സർഗ്ഗം
കുംഭകർണന്റെ ഉപാലംഭവും യുദ്ധോത്സാഹവും
കുംഭകർണൻ രാവണന്റെ അനീതിയെ നിന്ദിക്കുന്നു, രാജനീതിയുടെ ഉപദേശം, രാവണന്റെ ക്രോധം, കുംഭകർണന്റെ സാന്ത്വനവും രാമവധപ്രതിജ്ഞയും
ആ രാക്ഷസരാജന്റെ വിലാപം കേട്ട് കുംഭകർണൻ ഉറക്കെ ചിരിച്ചു; ഈ വാക്കു പറയുകയും ചെയ്തു. രാവണന്റെ ദീനമായ വിലാപം കേട്ടുള്ള അവന്റെ ചിരി പരിഹാസവുമാണ്, ദുഃഖവുമാണ് — ജ്യേഷ്ഠൻ മുമ്പു കേൾക്കാൻ കൂട്ടാക്കാതിരുന്നത് ഇപ്പോൾ ഫലിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘പണ്ട് മന്ത്രാലോചനയിൽ ഞങ്ങൾ കണ്ട ദോഷംതന്നെയാണ്, ഹിതവചനങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധവയ്ക്കാത്ത അങ്ങേക്ക് ഇപ്പോൾ വന്നുചേർന്നിരിക്കുന്നത്. ദുഷ്കർമം ചെയ്തവർ നരകങ്ങളിൽ വീഴുന്നതുപോലെ, പാപകർമത്തിന്റെ ഫലം അങ്ങയെ വേഗംതന്നെ വന്നുപിടികൂടിയിരിക്കുന്നു. മഹാരാജാവേ, ആദ്യംതന്നെ ഈ കാര്യം അങ്ങു ചിന്തിച്ചില്ല; വീര്യദർപ്പം മാത്രം ആശ്രയിച്ചു, അനുബന്ധം — പരിണാമം — വിചാരിച്ചില്ല.’ ഇവിടെ കുംഭകർണൻ സീതാപഹരണത്തിന്റെ പരിണാമത്തെ ‘പാപത്തിന്റെ ഫലം’ എന്നു വ്യക്തമായി പറയുന്നു. മുമ്പ് യുദ്ധകാണ്ഡത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മന്ത്രസഭയിൽ രാവണന്റെ കർമത്തെ നിന്ദിച്ചിട്ടും അവൻ ‘ഞാൻ ചെയ്യാം’ എന്നു പറഞ്ഞിരുന്നു; ‘പുരാ മന്ത്രവിനിർണയേ’ (പണ്ട് മന്ത്രനിർണയത്തിൽ) എന്ന പദംകൊണ്ട് അതാണ് ഓർമിപ്പിക്കുന്നത്. ‘ഹിതേഷ്വനഭിയുക്തേന’ (ഹിതകാര്യങ്ങളിൽ ശ്രദ്ധവയ്ക്കാത്തവൻ) എന്ന പദംകൊണ്ട് ഹിതവചനങ്ങൾ കേൾക്കുന്നതിൽ രാവണൻ ഉദാസീനനാണെന്ന ആക്ഷേപമാണ്. കുംഭകർണന്റെ വാക്കിൽ നീതിയും ധർമവും ഒരുപോലെ കാണാം — രാക്ഷസനാണെങ്കിലും പാപത്തെ പാപമായി അവൻ തിരിച്ചറിയുന്നു. അവന്റെ ചിരിക്കും അർഥമുണ്ട് — എല്ലാം തനിക്കറിയാമെന്നു കരുതിയിരുന്ന രാജാവ് ഇപ്പോൾ ഭയത്താൽ വിലപിക്കുന്നു; ഈ വിപര്യയം കണ്ടാണ് അവൻ ചിരിക്കുന്നത്. ഇങ്ങനെ സർഗത്തിന്റെ ആരംഭംതന്നെ സഹോദരന്മാർ തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ ഇരട്ടസ്വഭാവം കാണിക്കുന്നു — കുംഭകർണൻ നിന്ദിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ‘ശീഘ്രം’ (വേഗം) എന്ന പദവും പ്രധാനമാണ് — പാപത്തിന്റെ ഫലം വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞല്ല, ഈ ജന്മത്തിൽത്തന്നെ, ഉടനടി വന്നെത്തി. പ്രഹസ്തന്റെ വധം, രാവണന്റെ സ്വന്തം പരാജയം, നഗരത്തിന്റെ ഉപരോധം — ഇതെല്ലാം ആ ഫലത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്.
‘ഐശ്വര്യത്തിലിരിക്കുന്നവൻ ആദ്യം ചെയ്യേണ്ട കാര്യങ്ങൾ പിന്നീടും പിന്നീടു ചെയ്യേണ്ടവ ആദ്യവും ചെയ്താൽ അവൻ നയവും അനയവും അറിയുന്നില്ല. ദേശകാലങ്ങൾ നോക്കാതെ വിപരീതമായി ചെയ്യപ്പെടുന്ന കർമങ്ങൾ, സംസ്കരിക്കപ്പെടാത്ത അഗ്നികളിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ഹവിസ്സുകൾപോലെ, ദുഷിച്ചുപോകുന്നു. മൂന്നു കർമങ്ങളുടെയും അഞ്ചുവിധമുള്ള യോഗം സചിവന്മാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ചുറച്ചശേഷം കൈക്കൊള്ളുന്നവൻ ശരിയായ മാർഗത്തിൽ വർത്തിക്കുന്നു.’ ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ അടിക്കുറിപ്പിൽ മൂന്നു കർമങ്ങളെ — ക്ഷയം, വൃദ്ധി, സ്ഥാനം (നിലനിൽപ്പ്) എന്നിവയും, അവയിൽ യാനം (ആക്രമണയാത്ര), സന്ധി, ആശ്രയം എന്നിവയും — അഞ്ചു യോഗങ്ങളെ — ആരംഭോപായം, പുരുഷദ്രവ്യസമ്പത്ത്, ദേശകാലവിഭാഗം, വിപത്പ്രതീകാരം, കാര്യസിദ്ധി എന്നിവയും — വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘ശാസ്ത്രാനുസാരം കാര്യങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയും സചിവന്മാരോടൊപ്പം ബുദ്ധികൊണ്ടു മനസ്സിലാക്കുകയും സുഹൃത്തുക്കളെ ശ്രദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവനാണ് യഥാർഥ രാജാവ്. രാക്ഷസപതേ, ധർമം, അർഥം, കാമം — ഇവയെ ഓരോന്നായോ എല്ലാം ഒരുമിച്ചോ ഈരണ്ടായോ മനുഷ്യൻ തക്കസമയത്തു സേവിക്കണം.’ പ്രഭാതത്തിൽ ധർമം, മധ്യാഹ്നത്തിൽ അർഥം, രാത്രിയിൽ കാമം എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാലവിഭാഗം ഹിന്ദി അടിക്കുറിപ്പിൽ പറയുന്നു. ‘ഈ മൂന്നിൽ ഏതാണു ശ്രേഷ്ഠമെന്നു കേട്ടിട്ടും മനസ്സിലാക്കാത്ത രാജാവോ രാജതുല്യനോ ആയവന്റെ ബഹുശ്രുതത്വം വ്യർഥമാണ്.’ മൂന്നിൽ ധർമമാണു ശ്രേഷ്ഠമെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; ബഹുശ്രുതനായിട്ടും രാവണൻ കാമത്തെ മാത്രം പിന്തുടർന്നു എന്നതാണ് അവന്റെ ദോഷം. ഇവിടെ കുംഭകർണനെ ഉറക്കപ്രിയനായ ഒരു രാക്ഷസനായല്ല, നീതിശാസ്ത്രജ്ഞനായാണ് കവി കാണിക്കുന്നത്; ഇത് അവന്റെ ചരിത്രത്തിന്റെ അപ്രതീക്ഷിതമായ ഒരു വശമാണ്. ‘അപ്രയതേഷ്വിവ ഹവീംഷി’ (സംസ്കരിക്കപ്പെടാത്ത അഗ്നികളിലെ ഹവിസ്സുകൾപോലെ) എന്ന ഉപമ യജ്ഞത്തിന്റെ ഭാഷയിൽ നീതിയുടെ ദോഷം വർണിക്കുന്നു — അശുദ്ധമായ അഗ്നിയിൽ ഹോമിക്കുന്നതു നിഷ്ഫലമാകുന്നതുപോലെ, അകാലത്തിൽ ചെയ്യുന്ന കർമവും. ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ പ്രഥമകർത്തവ്യമായ മന്ത്രാലോചനയും വിചാരവും — രാവണൻ അവഗണിച്ചത് — അവൻ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. രാവണൻ ആദ്യം സീതയെ അപഹരിച്ചു, പിന്നീടാണ് മന്ത്രിമാരോടു ചോദിച്ചത്; ഇതുതന്നെയാണ് ‘ആദ്യം ചെയ്യേണ്ടതു പിന്നീട്’ എന്ന ദോഷത്തിന്റെ ഉദാഹരണം.
‘രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠാ, ദാനം, സാമം, ഭേദം, തക്കസമയത്തു വിക്രമം, ഇവയുടെ യോഗം, നയവും അനയവും — ഇവയെല്ലാം തക്കസമയത്തു സചിവന്മാരോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് ധർമാർഥകാമങ്ങളെ സേവിക്കുന്ന ആത്മവാൻ ലോകത്തിൽ വിപത്തിൽപ്പെടുകയില്ല. അർഥതത്ത്വമറിയുന്ന, ബുദ്ധികൊണ്ടു ജീവിക്കുന്ന സചിവന്മാരോടൊപ്പം തന്റെ ഹിതത്തിന്റെ പരിണാമം ആലോചിച്ചുവേണം രാജാവ് ഇവിടെ കാര്യം ചെയ്യാൻ.’ സാമം, ദാനം, ഭേദം, ദണ്ഡം എന്ന നാല് ഉപായങ്ങൾ ഇവിടെ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ‘ഉപപ്രദാനം’ ദാനമാണ്, ‘സാന്ത്വം’ സാമമാണ്, ‘വിക്രമം’ ദണ്ഡമാണ്. ‘ശാസ്ത്രാർഥങ്ങൾ അറിയാതെ, മൃഗബുദ്ധികളായ പുരുഷന്മാർ മന്ത്രിമാരുടെ ഇടയിൽ കയറിക്കൂടി ധാർഷ്ട്യംകൊണ്ടു സംസാരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ശാസ്ത്രമറിയാത്തവരും അർഥശാസ്ത്രമറിയാത്തവരും വിപുലമായ സമ്പത്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവരുമായ അവരുടെ വാക്ക് അനുസരിക്കരുത്. ധാർഷ്ട്യംകൊണ്ട് അഹിതത്തെ ഹിതമെന്ന ഭാവത്തിൽ പുലമ്പുന്ന മനുഷ്യർ കാര്യം നശിപ്പിക്കുന്നവരാണ്; അവരെ നിശ്ചയമായും മന്ത്രാലോചനയിൽനിന്നു പുറത്താക്കണം. ശത്രുക്കളോടു ചേർന്ന ബുദ്ധിമാന്മാരായ മന്ത്രിമാർ സ്വാമിയെ നശിപ്പിക്കാനായി ഇവിടെ വിപരീതകാര്യങ്ങൾ ചെയ്യിക്കുന്നു. മിത്രങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നുന്നവരും ശത്രുക്കളോടു ചേർന്നവരുമായ ആ സചിവന്മാരെ സ്വാമി മന്ത്രനിർണയത്തിൽ അവരുടെ പെരുമാറ്റംകൊണ്ടു തിരിച്ചറിയണം.’ ഇവിടെ കുംഭകർണന്റെ ലക്ഷ്യം വ്യക്തമാണ് — ‘ഞങ്ങൾ ജയിക്കും’ എന്നു പറഞ്ഞ് രാജാവിനു പ്രിയം പറഞ്ഞ് അഹിതം ചെയ്യിച്ച പ്രഹസ്തൻ മുതലായ രാവണന്റെ മുഖസ്തുതിക്കാരായ മന്ത്രിമാർ. ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ‘ഉപസംഹിതാൻ’ എന്നതിന് കൈക്കൂലി മുതലായവയാൽ ശത്രുക്കളോടു ചേർന്നവർ എന്നാണ് അർഥം. മുമ്പ് വിഭീഷണൻ മാത്രമായിരുന്നു ഹിതം പറഞ്ഞവൻ; അവനാകട്ടെ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു; മുഖസ്തുതിക്കാർ സഭയിൽ തുടരുന്നു — ഇതുതന്നെയാണ് വിപര്യയം. ‘പശുബുദ്ധയഃ’ (മൃഗബുദ്ധികൾ) എന്ന കഠിനപദം, ശാസ്ത്രമറിയാതെ ധാർഷ്ട്യത്തോടെ സംസാരിക്കുന്ന ആ മന്ത്രിമാരോടുള്ള കുംഭകർണന്റെ തിരസ്കാരം കാണിക്കുന്നു. ഈ ഉപദേശത്തിന്റെ സാരം — രാജാവ് മന്ത്രിമാരുടെ വാക്കു പരിശോധിച്ചശേഷമേ സ്വീകരിക്കാവൂ; പ്രിയം മാത്രം പറയുന്നവർ ഹിതം പറയുന്നവരല്ല. ഈ ഉപദേശം എല്ലാ ഭരണാധികാരികൾക്കും എക്കാലത്തേക്കും ബാധകമാണ്. നാല് ഉപായങ്ങൾ, ആറു ഗുണങ്ങൾ, ത്രിവർഗം — അർഥശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഈ മൂലതത്ത്വങ്ങളെല്ലാം കുംഭകർണൻ സംക്ഷേപിച്ചു പറയുന്നു; അതിലൂടെ അവന്റെ ശാസ്ത്രജ്ഞാനം വ്യക്തമാകുന്നു.
‘ഇവിടെ ആലോചനയില്ലാതെ കാര്യങ്ങൾക്കു പിന്നാലെ പായുന്ന ചപലന്റെ പഴുതിലൂടെ മറ്റുള്ളവർ കടന്നുകയറുന്നു — പക്ഷികൾ ക്രൗഞ്ചത്തിന്റെ ദ്വാരത്തിലൂടെ, അതായത് ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിലെ രന്ധ്രത്തിലൂടെ, കടന്നുപോകുന്നതുപോലെ. ശത്രുവിനെ അവഗണിച്ച് സ്വയം രക്ഷിക്കാത്തവൻ അനർഥങ്ങൾ നേരിടുന്നു, സ്ഥാനത്തുനിന്നു വീഴ്ത്തപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു.’ ക്രൗഞ്ചപർവതത്തിൽ സ്കന്ദൻ ഉണ്ടാക്കിയ ദ്വാരം പ്രസിദ്ധമാണ്; അതിലൂടെയാണ് അരയന്നങ്ങൾ മുതലായ പക്ഷികൾ കടന്നുപോകുന്നത്; അതുപോലെ ചപലനായ രാജാവിന്റെ ദൗർബല്യത്തിലൂടെ ശത്രുക്കളും കടന്നുകയറുന്നു. ‘അങ്ങയുടെ പ്രിയപത്നി മണ്ഡോദരിയും എന്റെ അനുജൻ വിഭീഷണനും മുമ്പ് ഇവിടെ പറഞ്ഞതുതന്നെയായിരുന്നു നമുക്കു ഹിതമായ വാക്ക്. ഇനി അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്യൂ.’ അവസാനവാക്ക് നിരാശയുടെ സൂചനയാണ് — ‘ഇനി അങ്ങയുടെ ഇഷ്ടം’. ഈ ശ്ലോകം സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ കാണുന്നില്ല, വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. മണ്ഡോദരിയുടെയും വിഭീഷണന്റെയും പേരുകൾ ഇവിടെ പരാമർശിക്കുന്നത് ഹിതവചനം വീട്ടിലും സഭയിലും ഒരുപോലെ പറയപ്പെട്ടുവെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ രാവണൻ രണ്ടിനെയും അവഗണിച്ച് സ്വേച്ഛയനുസരിച്ചു പ്രവർത്തിച്ചു. ശത്രുവിനെ അവഗണിക്കൽ — രാമൻ ഒരു മനുഷ്യൻ മാത്രമെന്നു കരുതി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബലം ഗൗനിക്കാതിരുന്നത് — ആണ് രാവണന്റെ മുഖ്യദോഷമെന്ന് കുംഭകർണൻ വ്യക്തമായി പറയുന്നു. ‘സ്ഥാനാച്ച വ്യവരോപ്യതേ’ (സ്ഥാനത്തുനിന്നു വീഴ്ത്തപ്പെടുന്നു) എന്ന വാക്കിൽ രാജ്യനാശത്തിന്റെ ഒരു പ്രവചനവും ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു — രാവണൻ രാജ്യത്തിൽനിന്നും ജീവനിൽനിന്നും വീഴ്ത്തപ്പെടും എന്ന്.
കുംഭകർണന്റെ ആ വാക്കു കേട്ട് ദശഗ്രീവൻ പുരികം ചുളിച്ചു; ക്രുദ്ധനായി അവനോടു പറഞ്ഞു: ‘ബഹുമാന്യനായ ഗുരുവിനെയോ ആചാര്യനെയോപോലെ നീ എന്തിനാണ് എന്നെ ഉപദേശിക്കുന്നത്? ഇങ്ങനെ വാക്കുകൾക്കായി അധ്വാനിച്ചിട്ട് എന്തു ഫലം — ഉചിതമായതു ചെയ്യൂ. ഭ്രമംകൊണ്ടോ ചിത്തമോഹംകൊണ്ടോ ബലവീര്യങ്ങളിലുള്ള ആശ്രയംകൊണ്ടോ മുമ്പു ചെയ്യാതെപോയതിനെക്കുറിച്ച് ഇപ്പോൾ വീണ്ടും പറയുന്നതു വ്യർഥമാണ്. ഈ സമയത്ത് എന്താണ് ഉചിതം, അതാണ് ഇപ്പോൾ ആലോചിക്കേണ്ടത്. കഴിഞ്ഞതിനെക്കുറിച്ച് ആരും ദുഃഖിക്കാറില്ല — കഴിഞ്ഞതു കഴിഞ്ഞു.’ ‘വിഭ്രമാത് ചിത്തമോഹാത്’ (ഭ്രമംകൊണ്ടോ ചിത്തമോഹംകൊണ്ടോ) എന്നു പറഞ്ഞ് രാവണൻ സ്വന്തം ദോഷം പാതി സമ്മതിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഉപദേശം കേൾക്കാൻ അവന് ആഗ്രഹമില്ല. ‘എന്റെ അനീതിയിൽനിന്നുണ്ടായ ദോഷം നിന്റെ വിക്രമംകൊണ്ടു പരിഹരിക്കൂ. നിനക്ക് എന്നോടു സ്നേഹമുണ്ടെങ്കിൽ, നിന്റെ വിക്രമം നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ, എന്റെ ഈ കാര്യം നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടതായി കരുതുന്നുവെങ്കിൽ — ചെയ്യൂ. കാര്യം നശിച്ച് ദീനനായവനെ തുണയ്ക്കുന്നവനാണ് സുഹൃത്ത്; അനീതിയാൽ പീഡിതരായവർക്കു സഹായത്തിനെത്തുന്നവനാണ് ബന്ധു.’ ഇങ്ങനെ സുഹൃത്തിന്റെയും ബന്ധുവിന്റെയും ലക്ഷണം പറഞ്ഞ് അവൻ കുംഭകർണന്റെ സ്നേഹത്തെയും വികാരത്തെയും സ്പർശിക്കുന്നു. ‘കഴിഞ്ഞതു കഴിഞ്ഞു’ എന്ന നീതി സത്യമാണ്; എന്നാൽ രാവണൻ അതു സ്വന്തം ദോഷം മറയ്ക്കാനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അവന്റെ വാക്കിൽ അഹങ്കാരവും യാചനയും കലർന്നിരിക്കുന്നു — ‘ഗുരുവിനെപ്പോലെ എന്തിന് ഉപദേശിക്കുന്നു’ എന്നത് അഹങ്കാരം, ‘ദീനനെ തുണയ്ക്കുന്നവൻ’ എന്നതു യാചന. രാജാവുപോലും സ്വയം ദീനനെന്നു വിളിക്കുന്നു; ഇത് അവന്റെ ആപത്തിന്റെ ഗൗരവം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൂടാതെ, ‘നിനക്ക് എന്നോടു സ്നേഹമുണ്ടെങ്കിൽ’ എന്നിങ്ങനെ ‘എങ്കിൽ’ മൂന്നുവട്ടം ആവർത്തിച്ച് അവൻ കുംഭകർണന്റെ നിഷ്ഠ പരീക്ഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ അവനു നിരസിക്കാനാവുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ വൈകാരികസമ്മർദം രാവണന്റെ ആയുധമായിത്തീരുന്നു.
ധീരവും ദാരുണവുമായ വാക്കു പറയുന്ന ജ്യേഷ്ഠനെ ‘ഇവൻ രോഷാകുലനാണ്’ എന്നു മനസ്സിലാക്കി, അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അത്യന്തം ക്ഷോഭിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട്, കുംഭകർണൻ മെല്ലെ മൃദുവായ വാക്കുകളാൽ സാന്ത്വനപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ടു പറഞ്ഞു: ‘ശത്രുസംഹാരകനായ രാജാവേ, ശ്രദ്ധയോടെ എന്റെ വാക്കു കേൾക്കൂ. രാക്ഷസരാജേന്ദ്രാ, സന്താപപ്പെട്ടതു മതി; രോഷം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വസ്ഥനാകണം. രാജാവേ, ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കെ ഇതു മനസ്സിൽ വയ്ക്കേണ്ടതില്ല; ആരെക്കുറിച്ചാണോ അങ്ങു പരിതപിക്കുന്നത്, അവനെ ഞാൻ നശിപ്പിക്കും.’ ‘പരിതപ്യതേ’ എന്ന് അച്ചടിയിലുണ്ട്; അതു കർമണിപ്രയോഗമോ ഭാവേപ്രയോഗമോ എന്നപോലെ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നു — ‘ആർക്കുവേണ്ടി (അങ്ങയാൽ) പരിതപിക്കപ്പെടുന്നുവോ’. ‘രാജാവേ, എല്ലാ അവസ്ഥയിലും അങ്ങേക്കു ഹിതമായതു ഞാൻ നിശ്ചയമായും പറയണം; ബന്ധുഭാവംകൊണ്ടും ഭ്രാതൃസ്നേഹംകൊണ്ടുമാണ് അതു പറഞ്ഞത്. ഈ സമയത്ത് സ്നേഹമുള്ള ഒരു ബന്ധു ചെയ്യേണ്ടതെന്തോ അതു കാണൂ — യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ചെയ്യുന്ന ശത്രുസംഹാരം കാണൂ.’ ഇവിടെ കുംഭകർണന്റെ ചരിത്രത്തിന്റെ മഹത്ത്വം — മുമ്പ് കഠിനമായ ഉപദേശം നൽകിയവൻതന്നെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ രോഷം കണ്ട് സൗമ്യനാകുന്നു, യുദ്ധത്തിനു സജ്ജനുമാകുന്നു. ഹിതം പറയുക അവന്റെ കർത്തവ്യം, യുദ്ധം ചെയ്യുക അവന്റെ ഭ്രാതൃസ്നേഹം — രണ്ടും അവൻ നിർവഹിക്കുന്നു. അവന്റെ വാക്കിൽ ധർമബോധവും കാണാം — ‘ഹിതം പറയണം’ എന്ന്; എന്നാൽ ധർമബോധത്തെക്കാൾ വലുതാണ് ഭ്രാതൃസ്നേഹം; അതിനാൽ അധർമപക്ഷത്തും അവൻ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു. ഇതുതന്നെയാണ് കുംഭകർണന്റെ ദുരന്തം. ‘ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ’ എന്ന വാക്കിലും ഗൗരവം കാണാം — ‘രാജൻ’, ‘പാർഥിവ’, ‘രാക്ഷസരാജേന്ദ്ര’ എന്നിങ്ങനെ അവൻ ജ്യേഷ്ഠനെ സഹോദരനായും രാജാവായും ഒരുപോലെ സംബോധന ചെയ്യുന്നു. കഠിനവാക്കിനുശേഷം മൃദുവാക്ക് — ഇതു സമർഥനായ വക്താവിന്റെ ലക്ഷണമാണ്.
‘മഹാബാഹോ, ഇന്നു യുദ്ധമുഖത്ത് ഞാൻ രാമനെയും സഹോദരനെയും കൊല്ലുമ്പോൾ ഓടിപ്പോകുന്ന വാനരസൈന്യത്തെ കാണൂ. ഇന്നു യുദ്ധഭൂമിയിൽനിന്നു ഞാൻ കൊണ്ടുവരുന്ന രാമന്റെ ശിരസ്സു കണ്ട് അങ്ങു സുഖിയാകൂ; സീത ദുഃഖിതയാകട്ടെ. ലങ്കയിൽ ബന്ധുക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം ഇന്ന് അവർക്ക് അത്യന്തം പ്രിയമായ രാമന്റെ മരണം കാണട്ടെ. സ്വന്തം ബന്ധുക്കളുടെ വധത്തിൽ ദുഃഖിക്കുന്ന, ശോകമഗ്നരായവരുടെ കണ്ണീർ ഇന്നു യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുവിനെ നശിപ്പിച്ച് ഞാൻ തുടയ്ക്കും. ഇന്നു യുദ്ധത്തിൽ, സൂര്യനോടുകൂടിയ മേഘംപോലെയുള്ള, പർവതതുല്യനായ വാനരേശ്വരൻ സുഗ്രീവൻ ചിതറിവീണുകിടക്കുന്നതു കാണൂ.’ ‘അദ്യ’ (ഇന്ന്) എന്ന പദം വീണ്ടും വീണ്ടും — അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങളിൽ — ആവർത്തിക്കുന്നത് കുംഭകർണന്റെ ഉത്സാഹവും നിശ്ചയവും കാണിക്കുന്നു. ‘പാപമില്ലാത്തവനേ, ദാശരഥിയെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഈ രാക്ഷസന്മാരും ഞാനും സാന്ത്വനപ്പെടുത്തിയിട്ടും അങ്ങ് എന്തിനാണ് അവനെക്കുറിച്ച് എപ്പോഴും വ്യഥപ്പെടുന്നത്? രാഘവൻ എന്നെ കൊന്നിട്ടുവേണമല്ലോ അങ്ങയെ കൊല്ലാൻ; രാക്ഷസാധിപാ, എനിക്ക് എന്നെക്കുറിച്ച് ഒരു സന്താപവുമില്ല.’ ഇവിടെ ‘എന്നെ കൊന്നിട്ടേ അങ്ങയെ’ എന്ന വാക്ക് ജ്യേഷ്ഠന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി സ്വന്തം പ്രാണൻ ത്യജിക്കാനുള്ള സന്നദ്ധത കാണിക്കുന്നു. ‘ശത്രുതാപനാ, ഇപ്പോൾത്തന്നെ ഇഷ്ടംപോലെ എന്നോട് ആജ്ഞാപിക്കൂ; അതുല്യവിക്രമാ, യുദ്ധത്തിന് അങ്ങ് മറ്റാരെയും നോക്കേണ്ടതില്ല.’ ഈ വാക്കാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ മഹോദരന്റെ ആക്ഷേപത്തിനു കാരണമാകുന്നത്. വീരന്റെ ഗർവം ഇവിടെ സ്വാഭാവികമാണ്; എന്നാൽ ‘നിഹത്യ കില’ (കൊന്നിട്ടുവേണമല്ലോ) എന്ന വാക്കിൽ ഭാവിയുടെ ഒരു നിഴലും കാണാം — കവി വായനക്കാരന് അവന്റെ മരണത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പു നൽകുന്നു. ശോകമഗ്നരായ രാക്ഷസന്മാരുടെ കണ്ണീർ തുടയ്ക്കും എന്ന വാക്കിൽ കുംഭകർണന്റെ സാമൂഹികചിന്തയും കാണാം — ജ്യേഷ്ഠനുവേണ്ടി മാത്രമല്ല, രാക്ഷസകുലത്തിനു മുഴുവനുംവേണ്ടിയാണ് അവൻ യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത്. സുഗ്രീവനെക്കുറിച്ചുള്ള ‘സസൂര്യമിവ തോയദം’ (സൂര്യനോടുകൂടിയ മേഘംപോലെ) എന്ന ഉപമ അവന്റെ സ്വർണവർണമായ ശരീരവും കറുത്ത മേഘവും ഒരേസമയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
‘അങ്ങയുടെ മഹാബലന്മാരായ ശത്രുക്കളെ ഞാൻ ഉന്മൂലനം ചെയ്യും. ശക്രനായാലും യമനായാലും അഗ്നിയും വായുവുമായാലും കുബേരനും വരുണനുമായാലും — അവരോടെല്ലാം ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യും. പർവതത്തോളം ശരീരമുള്ളവനും മൂർച്ചയേറിയ ശൂലം ധരിച്ചവനും കൂർത്ത ദംഷ്ട്രകളുള്ളവനുമായി ഞാൻ ഗർജിക്കുമ്പോൾ പുരന്ദരൻപോലും ഭയക്കും. അല്ലെങ്കിൽ ആയുധം ഉപേക്ഷിച്ച് വേഗത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ഞെരിക്കുന്ന എന്റെ മുന്നിൽ ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആർക്കും നിൽക്കാനാവില്ല. ശക്തികൊണ്ടോ ഗദകൊണ്ടോ വാളുകൊണ്ടോ മൂർച്ചയേറിയ ശരങ്ങൾകൊണ്ടോ അല്ല — ക്രോധത്തോടെ കൈകൾകൊണ്ടുതന്നെ വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലും ഞാൻ കൊല്ലും. ആ രാഘവൻ ഇന്ന് എന്റെ മുഷ്ടിയുടെ വേഗം സഹിക്കുമെങ്കിൽ, അപ്പോൾ എന്റെ ബാണസമൂഹങ്ങൾ രാഘവന്റെ രക്തം കുടിക്കും. രാജാവേ, ഞാൻ നിൽക്കുമ്പോൾ അങ്ങ് എന്തിനു ചിന്തയാൽ തപിക്കുന്നു? അങ്ങയുടെ ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ ഇതാ പുറപ്പെടാൻ ഒരുങ്ങിയിരിക്കുന്നു; രാമനിൽനിന്നുള്ള ഘോരഭയം ഉപേക്ഷിക്കൂ; യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ അവനെ കൊല്ലും.’ ‘രാഘവനെയും ലക്ഷ്മണനെയും മഹാബലനായ സുഗ്രീവനെയും, ലങ്കയെ ദഹിപ്പിച്ച രാക്ഷസഘാതകനായ ഹനുമാനെയും, യുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ വരുന്ന വാനരന്മാരെയും ഞാൻ തിന്നും. അങ്ങേക്ക് അസാധാരണമായ മഹത്തായ യശസ്സു നൽകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.’ മുമ്പ് അവൻ ഐരാവതത്തിന്റെ കൊമ്പുകൊണ്ട് ഇന്ദ്രനെ അടിച്ചിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ അവന്റെ ഗർവം അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തതല്ല. ഹനുമാന്റെ ലങ്കാദഹനത്തിന്റെ പരാമർശം രാക്ഷസന്മാരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ആ അപമാനത്തിന്റെ ഓർമ ഉണർത്തുന്നു. ഈ ശ്ലോകങ്ങളിൽ, വിഭീഷണൻ മുൻസർഗത്തിൽ വർണിച്ച കുംഭകർണന്റെ ശക്തിയും സഹജബലവും പ്രകടമാകുന്നു. എങ്കിലും ‘എന്റെ മുഷ്ടിവേഗം സഹിക്കുമെങ്കിൽ’ എന്ന വാക്കിൽ സംശയത്തിന്റെ ഒരു ലാഞ്ഛനയുമുണ്ട് — രാമന്റെ ബലം അവനും പൂർണമായി അവഗണിക്കുന്നില്ല. ദേവന്മാരുടെ പേരുകൾ — ശക്രൻ, യമൻ, അഗ്നി, വായു, കുബേരൻ, വരുണൻ — ലോകപാലന്മാർതന്നെ; അവരോടെല്ലാം യുദ്ധം ചെയ്യുമെന്ന വാക്ക് അവന്റെ ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ പരമസീമ കാണിക്കുന്നു. ആയുധമില്ലാതെ കൈകൾകൊണ്ടുതന്നെ കൊല്ലുമെന്നത് അവന്റെ ശരീരബലത്തിലുള്ള ഗർവമാണ്.
‘രാജാവേ, ഇന്ദ്രനിൽനിന്നായാലും സ്വയംഭുവിൽനിന്നായാലും ഭയമുണ്ടെങ്കിൽ, സൂര്യൻ രാത്രിയിലെ ഇരുട്ടിനെ എന്നപോലെ ഞാൻ അതു നശിപ്പിക്കും. ഞാൻ ക്രുദ്ധനായാൽ ദേവന്മാർപോലും ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കും; യമനെ ഞാൻ ശമിപ്പിക്കും, അഗ്നിയെ ഭക്ഷിക്കും. നക്ഷത്രങ്ങളോടുകൂടി സൂര്യനെ ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തും, ശതക്രതുവിനെ കൊല്ലും, വരുണന്റെ വാസസ്ഥാനമായ സമുദ്രം കുടിച്ചുവറ്റിക്കും. പർവതങ്ങളെ പൊടിയാക്കും, ഭൂമിയെ പിളർക്കും. ദീർഘകാലം ഉറങ്ങിക്കിടന്ന കുംഭകർണന്റെ വിക്രമം, ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന സർവഭൂതങ്ങളും ഇന്നു കാണട്ടെ. ഈ സ്വർഗലോകം മുഴുവൻപോലും എനിക്ക് ആഹാരമായി തികയുകയില്ല.’ 52 മുതൽ 56 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപാഠത്തിൽ കാണുന്നില്ല — അതിശയോക്തി നിറഞ്ഞ വൾഗേറ്റിലെ ഈ ഭാഗം കുംഭകർണന്റെ ഗർവത്തെ പാരമ്യത്തിലെത്തിക്കുന്നു. പിന്നെ ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ അവൻ ഉപസംഹരിക്കുന്നു: ‘ദാശരഥിയുടെ വധത്തിലൂടെ അങ്ങേക്കു സുഖം നൽകുന്ന സുഖം കൊണ്ടുവരാൻ ഞാൻ പോകുന്നു. ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം രാമനെ കൊന്ന് വാനരയൂഥപ്രമുഖന്മാരെയെല്ലാം ഞാൻ തിന്നും.’ ഒടുവിൽ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ: ‘രാജാവേ, ആനന്ദിക്കൂ, ഇന്നു വാരുണി (മദ്യം) കുടിക്കൂ, ദുഃഖം നീക്കി കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യൂ. ഇന്നു ഞാൻ രാമനെ യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചാൽ സീത ദീർഘകാലത്തേക്ക് അങ്ങയുടെ വശഗയാകും.’ ഇവിടെ വൈരുധ്യം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — സർഗാരംഭത്തിൽ സീതാപഹരണത്തെ ‘പാപത്തിന്റെ ഫലം’ എന്നു നിന്ദിച്ചവൻതന്നെ ഒടുവിൽ ‘സീത വശഗയാകും’ എന്നു പ്രതീക്ഷ നൽകുന്നു. ഭ്രാതൃസ്നേഹം അവന്റെ നീതിബോധത്തെ കീഴടക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ നീത്യുപദേശത്തിൽ ആരംഭിച്ച് യുദ്ധോത്സാഹത്തിൽ അവസാനിക്കുന്ന സർഗം കുംഭകർണന്റെ ചരിത്രത്തിന്റെ രണ്ടു വശങ്ങൾ — വിവേകിയായ മന്ത്രിയും വീരനായ സഹോദരനും — വ്യക്തമാക്കുന്നു. ‘വാരുണി കുടിക്കൂ’ എന്ന വാക്ക് രാവണന്റെ ഭോഗപ്രിയതയെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അതുതന്നെയാണ് അവന്റെ പതനത്തിനു കാരണം. കുംഭകർണനും സ്വയം മദ്യം കുടിച്ചിട്ടാണ് വന്നിരുന്നത്; ഇങ്ങനെ രാക്ഷസന്മാരുടെ ജീവിതശൈലി ഇവിടെ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. അതിശയോക്തികൾക്കുശേഷമുള്ള ‘സുഖം കൊണ്ടുവരാൻ ഞാൻ പോകുന്നു’ എന്ന ലളിതമായ വാക്ക് അവന്റെ സ്നേഹത്തിന്റെ സത്യത കാണിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रिषष्टितमः सर्गः॥ ६३॥