേനയുടെ ഭീകരതയെ കണ്മുമ്പിൽ കൊണ്ടുവരുന്നു. സംഖ്യകളും അതിശയോക്തിയാൽ വർധിക്കുന്നു — നിയുതങ്ങളും കോടികളും; കാലാളുകളാകട്ടെ എണ്ണമറ്റവർ. ഈ ഭാഗം (27–32) സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല; ഗീതാപ്രസ്സ് പാഠത്തിൽ മാത്രമാണ് സേനാസംഖ്യയും രഥവർണനയും വിസ്തരിച്ചു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. രഥവർണനയിലെ സ്വർണവും രത്നങ്ങളും കിങ്ങിണികളും രാജവൈഭവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ ‘ഭീമം’ എന്ന വിശേഷണം അതിന്റെ ഭയങ്കരത മറക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നില്ല. മുപ്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളിലാണ് — രഥത്തിന്റെ കാന്തിയും അതിന്റെ ഒരുക്കവും ആരോഹണവും ഒരൊറ്റ ശ്ലോകത്തിൽ. മഹാപാർശ്വനാണ് ഇവിടെ രാവണാജ്ഞയുടെ ആദ്യവാഹകൻ — അവൻ സ്വയം പോകുന്നില്ല, സേനാധ്യക്ഷന്മാരോട് ആജ്ഞാപിക്കുന്നു; അവർ ഓരോ വീട്ടിലും ചെന്ന് സൈനികരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാജ്യത്തിന്റെ ആജ്ഞാക്രമം വ്യക്തമാണ് — രാജാവ്, സേനാപതി, സേനാധ്യക്ഷന്മാർ, സൈനികർ. ‘ഗൃഹേ ഗൃഹേ’ (ഓരോ വീട്ടിലും) എന്ന പദത്താൽ എല്ലാ ഗൃഹസ്ഥരെയും യുദ്ധത്തിനു വിളിക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ഇപ്പോൾ ലങ്കയിൽ ആർക്കും വിശ്രമമില്ല. ‘മുഹൂർതാത്’ (ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം) എന്ന പദം സൈന്യത്തിന്റെ വേഗം കാണിക്കുന്നു. ആയുധങ്ങളിൽ ചിലതു പ്രസിദ്ധം (വാൾ, ശൂലം, ഗദ, മുസലം), ചിലതു വിശിഷ്ടം — പട്ടിശം, ഭിന്ദിപാലം, ശതഘ്നി, കൂടമുദ്ഗരം. കലപ്പയും ആയുധമായി എണ്ണിയിരിക്കുന്നു. അറുപതു കോടി കുതിരകൾ, അത്രതന്നെ കഴുതകളും ഒട്ടകങ്ങളും എന്ന സംഖ്യ പൗരാണികമാണ്, ഗണിതാർഥത്തിലുള്ളതല്ല; സേനയുടെ അപാരത സൂചിപ്പിക്കുകയാണ് അതിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം. രഥം സ്വതേജസ്സാൽ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിപോലെ — ഈ ഉപമ രാവണന്റെ രഥവർണനയിൽ മുന്നോട്ടും ആവർത്തിച്ചു വരും. എട്ടു കുതിരകൾ രഥം വലിക്കുന്നു; അതു രാജരഥത്തിന്റെ വിശേഷലക്ഷണമാണ്. കിങ്ങിണിക്കൂട്ടം രഥം നീങ്ങുമ്പോൾ മധുരനാദം ഉണ്ടാക്കുന്നു; രത്നസ്തംഭങ്ങളും ആയിരം കലശങ്ങളും അതിനെ ഒരു വിമാനംപോലെയാക്കുന്നു. ഇത്തരമൊരു രഥം മുമ്പു യുദ്ധത്തിൽ കണ്ടിട്ടില്ല എന്നും രാക്ഷസരുടെ വിസ്മയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാവണൻ തന്റെ ശ്രേഷ്ഠവാഹനം അന്തിമയുദ്ധത്തിനായി സൂക്ഷിച്ചുവച്ചിരുന്നതുപോലെ. രാവണന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള എഴുന്നേൽക്കൽ അവന്റെ ഉത്സാഹവും തിടുക്കവും പ്രകടമാക്കുന്നു.

പിന്നീട് അനേകം രാക്ഷസരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട രാവണൻ, തന്റെ സത്ത്വത്തിന്റെ ഗാംഭീര്യത്താൽ ഭൂമിയെ പിളർക്കുന്നതുപോലെ, പെട്ടെന്നു പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ എല്ലായിടത്തുനിന്നും വാദ്യങ്ങളുടെ മഹാനാദമുയർന്നു — മൃദംഗങ്ങൾ, പടഹങ്ങൾ, ശംഖുകൾ എന്നിവയോടൊപ്പം രാക്ഷസരുടെ ആരവവും. ‘സീതയെ അപഹരിച്ചവനും ദുർവൃത്തനും ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനും ദേവകണ്ടകനുമായ, കുടയും ചാമരവുമുള്ള രാക്ഷസരാജാവ് രഘുശ്രേഷ്ഠനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ വന്നിരിക്കുന്നു’ എന്ന ആരവം കേൾക്കപ്പെട്ടു. ആ മഹാനാദത്താൽ ഭൂമി കുലുങ്ങി; ആ ശബ്ദം കേട്ട് വാനരന്മാർ ഭയംകൊണ്ടു പെട്ടെന്ന് ഓടിപ്പോയി. മന്ത്രിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മഹാബാഹുവും മഹാതേജസ്വിയുമായ രാവണൻ വിജയത്തിനായി യുദ്ധത്തിനെത്തി. രാവണന്റെ അനുമതിയോടെ മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും ദുർധർഷനായ വിരൂപാക്ഷനും രഥങ്ങളിൽ കയറി. ഹർഷംപൂണ്ട്, ആർത്തുകൊണ്ട്, ഭൂമിയെ പിളർക്കുന്നതുപോലെ ഘോരനാദം മുഴക്കി, ജയം ആഗ്രഹിച്ച് അവർ പുറപ്പെട്ടു. പിന്നീട് രാക്ഷസഗണങ്ങളുടെ സൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട തേജസ്വിയായ രാവണൻ, ഉയർത്തിയ വില്ലുമായി, കാലനും അന്തകനും യമനും തുല്യനായി യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെട്ടു. മുപ്പത്താറാം ശ്ലോകത്തിൽ ഒരു വിശേഷം കാണാം — രാവണന്റെ സ്വന്തം സൈനികർതന്നെ അവനെ ‘സീതാപഹാരി, ദുർവൃത്തൻ, ബ്രഹ്മഘ്നൻ’ എന്നു ഘോഷിക്കുന്നു. ഇതു സ്തുതിപാഠകരുടെ സ്തുതിയല്ല, കവിയുടെ വ്യംഗ്യമാണ് — അവന്റെ ദോഷങ്ങൾ എല്ലാവർക്കും അറിയാവുന്നവയാണ്. ഈ ശ്ലോകവും മൂന്ന് അർധങ്ങളിലാണ്. വാനരന്മാരുടെ പലായനം ഈ ആരംഭത്തിന്റെ ഭീകരത കാണിക്കുന്നു. ‘കാലാന്തകയമോപമഃ’ എന്നത് മൂന്നു മൃത്യുദേവതകളുടെ പേരുകൾ ചേർന്ന സമാസമാണ്; അത് അവന്റെ സംഹാരരൂപം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 34–38 ശ്ലോകങ്ങളും സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഇല്ല. മൃദംഗം, പടഹം, ശംഖ് എന്നിവ യുദ്ധവാദ്യങ്ങളാണ്; അവയുടെ നാദത്തോടൊപ്പം രാക്ഷസരുടെ ആരവവും കലരുന്നു, അതുവഴി സൈന്യത്തിന്റെ ഉത്സാഹം വർധിക്കുന്നു. ഇവിടത്തെ ഭൂകമ്പം പ്രകൃതിസഹജമല്ല, നാദത്തിന്റെ വലിപ്പത്തിന്റെ അതിശയോക്തിയാണ്. രാവണൻ ‘സചിവൈഃ പരിവാരിതഃ’ (മന്ത്രിമാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ) — അതിനാൽ അവൻ ഒറ്റയ്ക്കല്ല, മന്ത്രിമാരും യുദ്ധത്തിൽ അവനെ പിന്തുടരുന്നു. മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും വിരൂപാക്ഷനും രാവണന്റെ അനുമതിയോടെ മാത്രമേ രഥങ്ങളിൽ കയറുന്നുള്ളൂ; ഇതു രാജമര്യാദയുടെ ക്രമമാണ്. അവരുടെ നാദം ‘ഭൂമിയെ പിളർക്കുന്നതുപോലെ’ എന്ന ഉപമ, മുമ്പു പറഞ്ഞ ‘ഭൂമിയെ പിളർക്കുന്നതുപോലെ’ എന്ന രാവണവർണനയുടെ പ്രതിധ്വനിയാണ്. ‘ഉദ്യതധനുഃ’ (വില്ലുയർത്തിയവൻ) എന്ന പദത്താൽ രാവണൻ യുദ്ധത്തിനു സജ്ജനാണ്, വെറും പ്രദർശനത്തിനല്ല. ‘ഛത്രചാമരസംയുതഃ’ (കുടയും ചാമരവുമുള്ളവൻ) — ഇവ രാജചിഹ്നങ്ങൾ; യുദ്ധത്തിലും രാവണൻ രാജാവാണെന്നു ഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. വാനരന്മാരുടെ ഭയം അവന്റെ വരവിന്റെ പ്രഭാവം കാണിക്കുന്നു.

പിന്നീട് വേഗമേറിയ കുതിരകളെ പൂട്ടിയ രഥത്തിൽ ആ മഹാരഥൻ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ നിന്നിരുന്ന ദ്വാരത്തിലൂടെ പുറപ്പെട്ടു. അപ്പോൾ സൂര്യൻ പ്രഭയറ്റു, ദിക്കുകൾ ഇരുട്ടിൽ മൂടി, പക്ഷികൾ ഘോരമായി കരഞ്ഞു, ഭൂമി കുലുങ്ങി. മേഘം ചോര പെയ്തു, കുതിരകൾ കാലിടറി, കൊടിയുടെ തുമ്പിൽ കഴുകൻ വന്നിരുന്നു, കുറുക്കന്മാർ അശുഭമായി ഓരിയിട്ടു. അവന്റെ ഇടതുകണ്ണു തുടിച്ചു, ഇടതുകൈ വിറച്ചു, മുഖം വിവർണമായി, സ്വരം അൽപം ഇടറി. യുദ്ധത്തിനു പുറപ്പെടുന്ന ദശഗ്രീവനെന്ന രാക്ഷസന് യുദ്ധത്തിൽ മരണം വിളിച്ചോതുന്ന ഈ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉണ്ടായി. ആകാശത്തുനിന്ന് ഇടിമുഴക്കംപോലുള്ള ശബ്ദത്തോടെ ഒരു ഉൽക്ക വീണു; കാക്കകളോടു കലർന്ന കഴുകന്മാർ അശുഭമായി കരഞ്ഞു. മുന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ഘോരോത്പാതങ്ങളെ വകവയ്ക്കാതെ, കാലത്താൽ പ്രേരിതനായ രാവണൻ മോഹംകൊണ്ടു സ്വന്തം വധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു. ആ മഹാത്മാക്കളായ രാക്ഷസരുടെ രഥഘോഷം കേട്ട് വാനരന്മാരുടെ സൈന്യവും യുദ്ധത്തിനായിത്തന്നെ മുന്നോട്ടു തിരിഞ്ഞു. ഉത്പാതങ്ങളുടെ വർണന മൂന്നു തലങ്ങളിലായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു — പ്രകൃതിയിൽ (സൂര്യൻ, ദിക്കുകൾ, ഭൂമി), ജീവികളിൽ (കുതിരകൾ, കഴുകന്മാർ, കുറുക്കന്മാർ), രാവണന്റെ ശരീരത്തിൽ (കണ്ണ്, കൈ, സ്വരം). പുരുഷന് ഇടതുവശം തുടിക്കുന്നത് അശുഭമാണെന്നു പ്രസിദ്ധം. ‘കാലചോദിതഃ’ (കാലത്താൽ പ്രേരിതൻ), ‘മോഹാത്’ (മോഹംകൊണ്ട്) എന്നീ രണ്ടു പദങ്ങളാണ് ഈ സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം — രാവണൻ ലക്ഷണങ്ങൾ കാണുന്നു, എന്നിട്ടും പിന്തിരിയുന്നില്ല. വാനരന്മാരുടെ പ്രതികരണവും ശ്രദ്ധേയമാണ് — മുമ്പ് അവർ ഭയംകൊണ്ട് ഓടി, ഇപ്പോൾ യുദ്ധത്തിന് അഭിമുഖരായി. ‘യത്ര തൗ രാമലക്ഷ്മണൗ’ (എവിടെ ആ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ നിന്നിരുന്നുവോ) എന്ന പദത്താൽ രാവണന്റെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തമാണ് — അവൻ മറ്റുള്ളവരോടല്ല, നേരിട്ടു രാമനെത്തന്നെയാണ് തേടുന്നത്. നാല്പത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകംമുതൽ ഉത്പാതങ്ങൾ ഓരോന്നായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു, അവയുടെ വർണന ക്രമമായി വർധിക്കുന്നു — മുൻസർഗങ്ങളിൽ മറ്റു രാക്ഷസവീരന്മാരുടെ പുറപ്പാടിലും കണ്ടതുപോലെ. കൊടിത്തുമ്പിൽ കഴുകൻ ഇരിക്കുന്നതു വിശേഷിച്ചും അശുഭമാണ്, കാരണം കൊടി രാജാവിന്റെ കീർത്തിയുടെ ചിഹ്നമാണ്. സ്വരം ഇടറുന്നത് ഉള്ളിലെ ഭയത്തിന്റെ സൂചനയാണ് — പുറമേ രാവണൻ ഗർജിക്കുന്നു, എന്നാൽ അവന്റെ ശരീരം ഭയം പ്രകടമാക്കുന്നു. ‘നിധനശംസീനി’ (മരണം വിളിച്ചോതുന്നവ) എന്ന പദത്താൽ കവി സ്വയം അവയുടെ അർഥം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഉൽക്കാപാതവും ഇടിമുഴക്കവും ആകാശത്തിലെ ഉത്പാതങ്ങൾ; കാക്കകളുടെയും കഴുകന്മാരുടെയും കരച്ചിൽ ഭൂമിയിലേത്. ‘മോഹാത്’ എന്ന പദം രാവണന്റെ ബുദ്ധിയുടെ ആവരണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ജ്ഞാനിയായിട്ടും അവൻ ദൈവത്താൽ മോഹിതനാണ്. ‘ചമൂഃ അഭ്യവർതത’ (സൈന്യം മുന്നോട്ടു തിരിഞ്ഞു) എന്നതു വാനരന്മാർ വീണ്ടും ധൈര്യം വീണ്ടെടുത്തതിനെ കാണിക്കുന്നു.

പിന്നീട് അന്യോന്യം വെല്ലുവിളിക്കുന്നവരും ക്രുദ്ധരും ജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമായ വാനരരാക്ഷസന്മാർ തമ്മിൽ തുമുലയുദ്ധം നടന്നു. അപ്പോൾ ക്രുദ്ധനായ ദശഗ്രീവൻ സ്വർണാലംകൃതമായ ശരങ്ങളാൽ വാനരസൈന്യങ്ങളിൽ വലിയ സംഹാരം നടത്തി. രാവണനാൽ ചില വാനരന്മാരുടെ തലകൾ അറുക്കപ്പെട്ടു, ചിലരുടെ ഹൃദയം പിളർക്കപ്പെട്ടു, ചിലർ ചെവികളില്ലാത്തവരാക്കപ്പെട്ടു. ചിലർ ശ്വാസമറ്റു കൊല്ലപ്പെട്ടു, ചിലരുടെ പാർശ്വങ്ങൾ കീറപ്പെട്ടു, ചിലരുടെ തലകൾ പിളർന്നു, ചിലർ കണ്ണില്ലാത്തവരാക്കപ്പെട്ടു. ക്രോധത്താൽ കണ്ണുകൾ ഉരുട്ടിക്കൊണ്ട് ദശാനനൻ യുദ്ധത്തിൽ രഥത്തിൽ എവിടെയെല്ലാം ചെന്നുവോ, അവിടെയെല്ലാം വാനരയൂഥപന്മാർക്ക് അവന്റെ ശരവേഗം സഹിക്കാനായില്ല. ‘കേചിത്’ (ചിലർ) എന്ന പദം എട്ടുവട്ടം ആവർത്തിച്ച് കവി മുറിവുകളുടെ വൈവിധ്യവും എണ്ണവും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്. സർഗാന്ത്യത്തിൽ രാവണൻ അജയ്യനെന്നപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ മുമ്പു പറഞ്ഞ ഉത്പാതങ്ങൾ അവന്റെ വരാനിരിക്കുന്ന പരാജയം മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രാവണന്റെ ശരങ്ങൾ ‘കാഞ്ചനഭൂഷണാഃ’ — സ്വർണംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചവ; രാജവൈഭവം യുദ്ധത്തിലും ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ‘ക്രോധവിവൃത്തനേത്രഃ’ (ക്രോധത്താൽ കണ്ണുരുട്ടുന്നവൻ) എന്ന പദം സർഗാരംഭത്തിലെ ‘ക്രോധസംരക്തലോചനഃ’ (ക്രോധത്താൽ ചുവന്ന കണ്ണുള്ളവൻ) എന്നതിനോടു ചേരുന്നു — ക്രോധത്തോടെ തുടങ്ങിയ സർഗം ക്രോധത്തോടെതന്നെ അവസാനിക്കുന്നു. മുമ്പ് കുംഭകർണൻ മുതലായവരെ നേരിട്ട വാനരയൂഥപന്മാർക്കുപോലും ഇപ്പോൾ അവന്റെ ശരവേഗം സഹിക്കാനാവുന്നില്ല. അടുത്ത സർഗത്തിൽ സുഗ്രീവൻ സ്വയം യുദ്ധത്തിനിറങ്ങുന്നു. രാവണന്റെ രഥം എവിടെയെല്ലാം ചെല്ലുന്നുവോ അവിടെയെല്ലാം വാനരന്മാർ ഓടിപ്പോകുന്നു — ‘യതോ യതഃ… തതസ്തതഃ’ (എവിടെയെല്ലാം… അവിടെയെല്ലാം) എന്ന ഈ ഘടന അവൻ ഉണ്ടാക്കുന്ന സർവവ്യാപിയായ ഭയം കാണിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः॥ ९५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക