സർഗ്ഗം
കുംഭകർണന്റെ രാവണഭവനപ്രവേശം
കുംഭകർണൻ രാജവീഥിയിലൂടെ പോകുന്നു, സഹോദരന്മാരുടെ സമാഗമം, രാമനിൽനിന്നുള്ള രാവണന്റെ ഭയം, കുംഭകർണനോടുള്ള സഹായയാചന
നിദ്രയാലും മദത്താലും കലങ്ങിയവനും രാക്ഷസശാർദൂലനും വിപുലവിക്രമനുമായ കുംഭകർണൻ ശ്രീ നിറഞ്ഞ രാജവീഥിയിലൂടെ പോയി. ആയിരക്കണക്കിനു രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവൻ അത്യന്തം ദുർജയനായിരുന്നു; വഴിയരികിലെ ഭവനങ്ങളിൽനിന്ന് അവന്റെമേൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി നടന്നുകൊണ്ടിരുന്നു — നഗരവാസികൾ അവനെ രക്ഷകനായി കരുതി സത്കരിക്കുന്നു. സ്വർണവലകൾ വിരിച്ചതും സൂര്യനെപ്പോലെ തിളങ്ങുന്നതും വിശാലവും മനോഹരവുമായ രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ വസതി അവൻ കണ്ടു. പിന്നെ സൂര്യൻ മേഘജാലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ അവൻ രാക്ഷസാധിപന്റെ വസതിയിൽ പ്രവേശിച്ചു; ദൂരെ ആസനത്തിലിരിക്കുന്ന ജ്യേഷ്ഠനെ കണ്ടു — ശക്രൻ ആസനസ്ഥനായ സ്വയംഭുവിനെ കാണുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ ഉപമ രണ്ടുവിധമാണ് — പ്രവേശത്തിൽ സൂര്യനും മേഘവും, ദർശനത്തിൽ ഇന്ദ്രനും ബ്രഹ്മാവും. രാക്ഷസഗണങ്ങളോടുകൂടി ജ്യേഷ്ഠന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു പോകുമ്പോൾ അവൻ കാലടികൾകൊണ്ടു ഭൂമിയെ കുലുക്കി. ഈ അഞ്ചാം ശ്ലോകം മുൻസർഗത്തിലെ തൊണ്ണൂറ്റിനാലാം ശ്ലോകത്തിന്റെ രണ്ട് അർധങ്ങളോട് ഏതാണ്ടു സമാനമാണ്; ‘രക്ഷോഗണസമന്വിതഃ’ എന്ന പാഠഭേദം മാത്രം — അച്ചടിയിലെ ഈ പുനരുക്തി കഥാക്രമത്തിൽ പ്രവേശത്തിന്റെ പുനഃസ്മരണമാണ്. കവി ഇവിടെ കുംഭകർണന്റെ പോക്കിനെ ഒരു രാജകീയ ഘോഷയാത്രപോലെ വർണിക്കുന്നു — ആയിരക്കണക്കിന് അനുചരന്മാർ, പുഷ്പവൃഷ്ടി, ശ്രീയുള്ള വീഥി. എന്നാൽ അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ ഉറക്കവും മദവും ഇപ്പോഴും ബാക്കിയുണ്ട്; അതിനാൽ ശൗര്യത്തോടൊപ്പം അലസതയും കാണാം. നഗരവാസികളുടെ പുഷ്പവൃഷ്ടിയിൽ പ്രതീക്ഷ പ്രകടമാകുന്നു — അനേകം പരാജയങ്ങളാൽ പീഡിതരായ അവർ ഇവനെ ഒരു പുതിയ രക്ഷകനായി കാണുന്നു. രാജഭവനത്തിലെ സ്വർണവലകളും സൂര്യപ്രഭയും അതിന്റെ ഐശ്വര്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അതിപ്പോൾ ആപത്തിൽ വീണിരിക്കുന്നു. ഭൂമി കുലുങ്ങുന്നത് അവന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഭാരം കാണിക്കുന്നു; മുന്നോട്ടുള്ള വാനരഭയത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുമാകുന്നു.
ഗൃഹത്തിലെത്തി അകത്തളങ്ങൾ കടന്നുചെന്ന കുംഭകർണൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ ഉദ്വിഗ്നനായിരിക്കുന്ന, ഗുരുവായ ജ്യേഷ്ഠനെ കണ്ടു. അടുത്തെത്തിയ അവനെ കണ്ട് ദശഗ്രീവനും സന്തുഷ്ടനായി വേഗം എഴുന്നേറ്റ് അവനെ അരികിലേക്കു കൊണ്ടുവന്നു. പര്യങ്കത്തിലിരിക്കുന്ന ജ്യേഷ്ഠന്റെ പാദങ്ങൾ മഹാബലനായ കുംഭകർണൻ വന്ദിച്ചു; ‘ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?’ എന്നു ചോദിച്ചു. സന്തുഷ്ടനായ രാവണൻ ചാടിയെഴുന്നേറ്റ് അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു, യഥാവിധി അഭിനന്ദിക്കുകയും ചെയ്തു. ജ്യേഷ്ഠൻ എഴുന്നേൽക്കുന്നതും ആലിംഗനം ചെയ്യുന്നതും അവന്റെ ഭയത്തിന്റെ ആഴം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — രാജാവുപോലും അനുജനോടു വിനീതനായിത്തീർന്നിരിക്കുന്നു. പിന്നെ കുംഭകർണൻ ശുഭവും ദിവ്യവുമായ ഒരു ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. ആ ആസനത്തിലിരുന്ന് ചുവന്ന കണ്ണുകളോടെ അവൻ കോപത്തോടെ രാവണനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, എന്തിനാണ് അങ്ങ് ഇത്ര ശ്രദ്ധയോടെ എന്നെ ഉണർത്തിയത്? അങ്ങേക്ക് ഇവിടെ ആരിൽനിന്നാണു ഭയം? ഇന്ന് ആരാണു പ്രേതമാകാൻ പോകുന്നത്?’ ‘പ്രേതഃ’ (മരിച്ചവൻ) എന്ന വാക്കിലൂടെ അവൻ സ്വന്തം ശക്തി പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു — ആർക്കുവേണ്ടി ഞാൻ ഉണർത്തപ്പെട്ടുവോ അവൻ തീർച്ചയായും മരിക്കും എന്നാണ് ആശയം. കോപവും ഇവിടെ ഉറക്കം മുറിഞ്ഞതിന്റെ ഫലംപോലെയാണ്. കുംഭകർണന്റെ വിനയവും കാണാം — ബലവാനാണെങ്കിലും അവൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ പാദങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്നു, അതിനുശേഷം മാത്രമാണ് ചോദ്യം ചോദിക്കുന്നത്. ‘കിം കൃത്യം’ (എന്താണു ചെയ്യേണ്ടത്) എന്ന അവന്റെ ആദ്യവാക്ക് ഒരു സേവകന്റേതുപോലെ; പിന്നീടുള്ളതാകട്ടെ ക്രുദ്ധനായ യോദ്ധാവിന്റേത്. രാവണനും തന്റെ വിജയങ്ങളുടെ ചിഹ്നമായ പുഷ്പകവിമാനത്തിലാണ് ഇരിക്കുന്നത്; എന്നിട്ടും അവൻ ഉദ്വിഗ്നനാണ്. ഇങ്ങനെ കവി രാജാവിന്റെ ബാഹ്യവൈഭവവും ആന്തരികഭയവും ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു. സഹോദരന്മാർ തമ്മിലുള്ള സ്നേഹം സത്യമാണ്; എന്നാൽ ആ സ്നേഹത്തിലും രാവണന്റെ സ്വാർഥം ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്നു മുന്നോട്ടു വ്യക്തമാകും. ‘ആദൃത്യ’ (ശ്രദ്ധയോടെ, പ്രയത്നപൂർവം) എന്ന പദം സൂചിപ്പിക്കുന്നത് സാധാരണ കാര്യത്തിനായി അവനെ ആരും ഉണർത്താറില്ലെന്നാണ് — ഒരു വലിയ കാരണംതന്നെ വേണം.
ക്രുദ്ധനായ സഹോദരനെ കണ്ട് രാവണനും രോഷത്താൽ ഉരുളുന്ന കണ്ണുകളോടെ പറഞ്ഞു: ‘മഹാബലാ, നീ ഉറങ്ങിക്കിടന്ന് വളരെ നീണ്ട കാലം കടന്നുപോയി. ഗാഢനിദ്രയിലായിരുന്ന നീ രാമനിൽനിന്ന് എനിക്കുണ്ടായ ഭയം അറിയുന്നില്ല. ഇതാ ശ്രീമാനും ബലവാനുമായ ദാശരഥി സുഗ്രീവനോടൊപ്പം സമുദ്രം കടന്ന് നമ്മുടെ മൂലം അറുത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കഷ്ടം! ലങ്കയിലെ വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും നോക്കൂ — സേതുവിലൂടെ സുഖമായി കടന്നുവന്ന വാനരന്മാർ ഇവിടം ഒരു വാനരസമുദ്രമാക്കിയിരിക്കുന്നു. മുഖ്യരായ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം വാനരന്മാരാൽ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. വാനരന്മാർക്കാകട്ടെ യുദ്ധത്തിൽ ഒരു നാശവും ഞാൻ കാണുന്നില്ല; മുമ്പും വാനരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ല.’ തുടർന്ന് അവൻ വ്യക്തമായി യാചിക്കുന്നു: ‘ഉണ്ടായിരിക്കുന്ന ഈ ഭയത്തിൽനിന്നു രക്ഷിക്കൂ; ഇവരെ ഇന്നുതന്നെ നശിപ്പിക്കൂ; അതിനുവേണ്ടിയാണ് നിന്നെ ഉണർത്തിയത്. ഭണ്ഡാരം മുഴുവൻ ക്ഷയിച്ചു; അതിനാൽ എന്നെ തുണച്ച്, കുട്ടികളും വൃദ്ധരും മാത്രം ശേഷിക്കുന്ന ഈ ലങ്കാപുരിയെ രക്ഷിക്കൂ.’ ഇവിടെ രാവണന്റെ ദർപ്പം അലിഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു — ഭണ്ഡാരക്ഷയവും സൈന്യക്ഷയവും അവൻതന്നെ സമ്മതിക്കുന്നു. ‘ബാലവൃദ്ധാവശേഷിതാ’ (കുട്ടികളും വൃദ്ധരും മാത്രം ശേഷിക്കുന്നത്) എന്ന പദം യുവാക്കളായ യോദ്ധാക്കളെല്ലാം ഏതാണ്ടു കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന കരുണചിത്രം നൽകുന്നു. ‘മൂലം പരികൃന്തതി’ (മൂലം അറുക്കുന്നു) എന്ന വാക്കിൽ വൃക്ഷത്തിന്റെ ഉപമയുണ്ട് — വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരറ്റാൽ എല്ലാം ഉണങ്ങുന്നതുപോലെ ലങ്കയുടെ ബലം നശിക്കുന്നു. ‘വാനരൈകാർണവം’ എന്ന പദത്തിൽ, സേതുവിലൂടെ കടന്ന് എല്ലായിടത്തും പരന്ന വാനരന്മാരെ ഒരു സമുദ്രംപോലെ വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. രാവണൻ സ്വന്തം ദോഷം സമ്മതിക്കുന്നില്ല — സീതാപഹരണം പരാമർശിക്കുന്നില്ല; രാമനെ ശത്രുവായി മാത്രം വർണിക്കുന്നു. പ്രഹസ്തൻ മുതലായവരുടെ വധവും സ്വന്തം പരാജയവുമാണ് ഈ പ്രസംഗത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം.
‘മഹാബാഹോ, ജ്യേഷ്ഠനുവേണ്ടി അതിദുഷ്കരമായ ഈ കർമം ചെയ്യൂ. ശത്രുതാപനാ, മുമ്പൊരിക്കലും ഞാൻ ഒരു സഹോദരനോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടില്ല — ഞാൻ ഒരിക്കലും ആരോടും യാചിച്ചിട്ടില്ല.’ ഈ വാക്കിൽ രാജാവിന്റെ അഭിമാനത്യാഗം കാണാം. ‘നിന്നിൽ എനിക്കു സ്നേഹവും വലിയ മതിപ്പുമുണ്ട്. രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠാ, ദേവാസുരയുദ്ധങ്ങളിൽ പലപ്പോഴും നീ എതിർവ്യൂഹം ചമച്ച് ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ചിട്ടുണ്ട്.’ ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകം അച്ചടിയിൽ ഒരൊറ്റ അർധംകൊണ്ടാണു രചിച്ചിരിക്കുന്നത്; അതിന്റെ അർഥം മുമ്പത്തേതിനോടു ചേരുന്നു. ‘ഭീമപരാക്രമാ, അതിനാൽ നിന്റെ വീര്യം മുഴുവൻ പുറത്തെടുക്കൂ; സർവഭൂതങ്ങളിലും നിനക്കു തുല്യനായ ബലവാനെ കാണുന്നില്ല.’ ഒടുവിൽ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിൽ ഉപസംഹാരം: ‘യുദ്ധപ്രിയനേ, ബന്ധുപ്രിയനേ, എനിക്കു പ്രിയമായ വിധം ഉത്തമവും പ്രിയവും ഹിതവുമായതു ചെയ്യൂ. ശരത്കാലത്ത് ഉയർന്നുവീശുന്ന മഹാവായു മേഘങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ, സ്വതേജസ്സുകൊണ്ടു ശത്രുസൈന്യത്തെ പീഡിപ്പിക്കൂ.’ ‘പ്രിയരണ’ (യുദ്ധപ്രിയനേ), ‘ബാന്ധവപ്രിയ’ (ബന്ധുപ്രിയനേ) എന്ന രണ്ടു സംബോധനകൾ കുംഭകർണന്റെ രണ്ടു സ്വഭാവങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നു — യുദ്ധപ്രേമവും ബന്ധുപ്രേമവും; രാവണൻ രണ്ടിനെയും സ്വാർഥത്തിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. സ്തുതിയും യാചനയും ഭയവും — ഈ മൂന്നും ഈ പ്രസംഗത്തിൽ കലർന്നിരിക്കുന്നു. രാവണൻ മുമ്പ് ആരുടെ മുന്നിലും തലകുനിച്ചിട്ടില്ല; ഇപ്പോഴാകട്ടെ അനുജന്റെ മുന്നിൽ യാചകനാകുന്നു; ഇതുതന്നെയാണ് അവന്റെ പതനത്തിന്റെ ആരംഭം. കുംഭകർണന്റെ പൂർവവിജയങ്ങളെ ഓർമിപ്പിച്ച് അവൻ അവന്റെ അഭിമാനത്തെ ഉണർത്തുന്നു, അവൻ യുദ്ധത്തിനു സജ്ജനാകാൻ. അടുത്ത സർഗത്തിൽ കുംഭകർണൻ ഈ യാചനയ്ക്കു മറുപടി നൽകും. ‘സ്നേഹം’, ‘മതിപ്പ്’ എന്നീ രണ്ടു പദങ്ങൾകൊണ്ട് അവൻ സഹോദരന്റെ ഹൃദയത്തെ സ്പർശിക്കുന്നു; ദേവാസുരവിജയസ്മരണംകൊണ്ട് അവന്റെ ഗർവം വർധിപ്പിക്കുന്നു. വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലെ വായു-മേഘ ഉപമ യുദ്ധത്തിന്റെ വേഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ശരത്കാലത്ത് ജലം കുറഞ്ഞ് ലഘുവായ മേഘങ്ങൾ കാറ്റിനാൽ എളുപ്പം ചിതറുന്നതുപോലെ വാനരന്മാരും നിന്റെ മുന്നിൽ ഓടിപ്പോകും എന്നാണ് രാവണന്റെ പ്രതീക്ഷ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे द्विषष्टितमः सर्गः॥ ६२॥