॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 82-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഹനുമാന്റെ പിന്മടക്കവും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നികുംഭിലാഹോമവും

വാനരന്മാരുടെ പലായനം, ഹനുമാന്റെ പ്രോത്സാഹനം, രാക്ഷസസേനയുടെ സംഹാരം, ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പ്രത്യാക്രമണം, ഹനുമാൻ രാമന്റെ അടുത്തേക്കു മടങ്ങുന്നു, നികുംഭിലയിലെ ഹോമം

ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രായുധത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിനു തുല്യമായ ആ ഭീകരഗർജനം കേട്ട് വാനരന്മാർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കിക്കൊണ്ട് അതിവേഗം ഓടി. സീതാവധം കണ്ട് അവരുടെ മനസ്സു തകർന്നിരുന്നു; ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഗർജനംകൊണ്ട് ഭയവും ഉണ്ടായി. മുഖം വാടി ദീനരും ഭീതരുമായി ഓരോരുത്തരായി ചിതറിയോടുന്ന അവരോടെല്ലാം മാരുതാത്മജനായ ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു: ‘വാനരന്മാരേ, മുഖം വാടി നിങ്ങൾ എന്തിന് ഓടിപ്പോകുന്നു? യുദ്ധോത്സാഹം വെടിഞ്ഞ് നിങ്ങളുടെ ശൗര്യം എവിടെപ്പോയി? യുദ്ധത്തിൽ മുമ്പിൽ നടക്കുന്ന എന്നെ പിന്നിൽ പിന്തുടരുവിൻ. സത്കുലജാതരായ ശൂരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്തിരിയുന്നത് ഉചിതമല്ലല്ലോ.’ ഇവിടെ ഹനുമാന്റെ നേതൃത്വം വ്യക്തമായി കാണാം — അവൻ സ്വയവും ദുഃഖിതനാണ്; എന്നിട്ടും സേനയുടെ മനോബലം കാക്കാൻ ആദ്യം സ്വയം മുന്നോട്ടു പോകുന്നു. ‘അഭിജനോപേതൈഃ’ (സത്കുലത്തിൽ പിറന്നവരാൽ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൻ വാനരന്മാരുടെ കുലഗൗരവം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — സത്കുലത്തിൽ ജനിച്ച ശൂരന്മാർ പുറംതിരിഞ്ഞോടില്ല. ധീമാനായ വായുപുത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ അത്യന്തം ക്രുദ്ധരും സന്തുഷ്ടമനസ്കരുമായി പർവതശിഖരങ്ങളും മരങ്ങളും കൈയിലെടുത്തു. ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഗർജിച്ചുകൊണ്ട് രാക്ഷസന്മാരുടെ നേർക്കു ചാടിവീണു; മഹായുദ്ധത്തിൽ ഹനുമാനെ വലയം ചെയ്ത് പിന്തുടർന്നു. ആ വാനരമുഖ്യന്മാരാൽ എല്ലാ വശത്തും ചുറ്റപ്പെട്ട ഹനുമാൻ ജ്വാലകളുള്ള അഗ്നിപോലെ ശത്രുസൈന്യത്തെ ദഹിപ്പിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ടുതന്നെ സേനയുടെ അവസ്ഥ മാറി — ഓടിപ്പോയിക്കൊണ്ടിരുന്നവർതന്നെ ഇപ്പോൾ ശത്രുക്കളുടെ നേർക്കു പായുന്നു. അഗ്നിയുടെ ഉപമ ഹനുമാന്റെ തേജസ്സും ശത്രുനാശകത്വവും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഈ സന്ദർഭത്തിൽ വാനരന്മാരുടെ പലായനം സ്വാഭാവികമാണ് — സീതയ്ക്കുവേണ്ടി സമുദ്രം കടന്നുവന്നവർ അവളുടെ വധം കണ്ട് യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രയോജനംതന്നെ നഷ്ടമായെന്നു കരുതി. എന്നാൽ ഹനുമാൻ അവരുടെ ശോകത്തെ ക്രോധമാക്കി മാറ്റുന്നു; അതിനാൽ അവർ വീണ്ടും യുദ്ധത്തിനു സജ്ജരാകുന്നു. നേതാവിന്റെ വാക്കിന്റെ പ്രഭാവം ഇതാണ് — ഒരൊറ്റ വാക്കുകൊണ്ട് ആയിരങ്ങളുടെ മനസ്സു മാറി.

വാനരസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, കാലാന്തകനായ യമനെപ്പോലുള്ള ആ മഹാകപി രാക്ഷസന്മാരുടെ സംഹാരം നടത്തി. വലിയ ശോകവും കോപവും ബാധിച്ച ഹനുമാൻ രാവണിയുടെ രഥത്തിൽ ഒരു വലിയ പാറ വീഴ്ത്തി. ഹനുമാന്റെ ശോകവും കോപവും ഒന്നിച്ചുചേർന്നു — സീതാവധംകൊണ്ടു ശോകം, അതു ചെയ്തവനോടു കോപം. അതു വന്നുവീഴുന്നതു കണ്ടമാത്രയിൽ സാരഥി, പറഞ്ഞതനുസരിക്കുന്ന കുതിരകളെ പൂട്ടിയ ആ രഥം വളരെ ദൂരേക്കു മാറ്റിക്കൊണ്ടുപോയി. രഥത്തിലിരുന്ന ഇന്ദ്രജിത്തിനെയും സാരഥിയെയും തൊടാതെ, വെറുതെ എറിയപ്പെട്ട ആ പാറ ഭൂമി പിളർന്ന് ഉള്ളിലേക്കു താണു. പാറ വീണപ്പോൾ രാക്ഷസസൈന്യം വ്യഥിതമായി; വീണുകൊണ്ടിരുന്ന പാറയാൽ അനേകം രാക്ഷസന്മാർ കഠിനമായി ചതഞ്ഞരഞ്ഞു. അതിനാൽ പ്രഹരം ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിയില്ലെങ്കിലും നിഷ്ഫലമായില്ല. പിന്നെ നൂറുകണക്കിനു വനവാസികൾ ഗർജിച്ചുകൊണ്ട് അവന്റെ നേർക്കു പാഞ്ഞു; ആ മഹാകായന്മാർ മരങ്ങളും ഗിരിശിഖരങ്ങളും ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരുന്നു. ഭീമവിക്രമരായ വാനരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ നേർക്കു മരങ്ങളുടെയും പാറകളുടെയും മഹാവർഷം ചൊരിഞ്ഞ് ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചു; പലതരം ശബ്ദങ്ങളിൽ ഗർജിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ മഹാഭീകരരായ വാനരന്മാരുടെ പ്രഹരമേറ്റ് ഘോരരൂപികളായ നിശാചരന്മാർ വീണു. ഇവിടെ യുദ്ധത്തിന്റെ വേഗം വർണിക്കപ്പെടുന്നു — പാറമഴ, മരമഴ, ഗർജനം. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ സാരഥിയുടെ കൗശലവും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാലാണ് അവൻ യജമാനനെ രക്ഷിച്ചത്. ‘വിധേയാശ്വ’ (പറഞ്ഞതനുസരിക്കുന്ന കുതിരകൾ) എന്ന പദം കുതിരകളുടെ നല്ല പരിശീലനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവ സാരഥിയുടെ ആജ്ഞ ഉടനടി അനുസരിച്ചിരുന്നു. പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിന്റെ രണ്ടാം അർധവും പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഒന്നാം അർധവും പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിൽ (വൾഗേറ്റിൽ) മാത്രമുള്ളവയാണ്; പതിനാലാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഒന്നാം അർധത്തിനു പകരം സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ ‘ചിക്ഷിപുർദ്വിഷതാം മധ്യേ’ (ശത്രുക്കളുടെ നടുവിലേക്ക് എറിഞ്ഞു) എന്ന വ്യത്യസ്തമായ വാക്യമാണ്. ഹനുമാൻ എറിഞ്ഞ പാറ ഭൂമി പിളർന്നു താണു എന്നത് അതിന്റെ ഭാരവും പ്രഹരത്തിന്റെ വേഗവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. രഥം മാറ്റിക്കൊണ്ടുപോയിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രജിത്ത് ഇവിടെത്തന്നെ കൊല്ലപ്പെടുമായിരുന്നു. അതിനാൽ ഇന്നു ദൈവവും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പക്ഷത്തായിരുന്നു എന്നും അവന്റെ വധം ലക്ഷ്മണനാൽത്തന്നെ നടക്കേണ്ടതാണെന്നും കവി കാണിക്കുന്നു. ഈ ശ്ലോകങ്ങളിൽ വാനരന്മാരുടെ കൂട്ടായ ബലം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — ഹനുമാൻ ഒരാൾ മാത്രമല്ല, നൂറുകണക്കിനു വാനരന്മാർ ഒന്നിച്ച് ആക്രമിക്കുന്നു; അവരുടെ ഗർജനംകൊണ്ട് രണഭൂമി നിറഞ്ഞു.

മരങ്ങളുടെ അടിയേറ്റ രാക്ഷസന്മാർ രണഭൂമിയിൽ പിടഞ്ഞു. വാനരന്മാരാൽ പീഡിതമായ സ്വന്തം സൈന്യത്തെ കണ്ട് ഇന്ദ്രജിത്ത് ആയുധങ്ങളെടുത്ത് ക്രുദ്ധനായി ശത്രുക്കളുടെ നേർക്കു ചെന്നു. സ്വസൈന്യത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ട, ദൃഢപരാക്രമിയായ അവൻ ശരപ്രവാഹങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട് ശൂലങ്ങൾ, വജ്രായുധങ്ങൾ, വാളുകൾ, പട്ടിശങ്ങൾ, ശൂലമുദ്ഗരങ്ങൾ എന്നിവയാൽ അനേകം കപിശാർദൂലന്മാരെ കൊന്നു. അവന്റെ ആയുധങ്ങളുടെ ബാഹുല്യം അവന്റെ സേനയുടെ സാമർഥ്യവും കാണിക്കുന്നു. ആ വാനരന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ അവന്റെ അനുചരന്മാരെ കൊന്നു. മഹാബലനായ ഹനുമാൻ നല്ല തടിയും ശാഖകളുമുള്ള മരങ്ങളാലും പർവതങ്ങളാലും പാറകളാലും ഭീകരകർമികളായ രാക്ഷസന്മാരെ സംഹരിച്ചു. ഇങ്ങനെ യുദ്ധം തുല്യബലത്തോടെ നടന്നു — ഇന്ദ്രജിത്ത് വാനരന്മാരെ കൊല്ലുന്നു, വാനരന്മാർ അവന്റെ അനുചരന്മാരെ കൊല്ലുന്നു. പിന്നെ ശത്രുസൈന്യത്തെ തടഞ്ഞുനിർത്തി ഹനുമാൻ ആ വനവാസികളോടു പറഞ്ഞു. ഹനുമാന്റെ ഈ തീരുമാനം വിവേകപൂർണമാണ് — ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ സൈന്യം ബലമുള്ളതാണെന്നും വാനരന്മാർ ക്ഷീണിതരാണെന്നും അവൻ കാണുന്നു; അതിനാൽ അനാവശ്യമായ മരണം ഉചിതമല്ല. ‘സുസ്കന്ധവിടപൈഃ’ (നല്ല തടിയും ശാഖകളുമുള്ളവയാൽ) എന്ന പദം ഹനുമാൻ ആയുധമായി ഉപയോഗിക്കുന്ന മരങ്ങളുടെ വലുപ്പം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ആയുധങ്ങൾ ഇരുമ്പുകൊണ്ടുള്ളവയാണ്, വാനരന്മാരുടേതോ പ്രകൃതി നൽകിയവ; എന്നിട്ടും വാനരന്മാർ പിന്നിലാകുന്നില്ല. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ഇരുപക്ഷത്തും നഷ്ടമുണ്ടായി. ഇന്ദ്രജിത്ത് സ്വയം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; അവന്റെ ഹോമത്തിന്റെ സമയവും അടുത്തിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ വാനരന്മാരെ വേഗം പിന്തിരിപ്പിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ സൈന്യം അവനെ രക്ഷിക്കാൻ ചുറ്റും നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ വാനരന്മാർക്ക് അവനെ നേരിട്ടു പ്രാപിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല.

ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു: ‘പിന്തിരിയുവിൻ; ഈ സൈന്യത്തെ നമുക്കു ജയിക്കാനാവില്ല. രാമന്റെ പ്രിയം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് നാം പ്രാണൻ കളഞ്ഞും പൊരുതുന്നു; എന്നാൽ ആർക്കുവേണ്ടി നാം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നുവോ ആ ജനകാത്മജ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഈ കാര്യം രാമനെയും സുഗ്രീവനെയും അറിയിച്ചിട്ട്, അവർ എന്തു പ്രതിവിധി നിശ്ചയിക്കുന്നുവോ അതു നാം ചെയ്യും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ വാനരശ്രേഷ്ഠൻ എല്ലാ വാനരന്മാരെയും തടഞ്ഞുനിർത്തി, ഒട്ടും ഭയപ്പെടാതെ, സൈന്യത്തോടൊപ്പം പതുക്കെപ്പതുക്കെ പിന്മാറി. ഹനുമാന്റെ വാക്കിലെ യുക്തി വ്യക്തമാണ് — യുദ്ധത്തിന്റെ പ്രയോജനം സീതയെ വീണ്ടെടുക്കലായിരുന്നു; അവൾ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെങ്കിൽ ഇനി എന്തു ചെയ്യണം എന്ന തീരുമാനം യജമാനന്റേതാണ്, സേവകന്റേതല്ല. അതിനാൽ അവൻ സ്വയം തീരുമാനമെടുക്കുന്നില്ല, രാമസുഗ്രീവന്മാരുടെ ആജ്ഞ കാത്തിരിക്കുന്നു. ‘ശനൈഃ ശനൈഃ അസംത്രസ്തഃ’ (പതുക്കെപ്പതുക്കെ, ഭയമില്ലാതെ) എന്ന പദങ്ങളാൽ അവന്റെ പിന്മാറ്റം പലായനമല്ലെന്നു വ്യക്തം — അവൻ ചിട്ടയോടെ സേനയെ പിൻവലിക്കുന്നു; ഭയത്തിന്റെ ലേശംപോലുമില്ല. രാഘവൻ ഇരിക്കുന്നിടത്തേക്കു പോകുന്ന ഹനുമാനെ കണ്ട് ഇന്ദ്രജിത്ത് പിന്നെ തന്റെ സ്വന്തം കാര്യം ചിന്തിച്ചു. ഇതാണ് ഒരു സേനാപതിയുടെ ആദർശപരമായ പെരുമാറ്റം. ഇങ്ങനെ ഹനുമാൻ സേനയെ രക്ഷിച്ച് രാമന്റെ അടുത്തേക്കു മടങ്ങിവരുന്നു; അവിടെയാണ് അടുത്ത സർഗം ആരംഭിക്കുന്നത്.

ഹോമം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് നികുംഭില എന്ന ചൈത്യത്തിലേക്കു പോയി. നികുംഭിലയിലെത്തി ഇന്ദ്രജിത്ത് അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ചു. യജ്ഞഭൂമിയിലെത്തി ആ രാക്ഷസൻ ആഹുതി നൽകിയപ്പോൾ, ഹോമരക്തം ഭക്ഷിക്കുന്ന അഗ്നി അപ്പോൾ ജ്വലിച്ചു. ഹോമരക്തത്താൽ തൃപ്തനായ, ജ്വാലകളാൽ ആവൃതനായ, അതിതീവ്രനായ ആ അഗ്നി സന്ധ്യയിലെത്തിയ സൂര്യനെപ്പോലെ ഉയർന്നുപൊങ്ങുന്നതായി കാണപ്പെട്ടു. പിന്നെ വിധിയറിയുന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് രാക്ഷസന്മാരുടെ ഐശ്വര്യത്തിനായി വിധിപ്രകാരം ഹവിസ്സ് ഹോമിച്ചു; അതു കണ്ട്, നീതിയും അനീതിയും അറിയുന്ന രാക്ഷസന്മാർ വലിയ കൂട്ടങ്ങളായി നിലയുറപ്പിച്ചു. ഇവിടെ മായാസീതാവധത്തിന്റെ യഥാർഥ പ്രയോജനം വെളിപ്പെടുന്നു — വാനരന്മാരുടെ മനസ്സു മോഹിപ്പിച്ച്, അവർ രാമന്റെ അടുത്തേക്കു പോയ തക്കത്തിൽ, തടസ്സമില്ലാതെ ഹോമം ചെയ്യാനാണ് ഇന്ദ്രജിത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഈ ഹോമം പൂർത്തിയായാൽ അവൻ അജയ്യനാകുമെന്ന് വരുന്ന സർഗങ്ങളിൽ വിഭീഷണൻ പറയും. രക്തമാകുന്ന ഹവിസ്സിനാൽ തൃപ്തനാകുന്ന അഗ്നി ഈ ഹോമത്തിന്റെ ആസുരസ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്. രാക്ഷസന്മാരെക്കുറിച്ചു പ്രയോഗിച്ച ‘നയാനയജ്ഞാഃ’ (നീതിയും അനീതിയും അറിയുന്നവർ) എന്ന വിശേഷണം കൗതുകകരമാണ് — അവർ നീതിയും അനീതിയും അറിയുന്നു; എന്നിട്ടും യജമാനന്റെ അനീതിയെ പിന്തുടരുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ഹോമമാണ് വിഭീഷണൻ പിന്നീട് രാമനു വെളിപ്പെടുത്തുന്ന രഹസ്യം; അതു മുടക്കാൻ ലക്ഷ്മണൻ നികുംഭിലയിലേക്കു പോകും. ഇവിടെ ‘സന്ധ്യയിലെത്തിയ സൂര്യനെപ്പോലെ അഗ്നി’ എന്ന ഉപമ ചുവന്ന നിറം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्व्यशीतितमः सर्गः॥ ८२॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക