॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 55-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

അകമ്പനന്റെ പുറപ്പാടും ഘോരയുദ്ധവും

രാവണന്റെ ആജ്ഞ, അകമ്പനന്റെ പ്രശംസ, ദുർനിമിത്തങ്ങൾ, പൊടിയാൽ മൂടിയ രണാങ്കണം, വാനരരാക്ഷസന്മാരുടെ പരസ്പരവധം

വാലിപുത്രനായ അംഗദൻ വജ്രദംഷ്ട്രനെ കൊന്നു എന്നു കേട്ട് രാവണൻ കൈകൂപ്പി അടുത്തുനിന്ന ബലാധ്യക്ഷനോട് (സേനാനായകനോട്) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘സർവശസ്ത്രങ്ങളിലും അസ്ത്രങ്ങളിലും നിപുണനായ അകമ്പനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ഭീമപരാക്രമികളും ദുർധർഷരുമായ രാക്ഷസന്മാർ വേഗം പുറപ്പെടട്ടെ.’ പിന്നെ അവൻ അകമ്പനന്റെ ഗുണങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ‘ഇവൻ ശാസിക്കുന്നവനും രക്ഷിക്കുന്നവനും നയിക്കുന്നവനുമാണ്, യുദ്ധത്തിൽ ഉത്തമനാണ്. ഇവൻ എന്നും എന്റെ ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; യുദ്ധം എന്നും പ്രിയമായി കരുതുന്നു. കാകുത്സ്ഥന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെയും മഹാബലനായ സുഗ്രീവനെയും മറ്റു ഘോരരായ വാനരന്മാരെയും ഇവൻ ജയിക്കും, കൊല്ലുകയും ചെയ്യും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.’ ‘നിത്യം നിത്യം’ (എന്നും എന്നും) എന്ന പുനരുക്തിയാൽ രാവണന്റെ വിശ്വാസം ദൃഢമാണെന്നു കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ആദ്യം ധൂമ്രാക്ഷനും പിന്നെ വജ്രദംഷ്ട്രനും കൊല്ലപ്പെട്ടു; എന്നിട്ടും രാവണൻ തന്റെ സേനാപതികളിലുള്ള പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. മഹാബലനും ക്ഷിപ്രപരാക്രമിയുമായ ബലാധ്യക്ഷൻ രാവണന്റെ ആ ആജ്ഞ സ്വീകരിച്ച് ഉടൻതന്നെ സേനയെ പുറപ്പെടുവിച്ചു. ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനം ഇവിടെ ബലാധ്യക്ഷൻ പ്രഹസ്തനാണെന്നു വിശദീകരിക്കുന്നു. ഈ സർഗത്തിലെ ആദ്യത്തെ അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങൾ — വിശേഷിച്ചും മൂന്നും നാലും അഞ്ചും — സമീക്ഷിതപതിപ്പിലില്ല; അവിടെ ‘ധൂമ്രാക്ഷം നിഹതം ശ്രുത്വാ’ (ധൂമ്രാക്ഷൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതു കേട്ട്) എന്നാണ് ആരംഭം, ഇവിടെയോ ‘വജ്രദംഷ്ട്രം ഹതം ശ്രുത്വാ’ (വജ്രദംഷ്ട്രൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതു കേട്ട്) എന്നും. രാവണന്റെ വാക്കുകളിൽ മൂന്നു ഗുണങ്ങൾ വിശേഷിച്ചു പറയപ്പെടുന്നു — ‘ശാസ്താവ്’ എന്നാൽ സ്വന്തം സൈനികരെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ, ‘ഗോപ്താവ്’ എന്നാൽ അവരെ രക്ഷിക്കുന്നവൻ, ‘നേതാവ്’ എന്നാൽ യുദ്ധത്തിൽ സേനയെ നയിക്കുന്നവൻ. ഇവ സേനാപതിക്ക് ആവശ്യമായ ഗുണങ്ങളാണെന്നു രാവണന് അറിയാം.

സേനാപതിയാൽ പ്രേരിതരായ, ഭയങ്കരമായ കണ്ണുകളും ഭീകരരൂപവുമുള്ള മുഖ്യരാക്ഷസന്മാർ പലവിധം ആയുധങ്ങൾ കൈയിലെടുത്ത് നഗരത്തിൽനിന്നു പുറത്തേക്കു പാഞ്ഞു. മേഘംപോലുള്ളവനും മേഘവർണനുമായ അകമ്പനനും മേഘഗർജനംപോലുള്ള മഹാനാദം മുഴക്കിക്കൊണ്ട് ഉരുക്കിയ സ്വർണത്താൽ ഭൂഷിതമായ വലിയ രഥത്തിൽ കയറി ഘോരരായ രാക്ഷസന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പുറപ്പെട്ടു. മഹായുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാർക്കുപോലും അവനെ കുലുക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല; അതിനാൽ അവൻ ‘അകമ്പനൻ’ (കുലുങ്ങാത്തവൻ) എന്നു പ്രസിദ്ധനായി; തേജസ്സിൽ അവൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഇടയിൽ സൂര്യനെപ്പോലെയായിരുന്നു. എന്നാൽ യുദ്ധേച്ഛയാൽ ഉത്തേജിതനായി പാഞ്ഞുപോകുന്ന അവന്റെ രഥത്തിൽ പൂട്ടിയ കുതിരകൾക്ക് പെട്ടെന്ന് ദൈന്യം ബാധിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്ന അവന്റെ ഇടത്തേ കണ്ണ് തുടിച്ചു; മുഖത്തിന്റെ നിറം മങ്ങി; സ്വരം ഇടറി. തെളിഞ്ഞ ദിവസമായിരുന്നിട്ടും പരുക്കൻ കാറ്റോടുകൂടിയ ദുർദിനമായി; എല്ലാ പക്ഷികളും മൃഗങ്ങളും ക്രൂരവും ഭയങ്കരവുമായ ശബ്ദങ്ങൾ മുഴക്കി. ഇവയെല്ലാം അശുഭനിമിത്തങ്ങളാണ് — ഇടത്തേ കണ്ണിന്റെ തുടിപ്പ് പുരുഷന് അനിഷ്ടത്തെയും വാഹനങ്ങളുടെ ദൈന്യം പരാജയത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും സിംഹത്തിന്റേതുപോലെ പുഷ്ടമായ ചുമലുകളുള്ളവനും പുലിയെപ്പോലെ പരാക്രമിയുമായ അവൻ ആ ഉത്പാതങ്ങളെ വകവയ്ക്കാതെതന്നെ രണാങ്കണത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. ഇവിടെ കവി, മുൻസർഗങ്ങളിൽ ധൂമ്രാക്ഷന്റെയും വജ്രദംഷ്ട്രന്റെയും പുറപ്പാടിൽ അശുഭങ്ങൾ വർണിച്ചതുപോലെതന്നെ വീണ്ടും വർണിക്കുന്നു — രാക്ഷസന്മാരുടെ വിനാശം നിമിത്തങ്ങളാൽ മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ‘അചിന്ത്യ’ (വകവയ്ക്കാതെ) എന്ന പദത്താൽ അവന്റെ ദർപ്പവും അവിവേകവും വ്യക്തമാകുന്നു. അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ രാക്ഷസന്മാരോടൊപ്പം സമുദ്രത്തെ ഇളക്കിമറിക്കുന്നതുപോലെ ഒരു മഹാനാദം ഉയർന്നു. രഥത്തിന്റെ വർണന, അവന്റെ രൂപത്തിന്റെ വർണന, അവന്റെ പേരിന്റെ അർഥം — ഈ മൂന്നും ഇവിടെ ക്രമമായി പറയപ്പെടുന്നു; ‘മേഘം’ എന്നത് അവന്റെ ആകാരവും നിറവും സ്വരവും, ‘സൂര്യൻ’ എന്നത് അവന്റെ തേജസ്സും. ഇങ്ങനെ കവി ആദ്യം അവന്റെ മഹത്ത്വം സ്ഥാപിക്കുന്നു, പിന്നെ നിമിത്തങ്ങളിലൂടെ അവന്റെ ഭാഗ്യത്തിന്റെ പതനം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്കുപോലും കുലുക്കാൻ കഴിയാത്തവന്റെതന്നെ കുതിരകൾ ദീനരാകുന്നു, കണ്ണു തുടിക്കുന്നു, സ്വരം ഇടറുന്നു — ഈ വൈരുധ്യമാണ് സർഗത്തിന്റെ മുഖ്യഭാവം. ഈ വീരൻ ഇനി തിരിച്ചുവരില്ല എന്ന് വായനക്കാരന് അറിയാം. സമീക്ഷിതപതിപ്പിലും ഈ നിമിത്തശ്ലോകങ്ങളുണ്ട്; ‘മേഘാഭോ മേഘവർണശ്ച’ (മേഘംപോലുള്ളവനും മേഘവർണനും) എന്ന അർധം മാത്രം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. നിമിത്തങ്ങളുടെ വർണന രാമായണത്തിൽ പലയിടത്തും കാണാം; അവിടെ പ്രകൃതിതന്നെ വരാനിരിക്കുന്ന അനർഥം മുൻകൂട്ടി പറയുന്നു.

ആ മഹാനാദത്താൽ വാനരന്മാരുടെ മഹാസൈന്യം ഭയന്നുപോയി. എന്നാൽ മരങ്ങളും പാറകളുംകൊണ്ടു പ്രഹരിക്കാൻ യുദ്ധത്തിന് ഒരുങ്ങിനിന്ന വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും തമ്മിൽ അതിരൗദ്രമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു. രാമനുവേണ്ടിയും രാവണനുവേണ്ടിയും അവരെല്ലാം സ്വന്തം ദേഹം ത്യജിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയവരായിരുന്നു; എല്ലാവരും അതിബലരും ശൂരരും പർവതസമാനരുമായിരുന്നു. വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും പരസ്പരം കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച് യുദ്ധത്തിൽ ഗർജിച്ചു; അതിവേഗശാലികളും ക്രോധത്താൽ അന്യോന്യം അലറുന്നവരുമായ അവരുടെ അതിമഹത്തായ ശബ്ദം ദൂരെനിന്നുപോലും കേൾക്കാമായിരുന്നു. വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും ഉയർത്തിയ ചുവന്ന നിറമുള്ള അതിഭീകരമായ പൊടി പത്തു ദിക്കുകളെയും മൂടി. പട്ടുവസ്ത്രംപോലെ വിളറിയ നിറമുള്ള ആ പൊടിയാൽ എല്ലാ ജീവികളും മൂടപ്പെട്ടു; അതിനാൽ രണാങ്കണത്തിൽ യോദ്ധാക്കൾ പരസ്പരം കണ്ടില്ല. ധ്വജമോ പതാകയോ പരിചയോ കുതിരയോ ആയുധമോ രഥമോ — ആ പൊടിയാൽ മൂടപ്പെട്ട ഒന്നും കാണാനുണ്ടായിരുന്നില്ല. ഇവിടെ കവി കാഴ്ച ക്രമേണ ഇല്ലാതാകുന്നതു വർണിക്കുന്നു — ആദ്യം ദിക്കുകൾ, പിന്നെ ജീവികൾ, പിന്നെ ധ്വജം, പതാക തുടങ്ങിയ സൂക്ഷ്മവസ്തുക്കൾ. ഈ ഇരുട്ടാണ് തുടർന്നുണ്ടാകുന്ന വിപര്യയത്തിനു കാരണമാകുന്നത്. ‘രാമരാവണയോരർഥേ സമഭിത്യക്തദേഹിനഃ’ (രാമനുവേണ്ടിയും രാവണനുവേണ്ടിയും ദേഹം ത്യജിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയവർ) എന്ന വാക്യത്താൽ ഇരുപക്ഷത്തെയും യോദ്ധാക്കളുടെ നിഷ്ഠ തുല്യമാണെന്നു കവി കാണിക്കുന്നു — രാക്ഷസന്മാരും തങ്ങളുടെ സ്വാമിക്കുവേണ്ടി പ്രാണൻ ത്യജിക്കുന്നു. ‘കൗശേയോദ്ധതപാണ്ഡുനാ’ (പട്ടുപോലെ വിളറിയ) എന്ന ഉപമയാൽ പൊടിയുടെ നിറവും നേർമയും കാണിക്കപ്പെടുന്നു. യുദ്ധാരംഭത്തിൽത്തന്നെ കാഴ്ച നഷ്ടമായി, ശബ്ദം മാത്രം ശേഷിച്ചു — അടുത്ത ഭാഗത്ത് ഈ വിഷയം വിസ്തരിക്കപ്പെടുന്നു. ശബ്ദത്തിന്റെ വർണനയും ക്രമേണ വളരുന്നു — ആദ്യം പുറപ്പെടുന്ന അകമ്പനന്റെ നാദം സമുദ്രത്തെ ഇളക്കുന്നു, പിന്നെ വാനരസൈന്യം ഭയക്കുന്നു, പിന്നെ ഇരുസേനകളുടെയും ഗർജനം ദൂരെനിന്നു കേൾക്കുന്നു. ആരംഭത്തിൽ വാനരന്മാർക്കുണ്ടായിരുന്ന ഭയം യുദ്ധം തുടങ്ങിയതോടെ മാഞ്ഞു; മരങ്ങളും പാറകളുംകൊണ്ടു പ്രഹരിച്ചുകൊണ്ട് അവർ മുന്നോട്ടുവന്നു. പൊടിയുടെ ‘അരുണവർണാഭം’ (ചുവന്ന നിറമുള്ള) എന്ന വിശേഷണം രക്തത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ്; അത് അടുത്ത ഭാഗത്ത് ‘രക്തപ്രവാഹം’ എന്നതിൽ വ്യക്തമാകുന്നു. ഇങ്ങനെ കാഴ്ചയുടെ സ്ഥാനത്ത് ശബ്ദം മാത്രം ശേഷിക്കുന്നതിനാൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീഷണത വർധിക്കുന്നു; കാരണം യോദ്ധാക്കൾ ശത്രുക്കളെ കാണുന്നില്ല, അവരുടെ ഗർജനം മാത്രം കേൾക്കുന്നു.

ഗർജിച്ചുകൊണ്ടും പാഞ്ഞുകൊണ്ടുമിരുന്ന അവരുടെ തുമുലശബ്ദം യുദ്ധത്തിൽ കേട്ടിരുന്നു; എന്നാൽ രൂപങ്ങൾ കാണാനുണ്ടായിരുന്നില്ല. ആ ഇരുട്ടിൽ അത്യന്തം കുപിതരായ വാനരന്മാർ വാനരന്മാരെത്തന്നെ കൊന്നു; രാക്ഷസന്മാരും രാക്ഷസന്മാരെത്തന്നെ കൊന്നു. ഇങ്ങനെ ശത്രുക്കളെയും സ്വന്തക്കാരെയും കൊന്നുകൊണ്ട് വാനരരാക്ഷസന്മാർ ഭൂമിയെ രക്തത്താൽ നനഞ്ഞതും ചെളി പുരണ്ടതുമാക്കി. പിന്നെ രക്തപ്രവാഹത്താൽ നനഞ്ഞ് പൊടി അടങ്ങി; ഭൂമി ശരീരങ്ങളാലും ശവങ്ങളാലും നിറഞ്ഞു. വീണ്ടും കാഴ്ച ലഭിച്ചപ്പോൾ മരങ്ങളാലും ശക്തികളാലും ഗദകളാലും പ്രാസങ്ങളാലും പാറകളാലും പരിഘങ്ങളാലും തോമരങ്ങളാലും വാനരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും അന്യോന്യം വേഗത്തിൽ പ്രഹരിച്ചു. പരിഘംപോലുള്ള കൈകളാൽ പൊരുതുന്ന ഭീമകർമാക്കളായ വാനരന്മാർ പർവതസമാനരായ രാക്ഷസന്മാരെ കൊന്നു. അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായ, പ്രാസവും തോമരവും കൈയിലേന്തിയ രാക്ഷസന്മാരും അതിദാരുണമായ ശസ്ത്രങ്ങളാൽ കപികളെ കൊന്നു. രാക്ഷസന്മാരുടെ സേനാപതിയായ അകമ്പനൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി ഭീമപരാക്രമികളായ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും ഉത്തേജിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. വാനരന്മാരും മുന്നോട്ടുകയറി വീര്യത്തോടെ രാക്ഷസന്മാരുടെ ശസ്ത്രങ്ങൾ പിടിച്ചുപറിച്ച് വന്മരങ്ങളാലും വൻപാറകളാലും അവരെ പിളർന്നു. ഇതിനിടയിൽ കുമുദൻ, നളൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നീ വീരവാനരന്മാർ ക്രുദ്ധരായി അനുപമമായ വേഗം കാട്ടി. മഹാവീരന്മാരായ ആ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ രാക്ഷസസൈന്യത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ മരങ്ങൾകൊണ്ട് ഒരു വിനോദമെന്നപോലെ മഹാസംഹാരം നടത്തി; പലവിധം ആയുധങ്ങളാൽ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും ശക്തിയായി മഥിച്ചു. ഈ ഭാഗത്ത് യുദ്ധത്തിന്റെ ഭീഷണത പരകോടിയിലെത്തുന്നു — സ്വന്തക്കാരെയും ശത്രുക്കളെയും തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിവേകംപോലും നഷ്ടമായി. ‘ലീലയാ’ (വിനോദമെന്നപോലെ) എന്ന പദത്താൽ വാനരവീരന്മാരുടെ സാമർഥ്യം കാണിക്കപ്പെടുന്നു — രാക്ഷസന്മാർക്കു ഘോരയുദ്ധമായത് അവർക്കു കളിപോലെയാണ്. അകമ്പനന്റെ വധം അടുത്ത സർഗത്തിലാണ് വർണിക്കപ്പെടുന്നത്; ഇവിടെ അവന്റെ ക്രോധവും സ്വന്തം സൈനികരെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതും മാത്രമേ പറയുന്നുള്ളൂ. സർഗാന്ത്യത്തിൽ വാനരപക്ഷത്തിന്റെ മേൽക്കൈ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു; അതുവഴി അടുത്ത സംഭവം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇരുട്ടിൽ സ്വന്തക്കാരെ കൊല്ലുക എന്ന വിഷയം കരുണവും ഭീഷണവുമാണ് — ശത്രുക്കൾ മാത്രമല്ല, സ്വജനങ്ങളും കൊല്ലപ്പെടുന്നു. രക്തത്താൽ പൊടി അടങ്ങുന്നു എന്ന ചിത്രം വിചിത്രമാണ് — കാഴ്ചയെ തടഞ്ഞ പൊടി രക്തത്താൽത്തന്നെ ശമിച്ചു; പിന്നെ വീണ്ടും കാഴ്ച ലഭിച്ചു. അപ്പോൾ യുദ്ധം വീണ്ടും ചിട്ടയുള്ളതാകുന്നു; ഇരുപക്ഷവും തങ്ങളുടെ ശത്രുക്കളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കുന്നു. വാനരന്മാരുടെ ആയുധങ്ങൾ പ്രകൃതിദത്തമാണ് — മരങ്ങൾ, പാറകൾ, കൈകൾ; രാക്ഷസന്മാരുടേതോ നിർമിതം — പ്രാസങ്ങൾ, തോമരങ്ങൾ, ഗദകൾ. എന്നാൽ വാനരന്മാർ രാക്ഷസന്മാരുടെ ശസ്ത്രങ്ങൾപോലും ബലമായി പിടിച്ചുപറിച്ച് അവകൊണ്ടുതന്നെ അവരെ കൊല്ലുന്നു — ഈ സവിശേഷത അവരുടെ ധൈര്യം കാണിക്കുന്നു. കുമുദൻ മുതലായ നാലു യൂഥപന്മാരുടെ പേരുകൾ എടുത്തുപറയുന്നു; അതിൽനിന്ന് വാനരസേനയിലെ മുഖ്യവീരന്മാർ ഇവിടെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ടു പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു എന്നറിയാം. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘മഹാവേഗാഃ’ എന്നാണു പാഠം, ഇവിടെ ‘മഹാവീരാഃ’; അവിടെ ‘ഹരിയൂഥപാഃ’, ഇവിടെ ‘ഹരിപുംഗവാഃ’. ‘മമന്ഥൂ രാക്ഷസാൻസർവേ’ എന്ന അവസാനത്തെ അർധശ്ലോകം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്; ‘അകമ്പനഃ സുസംക്രുദ്ധഃ’ എന്ന ശ്ലോകവും അങ്ങനെതന്നെ.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चपञ्चाशः सर्गः॥ ५५॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക