॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 50-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

ഗരുഡാഗമനവും രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ മോചനവും

വാനരസേനയുടെ പലായനവും പുനഃസ്ഥാപനവും, വിഭീഷണന്റെ വിലാപം, സുഗ്രീവന്റെ ആശ്വാസവചനം, ഔഷധികളെക്കുറിച്ചുള്ള സുഷേണന്റെ വാക്ക്, ഗരുഡന്റെ ആഗമനം, നാഗപാശത്തിൽനിന്നുള്ള മോചനം, ഗരുഡന്റെ ഉപദേശവും പ്രസ്ഥാനവും, വാനരന്മാരുടെ സിംഹനാദം

മഹാതേജസ്വിയും മഹാബലനുമായ വാനരരാജൻ സുഗ്രീവൻ ചോദിച്ചു — ‘കാറ്റു ദിശതെറ്റിയ തോണിപോലെ ഈ സേന ജലത്തിൽ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ വ്യഥിതമായിരിക്കുന്നത്?’ സുഗ്രീവന്റെ വാക്കു കേട്ട് ബാലിപുത്രനായ അംഗദൻ പറഞ്ഞു — ‘മഹാരഥനായ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും അങ്ങു കാണുന്നില്ലേ? ശരജാലംകൊണ്ടു മൂടപ്പെട്ട്, ചോരയിൽ കുളിച്ച്, വീരന്മാരും മഹാത്മാക്കളുമായ ദശരഥപുത്രന്മാർ ഇരുവരും ശരശയ്യയിൽ കിടക്കുന്നു.’ അപ്പോൾ വാനരേന്ദ്രനായ സുഗ്രീവൻ പുത്രനായ അംഗദനോടു പറഞ്ഞു — ‘ഇതു കാരണമില്ലാതെയല്ല എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു; എന്തോ ഭയം ഉണ്ടായിരിക്കണം. ഈ വാനരന്മാർ വിഷണ്ണമുഖരായി, ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭയത്താൽ കണ്ണുകൾ മിഴിച്ച് ദിക്കുകളിലേക്ക് ഓടുന്നു. അവർ പരസ്പരം ലജ്ജിക്കുന്നില്ല, പിന്നോട്ടു നോക്കുന്നില്ല, അന്യോന്യം വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു, വീണവനെ ചാടിക്കടക്കുന്നു.’ ഇതിനിടയിൽ ഗദയേന്തിയ വീരനായ വിഭീഷണൻ വന്ന് സുഗ്രീവനെയും രാഘവനെയും ജയാശംസകളോടെ അഭിനന്ദിച്ചു. വാനരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തിയ വിഭീഷണനെ കണ്ട് സുഗ്രീവൻ അടുത്തുനിന്ന മഹാത്മാവായ ഋക്ഷരാജനോടു പറഞ്ഞു — ‘ഇതാ വിഭീഷണൻ വന്നിരിക്കുന്നു; ഇവനെ കണ്ട് രാവണപുത്രനാണെന്നു ശങ്കിച്ച് വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാർ കടുത്ത ഭയത്തോടെ ഓടുന്നു. പലവഴിക്കും ചിതറിയോടുന്ന, അത്യന്തം ഭയന്ന ഇവരെ വേഗം നിലയുറപ്പിക്കുക; വിഭീഷണൻ വന്നിരിക്കുന്നുവെന്ന് അറിയിക്കുക.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ഋക്ഷരാജനായ ജാംബവാൻ ഓടുന്ന വാനരന്മാരെ തിരിച്ചുവിളിച്ചു സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു. ഋക്ഷരാജന്റെ വാക്കു കേട്ട്, വിഭീഷണനെ കണ്ട്, ആ വാനരന്മാരെല്ലാം ഭയം വിട്ട് വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് സേനയുടെ മനഃശാസ്ത്രം സൂക്ഷ്മമായി ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നു — ഭയഗ്രസ്തരായ സൈനികർ ലജ്ജ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു, വീണ സഹചാരിയെപ്പോലും ചാടിക്കടക്കുന്നു, പിന്നോട്ടു നോക്കുന്നില്ല. ‘മൂഢവാതാ നൗഃ’ എന്ന ഉപമ — കാറ്റു ദിശ ഉപേക്ഷിച്ച തോണി അങ്ങുമിങ്ങും ചുറ്റിത്തിരിയുന്നു. സുഗ്രീവൻ അനുഭവസമ്പന്നനായ നായകനാണ്; സേനയുടെ ലക്ഷണങ്ങളിൽനിന്നുതന്നെ അവൻ ഭയത്തിന്റെ കാരണം അനുമാനിക്കുന്നു. ജാംബവാനെ നിയോഗിക്കുന്നതു ബുദ്ധിപൂർവമാണ്, കാരണം വൃദ്ധനായ അവൻ എല്ലാവർക്കും മാന്യനാണ്; അവന്റെ വാക്ക് വാനരന്മാർ വിശ്വസിക്കും. വിഭീഷണൻ ‘ജയാശംസകളോടെ’ അഭിനന്ദിക്കുന്നത് സങ്കടത്തിലും അവന്റെ ശുഭാപ്തിവിശ്വാസം കാണിക്കുന്നു. ‘വാനരഭീഷണം’ എന്ന പദത്തിൽ ശ്ലേഷമുണ്ട് — ‘വിഭീഷണൻ’ എന്ന പേരും ‘വാനരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവൻ’ എന്ന രൂപവും. സ്വയം രാമഭക്തനായവൻതന്നെ വാനരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നു — ഈ വിരോധാഭാസം കവി സൂക്ഷ്മമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം വാനരന്മാർ ഓടിപ്പോയി; ഇതിന്റെ ആരംഭത്തിൽ സുഗ്രീവൻ അതു കാണുന്നു — ഇങ്ങനെ രണ്ടു സർഗങ്ങളുടെയും സന്ധി നന്നായി ഇണങ്ങുന്നു. അംഗദന്റെ ഉത്തരം ചുരുങ്ങിയതെങ്കിലും മൂർച്ചയുള്ളതാണ് — സുഗ്രീവന്റെ ചോദ്യത്തിന് അവൻ മറുചോദ്യംകൊണ്ടു മറുപടി പറയുന്നു: ‘അങ്ങു കാണുന്നില്ലേ?’ യുവരാജാവിന്റെ ഈ സ്വരം ശോകത്തിന്റെ ആവേഗം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ പുത്രന്റെ ഉത്തരം കേട്ടിട്ടും സുഗ്രീവൻ ശാന്തനാണ്; അവൻ കാരണം തേടുന്നു — സഹോദരന്മാരുടെ പതനം മുൻപുതന്നെ അറിഞ്ഞതാണ്; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ എന്തോ പുതിയ ഭയം വന്നിരിക്കുന്നുവെന്ന് അവൻ അനുമാനിക്കുന്നു. അവന്റെ അനുമാനം ശരിയാണ് — വിഭീഷണന്റെ ആഗമനംതന്നെയാണ് പുതിയ ഭയത്തിന്റെ കാരണം. ഇവിടെ നേതൃത്വത്തിന്റെ ഗുണം കാണാം: അവൻ ഭയം കാണുക മാത്രമല്ല, അതിന്റെ മൂലം തേടി ഉപായം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. വാനരന്മാരുടെ ഭയം അന്ധമാണ്; നായകന്റെ ദൃഷ്ടിയോ വിവേകപൂർണമാണ്. ജാംബവാനെ ‘ഋക്ഷരാജൻ’ എന്നു പ്രത്യേകം പറയുന്നു, കാരണം ഋക്ഷന്മാരും വാനരന്മാരും ഒരുപോലെ അവന്റെ വാക്കു മാനിക്കുന്നു. ഒടുവിൽ ‘ഭയം വിട്ടവർ’ എന്ന പദത്താൽ സേനയുടെ സ്ഥൈര്യം വീണ്ടും ഉറപ്പാകുന്നു; അതിലൂടെ ഗരുഡാഗമനത്തിനുള്ള രംഗം ഒരുങ്ങുന്നു. നായകന്റെ പതനം സേനയുടെ മനോബലത്തെ എങ്ങനെ നശിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് സേനയുടെ ഈ ദശ കാണിക്കുന്നു.

ധർമാത്മാവായ വിഭീഷണൻ രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും ശരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ശരീരം കണ്ട് വ്യഥിതനായി. വെള്ളം നനഞ്ഞ കൈകൊണ്ട് അവരുടെ കണ്ണുകൾ തുടച്ച്, ശോകത്താൽ പീഡിതമായ മനസ്സോടെ അവൻ കരഞ്ഞു, വിലപിച്ചു — ‘സത്ത്വസമ്പന്നരും വിക്രമശാലികളും യുദ്ധപ്രിയരുമായ ഈ രണ്ടുപേരെ കപടയോധികളായ രാക്ഷസന്മാർ ഈ അവസ്ഥയിലെത്തിച്ചിരിക്കുന്നു. എന്റെ സഹോദരന്റെ പുത്രനായ ഈ ദുഷ്പുത്രൻ, ഈ ദുരാത്മാവ്, രാക്ഷസസഹജമായ കുടിലബുദ്ധികൊണ്ട് നേർവഴിക്കു പരാക്രമം കാണിക്കുന്ന ഇവരെ വഞ്ചിച്ചു. ശരങ്ങളാൽ ആവോളം തുളയ്ക്കപ്പെട്ട്, ചോരയിൽ കുളിച്ച് ഭൂമിയിൽ ഉറങ്ങുന്ന ഇവർ രണ്ടു മുള്ളൻപന്നികളെപ്പോലെ കാണപ്പെടുന്നു. ആരുടെ വീര്യം ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ പ്രതിഷ്ഠ ആഗ്രഹിച്ചുവോ, ആ പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ ദേഹനാശത്തിനായി ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. രാജ്യമെന്ന മനോരഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ഞാൻ ഇന്നു ജീവിച്ചിരിക്കെത്തന്നെ നശിച്ചവനാണ്; ശത്രുവായ രാവണൻ തന്റെ പ്രതിജ്ഞ നിറവേറ്റി ആഗ്രഹം സാധിച്ചവനായിത്തീർന്നു.’ വിഭീഷണന്റെ വിലാപത്തിൽ ആത്മനിന്ദയും അന്തർലീനമാണ് — ഇന്ദ്രജിത്ത് അവന്റെ സഹോദരപുത്രനാണ്; അതുകൊണ്ട് അവൻ അവനെ ‘ദുഷ്പുത്രൻ’ എന്നു നിന്ദിക്കുന്നു. ‘കുടിലബുദ്ധി’ എന്നത് കൂടനീതിയും ‘നേർവഴിക്കുള്ള പരാക്രമം’ എന്നതു ധർമയുദ്ധവും — ഇവ തമ്മിലുള്ള വിരോധം: രാമൻ നേർക്കുനേരേ പൊരുതുന്നു, ഇന്ദ്രജിത്ത് അദൃശ്യനായി വഞ്ചിക്കുന്നു. ‘ശല്യകങ്ങളെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ — ശല്യകം (മുള്ളൻപന്നി) മുള്ളുകളാൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഇവർ ബാണങ്ങളാൽ. ‘ജീവിച്ചിരിക്കെത്തന്നെ ഇന്നു ഞാൻ നശിച്ചു’ എന്ന വാക്ക് വിഭീഷണന്റെ ദശ നന്നായി വർണിക്കുന്നു — സഹോദരനെ ഉപേക്ഷിച്ചു വന്നവനാണ്; ഇന്ന് ആശ്രയവും നഷ്ടമായി; അവനു ഗതി ലങ്കയിലുമില്ല, വാനരന്മാരിലുമില്ല. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അവൻ സുഗ്രീവനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു; ഈ സർഗത്തിൽ അവൻതന്നെ ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ് — ഇങ്ങനെ കവി മിത്രങ്ങളുടെ പരസ്പരാശ്രയം കാണിക്കുന്നു. ജലംകൊണ്ടുള്ള കണ്ണുതുടയ്ക്കൽ കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ സുഗ്രീവനുവേണ്ടി ചെയ്തു; ഇന്നു രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്കുവേണ്ടി — വിഭീഷണന്റെ ഈ പെരുമാറ്റം സേവനത്തിന്റെ സൂചകമാണ്. ‘പ്രതിഷ്ഠ ആഗ്രഹിച്ചു’ എന്ന പദത്താൽ അവന്റെ രാഷ്ട്രീയപ്രതീക്ഷയും നിസ്സങ്കോചം അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു; രാജ്യവും തന്റെ ലക്ഷ്യമാണെന്ന് അവൻ മറച്ചുവയ്ക്കുന്നില്ല. വിഭീഷണന്റെ ശോകം സ്വാർഥംകൊണ്ടു മാത്രമല്ല, കാരണം അവൻ ആദ്യം സഹോദരന്മാരുടെ ഗുണങ്ങൾ ഓർക്കുന്നു — ‘സത്ത്വസമ്പന്നർ, വിക്രമശാലികൾ’ എന്ന്; അതിനുശേഷം മാത്രമാണ് സ്വന്തം നഷ്ടം.

ഇങ്ങനെ വിലപിക്കുന്ന വിഭീഷണനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സത്ത്വസമ്പന്നനായ വാനരരാജൻ സുഗ്രീവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു — ‘ധർമജ്ഞാ, നീ ലങ്കയിൽ രാജ്യം നേടും, ഇതിൽ സംശയമില്ല; പുത്രനോടൊപ്പം രാവണൻ തന്റെ ആഗ്രഹം സാധിക്കില്ല. ഗരുഡന്റെ തുണയുള്ള ഈ രാഘവലക്ഷ്മണന്മാർ ഇരുവരും മോഹം വിട്ടുണർന്ന് യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ അവന്റെ ഗണങ്ങളോടൊപ്പം വധിക്കും.’ ഇങ്ങനെ രാക്ഷസനെ സാന്ത്വനിപ്പിച്ചു സമാശ്വസിപ്പിച്ചശേഷം സുഗ്രീവൻ അരികിൽ നിന്ന ഭാര്യാപിതാവായ സുഷേണനോടു പറഞ്ഞു — ‘ബോധം വീണ്ടെടുത്താലുടൻ ശത്രുസംഹാരകരായ സഹോദരന്മാർ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെയുംകൊണ്ട് ശൂരരായ വാനരഗണങ്ങളോടൊപ്പം നീ കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു പോകുക. ഞാനോ രാവണനെ പുത്രനോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി കൊന്ന്, നഷ്ടപ്പെട്ട ശ്രീയെ ശക്രൻ എന്നപോലെ, മൈഥിലിയെ വീണ്ടെടുത്തു കൊണ്ടുവരും.’ സുഗ്രീവന്റെ ഇവിടത്തെ മാറ്റം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അവൻ ഭയംകൊണ്ടു കണ്ണീർ വാർത്തു; ഇന്ന് അവൻതന്നെ മറ്റുള്ളവരെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു, സ്വയം യുദ്ധം ചെയ്യാമെന്നു പ്രതിജ്ഞയും ചെയ്യുന്നു. ‘ഗരുഡന്റെ തുണയുള്ള’ എന്ന വാക്ക് ഭാവിയുടെ സൂചനയാണ് — മുദ്രിതപാഠത്തിൽ സുഗ്രീവൻ ഗരുഡന്റെ ആഗമനം മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; സമീക്ഷിതപാഠത്തിലോ ‘ശരസമ്പീഡിതൗ’ (ശരങ്ങളാൽ പീഡിതർ) എന്നാണു പാഠം. സുഷേണൻ താരയുടെ പിതാവും സുഗ്രീവന്റെ ഭാര്യാപിതാവും വൈദ്യവിദ്യ അറിയുന്നവനുമാണ്; അതിനാൽ അവനെത്തന്നെ സഹോദരന്മാരുടെ രക്ഷ ഏൽപ്പിക്കുന്നു. ‘നഷ്ടപ്പെട്ട ശ്രീയെ ശക്രൻ എന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ — അസുരന്മാർ അപഹരിച്ച ലക്ഷ്മിയെ ഇന്ദ്രൻ വീണ്ടെടുത്തതുപോലെ സുഗ്രീവൻ സീതയെ. മിത്രത്തിന്റെ കാര്യം ഞാൻതന്നെ നിറവേറ്റും എന്ന സുഗ്രീവന്റെ പ്രതിജ്ഞ അവന്റെ മൈത്രിയുടെ ദൃഢത കാണിക്കുന്നു. സുഗ്രീവൻ വിഭീഷണനെ ‘ധർമജ്ഞാ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു; അതിലൂടെ അവന്റെ സഹോദരത്യാഗം ധർമമൂലകമാണെന്ന് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സംബോധനതന്നെ വിഭീഷണന്റെ ലജ്ജയെ ശമിപ്പിക്കുന്നു. ഇവിടെ സുഗ്രീവന്റെ ആത്മവിശ്വാസം കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിലെ നിരാശയ്ക്കു നേർവിപരീതമാണ് — മിത്രത്തിന്റെ ശോകം കണ്ട് അവൻ സ്വയം ദൃഢനായി.

വാനരേന്ദ്രന്റെ ഈ വാക്കു കേട്ട് സുഷേണൻ പറഞ്ഞു — ‘പുരാതനമായ ദേവാസുരമഹായുദ്ധം ഞാൻ അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. അന്ന് ശരപ്രയോഗത്തിൽ നിപുണരായ ദാനവന്മാർ ആയുധവിദഗ്ധരായ ദേവന്മാരെ വീണ്ടും വീണ്ടും ശരങ്ങളാൽ മൂടി പ്രഹരിച്ചു. ആർത്തരും ബോധമറ്റവരും ജീവനറ്റവരുമായ അവരെ ബൃഹസ്പതി മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയ വിദ്യകളാലും ഔഷധികളാലും ചികിത്സിച്ചിരുന്നു. ആ ഔഷധികൾ കൊണ്ടുവരാൻ സമ്പാതി, പനസൻ തുടങ്ങിയ വാനരന്മാർ വേഗത്തിൽ ക്ഷീരസാഗരത്തിലേക്കു പോകട്ടെ. പർവതങ്ങളിൽ വളരുന്ന ആ രണ്ടു മഹൗഷധികളെ — ദിവ്യമായ സഞ്ജീവകരണിയെയും ദേവനിർമിതമായ വിശല്യയെയും — ആ വാനരന്മാർ അറിയുന്നു. ഉത്തമസാഗരമായ ക്ഷീരോദത്തിൽ ചന്ദ്രൻ, ദ്രോണം എന്നു പേരുള്ള രണ്ടു പർവതങ്ങളുണ്ട്; അവിടെയാണ് അമൃതം കടഞ്ഞെടുത്തത്; അവിടെയാണ് ആ പരമൗഷധികൾ. ആ മഹാസാഗരത്തിൽ ദേവന്മാരാണ് ആ രണ്ടു പർവതങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ചത്. രാജാവേ, ഈ വായുപുത്രനായ ഹനുമാൻ അവിടേക്കു പോകട്ടെ.’ സുഷേണന്റെ വാക്കിൽ മൂന്നു ഭാഗങ്ങളുണ്ട് — ചരിത്രത്തിന്റെ തെളിവ് (ബൃഹസ്പതിയുടെ ചികിത്സ), ഔഷധികളുടെ പരിചയം, സ്ഥലനിർദേശം. ‘സഞ്ജീവകരണി’ മരിച്ചവനെപ്പോലും ജീവിപ്പിക്കുന്നു; ‘വിശല്യ’ ശരീരത്തിൽനിന്നു ശല്യങ്ങൾ — തറച്ച ആയുധമുനകൾ — പുറത്തെടുക്കുന്നു; രണ്ടും ഇവിടെ ആവശ്യമാണ്. ചന്ദ്ര-ദ്രോണപർവതങ്ങൾ ക്ഷീരസാഗരത്തിലാണെന്നത് അമൃതമഥനത്തിന്റെ ഓർമയുണർത്തുന്നു. ഹനുമാന്റെ പേര് ഇവിടെ ആദ്യമായി കേൾക്കുന്നു; മുന്നോട്ട് ലക്ഷ്മണനു ശക്തിപ്രഹരമേൽക്കുമ്പോൾ അവൻ യഥാർഥത്തിൽ ഔഷധിപർവതം കൊണ്ടുവരും. വൈദ്യനായ സുഷേണനും നിരാശനല്ല, ഉപായം തേടുന്നു — ഇത് അവന്റെ കർത്തവ്യനിഷ്ഠയുടെ പരിചയമാണ്. എന്നാൽ ഈ ഉപായം ആവശ്യമായിവരില്ല, കാരണം ഈ നിമിഷംതന്നെ ഗരുഡൻ എത്തുന്നു. ‘ദേവാസുരമഹായുദ്ധം അനുഭവിച്ചറിഞ്ഞു’ എന്ന വാക്കിലൂടെ സുഷേണൻ കേട്ടറിവല്ല, സ്വാനുഭവമാണു തെളിവായി നൽകുന്നത്. ‘സമ്പാതി, പനസൻ തുടങ്ങിയവർ’ എന്ന നിർദേശത്തിലൂടെ വേഗശാലികളായ വാനരന്മാരെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു. ഇവിടെ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ പ്രാചീനരൂപം കാണാം — മന്ത്രങ്ങളോടുകൂടിയ വിദ്യകളും ഔഷധികളും ചേർന്നുള്ള ചികിത്സ. ‘പാർവതീ’ എന്ന പദം പർവതത്തിൽ ജനിച്ച ഔഷധിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സുഷേണന്റെ നിർദേശം ഒടുവിൽ നിഷ്ഫലമല്ല, കാരണം മുന്നോട്ട് ഈ വിദ്യതന്നെ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു.

ഇതിനിടയിൽ കാറ്റും മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘങ്ങളും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; കാറ്റ് സാഗരത്തിലെ ജലത്തെ ഇളക്കിമറിച്ച് പർവതങ്ങളെ കുലുക്കുന്നതുപോലെ വീശി. വലിയ ചിറകടിക്കാറ്റിനാൽ എല്ലാ ദ്വീപുകളിലെയും വൻമരങ്ങൾ കൊമ്പുകളൊടിഞ്ഞ് ഉപ്പുവെള്ളത്തിൽ വീണു. അവിടെ വസിച്ചിരുന്ന ഫണമുള്ള സർപ്പങ്ങൾ ഭയന്നു; എല്ലാ ജലജന്തുക്കളും വേഗം ഉപ്പുകടലിന്റെ ആഴങ്ങളിലേക്കു പോയി. തുടർന്ന് ഒരു മുഹൂർത്തത്തിനകം എല്ലാ വാനരന്മാരും മഹാബലനായ വൈനതേയനെ — ഗരുഡനെ — ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ കണ്ടു. അവൻ വന്നതു കണ്ട്, ശരങ്ങളായിത്തീർന്ന് ആ പുരുഷന്മാരെ ബന്ധിച്ചിരുന്ന മഹാബലരായ നാഗങ്ങൾ ഓടിയകന്നു. തുടർന്ന് സുപർണൻ കാകുത്സ്ഥന്മാരെ സ്പർശിച്ച് അഭിനന്ദിച്ച്, ചന്ദ്രനു തുല്യം ശോഭിക്കുന്ന അവരുടെ മുഖങ്ങൾ കൈകൾകൊണ്ടു തലോടി. വൈനതേയന്റെ സ്പർശമേറ്റപ്പോൾ അവരുടെ മുറിവുകൾ ഉണങ്ങി; ശരീരങ്ങൾ ക്ഷണത്തിൽ സ്വർണവർണവും മിനുസവുമുള്ളവയായി. അവരുടെ തേജസ്സും വീര്യവും ബലവും ഓജസ്സും ഉത്സാഹവും മഹാഗുണങ്ങളും ദർശനശക്തിയും ബുദ്ധിയും സ്മൃതിയും ഇരട്ടിച്ചു. മഹാതേജസ്വിയായ ഗരുഡൻ ഇന്ദ്രസമന്മാരായ അവരെ ഇരുവരെയും എഴുന്നേൽപ്പിച്ച് ഹർഷത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; രാമൻ അവനോടു സംസാരിച്ചു. ഗരുഡന്റെ ആഗമനവർണന പ്രകൃതിയുടെ ക്ഷോഭത്തോടെ ആരംഭിക്കുന്നു — കാറ്റ്, മേഘങ്ങൾ, മിന്നൽ, സമുദ്രത്തിരമാലകൾ, മരങ്ങളുടെ വീഴ്ച. ഇതെല്ലാം അവന്റെ ചിറകടിക്കാറ്റിന്റെ ഫലമാണ്; അതിലൂടെ അവന്റെ മഹിമ മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. നാഗങ്ങൾ ഗരുഡന്റെ സ്വാഭാവികശത്രുക്കളാണ്; അതിനാൽ അവനെ കണ്ടമാത്രയിൽ അവർ ഓടിപ്പോയി — ഇതിലൂടെ നാഗപാശത്തിന്റെ രഹസ്യം വെളിപ്പെടുന്നു: ശരങ്ങൾ യഥാർഥത്തിൽ നാഗങ്ങളായിരുന്നു. ഗരുഡന്റെ സ്പർശം ഔഷധിപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു — മുറിവുകൾ ഉടനടി ഉണങ്ങുന്നു, ഗുണങ്ങൾ ഇരട്ടിക്കുന്നു. ഇതിൽനിന്ന് ഈ വിപത്ത് ഒടുവിൽ നേട്ടത്തിനുതന്നെയായി എന്നറിയാം. ‘ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ’ എന്ന ഉപമ ഗരുഡന്റെ സ്വർണവർണവും തേജസ്സും കാണിക്കുന്നു. അവന്റെ സ്പർശം മുറിവുണക്കുക മാത്രമല്ല, ഗുണങ്ങളെയും ഇരട്ടിപ്പിക്കുന്നു — ‘ദർശനശക്തി, ബുദ്ധി, സ്മൃതി’ എന്നീ മാനസികഗുണങ്ങളും വർധിച്ചു. ദിവ്യാനുഗ്രഹം ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ഒരുപോലെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് ഇതു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘സ്വർണവർണവും മിനുസവുമുള്ള ശരീരങ്ങൾ’ എന്ന വർണന രോഗമുക്തന്റെ കാന്തിയെ കാണിക്കുന്നു. ഗരുഡൻ ഇരുസഹോദരന്മാരെയും ആലിംഗനം ചെയ്തു — ഈ ആലിംഗനം സഖ്യത്തിന്റെ ആദ്യചിഹ്നമാണ്. സമുദ്രജീവികളും ഭയംകൊണ്ട് ആഴമുള്ള ജലത്തിൽ കടന്നു — ഗരുഡൻ സർപ്പങ്ങൾക്കും സമുദ്രജീവികൾക്കും ഭയകാരണമാണ്. കവി ഗരുഡന്റെ ആഗമനം ആദ്യം ശബ്ദത്തിലൂടെയും പിന്നെ ദൃശ്യത്തിലൂടെയും വർണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ വായനക്കാരന്റെ കാത്തിരിപ്പു വർധിക്കുന്നു.

രാമൻ പറഞ്ഞു — ‘അങ്ങയുടെ പ്രസാദത്താൽ രാവണിയിൽനിന്നുണ്ടായ മഹാവിപത്തിനെ ഞങ്ങൾ ഉപായത്താൽ മറികടന്നു; വേഗം ബലവാന്മാരുമാക്കപ്പെട്ടു. അച്ഛൻ ദശരഥനെയും മുത്തച്ഛൻ അജനെയും എന്നപോലെ അങ്ങയെ സമീപിച്ചപ്പോൾ എന്റെ ഹൃദയം പ്രസന്നമാകുന്നു. രൂപസമ്പന്നനും ദിവ്യമാലകളും അനുലേപനവുമണിഞ്ഞവനും നിർമലവസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചവനും ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനുമായ അങ്ങ് ആരാണ്?’ മഹാതേജസ്വിയും മഹാബലനുമായ പക്ഷിരാജൻ വൈനതേയൻ പ്രീതമനസ്സോടെ, ഹർഷംകൊണ്ടു കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞ അവനോടു പറഞ്ഞു — ‘കാകുത്സ്ഥാ, ഞാൻ നിന്റെ സഖാവാണ്, നിനക്കു പ്രിയനായ, പുറത്തു സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രാണനാണ്; ഗരുത്മാനായ ഞാൻ നിങ്ങൾ ഇരുവരെയും സഹായിക്കാനായി ഇവിടെ എത്തി. മഹാവീര്യരായ അസുരന്മാർക്കും മഹാബലരായ ദാനവന്മാർക്കും, ശതക്രതുവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടിയ ദേവന്മാർക്കുപോലും, ക്രൂരകർമിയായ ഇന്ദ്രജിത്ത് മായാബലത്താൽ നിർമിച്ച ഈ അതിദാരുണമായ ശരബന്ധനത്തിൽനിന്നു മോചിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല. മൂർച്ചയേറിയ ദംഷ്ട്രകളുള്ള, ഉഗ്രവിഷമുള്ള ഈ കാദ്രവേയനാഗങ്ങൾ രാക്ഷസമായയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ശരങ്ങളായി നിന്നെ ബാധിച്ചിരുന്നു. ധർമജ്ഞാ, സത്യപരാക്രമനായ രാമാ, ശത്രുഘാതിയായ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം നീ ഭാഗ്യവാനാണ്. ഈ വൃത്താന്തം കേട്ട് സഖിത്വം പാലിച്ചുകൊണ്ട്, നിങ്ങൾ ഇരുവരോടുമുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ ഉടനടി തിടുക്കത്തിൽ വന്നു. അതിഘോരമായ ഈ സായകബന്ധനത്തിൽനിന്ന് നിങ്ങൾ മോചിതരായി; നിങ്ങൾ എപ്പോഴും അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ഇരിക്കണം. സ്വഭാവംകൊണ്ടുതന്നെ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും യുദ്ധത്തിൽ കപടയോധികളാണ്; ശൂരരും ശുദ്ധഭാവരുമായ നിങ്ങൾക്കോ ആർജവമാണു ബലം. അതുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ രാക്ഷസന്മാരെ നിങ്ങൾ വിശ്വസിക്കരുത്; ഈ ദൃഷ്ടാന്തംകൊണ്ടുതന്നെ രാക്ഷസന്മാർ എന്നും കുടിലരാണെന്ന് അറിയുക.’ രാമന്റെ കൃതജ്ഞത ‘പിതാവിനെയെന്നപോലെ എന്റെ ഹൃദയം പ്രസന്നമാകുന്നു’ എന്ന വാക്കിൽ പ്രകടമാണ്. ഗരുഡന്റെ ആത്മപരിചയം നിഗൂഢമാണ് — ‘പുറത്തു സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രാണൻ’ എന്നു പറയുന്നതിലൂടെ അവൻ രാമന്റെ ദിവ്യസ്വരൂപം (വിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനമെന്ന നിലയിൽ) സൂക്ഷ്മമായി സൂചിപ്പിക്കുന്നു, എന്നാൽ വ്യക്തമായി പറയുന്നില്ല. കാദ്രവേയന്മാർ കദ്രുവിന്റെ പുത്രന്മാരായ നാഗങ്ങളാണ് — ഗരുഡന്റെ അമ്മയായ വിനതയുടെ സപത്നിയുടെ പുത്രന്മാർ; അതിനാൽ അവർക്കു ഗരുഡനോടുള്ള വൈരം പുരാണപ്രസിദ്ധമാണ്. ഗരുഡന്റെ ഉപദേശം യുദ്ധനീതിയുടെ സാരമാണ് — ധർമയോദ്ധാക്കൾ ആർജവമുള്ളവരാണ്; അതിനാൽ കപടയോധികളോട് അവർ ജാഗരൂകരായിരിക്കണം. ‘ആർജവമാണു ബലം’ എന്ന വാക്ക് രാമന്റെ ഗുണത്തെ പ്രശംസിക്കുന്നു; എങ്കിലും അവന്റെ ദൗർബല്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ആർജവമുള്ളവൻ വേഗം വഞ്ചിക്കപ്പെടുന്നു. ‘അങ്ങ് ആരാണ്’ എന്ന രാമന്റെ ചോദ്യം സ്വാഭാവികമാണ്, കാരണം അവൻ ഗരുഡനെ അറിയുന്നില്ല — ഇതു മനുഷ്യലീലയുടെ നിർവഹണമാണ്. ഗരുഡന്റെ ഉത്തരവും ഗൂഢമാണ് — ‘നിന്റെ സഖാവ്’, ‘പുറത്തു സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രാണൻ’ എന്നു പറഞ്ഞ് രാമനുമായുള്ള തന്റെ നിത്യബന്ധം അവൻ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, കാരണം ഗരുഡൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വാഹനമാണ്. എന്നാൽ ‘സഖിത്വത്തെക്കുറിച്ചു കൗതുകം വേണ്ട’ എന്നു മുന്നോട്ടു പറയും; അതിനാൽ രഹസ്യം കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സംവാദത്തിൽ മൂന്നു വിഷയങ്ങളുണ്ട് — മോചനത്തിന്റെ കാരണം, നാഗങ്ങളുടെ പരിചയം, ഭാവിക്കുള്ള ഉപദേശം. ‘ദേവന്മാർക്കുപോലും മോചിപ്പിക്കാനാവില്ല’ എന്ന വാക്കിലൂടെ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ മായയുടെ മഹത്ത്വവും ഗരുഡന്റെ അദ്വിതീയമായ സാമർഥ്യവും കാണിക്കുന്നു. ‘അശ്രദ്ധയില്ലാതെ ഇരിക്കണം’ എന്ന ഉപദേശം എല്ലാ യോദ്ധാക്കൾക്കുമുള്ള പൊതുനിയമമാണ്. ‘ഈ ദൃഷ്ടാന്തംകൊണ്ടുതന്നെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് ഗരുഡൻ നാഗപാശസംഭവത്തെത്തന്നെ ദൃഷ്ടാന്തമാക്കുന്നു — അനുഭവത്തിൽനിന്നു പാഠം പഠിക്കണം. രാമനും അവന്റെ വാക്കു സ്വീകരിക്കുന്നു; തുടർന്നുള്ള യുദ്ധങ്ങളിൽ ജാഗരൂകനുമാകുന്നു. ദശരഥന്റെയും അജന്റെയും സ്മരണ രാമന്റെ കുലഗൗരവത്തെയും ഗരുഡനോടുള്ള പിതൃതുല്യമായ ആദരത്തെയും കാണിക്കുന്നു. ‘ഹർഷംകൊണ്ടു കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞവൻ’ എന്ന രാമന്റെ വിശേഷണം — ആനന്ദത്താൽ അവന്റെ കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു. ഗരുഡന്റെ വാക്കുകളിൽ വാത്സല്യവും ഉപദേശവും കലർന്നിരിക്കുന്നു — സഖാവിനെപ്പോലെ സ്നേഹിക്കുന്നു, ഗുരുവിനെപ്പോലെ ഉപദേശിക്കുന്നു. ‘ശുദ്ധഭാവർ’ എന്ന പദത്താൽ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ നിർമലതയും രാക്ഷസന്മാരുടെ കൗടില്യവും പരസ്പരം താരതമ്യം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

ഇങ്ങനെ രാമനോടു പറഞ്ഞശേഷം മഹാബലനായ സുപർണൻ അവനെ സ്നേഹപൂർവം ആലിംഗനം ചെയ്ത് യാത്ര ചോദിക്കാൻ തുടങ്ങി — ‘സഖാവേ, രാഘവാ, ധർമജ്ഞാ, ശത്രുക്കളോടുപോലും വാത്സല്യമുള്ളവനേ, അനുവാദം ചോദിക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഞാൻ സുഖമായി പോകട്ടെ. രാഘവാ, സഖിത്വത്തെക്കുറിച്ചു കൗതുകം വേണ്ട; വീരാ, യുദ്ധത്തിൽ കർമം പൂർത്തിയാക്കുമ്പോൾ നീ ഈ സഖിത്വം തിരിച്ചറിയും. ശരങ്ങളുടെ തിരമാലകളാൽ ലങ്കയെ ബാലന്മാരും വൃദ്ധന്മാരും മാത്രം ശേഷിക്കുന്നതാക്കി, ശത്രുവായ രാവണനെ കൊന്ന്, നീ സീതയെ വീണ്ടെടുക്കും.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വേഗവിക്രമനും വീര്യവാനുമായ സുപർണൻ വനവാസികളുടെ നടുവിൽവച്ച് രാമനെ രോഗമുക്തനാക്കി, പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ആലിംഗനം ചെയ്ത്, കാറ്റുപോലെ ആകാശത്തിൽ കടന്നു പോയി. അമ്പത്തിയേഴാം ശ്ലോകം വൾഗേറ്റ് പാഠത്തിൽ മാത്രമുള്ളതാണ് — അവിടെ സഖിത്വത്തിന്റെ രഹസ്യം കാലാന്തരത്തിൽ നീ അറിയും എന്നു ഗരുഡൻ പറയുന്നു. ‘ശത്രുക്കളോടുപോലും വാത്സല്യമുള്ളവൻ’ എന്ന രാമന്റെ വിശേഷണം അവന്റെ കരുണയുടെ പരിചായകമാണ്. ഗരുഡന്റെ ഭാവിപ്രവചനം — ലങ്കയിൽ ബാലന്മാരും വൃദ്ധന്മാരും മാത്രം ശേഷിക്കും — യുദ്ധത്തിന്റെ അന്തിമഫലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘കാറ്റുപോലെ’ എന്ന ഉപമ അവന്റെ ഗതിവേഗം കാണിക്കുന്നു. പ്രദക്ഷിണവും ആലിംഗനവും സഖാവിനോടുള്ള സമ്മാനത്തിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളാണ്. ഗരുഡൻ അനുവാദം ചോദിക്കുന്നു — ഇതു ശിഷ്ടാചാരമാണ്, കാരണം അവൻ രാമനെ സ്വാമിയെപ്പോലെ കരുതുന്നു. ‘സുഖമായി’ എന്ന പദത്താൽ അവന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ശത്രുക്കളോടുപോലും വാത്സല്യമുള്ളവൻ’ എന്ന വിശേഷണം മുന്നോട്ട് വിഭീഷണന്റെയും രാവണന്റെയും സന്ദർഭങ്ങളിൽ സാർഥകമാകും — മരിച്ച രാവണന്റെപോലും സംസ്കാരം രാമൻ അനുവദിക്കുന്നു. ‘ശരോർമികൾ’ (ശരങ്ങളുടെ തിരമാലകൾ) എന്ന രൂപകം — ബാണങ്ങൾ സമുദ്രത്തിരമാലകൾപോലെ ലങ്കയെ മുക്കും. ഗരുഡന്റെ ആഗമനംപോലെതന്നെ അപ്രതീക്ഷിതമാണ് അവന്റെ പ്രസ്ഥാനവും — കർമം ചെയ്തുതീർത്ത് അവൻ പോകുന്നു. ഈ സന്ദർഭം മുഴുവൻ വാനരന്മാരുടെ നടുവിൽവച്ചാണു നടന്നത്; അതിനാൽ അവരെല്ലാം സാക്ഷികളാണ്.

തുടർന്ന് രോഗമുക്തരായ രാഘവന്മാരെ കണ്ട് വാനരയൂഥപന്മാർ സിംഹനാദം മുഴക്കി, വാലുകൾ ചുഴറ്റി. തുടർന്ന് അവർ ഭേരികൾ മുഴക്കി, മൃദംഗങ്ങൾ വായിച്ചു; ഹർഷഭരിതരായി ശംഖുകൾ ഊതി, മുൻപത്തെപ്പോലെ ആർത്തുവിളിച്ചു. മരങ്ങൾകൊണ്ടു പൊരുതുന്ന വിക്രമശാലികളായ മറ്റു വാനരന്മാർ കൈകൊട്ടി ആരവമുയർത്തി, പലതരം മരങ്ങൾ പിഴുതെടുത്ത് ലക്ഷക്കണക്കിനു നിലയുറപ്പിച്ചു. മഹാനാദങ്ങൾ മുഴക്കിക്കൊണ്ട്, നിശാചരന്മാരെ ഭയപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, യുദ്ധം കൊതിക്കുന്ന വാനരന്മാർ ലങ്കയുടെ കവാടങ്ങളെ സമീപിച്ചു. ആ ശാഖാമൃഗയൂഥപന്മാരുടെ അതിഭയങ്കരവും തുമുലവുമായ നാദം, വേനലിന്റെ അവസാനത്തിൽ അർധരാത്രിയിൽ ഗർജിക്കുന്ന മേഘങ്ങളുടെ അതിഭയങ്കരമായ നാദംപോലെ മുഴങ്ങി. ഈ ഭാഗത്തിന്റെ വർണന മുൻഭാഗങ്ങളിലെ ശോകത്തിനു വിരുദ്ധമായി ഉല്ലാസപൂർണമാണ്. ‘യഥാപുരം’ (മുൻപത്തെപ്പോലെ) എന്ന പദം വാനരന്മാർക്കു പഴയ ഉത്സാഹം വീണ്ടുകിട്ടി എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ് — വേനലിന്റെ അവസാനത്തിലെ വർഷർതുവിന്റെ ആദ്യമേഘങ്ങളുടെ ഉപമ പുതിയ ഉത്സാഹത്തിന്റെ ആരംഭം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഈ നാദം രാവണൻ കേൾക്കുന്നു. ഭേരികളുടെയും മൃദംഗങ്ങളുടെയും ശംഖുകളുടെയും നാദം ഉത്സവവാദ്യവും യുദ്ധത്തിനുള്ള ആഹ്വാനവുമാണ്. വാനരന്മാർ മരങ്ങൾ പിഴുതെടുത്തു നിന്നു — അതായത് യുദ്ധത്തിനു സജ്ജരായി. ലങ്കാകവാടങ്ങളിലേക്കുള്ള നീക്കം പ്രത്യാക്രമണത്തിന്റെ ആരംഭമാണ് — ഇനിമുതൽ വാനരന്മാർ ആക്രമണകാരികളാകുന്നു. ഈ നാദംതന്നെയാണ് അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാവണനെ ചിന്തയിലാഴ്ത്തുന്നത്. ‘വേനലിന്റെ അവസാനത്തിൽ’ എന്ന കാലനിർദേശം ശോകത്തിന്റെ വേനൽ അവസാനിച്ചു, ഉത്സാഹത്തിന്റെ വർഷം ആരംഭിച്ചു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വാനരന്മാരുടെ നാദം മേഘഗർജനംപോലെ ഗംഭീരമാണ്; അതു രാക്ഷസന്മാരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഭയം ജനിപ്പിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चाशः सर्गः॥ ५०॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക