॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 44-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാത്രിയുദ്ധവും നാഗപാശബന്ധനവും

രാത്രിയിലെ ഘോരയുദ്ധം, രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ശരവർഷം, രാമൻ ആറു രാക്ഷസന്മാരെ ഓടിക്കുന്നു, അംഗദനാൽ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പരാജയം, മറഞ്ഞുനിന്ന ഇന്ദ്രജിത്ത് നാഗമയമായ ശരങ്ങൾകൊണ്ട് രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിക്കുന്നു

വാനരരാക്ഷസന്മാർ പൊരുതിക്കൊണ്ടിരിക്കെത്തന്നെ സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചു; പ്രാണൻ കവരുന്ന രാത്രി ആരംഭിച്ചു. പരസ്പരം ഉറച്ച വൈരമുള്ളവരും വിജയം കൊതിക്കുന്നവരുമായ ഘോരരായ വാനരരാക്ഷസന്മാർ തമ്മിൽ അപ്പോൾ രാത്രിയുദ്ധം തുടങ്ങി. ആ ദാരുണമായ ഇരുട്ടിൽ വാനരന്മാർ ‘നീ രാക്ഷസനാണ്’ എന്നും രാക്ഷസന്മാർ ‘നീ വാനരനാണ്’ എന്നും പറഞ്ഞുകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ അന്യോന്യം കൊന്നു. ‘കൊല്ല്, പിളര്, വാ, എന്താണ് ഓടിപ്പോകുന്നത്?’ എന്ന അതിതുമുലമായ ശബ്ദം ആ സൈന്യത്തിൽ കേൾക്കായി. ആ ഇരുട്ടിൽ സ്വർണകവചമണിഞ്ഞ കറുത്ത നിറമുള്ള രാക്ഷസന്മാർ, കാടുകളിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ഔഷധികളുള്ള പർവതരാജന്മാരെപ്പോലെ കാണപ്പെട്ടു. കടക്കാനാവാത്ത ആ ഇരുട്ടിൽ ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്ന മഹാവേഗരായ രാക്ഷസന്മാർ വാനരന്മാരെ തിന്നുകൊണ്ട് പാഞ്ഞുനടന്നു. എന്നാൽ ഭീമക്രോധരായ ആ വാനരന്മാർ ചാടിക്കയറി സ്വർണശിരോഭൂഷണമണിഞ്ഞ കുതിരകളെയും സർപ്പങ്ങളെപ്പോലുള്ള കൊടികളെയും തീക്ഷ്ണമായ പല്ലുകൾകൊണ്ടു കടിച്ചുകീറി. രാത്രിയുദ്ധത്തിലെ പ്രധാന ക്ലേശം ഇരുട്ടാണ് — ശത്രുവോ മിത്രമോ എന്നറിയാൻ പ്രയാസം; അതുകൊണ്ട് ‘നീ രാക്ഷസനോ വാനരനോ’ എന്ന് അവർ പരസ്പരം ചോദിക്കുന്നു. ഈ വാക്ക് യുദ്ധത്തിന്റെ അരാജകത്വവും ഭീകരതയും കാണിക്കുന്നു. രാക്ഷസന്മാരുടെ സ്വർണകവചങ്ങൾ ഇരുട്ടിൽ തിളങ്ങുന്നു, രാത്രിയിൽ പർവതങ്ങളിലെ ഔഷധികൾ എന്നപോലെ — ഹിമാലയത്തിലെ ജ്വലിക്കുന്ന ഔഷധികളുടെ പ്രസിദ്ധമായ കൽപനയാണിത്; ഇതു മുന്നോട്ട് ഔഷധിപർവതത്തിന്റെ സന്ദർഭത്തിലും വരും. രാക്ഷസന്മാർ നിശാചരന്മാരാണ്; അതുകൊണ്ടു രാത്രിയിൽ അവരുടെ ബലം വർധിക്കുന്നു — അവർ വാനരന്മാരെ തിന്നുന്നു എന്നത് അവരുടെ ക്രൗര്യം; വാനരന്മാരും പല്ലുകൾകൊണ്ടുതന്നെ മറുപടി നൽകുന്നു. ‘പ്രാണഹാരിണി’ (പ്രാണൻ കവരുന്നവൾ) എന്ന രാത്രിയുടെ വിശേഷണം വരാനിരിക്കുന്ന സംഹാരത്തിന്റെ സൂചനയാണ്. ‘എന്താണ് ഓടിപ്പോകുന്നത്’ എന്നത് ഓടുന്നവനോടുള്ള ആക്ഷേപമാണ് — യുദ്ധഭൂമിയിൽനിന്ന് ഓടിപ്പോകുന്നത് ഭീരുത്വമാണ്. കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം രാക്ഷസന്മാർ സൂര്യാസ്തമയം കൊതിച്ചു; ഇപ്പോൾ അവരുടെ ആഗ്രഹം സഫലമായി, രാത്രി ആരംഭിച്ചു. പ്രാചീനയുദ്ധനീതിയിൽ രാത്രിയുദ്ധം സാധാരണ വർജ്യമാണ്; എന്നാൽ ഇവിടെ ഇരുപക്ഷത്തിന്റെയും വൈരം അത്ര ദൃഢമായതിനാൽ രാത്രിയിലും യുദ്ധം നിലയ്ക്കുന്നില്ല.

ബലശാലികളായ വാനരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസസൈന്യത്തെ ഇളക്കിമറിച്ചു. ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്ന അവർ ആനകളെയും ആനപ്പുറത്തിരിക്കുന്നവരെയും പതാകകളും കൊടികളുമുള്ള രഥങ്ങളെയും വലിച്ചിഴച്ചു, പല്ലുകൾകൊണ്ടു കടിച്ചു. ലക്ഷ്മണനും രാമനും സർപ്പങ്ങളെപ്പോലുള്ള ശരങ്ങൾകൊണ്ട് കാണാവുന്നവരും കാണാനാവാത്തവരുമായ ശ്രേഷ്ഠരാക്ഷസന്മാരെ കൊന്നു. കുതിരകളുടെ കുളമ്പുകളാൽ ഇളകിയും രഥചക്രങ്ങളാൽ ഉയർന്നും പൊങ്ങിയ ഭൂമിയുടെ പൊടി പൊരുതുന്നവരുടെ കാതുകളെയും കണ്ണുകളെയും മൂടി. ഇങ്ങനെ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന ഘോരയുദ്ധം നടക്കുമ്പോൾ അതിഭയങ്കരമായ ചോരപ്രവാഹങ്ങൾ നദികളായി അവിടെ ഒഴുകി. തുടർന്ന് ഭേരികളുടെയും മൃദംഗങ്ങളുടെയും പണവങ്ങളുടെയും ശബ്ദം, ശംഖനാദങ്ങളോടും രഥചക്രങ്ങളുടെ ഒച്ചയോടും കലർന്ന്, അദ്ഭുതകരമായി മുഴങ്ങി. കൊല്ലപ്പെട്ട് ഞരങ്ങുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെയും ആയുധമേറ്റ് മുറിവേറ്റ വാനരന്മാരുടെയും ദാരുണമായ നിലവിളി അവിടെ ഉയർന്നു. ശക്തികളാലും ശൂലങ്ങളാലും പരശുക്കളാലും കൊല്ലപ്പെട്ട വാനരമുഖ്യന്മാരാലും, കൊല്ലപ്പെട്ട പർവതാകാരരും കാമരൂപികളുമായ രാക്ഷസന്മാരാലും നിറഞ്ഞ ആ യുദ്ധഭൂമി — ആയുധങ്ങൾതന്നെ പുഷ്പാർച്ചനയായിത്തീർന്നത് — തിരിച്ചറിയാനാവാത്തതും കാലുകുത്താനാവാത്തതും ചോരയൊലിച്ച ചെളി നിറഞ്ഞതുമായിത്തീർന്നു. ‘ദൃശ്യാദൃശ്യാനി’ (കാണാവുന്നവരും കാണാനാവാത്തവരും) എന്ന പദത്താൽ രാക്ഷസന്മാരുടെ മായാശക്തി സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — ചിലർ അദൃശ്യരായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നു; എന്നിട്ടും രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ശരങ്ങൾ അവരെയും തുളയ്ക്കുന്നു. പൊടി കാതുകളെയും കണ്ണുകളെയും മൂടുന്നു — ഇരുട്ടിനോടൊപ്പം പൊടിയും; അങ്ങനെ ഇരട്ടി ഇരുട്ട്. ‘ശസ്ത്രപുഷ്പോപഹാരാ’ എന്ന രൂപകം വിചിത്രമാണ് — പൂജയിൽ പൂക്കൾ നിലത്തു വിതറുന്നതുപോലെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആയുധങ്ങൾ; യുദ്ധം യജ്ഞംപോലെ, ഭൂമി വേദിപോലെ. ‘ദുർജ്ഞേയാ’ — ഏതു ഭൂമിയെന്ന് അറിയാനാവാത്തത്; ‘ദുർനിവേശാ’ — കാലുവയ്ക്കാൻപോലും പ്രയാസമുള്ളത്. വാദ്യങ്ങളുടെയും മുറിവേറ്റവരുടെയും മരണാസന്നരുടെയും ശബ്ദങ്ങളുടെ കലർപ്പ് യുദ്ധത്തിന്റെ കരുണവും ഭയാനകവുമായ രൂപം കാണിക്കുന്നു. വാനരന്മാർ രാക്ഷസന്മാരുടെ ആനകളെയും കുതിരകളെയും രഥങ്ങളെയും പല്ലുകൊണ്ടു വലിച്ചിഴയ്ക്കുന്നു — അവരുടെ നിർഭയത അപൂർവമാണ്. ഈ ഭാഗത്ത് രാമലക്ഷ്മണന്മാർ നേരിട്ടു യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ രാമൻ നാലു രാക്ഷസന്മാരെ മാത്രമേ കൊന്നുള്ളൂ; ഇപ്പോൾ ഇരുവരും അനേകരെ കൊല്ലുന്നു. ‘സർപ്പങ്ങളെപ്പോലുള്ള ശരങ്ങൾ’ എന്ന ഉപമ ശ്രദ്ധേയമാണ് — ഈ സർഗത്തിന്റെതന്നെ അവസാനം ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ ശരങ്ങളും സർപ്പങ്ങളായി രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ ബന്ധിക്കുന്നു; കവി തുടക്കത്തിൽത്തന്നെ അതിന്റെ വിത്തു പാകുന്നു. മൂലത്തിൽ ‘പർവതാകാരൈ രാക്ഷസൈഃ’ എന്നിടത്ത് സന്ധിനിയമമനുസരിച്ച് വിസർഗം ലോപിച്ചിരിക്കുന്നു.

വാനരന്മാരെയും രാക്ഷസന്മാരെയും ഒരുപോലെ കവരുന്ന ആ ഘോരരാത്രി, എല്ലാ ജീവികൾക്കും മറികടക്കാനാവാത്ത കാളരാത്രിപോലെയായി. തുടർന്ന് ആ രാക്ഷസന്മാർ ആ ദാരുണമായ ഇരുട്ടിൽ ഹർഷംപൂണ്ട് ശരവർഷങ്ങളോടെ രാമന്റെ നേർക്കുതന്നെ തിരിഞ്ഞു. പാഞ്ഞടുക്കുകയും ഗർജിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ക്രുദ്ധരായ അവരുടെ ശബ്ദം, പ്രളയകാലത്ത് ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും കരകവിയുമ്പോഴുള്ള ഇരമ്പൽപോലെയായി. രാമൻ ഒരു നിമിഷനേരംകൊണ്ട് അഗ്നിജ്വാലപോലുള്ള ആറു ശരങ്ങളാൽ അവരിൽ ആറു നിശാചരന്മാരെ പ്രഹരിച്ചു — ദുർധർഷനായ യജ്ഞശത്രുവിനെയും മഹാപാർശ്വനെയും മഹോദരനെയും മഹാകായനായ വജ്രദംഷ്ട്രനെയും ശുകനെയും സാരണനെയും. രാമന്റെ ബാണക്കൂട്ടങ്ങളാൽ എല്ലാ മർമങ്ങളിലും പ്രഹരമേറ്റ അവർ യുദ്ധത്തിൽനിന്നു പിന്മാറി; ആയുസ്സു ബാക്കിയുണ്ടായിരുന്നതിനാൽ ജീവനോടെ ശേഷിച്ചു. മഹാരഥനായ രാമൻ ഒരു നിമിഷനേരംകൊണ്ട് അഗ്നിജ്വാലപോലുള്ള ഘോരശരങ്ങളാൽ ദിക്കുകളെയും ഉപദിക്കുകളെയും ശത്രുമുക്തമാക്കി. രാമന്റെ മുന്നിൽ നിന്ന മറ്റു വീരരാക്ഷസന്മാരും തീയിൽ ചെന്നുവീഴുന്ന ഈയാംപാറ്റകളെപ്പോലെ നശിച്ചു. എല്ലാ ഭാഗത്തും പറന്നുവീഴുന്ന സ്വർണത്തൂവലുള്ള ശരങ്ങളാൽ ആ രാത്രി മിന്നാമിനുങ്ങുകൾ നിറഞ്ഞ ശരത്കാലരാത്രിപോലെ ചിത്രമായിത്തീർന്നു. രാക്ഷസന്മാരുടെ ഗർജനങ്ങളാലും ഭേരികളുടെ മുഴക്കത്താലും ആ ഘോരരാത്രി കൂടുതൽ ഘോരമായി. ‘കാളരാത്രി’ എന്നത് എല്ലാം നശിക്കുന്ന പ്രളയരാത്രിയാണ്; ഈ രാത്രി അത്തരത്തിലുള്ളതാണ്. രാക്ഷസന്മാർ രാമനെത്തന്നെ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നു — സേനാനായകന്റെ വധമാണ് യുദ്ധത്തെ നിർണയിക്കുന്നതെന്ന് അവർക്കറിയാം. മുദ്രിതപാഠത്തിൽ ‘ഷഡ്ജഘാന’ (ആറുപേരെ കൊന്നു) എന്നാണ്; എന്നാൽ അടുത്ത ശ്ലോകം പറയുന്നത് അവർ ‘ആയുസ്സു ബാക്കിയുള്ളവരായി’ ജീവിച്ചു എന്നാണ് — അതിനാൽ ഇവിടെ ‘ജഘാന’ എന്നതിന്റെ അർഥം ‘പ്രഹരിച്ചു’ എന്നാണ്, ‘കൊന്നു’ എന്നല്ല; ഹിന്ദിവ്യാഖ്യാനവും പറയുന്നു: ‘അവർ യുദ്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് ഓടിപ്പോയി; അതുകൊണ്ടാണ് അവരുടെ ആയുസ്സു ബാക്കിയായത്.’ ഈ ആറുപേരും രാവണന്റെ പ്രമുഖമന്ത്രിമാരാണ് — ശുകനും സാരണനും മുൻപ് ചാരന്മാരായിരുന്നു; മഹാപാർശ്വനും മഹോദരനും മുന്നോട്ടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ വധിക്കപ്പെടും. സ്വർണത്തൂവലുള്ള ശരങ്ങളെ മിന്നാമിനുങ്ങുകളോടുള്ള ഉപമ രാത്രിയുദ്ധത്തിന്റെ സുന്ദരമായ ദൃശ്യം രചിക്കുന്നു — മരണത്തിനു നടുവിലും സൗന്ദര്യം. ‘തീയിൽ ഈയാംപാറ്റകളെന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമ രാക്ഷസന്മാരുടെ മൂഢതയെ കാണിക്കുന്നു — തീയിൽ വീഴുന്ന ഈയാംപാറ്റകളെപ്പോലെ അവർ രാമന്റെ നേർക്കു പായുന്നു. ഇവിടെ രാമന്റെ പരാക്രമം ഏകാകിയാണ് — അവൻ ഒറ്റയ്ക്ക് എല്ലാ ആക്രമണകാരികളെയും തടുക്കുന്നു, ദിക്കുകളെ ശത്രുമുക്തമാക്കുന്നു. ‘നിമിഷാന്തരമാത്രേണ’ (ഒരു നിമിഷനേരംകൊണ്ട്) എന്ന പദം രണ്ടുതവണ വരുന്നു — രാമന്റെ കൈവേഗത്തെ കവി പ്രത്യേകം പ്രശംസിക്കുന്നു. രാത്രിയുടെ ഘോരതയുടെ വർധനയും ക്രമമായി വർണിക്കപ്പെടുന്നു — ആദ്യം ഘോരം, പിന്നെ കാളരാത്രിപോലെ, ഒടുവിൽ ഘോരതരം.

എല്ലാ ഭാഗത്തും വർധിച്ച ആ മഹാശബ്ദത്താൽ, ഗുഹകൾ നിറഞ്ഞ ത്രികൂടപർവതം മറുപടി പറയുന്നതുപോലെ — പ്രതിധ്വനിക്കുന്നതുപോലെ — ആയി. ഇരുട്ടിനു തുല്യമായ നിറമുള്ള മഹാകായരായ ഗോലാംഗൂലവാനരന്മാർ കൈകൾകൊണ്ടു രാക്ഷസന്മാരെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചു തിന്നുകൊണ്ടിരുന്നു. എന്നാൽ അംഗദൻ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ കൊല്ലാനായി മുന്നോട്ടുവന്ന് രാവണപുത്രനായ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ സാരഥിയെയും കുതിരകളെയും ക്ഷണത്തിൽ കൊന്നു. കുതിരകളും സാരഥിയും കൊല്ലപ്പെട്ട മഹാകായനായ ഇന്ദ്രജിത്ത്, അംഗദൻ നിമിത്തം രഥം ഉപേക്ഷിച്ച് അവിടെത്തന്നെ അപ്രത്യക്ഷനായി. പർവതത്തിന്റെ പ്രതിധ്വനി ഒരു വാക്കുപോലെ — പർവതവും യുദ്ധത്തിന്റെ ഭയത്താൽ നിലവിളിക്കുന്നു എന്ന ഉൽപ്രേക്ഷ. ഗോലാംഗൂലന്മാരുടെ നിറം ഇരുട്ടിനു തുല്യം — ഇരുട്ടിൽ അദൃശ്യരായി അവർ രാക്ഷസന്മാരെ പിടികൂടുന്നു; രാക്ഷസന്മാർ വാനരന്മാരെ തിന്നതിനുള്ള മറുപടി. ഇന്ദ്രജിത്തുമായുള്ള അംഗദന്റെ രണ്ടാമത്തെ ഏറ്റുമുട്ടൽ — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ അവൻ അവന്റെ രഥം നശിപ്പിച്ചു; ഇപ്പോൾ വീണ്ടും അവന്റെ സാരഥിയെയും കുതിരകളെയും കൊല്ലുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അപ്രത്യക്ഷമാകൽ പരാജയത്തിൽനിന്നുള്ള ഒളിച്ചോട്ടംപോലെ തോന്നുന്നു; എന്നാൽ അത് അവന്റെ മായായുദ്ധത്തിന്റെ ആരംഭമാണ്. ഈ സന്ധി കഥയിൽ നിർണായകമാണ് — ഇവിടെ മുതൽ യുദ്ധത്തിന്റെ രൂപം മാറുന്നു. ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അന്തർധാനം ‘അംഗദേന’ എന്ന തൃതീയാവിഭക്തിയിലാണു പറയുന്നത് — അംഗദൻ കാരണം, അംഗദനെ ഭയന്നെന്നപോലെ. ഇത് അംഗദന്റെ വീരതയുടെ ശിഖരമാണ്. എങ്കിലും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ അദൃശ്യത അവന്റെ പരാജയത്തെ വിജയമാക്കി മാറ്റും — അടുത്ത ശ്ലോകങ്ങളിൽ അവന്റെ ക്രോധവും മായായുദ്ധവും വർണിക്കപ്പെടുന്നു. രാമലക്ഷ്മണന്മാർക്കുപോലും അവനെ കാണാനാവുന്നില്ല.

പൂജനീയനായ ബാലിപുത്രന്റെ ആ കർമത്തെ ഋഷികളോടൊപ്പം എല്ലാ ദേവന്മാരും, ആ രാമലക്ഷ്മണന്മാരും പ്രശംസിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പ്രഭാവം എല്ലാ ജീവികൾക്കും അറിയാമായിരുന്നു; അതുകൊണ്ട് മഹാത്മാവായ അംഗദൻ അവനെ കീഴടക്കിയതു കണ്ട് അവർ സന്തുഷ്ടരായി. തുടർന്ന് സുഗ്രീവനോടും വിഭീഷണനോടുംകൂടിയ വാനരന്മാർ ശത്രു പരാജിതനായതു കണ്ട് ഹർഷത്തോടെ ‘നന്നായി, നന്നായി’ എന്ന് ആർത്തുവിളിച്ചു. എന്നാൽ ഭീമകർമിയായ ഈ ബാലിപുത്രനാൽ യുദ്ധത്തിൽ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ട ഇന്ദ്രജിത്ത് അപ്പോൾ അതിദാരുണമായ ക്രോധംപൂണ്ടു. അന്തർധാനംചെയ്ത, യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷീണിതനായ, ബ്രഹ്മാവിൽനിന്നു വരം ലഭിച്ച, പാപിയായ ആ വീരൻ രാവണി ക്രോധംകൊണ്ടു മതിമറന്നു. അദൃശ്യനായ അവൻ ഇടിമിന്നലിന്റെ തേജസ്സുള്ള മൂർച്ചയേറിയ ബാണങ്ങൾ എയ്തു. അംഗദന്റെ പ്രശംസ നാലുവിധത്തിലാണ് — ദേവന്മാരാലും ഋഷികളാലും രാമലക്ഷ്മണന്മാരാലും വാനരന്മാരാലും; കാരണം ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പരാജയം ദുർലഭമാണ് — അവൻ ഇന്ദ്രനെപ്പോലും ജയിച്ചവനാണ്. ‘എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ പ്രഭാവം അറിയാം’ — അതിനാൽ അവന്റെ പരാജയം കൂടുതൽ വിസ്മയകരം. എന്നാൽ ഈ വിജയം ക്ഷണികമാണെന്നു കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ‘ബ്രഹ്മദത്തവരൻ’ ആയ ഇന്ദ്രജിത്ത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ വരത്താൽ അന്തർധാനശക്തി നേടിയവനാണ്. ‘പാപി’ എന്നു കവി അവനെ നിന്ദിക്കുന്നു — അദൃശ്യനായി നടത്തുന്ന യുദ്ധം ധർമയുദ്ധമല്ല. ‘രണകർശിതൻ’ — പരാജയംകൊണ്ടു പീഡിതൻ; അതുതന്നെയാണ് അവന്റെ ക്രോധത്തിനു കാരണം. ‘ഇടിമിന്നലിന്റെ തേജസ്സുള്ള ബാണങ്ങൾ’ — വജ്രതേജസ്സുള്ള ശരങ്ങൾ; അവ മുന്നോട്ടു നാഗരൂപങ്ങളാകും. ഈ ഭാഗം (30–33) സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല. ദേവന്മാരുടെയും ഋഷികളുടെയും പ്രശംസ കാണിക്കുന്നത് ഈ യുദ്ധം മനുഷ്യരുടേതു മാത്രമല്ല, ദേവലോകവും അതു വീക്ഷിക്കുന്നു, ധർമത്തിന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നാണ്. വാനരന്മാരുടെ ‘നന്നായി, നന്നായി’ എന്ന ആർപ്പുവിളി അവരുടെ നിഷ്കളങ്കമായ ഹർഷം കാണിക്കുന്നു; എന്നാൽ അവരുടെ ആഹ്ലാദം അൽപായുസ്സാണ്.

ക്രുദ്ധനായ ആ രാക്ഷസൻ നാഗമയമായ ഘോരശരങ്ങൾകൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ രാമനെയും ലക്ഷ്മണനെയും ശരീരമാസകലം തുളച്ചു. അവിടെ മായയാൽ മറഞ്ഞുനിന്ന്, യുദ്ധത്തിൽ രാഘവന്മാരെ മോഹിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, എല്ലാ ജീവികൾക്കും അദൃശ്യനായി, കപടയുദ്ധം ചെയ്യുന്ന ആ നിശാചരൻ സഹോദരന്മാരായ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ ശരബന്ധനംകൊണ്ടു ബന്ധിച്ചു. ക്രുദ്ധനായ അവന്റെ സർപ്പരൂപമായ വിഷമുള്ള ശരങ്ങൾ പെട്ടെന്നു പതിച്ച ആ പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാരായ വീരന്മാരെ വാനരന്മാർ അപ്പോൾ നോക്കിനിന്നു. പ്രത്യക്ഷനായി, ദൃശ്യനായി നിന്നുകൊണ്ട് ആ രാക്ഷസരാജപുത്രന് അവരെ പീഡിപ്പിക്കാൻ കഴിയാതെവന്നപ്പോൾ ആ ദുരാത്മാവ് മായ പ്രയോഗിക്കാൻ തുനിഞ്ഞു, ആ രാജകുമാരന്മാരെ ബന്ധിക്കുകയും ചെയ്തു. ‘കൂടയോധി’ — കപടംകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ; ഇന്ദ്രജിത്തിന്റെ യുദ്ധനീതി ധർമവിരുദ്ധമാണെന്നു കവി വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘നാഗമയമായ ശരങ്ങൾ’ എന്നതാണ് നാഗപാശം — ശരങ്ങൾ സർപ്പങ്ങളായി ശരീരത്തെ ചുറ്റിവരിയുന്നു. മുൻപ് എല്ലാവരെയും ജയിച്ച രാമനും ലക്ഷ്മണനും ഇപ്പോൾ അദൃശ്യനായ ശത്രുവിന്റെ കപടത്താൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. വാനരന്മാർ വെറും കാഴ്ചക്കാർ മാത്രം — ശത്രു അദൃശ്യനായതിനാൽ അവർക്ക് ഒന്നും ചെയ്യാൻ കഴിയുന്നില്ല. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിൽ സർഗത്തിന്റെ സാരം പറയുന്നു — നേരിട്ടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റ ഇന്ദ്രജിത്ത് മായകൊണ്ടു വിജയം നേടുന്നു. ഇതോടെ അടുത്ത സർഗത്തിലെ കരുണമായ സന്ദർഭം ആരംഭിക്കുന്നു.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः॥ ४४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക