॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 64-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

മഹോദരന്റെ കുംഭകർണാക്ഷേപവും ഉപായകഥനവും

മഹോദരൻ കുംഭകർണനെ നിന്ദിക്കുന്നു, കാമത്തിന്റെ പ്രശംസ, ഒറ്റയ്ക്കുള്ള പോക്കിന്റെ നിഷേധം, സീതയെ വശത്താക്കാനുള്ള കപടോപായം

അതികായനും ബലവാനും കരുത്തുറ്റ കൈകളുള്ളവനുമായ കുംഭകർണൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കു കേട്ട് മഹോദരൻ പറഞ്ഞു. മുൻസർഗത്തിൽ കുംഭകർണൻ രാവണനെ അവന്റെ അനീതിയുടെ പേരിൽ ആക്ഷേപിച്ചു; മഹോദരനാകട്ടെ രാജാവിന്റെ പക്ഷം പിടിച്ച് കുംഭകർണനെ നിന്ദിക്കുന്നു. ‘കുംഭകർണാ, നല്ല കുലത്തിൽ ജനിച്ചവനാണെങ്കിലും നീ ധൃഷ്ടനും സാധാരണക്കാരന്റെ കാഴ്ചപ്പാടുള്ളവനുമാണ്; ഗർവിഷ്ഠനായ നിനക്ക് എല്ലായിടത്തും കർത്തവ്യം എന്തെന്നു തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ല. രാജാവിനു നയവും അനയവും അറിയില്ലെന്നല്ല; നീയാകട്ടെ ബാല്യംമുതലേ ധൃഷ്ടനായി വെറുതെ സംസാരിക്കാൻ മാത്രം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ രാവണന് സ്ഥാനവും വൃദ്ധിയും ഹാനിയും, ദേശകാലങ്ങളുടെ വിധാനവും, തന്റെയും അന്യരുടെയും ബലവും അറിയാം. വൃദ്ധന്മാരെ സേവിച്ചിട്ടില്ലാത്ത, സാധാരണബുദ്ധിയുള്ള ഒരുവൻ ബലവാനാണെങ്കിലും പറയാൻ പാടില്ലാത്തതു പറയുന്നതുപോലെ ഏതു ബുദ്ധിമാൻ ചെയ്യും?’ ഇവിടെ ‘അനുപാസിതവൃദ്ധേന’ (വൃദ്ധന്മാരെ സേവിക്കാത്തവൻ) എന്ന പദത്താൽ അവൻ കുംഭകർണനെ വൃദ്ധസേവയില്ലാത്തവനും അതിനാൽ വിനയമില്ലാത്തവനും എന്നു പറയുന്നു. മഹോദരന്റെ വാക്കിൽ മുഖസ്തുതി വ്യക്തമാണ് — രാജാവിന്റെ ദോഷം അവൻ കാണുന്നില്ല; ദോഷം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നവനെത്തന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു. ‘കൈശോരകാത് ധൃഷ്ടഃ’ (ബാല്യംമുതലേ ധൃഷ്ടൻ) എന്ന് കുംഭകർണന്റെ ബാലസ്വഭാവം പറഞ്ഞ് അവന്റെ വാക്കിന്റെ ഗൗരവം കുറയ്ക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. സഭയിൽ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരുടെയും മുന്നിലാണ് ഈ ആക്ഷേപം; അതിനാൽ അവന്റെ ഉദ്ദേശ്യം രാജാവിന്റെ പ്രീതിതന്നെ. മുമ്പ് കുംഭകർണൻ മന്ത്രിമാരുടെ ദോഷങ്ങൾ പറഞ്ഞിരുന്നു — മിത്രരൂപത്തിലുള്ള ശത്രുക്കൾ, ധാർഷ്ട്യംകൊണ്ട് അഹിതത്തെ ഹിതംപോലെ പറയുന്നവർ എന്ന്; ആ വാക്കു തന്റെമേൽ പതിച്ചതായി കരുതി മഹോദരൻ തിരിച്ചടിക്കുന്നു. കുംഭകർണന്റെ സ്പഷ്ടവാദിത്വം അവന്റെ ഗുണമാണ്; എന്നാൽ മുഖസ്തുതിക്കാരുടെ ഇടയിൽ അതുതന്നെ ദോഷംപോലെ എണ്ണപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ രാജസഭയിൽ പരസ്പരമത്സരവും കലഹവും കാണാം; ഇതു ലങ്കയുടെ ദൗർബല്യത്തിന്റെ മറ്റൊരു ലക്ഷണമാണ്.

‘വെവ്വേറെ ആശ്രയങ്ങളുള്ളവയെന്നു നീ പറയുന്ന ധർമാർഥകാമങ്ങളെ അവയുടെ സ്വഭാവമനുസരിച്ചു മനസ്സിലാക്കാനുള്ള ലക്ഷണം നിനക്കില്ല. എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെയും പ്രയോജനം കർമംതന്നെയാണ്; ഇവിടെ പാപകർമങ്ങൾക്കും ശ്രേയസ്കരമായ കർമങ്ങൾക്കും ഫലമുണ്ട്. ധർമത്തിനും അർഥത്തിനും നിഃശ്രേയസ്സാണു ഫലം; അധർമത്തിനും അനർഥത്തിനും പ്രത്യവായമാണ് (ദോഷഫലം) ലഭിക്കുന്നത്; മറ്റേ രണ്ടും ഫലം നൽകുന്നവതന്നെ. മനുഷ്യർ ഈ ലോകത്തിലേക്കും പരലോകത്തിലേക്കുമുള്ള കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; കാമത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നവനും മംഗളങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു.’ ഇങ്ങനെ കാമവും ശ്രേയസ്സിന്റെ സാധനമാണെന്നു പറഞ്ഞ് മഹോദരൻ രാവണന്റെ സീതാകാമത്തെ ന്യായീകരിക്കുന്നു — ഇതു മുഖസ്തുതിക്കാരന്റെ കാമവാദസ്ഥാപനമാണ്, ആദർശമതമല്ല എന്ന് അച്ചടിയിലെ അടിക്കുറിപ്പിലും സൂചിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ‘അക്കാര്യത്തിൽ രാജാവ് ഹൃദയത്തിൽ ഇതു നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞങ്ങളുടെയും അഭിപ്രായം അതുതന്നെ. ശത്രുവിനോടു കാണിക്കുന്ന സാഹസത്തിൽ എന്ത് അനീതിയാണുള്ളത്?’ തുടർന്ന് അവൻ കുംഭകർണന്റെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള ആക്രമണത്തിന്റെ ന്യായം പരിശോധിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു: ‘ഒറ്റയ്ക്കുള്ള ആക്രമണത്തിന് നീ പറഞ്ഞ കാരണത്തിലും യുക്തിയില്ലാത്തതും അനുചിതവുമായത് എന്തെന്നു ഞാൻ പറയാം.’ ഈ വാദത്തിന്റെ താത്പര്യം — രാജാവിന്റെ കർമം ദോഷമല്ല, നിന്റെ വാക്കാണ് അയുക്തം. ദുർമന്ത്രിമാർ സാധാരണ ചെയ്യുന്നതുപോലെ ശാസ്ത്രീയപദങ്ങൾകൊണ്ട് അവൻ സ്വന്തം സ്വാർഥം മറയ്ക്കുന്നു. ധർമാർഥകാമങ്ങൾ കാലഭേദമനുസരിച്ചു സേവിക്കണമെന്നും ധർമമാണു ശ്രേഷ്ഠമെന്നും കുംഭകർണൻ മുൻസർഗത്തിൽ പറഞ്ഞു. മഹോദരനാകട്ടെ ആ ക്രമം തിരിച്ചിടുന്നു — കർമമാണ് എല്ലാറ്റിന്റെയും മൂലം, കാമവും മംഗളം നൽകുന്നു എന്ന്. ഈ തർക്കത്തിന്റെ ദൗർബല്യം വ്യക്തമാണ്, കാരണം പരസ്ത്രീയെ അപഹരിക്കുന്നതു കാമമല്ല, അധർമംതന്നെയാണ്. എങ്കിലും രാജാവിന്റെ രുചിക്കൊത്ത് അവൻ സംസാരിക്കുന്നു, രാവണന്റെ മനസ്സിൽ ദോഷബോധം ഉണ്ടാകാതിരിക്കാൻ.

‘മുമ്പ് ജനസ്ഥാനത്തിൽ അതിബലന്മാരായ അനേകം രാക്ഷസന്മാരെ കൊന്ന ആ രാഘവനെ നീ ഒറ്റയ്ക്ക് എങ്ങനെ ജയിക്കും? മുമ്പ് ജനസ്ഥാനത്തിൽ അവനാൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ട മഹാതേജസ്വികളെല്ലാം ഇപ്പോഴും നഗരത്തിൽ ഭയന്നിരിക്കുന്നതു നീ കാണുന്നില്ലേ? അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായ സിംഹംപോലെയുള്ള, ഉറങ്ങുന്ന സർപ്പംപോലെയുള്ള ആ ദശരഥപുത്രനായ രാമനെ അറിഞ്ഞിട്ടും, കഷ്ടം, നീ ഉണർത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. തേജസ്സുകൊണ്ട് എപ്പോഴും ജ്വലിക്കുന്നവനും ക്രോധത്താൽ സമീപിക്കാനാവാത്തവനും മൃത്യുവിനെപ്പോലെ അസഹ്യനുമായ അവനെ ആർക്കു നേരിടാനാകും? ശത്രുവിനെ നേരിടുമ്പോൾ ഇതെല്ലാം സംശയത്തിലാണ്; കുഞ്ഞേ, നീ ഒറ്റയ്ക്കു പോകുന്നത് എനിക്ക് ഒട്ടും ഇഷ്ടമല്ല. ശേഷി കുറഞ്ഞ ഒരുവൻ, ശേഷി നിറഞ്ഞ ശത്രുവിനെ ഒരു സാധാരണക്കാരനെന്നു കരുതി, ജീവൻ ത്യജിക്കാൻ ഉറച്ച് അവനെ വശത്താക്കാൻ ആരെങ്കിലും ആഗ്രഹിക്കുമോ? രാക്ഷസോത്തമാ, മനുഷ്യരിൽ തുല്യനില്ലാത്തവനും ഇന്ദ്രനും സൂര്യനും തുല്യനുമായ അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ നീ എങ്ങനെ ആശിക്കുന്നു?’ ഇവിടെ മഹോദരൻ രാമന്റെ ബലം വിസ്തരിച്ചു വർണിക്കുന്നു; ഇത് അവന്റെ തുടർന്നുള്ള കപടോപായത്തിന്റെ ഭൂമികയാണ്. ഇങ്ങനെ കുംഭകർണന്റെ ശൗര്യത്തെ അവഗണിക്കുമ്പോഴും രാമനോടുള്ള തന്റെ ഭയം അവൻ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു. ഉപമകൾ — സിംഹം, ഉറങ്ങുന്ന സർപ്പം, മൃത്യു — രാമന്റെ ദുർജയത്വം ക്രമേണ വർധിപ്പിക്കുന്നു. വൈരുധ്യവും ഇവിടെ കാണാം — മുമ്പ് കുംഭകർണനെ ‘അവലിപ്തഃ’ (ഗർവിഷ്ഠൻ) എന്നു നിന്ദിച്ചവൻതന്നെ ഇപ്പോൾ അവനെ ‘താത’ (കുഞ്ഞേ) എന്നു സ്നേഹത്തോടെ സംബോധന ചെയ്യുന്നു, അവന്റെ രക്ഷ ആഗ്രഹിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ യഥാർഥ ആശയം മുന്നോട്ടു വ്യക്തമാകും — യുദ്ധം ഒഴിവാക്കി ചതിയിലൂടെ കാര്യം സാധിക്കുക. ‘ഹീനാർഥഃ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് അവൻ കുംഭകർണനെ സഹായമില്ലാത്തവനെന്നും, രാമനെ ‘സമൃദ്ധാർഥം’ — വാനരസേനയും വിഭീഷണനും ഒപ്പമുള്ളവനെന്നും — പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ ബലത്തിന്റെ താരതമ്യത്തിൽ അവൻ രാമന്റെ പക്ഷം