॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 87-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഇന്ദ്രജിത്ത്-വിഭീഷണസംവാദം

ആൽമരത്തിന്റെ ദർശനം, ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഹോമസ്ഥാനം, ലക്ഷ്മണന്റെ വെല്ലുവിളി, ഇന്ദ്രജിത്ത് വിഭീഷണനെ നിന്ദിക്കുന്നു, വിഭീഷണന്റെ മറുപടിയും രാവണദോഷവർണനയും

സൗമിത്രിയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, സന്തുഷ്ടനായ വിഭീഷണൻ വില്ലേന്തിയ അവനെയും കൂട്ടി തിടുക്കത്തിൽ പോയി. അധികം ദൂരെയല്ലാതെ ചെന്ന് ഒരു വലിയ വനത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് വിഭീഷണൻ ലക്ഷ്മണന് ആ കർമസ്ഥാനം കാണിച്ചുകൊടുത്തു. തേജസ്വിയായ രാവണസഹോദരൻ നീലമേഘംപോലുള്ളതും കാണാൻ ഭയങ്കരവുമായ ഒരു ആൽമരം (ന്യഗ്രോധം) ലക്ഷ്മണനു ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു: ‘ബലവാനായ രാവണപുത്രൻ ഇവിടെ ഭൂതങ്ങൾക്ക് ഉപഹാരം (ബലി) അർപ്പിച്ചിട്ടാണ് പിന്നീട് യുദ്ധത്തിനിറങ്ങുന്നത്. അപ്പോൾ ആ രാക്ഷസൻ സകല ഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യനാകുന്നു; യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ കൊല്ലുകയും ഉത്തമശരങ്ങളാൽ ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആൽമരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ ബലവാനായ ആ രാവണപുത്രനെ രഥത്തോടും കുതിരകളോടും സാരഥിയോടുംകൂടി ജ്വലിക്കുന്ന ശരങ്ങളാൽ നശിപ്പിക്കുക.’ ‘അങ്ങനെയാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് മഹാതേജസ്വിയും മിത്രങ്ങളെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നവനുമായ സൗമിത്രി ചിത്രമായ വില്ല് ഞാണൊലിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ നിലയുറപ്പിച്ചു. ബലവാനായ ആ രാവണപുത്രൻ ഇന്ദ്രജിത്ത് അഗ്നിവർണമായ രഥത്തിൽ, കവചവും വാളും കൊടിയുമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. മഹാതേജസ്വിയായ ലക്ഷ്മണൻ ഒരിക്കലും തോൽക്കാത്ത ആ പൗലസ്ത്യനോടു പറഞ്ഞു: ‘യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ നിന്നെ വെല്ലുവിളിക്കുന്നു; എന്നോടു നേരാംവണ്ണം യുദ്ധം ചെയ്യുക.’ ഇവിടെ ആൽമരം ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ശക്തിയുടെ കേന്ദ്രമാണ് — അവിടെ ഭൂതബലി നൽകി അവൻ അദൃശ്യത നേടുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് മുമ്പ് രാമലക്ഷ്മണന്മാർ നാഗപാശത്താൽ ബന്ധിതരായത്. വിഭീഷണന് അവന്റെ രഹസ്യം അറിയാം; അതിനാൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് പ്രവേശിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ സ്ഥലത്തേക്കുതന്നെ അവൻ ലക്ഷ്മണനെ കൊണ്ടുപോകുന്നു. ‘അപ്രവിഷ്ടം’ (പ്രവേശിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്) എന്ന പദം നിർണായകമാണ് — മരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാൽ അവൻ അദൃശ്യനാകും; അതിനാൽ അതിനുമുമ്പുതന്നെ പ്രഹരിക്കണം. ‘സമ്യഗ്യുദ്ധം പ്രയച്ഛ’ (നേരാംവണ്ണം യുദ്ധം ചെയ്യുക) എന്ന ലക്ഷ്മണന്റെ വെല്ലുവിളി ധർമയുദ്ധത്തിനുള്ള നിർബന്ധം കാണിക്കുന്നു — മായായുദ്ധം വെടിഞ്ഞ് നേർക്കുനേരെ യുദ്ധം ചെയ്യുക എന്ന്. വിഭീഷണന്റെ ‘ജാതഹർഷഃ’ (സന്തുഷ്ടൻ) എന്ന വിശേഷണം അവന്റെ ആത്മവിശ്വാസം കാണിക്കുന്നു, കാരണം ഉപായത്തിന്റെ വിജയം അവൻ മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ കാണുന്നു. ഇവിടെ കവി ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യുദ്ധരീതിയുടെ രഹസ്യം വിസ്തരിച്ചു പറയുന്നു — ആദ്യം ഭൂതങ്ങൾക്ക് ഉപഹാരം, പിന്നെ അദൃശ്യത, പിന്നെ ശരങ്ങളാൽ ശത്രുക്കളെ ബന്ധിക്കലും വധിക്കലും. ഇതേ രീതിതന്നെയാണ് മുമ്പ് നാഗപാശപ്രസംഗത്തിലും ബ്രഹ്മാസ്ത്രപ്രസംഗത്തിലും കണ്ടത് — അന്ന് രാമലക്ഷ്മണന്മാരും മുഴുവൻ വാനരസേനയും ബോധംകെട്ടു വീണിരുന്നു. അതിനാൽ വിഭീഷണന്റെ അറിവ് ലക്ഷ്മണനു ജീവരക്ഷാകരമാണ്. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അഗ്നിവർണമായ രഥവും കവചവും വാളും കൊടിയും അവന്റെ യുദ്ധസജ്ജത കാണിക്കുന്നു — ഹോമം ഉപേക്ഷിച്ചിട്ടും അവൻ പൂർണസന്നദ്ധനായാണ് വന്നത്. ഇങ്ങനെ യുദ്ധത്തിന്റെ രംഗഭൂമി സജ്ജമായി.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയും അഭിമാനിയുമായ രാവണപുത്രൻ അവിടെ വിഭീഷണനെ കണ്ട് പരുഷമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘രാക്ഷസാ, ഇവിടെ ജനിച്ചു വളർന്ന നീ എന്റെ പിതാവിന്റെ സ്വന്തം സഹോദരനാണ്, എന്റെ ചെറിയച്ഛനാണ്; പിന്നെ എങ്ങനെ പുത്രനോടു ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നു? ദുർബുദ്ധേ, ജ്ഞാതിത്വമോ സൗഹാർദമോ ജാതിയോ നിനക്കു പ്രമാണമല്ല; സഹോദരബന്ധമോ ധർമമോ പോലും അല്ല, ധർമത്തെ ദുഷിപ്പിക്കുന്നവനേ. ദുർബുദ്ധേ, നീ ദുഃഖിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്, സജ്ജനങ്ങളാൽ നിന്ദിക്കപ്പെടേണ്ടവനുമാണ് — സ്വജനങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് അന്യന്റെ ഭൃത്യനായിത്തീർന്നവനാണല്ലോ നീ. സ്വജനങ്ങളോടൊത്തുള്ള വാസം എവിടെ, നീചമായ പരാശ്രയം എവിടെ — ഈ വലിയ അന്തരം അയഞ്ഞ ബുദ്ധികൊണ്ട് നീ അറിയുന്നില്ല. അന്യൻ ഗുണവാനായിരിക്കട്ടെ, സ്വജനം ഗുണമില്ലാത്തവനായിരിക്കട്ടെ; ഗുണമില്ലെങ്കിലും സ്വജനമാണ് ശ്രേഷ്ഠം; അന്യൻ എന്നും അന്യൻതന്നെ. സ്വപക്ഷം ഉപേക്ഷിച്ച് പരപക്ഷത്തെ സേവിക്കുന്നവൻ, സ്വപക്ഷം നശിച്ചുകഴിയുമ്പോൾ പിന്നീട് അവരാൽത്തന്നെ കൊല്ലപ്പെടുന്നു. രാവണാനുജാ, നിശാചരാ, നിന്റെ ഈ നിർദയത്വം എങ്ങനെയോ, അതുപോലുള്ള പൗരുഷം സ്വജനത്തോടു കാണിക്കാൻ നിനക്കു മാത്രമേ കഴിയൂ.’ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ആക്ഷേപം കുലധർമത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് — ഗുണമില്ലെങ്കിലും സ്വജനമാണ് ശ്രേഷ്ഠം എന്ന്. അവൻ വിഭീഷണനെ ‘ധർമദൂഷണ’ (ധർമത്തെ ദുഷിപ്പിക്കുന്നവനേ) എന്നു വിളിക്കുന്നു, കാരണം അവന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ കുലത്യാഗംതന്നെയാണ് പരമമായ അധർമം. ‘പരഭൃത്യത്വം’ (അന്യന്റെ ഭൃത്യത്വം) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൻ വിഭീഷണനെ രാമന്റെ ദാസനായി കണക്കാക്കി പരിഹസിക്കുന്നു. ‘പിന്നീട് അവരാൽത്തന്നെ കൊല്ലപ്പെടുന്നു’ എന്ന ഒരു പ്രവചനവും അവന്റെ വാക്കിലുണ്ട് — സ്വപക്ഷം വെടിഞ്ഞവൻ ഒടുവിൽ പുതിയ യജമാനന്മാരാലും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടും എന്ന്. ഈ വാദങ്ങൾ മുമ്പു രാവണനും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് പിതാവിന്റെ വാക്കുതന്നെ ആവർത്തിക്കുകയാണ്. പതിനാറാം ശ്ലോകം പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളതാണ്; അത് ഈ വാദത്തെ വിശേഷിച്ചും ദൃഢമാക്കുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ വാക്കുകളിൽ ക്രോധവും അപമാനവും കലർന്നിരിക്കുന്നു — അവൻ വിഭീഷണനെ ‘രാക്ഷസാ’, ‘ദുർബുദ്ധേ’, ‘ദുർമതേ’, ‘ധർമദൂഷണ’ എന്നിങ്ങനെ പലവിധത്തിൽ സംബോധന ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ വിഭീഷണൻ രാമപക്ഷത്തേക്കു പോയത് സ്വാർഥത്തിനുവേണ്ടി മാത്രമാണ്, ധർമത്തിനുവേണ്ടിയല്ല. ഇങ്ങനെ ഈ സംവാദം രണ്ടു വീക്ഷണങ്ങളുടെ സംഘർഷമാണ് — കുലനിഷ്ഠയും ധർമനിഷ്ഠയും. വിഭീഷണന്റെ കൃതഘ്നത കാണിക്കാനായി, അവൻ ജനിച്ചതും വളർന്നതും ലങ്കയിൽത്തന്നെയാണെന്ന് ഇന്ദ്രജിത്ത് ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.

സഹോദരപുത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വിഭീഷണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘രാക്ഷസാ, എന്റെ സ്വഭാവം അറിയാത്തവനെപ്പോലെ നീ എന്തിനാണ് വീമ്പു പറയുന്നത്? ദുഷ്ടനായ രാക്ഷസേന്ദ്രപുത്രാ, (ഞാൻ നിന്റെ ഗുരുജനമാണെന്ന) ഗൗരവം മാനിച്ച് പരുഷവാക്ക് ഉപേക്ഷിക്കുക. ക്രൂരകർമികളായ രാക്ഷസരുടെ കുലത്തിലാണ് ഞാൻ ജനിച്ചതെങ്കിലും, മനുഷ്യരുടെ പ്രഥമഗുണം ഏതോ അതാണ് എന്റെ രാക്ഷസീയമല്ലാത്ത സ്വഭാവം. ക്രൂരതയിൽ ഞാൻ രസിക്കുന്നില്ല, അധർമത്തിലും രസിക്കുന്നില്ല; സ്വഭാവം വ്യത്യസ്തമായാലും ഒരു സഹോദരനെ സഹോദരൻ എങ്ങനെ പുറത്താക്കും? ധർമത്തിൽനിന്നു വ്യതിചലിച്ച സ്വഭാവമുള്ളവനും പാപത്തിൽ ഉറച്ചവനുമായ പുരുഷനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ, കൈയിലിരിക്കുന്ന വിഷസർപ്പത്തെ എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞവനെപ്പോലെ, സുഖം നേടുന്നു. അന്യരുടെ ധനം അപഹരിക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടവനും പരസ്ത്രീയെ സ്പർശിക്കുന്നവനുമായ ദുരാത്മാവിനെ കത്തിയെരിയുന്ന വീടുപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണമെന്നാണ് (ജ്ഞാനികൾ) പറയുന്നത്. അന്യരുടെ ധനം അപഹരിക്കൽ, പരസ്ത്രീസ്പർശം, സുഹൃത്തുക്കളെ അമിതമായി സംശയിക്കൽ — ഈ മൂന്നു ദോഷങ്ങൾ നാശം വരുത്തുന്നവയാണ്. മഹർഷിമാരുടെ ഘോരമായ വധം, സകല ദേവന്മാരുമായുള്ള കലഹം, അഭിമാനം, രോഷം, ശത്രുത, പ്രതികൂലത — എന്റെ സഹോദരന്റെ ജീവനും ഐശ്വര്യവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ ദോഷങ്ങൾ, മേഘങ്ങൾ പർവതങ്ങളെ എന്നപോലെ, അവന്റെ ഗുണങ്ങളെ മൂടിക്കളഞ്ഞു. ഈ ദോഷങ്ങൾ കാരണമാണ് നിന്റെ പിതാവായ എന്റെ സഹോദരനെ ഞാൻ ഉപേക്ഷിച്ചത്; ഈ ലങ്കാപുരി ഇനി ഉണ്ടാകില്ല, നീയും ഉണ്ടാകില്ല, നിന്റെ പിതാവും ഉണ്ടാകില്ല.’ വിഭീഷണന്റെ മറുപടിക്കു രണ്ടു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — ആദ്യം സ്വന്തം സ്വഭാവം സ്ഥാപിക്കൽ, പിന്നെ രാവണന്റെ ദോഷങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയൽ. അവൻ കുലവും ശീലവും വേർതിരിക്കുന്നു — ജനനം രാക്ഷസകുലത്തിൽ, പക്ഷേ ആചാരം സജ്ജനങ്ങളുടേത്. വിഷസർപ്പത്തിന്റെയും കത്തുന്ന വീടിന്റെയും ഉപമകൾ കാണിക്കുന്നത് പാപിയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് ആത്മരക്ഷയ്ക്ക് ആവശ്യമാണെന്നാണ്, ദ്രോഹമല്ലെന്നാണ്. രാവണനു ഗുണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അവൻ സമ്മതിക്കുന്നു; പക്ഷേ മേഘങ്ങൾ പർവതങ്ങളെ എന്നപോലെ ദോഷങ്ങൾ അവയെ മൂടി. പത്തൊൻപതാം ശ്ലോകത്തിന് ആറു പാദങ്ങളുണ്ട്; ഇരുപത്തൊന്നും ഇരുപത്തിരണ്ടും ശ്ലോകങ്ങൾ പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളവയാണ്. ‘ഗുണോ യഃ പ്രഥമോ നൃണാം’ (മനുഷ്യരുടെ പ്രഥമഗുണം ഏതോ) എന്ന വാക്കുകൊണ്ട് അവൻ മാനവീയമായ ശീലത്തെ എല്ലാ ഗുണങ്ങളിലും ഉത്തമമായി പറയുന്നു — കുലം ജനനംകൊണ്ടു ലഭിക്കുന്നു, ശീലമോ സ്വന്തം ആചരണംകൊണ്ട്. ‘സ്വഭാവം വ്യത്യസ്തമായാലും ഒരു സഹോദരനെ സഹോദരൻ എങ്ങനെ പുറത്താക്കും’ എന്ന ചോദ്യത്താൽ, സഹോദരനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതു സാധാരണഗതിയിൽ അനുചിതമാണെന്ന് അവൻ സമ്മതിക്കുന്നു; എന്നാൽ സഹോദരൻ ധർമത്തിൽനിന്നു വ്യതിചലിച്ച് പാപത്തിൽ ഉറച്ചാൽ അവനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുതന്നെയാണ് ശ്രേയസ്കരം. നാശം വരുത്തുന്ന മൂന്നു ദോഷങ്ങളും — പരധനാപഹരണം, പരസ്ത്രീസ്പർശം, സുഹൃത്തുക്കളിലുള്ള അവിശ്വാസം — രാവണനിൽ കാണാം; കാരണം അവൻ കുബേരന്റെ ധനവും പുഷ്പകവും അപഹരിച്ചു, സീതയെ അപഹരിച്ചു, വിഭീഷണനെ അവിശ്വസിച്ചു പുറത്താക്കി. അതിനാൽ അവനെ ഉപേക്ഷിച്ചതു ധർമസമ്മതമാണെന്ന് അവൻ സ്ഥാപിക്കുന്നു.

‘രാക്ഷസാ, നീ അമിതാഭിമാനിയും ബാലനും വിനയമില്ലാത്തവനുമാണ്; കാലപാശത്താൽ ബന്ധിതനായ നീ എന്തൊക്കെ പറയാനാഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അതെല്ലാം എന്നോടു പറഞ്ഞുകൊള്ളുക. രാക്ഷസാധമാ, എന്നോടു പരുഷം പറഞ്ഞതിനാൽ ഇന്ന് ഇവിടെ നിനക്ക് ആപത്തു വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നു; ആൽമരത്തിൽ പ്രവേശിക്കാൻ നിനക്കു കഴിയില്ല. കാകുത്സ്ഥനെ അപമാനിച്ചിട്ട് ജീവിക്കാൻ നിനക്കു കഴിയില്ല; യുദ്ധത്തിൽ നരദേവനായ ലക്ഷ്മണനോടു പൊരുതുക; കൊല്ലപ്പെട്ട് യമലോകത്തുചെന്ന് നീ ദേവന്മാരുടെ കാര്യം നിറവേറ്റും. ഉയർത്തിയ നിന്റെ ബലം കാണിക്കുക, എല്ലാ ആയുധങ്ങളും ശരങ്ങളും ചെലവഴിക്കുക; ലക്ഷ്മണന്റെ ബാണങ്ങളുടെ പരിധിയിലെത്തിയ നീ ഇന്ന് സൈന്യത്തോടെ ജീവനോടെ മടങ്ങുകയില്ല.’ വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകൾ ഒടുവിൽ കഠിനമാകുന്നു — അവൻ ഇന്ദ്രജിത്തിനെ ‘ബാലൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു, കാരണം അവന്റെ അഭിമാനം പക്വതയില്ലാത്ത ബുദ്ധിയുടെ ലക്ഷണമാണ്. ‘കാലപാശത്താൽ ബന്ധിതൻ’ എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മരണം നിശ്ചിതമാണെന്നു കാണിക്കുന്നു. ‘ദേവതാകാര്യം കരിഷ്യസി’ (ദേവന്മാരുടെ കാര്യം നിറവേറ്റും) എന്നതു പരിഹാസമാണ് — നിന്റെ മരണംകൊണ്ടുതന്നെയാണ് ദേവന്മാരുടെ കാര്യം സാധിക്കുന്നത്. അവസാനശ്ലോകം വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്; അത് അടുത്തുവരുന്ന ലക്ഷ്മണ-ഇന്ദ്രജിത്ത് മഹായുദ്ധത്തിനു ഭൂമിക ഒരുക്കുന്നു. ഇരുപത്തൊൻപതാം ശ്ലോകത്തിന് ആറു പാദങ്ങളുണ്ട്. ‘സബലഃ’ (സൈന്യത്തോടെ) എന്ന പദംകൊണ്ട്, ഇന്ദ്രജിത്ത് മാത്രമല്ല, അവന്റെ മുഴുവൻ സേനയും ഇന്നു നശിക്കും എന്ന് വിഭീഷണൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे सप्ताशीतितमः सर्गः॥ ८७॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക