സർഗ്ഗം
സുഗ്രീവനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം
സുവേലശിഖരത്തിൽനിന്ന് ഗോപുരത്തിലിരിക്കുന്ന രാവണനെ കാണുന്നു, സുഗ്രീവന്റെ പെട്ടെന്നുള്ള കുതിപ്പ്, കിരീടം തട്ടിവീഴ്ത്തൽ, ഇരുവരുടെയും മല്ലയുദ്ധം, മായ പ്രയോഗിക്കാനൊരുങ്ങുന്ന രാവണനിൽനിന്ന് സുഗ്രീവന്റെ മടക്കം
പിന്നീട് രാമൻ സുഗ്രീവനോടും വാനരയൂഥങ്ങളോടുമൊപ്പം രണ്ടു യോജന ചുറ്റളവുള്ള സുവേലത്തിന്റെ അഗ്രശിഖരത്തിൽ കയറി. അവിടെ ഒരു മുഹൂർത്തം നിന്ന് പത്തു ദിക്കുകളും നോക്കിക്കൊണ്ട്, ത്രികൂടത്തിന്റെ രമണീയമായ ശിഖരത്തിൽ വിശ്വകർമാവ് നിർമിച്ചതും നന്നായി ആസൂത്രണം ചെയ്തതും മനോഹരമായ കാനനങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതുമായ ലങ്കയെ അവൻ കണ്ടു. അതിന്റെ ഗോപുരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഇരിക്കുന്ന, സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള രാക്ഷസേന്ദ്രനായ രാവണനെയും അവൻ കണ്ടു. അവന്റെ ഇരുവശത്തും വെൺചാമരങ്ങൾ വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു; തലയ്ക്കുമുകളിൽ വിജയച്ഛത്രം ശോഭിച്ചിരുന്നു. അവന്റെ ശരീരം രക്തചന്ദനം പൂശിയതും രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലംകൃതവുമായിരുന്നു. കാർമേഘംപോലെ നിറമുള്ള അവൻ സ്വർണംകൊണ്ടലങ്കരിച്ച വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ചിരുന്നു; ഐരാവതത്തിന്റെ കൊമ്പുമുനകളേറ്റ ആഴമുള്ള വടുക്കൾ അവന്റെ മാറിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നു. മുയൽച്ചോരപോലെ ചുവന്ന നിറമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച അവൻ ആകാശത്തിൽ സന്ധ്യാവെയിലിൽ മൂടിയ മേഘക്കൂട്ടംപോലെ കാണപ്പെട്ടു. ഇവിടെ കവി രാവണന്റെ രാജവൈഭവവും അവന്റെ മുൻവിജയങ്ങളുടെ അടയാളങ്ങളും ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു — ഐരാവതത്തിന്റെ കൊമ്പുകളേറ്റ വടുക്കൾ ദേവന്മാരുമായുള്ള അവന്റെ യുദ്ധത്തിനു സാക്ഷ്യമാണ്. വെൺചാമരവും വിജയച്ഛത്രവും രാജലക്ഷണങ്ങളാണ്. എല്ലായിടത്തും ചുവപ്പുനിറം — രക്തചന്ദനം, ചുവന്ന വസ്ത്രം, മുയൽച്ചോരയുടെ നിറം — അതിലൂടെ വരാനിരിക്കുന്ന രക്തച്ചൊരിച്ചിലിന്റെ സൂചനയും ലഭിക്കുന്നു. സന്ധ്യയിലെ മേഘക്കൂട്ടം എന്ന ഉപമ അവന്റെ കറുത്ത നിറവും ചുവന്ന അലങ്കാരങ്ങളും ഒന്നിച്ചു കാണിക്കുന്നു. ശത്രുക്കളെ പുല്ലുപോലെ കരുതുന്നതിനാൽ രാവണൻ തന്റെ നഗരത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സ്ഥലത്ത് നിർഭയനായി ഇരിക്കുന്നു. ഈ അഹങ്കാരംതന്നെയാണ് തുടർന്നുള്ള സംഭവത്തിനു കാരണം. ഈ സർഗം മുഴുവനും ബറോഡയിലെ സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല; അവിടെ 6.030-നു ശേഷം ഉടനെ 6.031 ആരംഭിക്കുന്നു. രാമൻ ദൂരെനിന്നുതന്നെ ശത്രുവിനെ കാണുന്നു, എന്നാൽ ശാന്തനായി നിൽക്കുന്നു; അവന്റെ അരികിലുള്ള സുഗ്രീവനാകട്ടെ അവനെ കണ്ടമാത്രയിൽത്തന്നെ ക്രുദ്ധനാകുന്നു — ഇരുവരുടെയും സ്വഭാവവ്യത്യാസം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്.
വാനരേന്ദ്രന്മാരും രാഘവനും നോക്കിനിൽക്കെത്തന്നെ, രാക്ഷസേന്ദ്രനെ കണ്ടമാത്രയിൽ സുഗ്രീവൻ പെട്ടെന്നു ചാടിയെഴുന്നേറ്റു. ക്രോധവേഗവും സത്ത്വവും ബലവും ചേർന്ന അവൻ പർവതാഗ്രത്തിൽനിന്നു കുതിച്ചുയർന്ന് ഗോപുരത്തിന്റെ തട്ടിലേക്കു ചാടി. അവിടെ ഒരു മുഹൂർത്തം നിന്ന്, നിർഭയമായ അന്തരാത്മാവോടെ അവനെ നോക്കി, ആ രാക്ഷസനെ പുല്ലുപോലെ കരുതി അവൻ പരുഷമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘രാക്ഷസാ, ലോകനാഥനായ രാമന്റെ സഖാവും ദാസനുമാണ് ഞാൻ. ആ രാജാധിരാജന്റെ തേജസ്സിനാൽ ഇന്നു നീ എന്റെ കൈയിൽനിന്നു രക്ഷപ്പെടില്ല.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പെട്ടെന്നു കുതിച്ചുയർന്ന് അവൻ അവന്റെമേൽ ചാടിവീണ്, അവന്റെ വിചിത്രമായ കിരീടം വലിച്ചെടുത്ത് നിലത്തെറിഞ്ഞു. വേഗത്തിൽ വരുന്ന അവനെ കണ്ട് നിശാചരൻ പറഞ്ഞു: ‘എന്റെ കണ്ണിൽപ്പെടാത്തിടത്തോളം നീ സുഗ്രീവനായിരുന്നു (നല്ല കഴുത്തുള്ളവൻ); ഇപ്പോൾ നീ ഹീനഗ്രീവനാകും (കഴുത്തില്ലാത്തവൻ).’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എഴുന്നേറ്റ് അവൻ അവനെ വേഗം കൈകളിൽ പിടിച്ച് തട്ടിലേക്കെറിഞ്ഞു. വാനരനും പന്തുപോലെ ചാടിയെഴുന്നേറ്റ് അവനെ കൈകളാൽ എറിഞ്ഞു. ‘സുഗ്രീവൻ’ എന്ന പേരിൽ രാവണന്റെ ശ്ലേഷം — നല്ല കഴുത്തുള്ളവനായ നീ ഇപ്പോൾ കഴുത്തില്ലാത്തവനാകും എന്ന ഭീഷണി. സുഗ്രീവൻ തന്നെ ‘സഖാവും ദാസനും’ എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു — രാമന്റെ മിത്രവും സേവകനുമാണെന്നത് രണ്ടും അവന് അഭിമാനമാണ്. കിരീടം തട്ടിവീഴ്ത്തുന്നത് ഒരു രാജാവിനുള്ള പരമമായ അപമാനമാണ്; സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ രാവണനെ അപമാനിച്ചതുപോലെ ഇവിടെ സുഗ്രീവൻ. ‘കന്ദുവത്’ (പന്തുപോലെ) എന്ന ഉപമ സുഗ്രീവന്റെ ലാഘവം കാണിക്കുന്നു — നിലത്തുവീണാലും അവൻ പന്തുപോലെ ഉടനെ ചാടിയെഴുന്നേൽക്കുന്നു. ഇവിടെ സുഗ്രീവന്റെ സാഹസം രാമന്റെ അനുമതിയില്ലാതെയാണ് ചെയ്തത്; അടുത്ത സർഗത്തിൽ രാമൻ അതിന് അവനെ ശാസിക്കുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ മൂലം രാവണനെ കണ്ടതുതന്നെയാണ് — തന്റെ മിത്രത്തിന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചവനെ കണ്ട് അവനു സഹിക്കാനാകുന്നില്ല. മുൻപ് ബാലിയുമായി ചെയ്ത ദ്വന്ദ്വയുദ്ധവും അവന്റെ അനുഭവത്തിലുണ്ട്; അതിനാൽ അവൻ ശങ്കയില്ലാതെ മല്ലയുദ്ധത്തിനിറങ്ങുന്നു. രാവണന്റെ ഭീഷണി അവന്റെ അഹങ്കാരവും സുഗ്രീവന്റെ പ്രവൃത്തി അവന്റെ നിർഭയതയും കാണിക്കുന്നു.
തുടർന്ന് വിയർപ്പിൽ കുളിച്ച ശരീരങ്ങളോടെ, ചോരയിൽ ചുവന്ന ദേഹങ്ങളോടെ, പരസ്പരം കെട്ടിപ്പിടിച്ച് ചലനം തടയപ്പെട്ട ആ രണ്ടുപേരും പൂത്തുനിൽക്കുന്ന ഇലവും പ്ലാശും പോലെ കാണപ്പെട്ടു. മുഷ്ടിപ്രഹരങ്ങൾ, കൈത്തലംകൊണ്ടുള്ള അടികൾ, മുഴങ്കൈകൊണ്ടുള്ള ഇടികൾ, കൈമുട്ടുകൊണ്ടുള്ള പ്രഹരങ്ങൾ, കൈവിരൽത്തുമ്പുകൊണ്ടുള്ള കുത്തുകൾ — ഇവയാൽ മഹാബലരായ രാക്ഷസേന്ദ്രനും വാനരേന്ദ്രനും അസഹ്യമായ യുദ്ധം ചെയ്തു. ഉഗ്രവേഗമുള്ള അവർ ഗോപുരത്തട്ടിന്റെ നടുവിൽ ദീർഘനേരം കൈകൾകൊണ്ടുള്ള മല്ലയുദ്ധം ചെയ്ത്, വീണ്ടും വീണ്ടും ഉയർത്തിയെറിഞ്ഞും ശരീരം വളച്ചും, ചുവടുവച്ച് ഗോപുരത്തട്ടിന്റെ അരികിലെത്തി. പരസ്പരം ഞെരിച്ച്, ശരീരങ്ങൾ ഒട്ടിച്ചേർന്ന ആ രണ്ടുപേരും കോട്ടമതിലിനും കിടങ്ങിനുമിടയിൽ വീണു; ഒരു മുഹൂർത്തം നിലംതൊട്ട് കിതച്ചുകൊണ്ടു കിടന്നിട്ട് വീണ്ടും ചാടിയെഴുന്നേറ്റു. വീണ്ടും വീണ്ടും കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, കൈകളാകുന്ന കയറുകളാൽ പരസ്പരം ബന്ധിച്ച്, ആവേശവും അഭ്യാസവും ബലവും ചേർന്ന അവർ പലതരം യുദ്ധരീതികളിൽ ചുറ്റിനടന്നു. പല്ലുകൾ മുളച്ച പുലിയെയും സിംഹത്തെയുംപോലെ, പോരിനിറങ്ങിയ ഗജരാജന്റെ കുട്ടികളെപ്പോലെ, അവർ കൈകൾകൊണ്ടു കോർത്തുപിടിച്ച് ഞെരിച്ച് ഒരേസമയം നിലത്തുവീണു. ഉയർത്തി പരസ്പരം എറിഞ്ഞുകൊണ്ട് അവർ യുദ്ധമാർഗത്തിൽ പലവിധം ചുവടുവച്ചു; വ്യായാമവും അഭ്യാസവും ബലവും ഒത്തുചേർന്ന ആ വീരന്മാർ വേഗം തളർന്നില്ല. ആനയെ തടയുന്ന ആനത്തുമ്പിക്കൈകൾപോലുള്ള ഉത്തമമായ കൈകളാൽ എതിരാളിയുടെ തടയലുകളെ തടഞ്ഞുകൊണ്ട്, ദീർഘനേരം ഉഗ്രമായി യുദ്ധം ചെയ്ത് അവർ വേഗത്തിൽ വൃത്താകൃതിയിൽ ചുറ്റിനീങ്ങി. പരസ്പരം നശിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ച അവർ, ഇരയ്ക്കായി രണ്ടു പൂച്ചകളെന്നപോലെ, പരസ്പരം നേരിട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും നിന്നു. ഈ ഭാഗത്ത് കവി വംശസ്ഥം, ഉപജാതി എന്നീ വൃത്തങ്ങളിലൂടെ മല്ലയുദ്ധത്തിന്റെ ഗതിയും വേഗവും വർണിക്കുന്നു; ‘പരസ്പരം’ എന്ന പദത്തിന്റെ നാലുവട്ടമുള്ള ആവർത്തനം ഇരുവരുടെയും തുല്യബലം കാണിക്കുന്നു. ഇലവിന്റെയും പ്ലാശിന്റെയും ചുവന്ന പൂക്കൾ ചോരയിൽ കുതിർന്ന വീരന്മാർക്കുള്ള ഉപമാനമാണ്. പൂച്ചകളുടെ ഉപമ ഇരുവരുടെയും ശ്രദ്ധാപൂർവമായ കാത്തിരിപ്പു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — പ്രഹരിക്കുംമുൻപ് അവസരം തേടൽ. ‘മണ്ഡലം’ എന്ന ശബ്ദത്തിന് ഭരതൻ പറഞ്ഞ നാലുവിധ ലക്ഷണം — ചാരിമണ്ഡലം, കരണമണ്ഡലം, ഖണ്ഡമണ്ഡലം, മഹാമണ്ഡലം — അച്ചടിപ്പതിപ്പിന്റെ അടിക്കുറിപ്പിൽ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘സ്വേദവിദിഗ്ധഗാത്രൗ’ (വിയർപ്പിൽ കുളിച്ച ശരീരങ്ങളുള്ളവർ), ‘ശോണിതരക്തദേഹൗ’ (ചോരയിൽ ചുവന്ന ദേഹങ്ങളുള്ളവർ) എന്നീ വിശേഷണങ്ങളിലൂടെ യുദ്ധത്തിന്റെ ദൈർഘ്യവും അധ്വാനവും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; എന്നിട്ടും ‘തളർന്നില്ല’ എന്നതിലൂടെ ഇരുവരുടെയും സഹനശക്തി പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു. കോട്ടമതിലിനും കിടങ്ങിനുമിടയിലുള്ള വീഴ്ചയും വീണ്ടുമുള്ള ചാടിയെഴുന്നേൽക്കലും യുദ്ധത്തിന്റെ സ്ഥലമാറ്റം കാണിക്കുന്നു — ഗോപുരത്തിനു മുകളിൽ തുടങ്ങിയ യുദ്ധം നിലംവരെ വ്യാപിച്ചു. ‘ഗജേന്ദ്രപോതൗ’ (ഗജരാജന്റെ കുട്ടികൾ) എന്ന ഉപമ അവരുടെ യൗവനവും ഉത്സാഹവും, ‘ശാർദൂലസിംഹൗ’ (പുലിയും സിംഹവും) എന്നത് അവരുടെ ക്രൗര്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഒരൊറ്റ സന്ദർഭത്തിൽത്തന്നെ പലവിധ ഉപമകളിലൂടെ കവി യുദ്ധത്തിന്റെ നാനാരൂപങ്ങൾ ചിത്രീകരിക്കുന്നു, വായനക്കാരന്റെ മനസ്സിൽ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്നു. വാനരനും രാക്ഷസനും തമ്മിലുള്ള ആദ്യത്തെ നേരിട്ടുള്ള ഏറ്റുമുട്ടലാണിത്; വരാനിരിക്കുന്ന മഹായുദ്ധത്തിന്റെ പൂർവരൂപംപോലെ.
യുദ്ധരീതികളിൽ വിദഗ്ധരായ വാനരേന്ദ്രനും രാവണനും പരസ്പരം വിചിത്രമായ മണ്ഡലങ്ങൾ (വൃത്തഗതികൾ), പലവിധ സ്ഥാനങ്ങൾ (നിലകൾ), ഗോമൂത്രകങ്ങൾ എന്ന വളഞ്ഞ ഗതികൾ, പോയിവരുന്ന ഗതികൾ, ചരിഞ്ഞ ഗതികൾ, വക്രഗതികൾ എന്നിവ കാണിച്ചുകൊണ്ടു ചുറ്റിനടന്നു. പ്രഹരങ്ങളിൽനിന്നു വഴുതിമാറൽ, ഒഴിവാക്കൽ, ചുറ്റിയോടൽ, നേരെ പാഞ്ഞടുക്കൽ, ചാടിവീഴൽ, പോരിനൊരുങ്ങി നിലയുറപ്പിക്കൽ, തിരിഞ്ഞുനിൽക്കൽ, മുഖംതിരിക്കൽ, പിന്നോട്ടോടൽ, താഴേക്കു ചാടൽ, കൈ മുന്നോട്ടു നീട്ടൽ, കൈ പിൻവലിക്കൽ — മല്ലയുദ്ധത്തിന്റെ ഈ പ്രകാരങ്ങളെല്ലാം അവരിൽ കാണപ്പെട്ടു. ഇതു മല്ലവിദ്യയിലെ സാങ്കേതികപദങ്ങളുടെ ഒരു പട്ടികയാണ് — ചിലപ്പോൾ എതിരാളിയെ ചുറ്റിയോടൽ, ചിലപ്പോൾ നേർക്കുനേർ വേഗത്തിൽ ആക്രമിക്കൽ, ചിലപ്പോൾ ചാടി താഴെയിറങ്ങൽ, ചിലപ്പോൾ പിന്നോട്ടു തിരിയൽ, ചിലപ്പോൾ കൈ നീട്ടൽ, ചിലപ്പോൾ കൈ ചുരുക്കൽ — എന്നിങ്ങനെ ഹിന്ദിഭാഷ്യം ഈ പ്രകാരങ്ങളെ വിശദീകരിക്കുന്നു. ഇവിടെ കവി യുദ്ധകലയിലുള്ള തന്റെ ശാസ്ത്രീയജ്ഞാനം പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നു; അതിലൂടെ രണ്ടു യോദ്ധാക്കളുടെയും തുല്യമായ കൗശലം വ്യക്തമാകുന്നു. ‘ഗോമൂത്രകം’ — പശുവിന്റെ മൂത്രരേഖപോലെ വളഞ്ഞുപുളഞ്ഞ ഗതി. സ്ഥാനങ്ങൾ വൈഷ്ണവം, സമപാദം, വൈശാഖം, മണ്ഡലം, പ്രത്യാലീഢം, ആലീഢം എന്നിവയാണെന്ന് അടിക്കുറിപ്പിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഇതു ബലത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, അഭ്യാസത്തിന്റെയും യുദ്ധമാണ്. വാനരനായിരുന്നിട്ടും സുഗ്രീവൻ മല്ലവിദ്യയിൽ രാവണനു തുല്യനാണെന്ന് കവി കാണിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലം ബലംകൊണ്ടു മാത്രം നിർണയിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
ഇതിനിടയിൽ രാക്ഷസനായ രാവണൻ തന്റെ മായാബലം പ്രയോഗിക്കാൻ ഒരുങ്ങി. അതു മനസ്സിലാക്കിയ വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവൻ, ജയോല്ലാസത്തോടെ ക്ഷീണം ജയിച്ചവനായി, അപ്പോൾ ആകാശത്തിലേക്കു കുതിച്ചുയർന്നു. വാനരരാജനാൽ കബളിപ്പിക്കപ്പെട്ട രാവണൻ അവിടെത്തന്നെ നിന്നുപോയി. പിന്നെ യുദ്ധകീർത്തി നേടിയ വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ നാഥനും സൂര്യപുത്രനുമായ സുഗ്രീവൻ, നിശാചരപതിയെ യുദ്ധത്തിൽ ക്ഷീണിപ്പിച്ച്, അതിവിശാലമായ ആകാശം കടന്ന്, വാനരഗണങ്ങളുടെ സൈന്യത്തിനു നടുവിൽ രാമന്റെ അരികിലെത്തി. ഇങ്ങനെ ആ സവിതൃപുത്രൻ അവിടെ ആ കർമം ചെയ്ത്, വായുവേഗത്തോടെ ഹർഷഭരിതനായി സേനയിൽ പ്രവേശിച്ചു — രഘുവംശശ്രേഷ്ഠനായ രാജപുത്രൻ രാമന്റെ യുദ്ധോത്സാഹം വർധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, വാനരഗണപ്രമുഖരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട്. ഇവിടെ സുഗ്രീവന്റെ ബുദ്ധി പ്രശംസനീയമാണ് — മായായുദ്ധത്തിൽ രാവണന്റെ ശക്തി മനസ്സിലാക്കി അവൻ തക്കസമയത്തുതന്നെ പിന്മാറി. ‘ജിതകാശീ’ — വിജയോല്ലാസത്താൽ ശോഭിക്കുന്നവൻ; ‘ജിതക്ലമഃ’ — ക്ഷീണം ജയിച്ചവൻ. അവസാനത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങൾ മാലിനീവൃത്തത്തിലാണ്. ‘അർകസൂനു’, ‘സവിതൃസൂനു’ (സൂര്യപുത്രൻ) എന്നീ പേരുകളിലൂടെ സുഗ്രീവന്റെ സൂര്യപുത്രത്വം ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ സാഹസത്തിന്റെ ഫലം രണ്ടുവിധമാണ് — രാവണന്റെ അപമാനവും വാനരന്മാരുടെ ഉത്സാഹവർധനവും. രാവണൻ മായയെ ആശ്രയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു എന്നതിലൂടെ അവന്റെ ദൗർബല്യവും ഇവിടെ വെളിപ്പെടുന്നു — ധർമയുദ്ധത്തിൽ പരാജയം കണ്ട് അവൻ കപടത്തിലേക്കു തിരിയുന്നു, മുന്നോട്ട് ഇന്ദ്രജിത്തും ചെയ്യാൻ പോകുന്നതുപോലെ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः॥ ४०॥