കൂടുതൽ ഭാരമുള്ളതായി കാണിക്കുന്നു. എല്ലാ വാനരന്മാരെയും തിന്നുമെന്നു പ്രതിജ്ഞചെയ്ത കുംഭകർണന്റെ അഭിമാനത്തിന് ഈ വാക്ക് ഒരു ആഘാതമാണ്. ജനസ്ഥാനത്തിന്റെ സ്മരണ, രാമൻ ഒറ്റയ്ക്കു നടത്തിയ ഖരൻ, ദൂഷണൻ, ത്രിശിരസ്സ് എന്നിവരുടെയും പതിനാലായിരം രാക്ഷസന്മാരുടെയും വധം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

ക്ഷോഭിച്ചുനിൽക്കുന്ന കുംഭകർണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം മഹോദരൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ മധ്യത്തിൽവച്ച് ലോകങ്ങളെ കരയിക്കുന്ന രാവണനോടു പറഞ്ഞു: ‘വൈദേഹിയെ മുമ്പേ കൈയിൽ കിട്ടിയിട്ടും അങ്ങ് എന്തിനു താമസിക്കുന്നു? അങ്ങ് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ സീത അങ്ങയുടെ വശഗയാകും. സീതയെ അങ്ങയുടെ അടുത്തെത്തിക്കാനുള്ള ഒരു ഉപായം ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്; രാക്ഷസേന്ദ്രാ, അങ്ങയുടെ ബുദ്ധിക്കു രുചിക്കുന്നുവെങ്കിൽ കേൾക്കൂ. ഞാൻ, ദ്വിജിഹ്വൻ, സംഹ്രാദി, കുംഭകർണൻ, വിതർദനൻ — ഈ അഞ്ചുപേർ രാമവധത്തിനായി പുറപ്പെടുന്നുവെന്നു വിളംബരം ചെയ്യൂ. പിന്നെ ഞങ്ങൾ ചെന്ന് യത്നപൂർവം അവനോടു യുദ്ധം ചെയ്യും; അങ്ങയുടെ ശത്രുക്കളെ ഞങ്ങൾ ജയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ഉപായങ്ങൾകൊണ്ട് ആവശ്യമില്ല. ഇനി ശത്രു ജീവിച്ചിരിക്കുകയും ഞങ്ങൾ യുദ്ധം ചെയ്തുകഴിയുകയും ചെയ്താൽ, മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചുവച്ചതു ഞങ്ങൾ നടപ്പാക്കും. രാമനാമം മുദ്രണം ചെയ്ത ബാണങ്ങളും ശരങ്ങളുംകൊണ്ട് സ്വന്തം ശരീരം കീറി രക്തത്തിൽ കുളിച്ച്, ‘രാഘവനെയും ലക്ഷ്മണനെയും ഞങ്ങൾ തിന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ യുദ്ധത്തിൽനിന്ന് ഇവിടെ വരും. പിന്നെ ഞങ്ങൾ അങ്ങയുടെ പാദങ്ങൾ പിടിക്കും; അങ്ങ് ഞങ്ങളുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റിത്തരണം.’ ഈ ഉപായത്തിൽ യുദ്ധം വെറുമൊരു നിമിത്തമാണ്, മുഖ്യം ചതിയാണ്. ‘രാമനാമാങ്കിതൈഃ’ (രാമനാമം മുദ്രണം ചെയ്തവ) എന്ന പദം ശ്രദ്ധേയമാണ് — രാമന്റെ ബാണങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് മുദ്രണം ചെയ്തിരിക്കും; അതിനാൽ അത്തരം ശരങ്ങൾകൊണ്ടു സ്വയം കീറി വിശ്വാസം ജനിപ്പിക്കാനാണ് അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. മഹോദരന്റെ ബുദ്ധി വഞ്ചനയിലാണ് നിപുണം, ധർമത്തിലല്ല. ‘അഞ്ച്’ എന്ന സംഖ്യയും ചിന്തനീയമാണ് — കുംഭകർണൻ ഒറ്റയ്ക്കല്ല, അഞ്ചു യോദ്ധാക്കൾ പോകട്ടെ എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ കുംഭകർണന്റെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള പോക്കു തടയുന്നു. ‘അങ്ങയുടെ ശത്രുക്കളെ ഞങ്ങൾ ജയിക്കുന്നുവെങ്കിൽ’ എന്ന വാക്കിൽ വിജയത്തിൽപ്പോലും അവൻ സംശയം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; പരാജയപ്പെട്ടാലാകട്ടെ കപടം തയ്യാർ. ഇങ്ങനെ യുദ്ധംപോലും വെറുമൊരു നിമിത്തമാണ്, ലക്ഷ്യമല്ല. സ്വന്തം ശരീരം കീറുന്നതുപോലും അവൻ സമ്മതിക്കുന്നു; ഇത് അവന്റെ കപടത്തിലുള്ള നിഷ്ഠ കാണിക്കുന്നു.

‘പിന്നെ, രാജാവേ, ആനപ്പുറത്തുനിന്ന് നഗരത്തിലെങ്ങും വിളംബരം ചെയ്യൂ — രാമൻ സഹോദരനോടും സൈന്യത്തോടുംകൂടി കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന്. ശത്രുസംഹാരകാ, പിന്നെ സന്തുഷ്ടനെന്ന ഭാവം നടിച്ച് ഭൃത്യന്മാർക്കു ഭോഗവസ്തുക്കളും പരിചാരകരും ഇഷ്ടവസ്തുക്കളും ധനവും നൽകൂ; വീരന്മാർക്കു മാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും കുറിക്കൂട്ടുകളും, യോദ്ധാക്കൾക്കു ധാരാളം പാനീയങ്ങളും നൽകൂ; അങ്ങുതന്നെ സന്തോഷത്തോടെ കുടിക്കുകയും ചെയ്യൂ. ഈ ജനസംസാരം പെരുകി എല്ലായിടത്തും പരന്ന്, ‘സുഹൃത്തുക്കളോടുകൂടി രാമനെ രാക്ഷസന്മാർ തിന്നു’ എന്നു പ്രസിദ്ധമാകുമ്പോൾ, അങ്ങ് സീതയുടെ അടുത്തുചെന്ന് ആശ്വസിപ്പിച്ച് രഹസ്യമായി സാന്ത്വനപ്പെടുത്തി ധനധാന്യങ്ങളാലും ഇഷ്ടവസ്തുക്കളാലും രത്നങ്ങളാലും അവളെ പ്രലോഭിപ്പിക്കൂ. രാജാവേ, ശോകം വർധിപ്പിക്കുന്ന ഈ ചതിയാൽ, ഇഷ്ടമില്ലാത്തവളാണെങ്കിലും നാഥൻ നഷ്ടപ്പെട്ട സീത അങ്ങയുടെ വശത്താകും. മനോഹരനായ ഭർത്താവു നശിച്ചുവെന്നറിയുമ്പോൾ നിരാശകൊണ്ടും സ്ത്രീസഹജമായ ചാപല്യംകൊണ്ടും അവൾ അങ്ങയുടെ വശത്താകും. മുമ്പ് സുഖത്തിൽ വളർന്നവളും സുഖത്തിന് അർഹയുമായ അവൾ ഇപ്പോൾ ദുഃഖംകൊണ്ടു മെലിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സുഖം അങ്ങയുടെ അധീനത്തിലാണെന്നറിഞ്ഞ് അവൾ എല്ലാവിധത്തിലും അങ്ങയെ പ്രാപിക്കും.’ പിന്നെ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ അവൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു: ‘എന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിൽ ഇതാണു നല്ല നയം; രാമനെ കണ്ടാൽത്തന്നെ അനർഥം സംഭവിക്കും. ഉത്കണ്ഠപ്പെടേണ്ട; യുദ്ധം കൂടാതെ ഇവിടെവച്ചുതന്നെ അങ്ങേക്കു വലിയ സുഖലാഭം സിദ്ധിക്കും. സൈന്യം നഷ്ടപ്പെടാതെ, സംശയത്തിൽപ്പെടാതെ, യുദ്ധം കൂടാതെ ശത്രുവിനെ ജയിക്കുന്ന ജനാധിപൻ പുണ്യവും മഹത്തായ യശസ്സും ശ്രീയും കീർത്തിയും ദീർഘകാലം അനുഭവിക്കുന്നു.’ ‘പ്രീതോ നാമ’ (സന്തുഷ്ടനെന്ന ഭാവത്തിൽ) എന്ന പദംകൊണ്ട് കൃത്രിമമായ ഹർഷം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മഹോദരന് സീതയുടെ സ്വഭാവം അറിയില്ല — അശോകവനികയിൽ എല്ലാ പ്രലോഭനങ്ങളെയും തിരസ്കരിച്ചവൾ ഇങ്ങനെ വശത്താവുകയില്ല; അതിനാൽ ഈ ഉപായം ആരംഭത്തിലേ നിഷ്ഫലമാണെന്നു വായനക്കാരന് അറിയാം. കൂടാതെ, അസത്യവിളംബരംകൊണ്ട് രാക്ഷസന്മാരുടെ മനോബലം താത്കാലികമായി വർധിച്ചേക്കാം; എന്നാൽ സത്യം വെളിപ്പെടുമ്പോൾ ഭയം ഇരട്ടിയാകും. ‘ഗജസ്കന്ധേന അവഘോഷയ’ (ആനപ്പുറത്തുനിന്നു വിളംബരം ചെയ്യൂ) എന്നതു രാജകീയവിളംബരത്തിന്റെ പ്രാചീനരീതിയാണ്. ഉത്സവവും ദാനവും പാനവും — എല്ലാം വിശ്വാസം ജനിപ്പിക്കാൻ കല്പിച്ചതാണ് — രാജാവുതന്നെ ആഹ്ലാദിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ജനങ്ങളും സീതയും വാർത്ത സത്യമെന്നു കരുതും. ഈ ഉപായത്തിൽ സീതയുടെ ദുഃഖത്തെത്തന്നെ ആയുധമാക്കുന്നു; ഇത് അത്യന്തം ക്രൂരമാണ്. ഒടുവിൽ ‘യുദ്ധം കൂടാതെയുള്ള ജയം’ എന്ന നീതി പൊതുവെ പ്രശംസനീയമാണ്; എന്നാൽ ഇവിടെ അത് അസത്യത്തോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നതിനാൽ നിന്ദ്യമാണ്. ‘സ്ത്രീലഘുത്വാത്’ (സ്ത്രീസഹജമായ ചാപല്യംകൊണ്ട്) എന്ന വാക്ക് മഹോദരന്റെ കാഴ്ചപ്പാടാണ് കാണിക്കുന്നത്, കവിയുടേതല്ല. സീതയുടെ ധൈര്യം മുമ്പേ പലവട്ടം പ്രകടമായിട്ടുണ്ട് — രാവണന്റെ എല്ലാ പ്രലോഭനങ്ങളെയും ഭീഷണികളെയും അവൾ പുല്ലുപോലെ കരുതി. അതിനാൽ ഈ ഉപായം സീതയെക്കുറിച്ചുള്ള രാക്ഷസന്മാരുടെ അജ്ഞത സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മുന്നോട്ട് കുംഭകർണൻ ഈ ഉപായത്തെ തിരസ്കരിച്ച് യുദ്ധത്തിനുതന്നെ പുറപ്പെടും.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुःषष्टितमः सर्गः॥ ६४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക