സർഗ്ഗം
സുവേലശിഖരത്തിൽനിന്നുള്ള ലങ്കാദർശനം
ലങ്കയിലെ വനങ്ങളുടെയും ഉപവനങ്ങളുടെയും വർണന, വാനരന്മാർ വനങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു, ത്രികൂടശിഖരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന നഗരത്തിന്റെ ശോഭ, ചൈത്യപ്രാസാദം, രാമന്റെ വിസ്മയം
ആ രാത്രി സുവേലപർവതത്തിൽ വസിച്ച വീരന്മാരായ വാനരയൂഥപന്മാർ പ്രഭാതത്തിൽ ലങ്കയിലെ വനങ്ങളും ഉപവനങ്ങളും കണ്ടു. അവ നിരപ്പുള്ളവയും സൗമ്യവും രമണീയവും വിശാലവും നീണ്ടുപരന്നവയും കണ്ണിനു കുളിർമയേകുന്നവയുമായിരുന്നു. അവ കണ്ട് വാനരന്മാർ വിസ്മയഭരിതരായി. മുൻ സർഗത്തിൽ രാത്രിയിൽ നഗരം ദൂരെനിന്നാണ് കണ്ടത്; ഇപ്പോൾ പ്രഭാതവെളിച്ചത്തിൽ അതിനരികിലുള്ള ഉദ്യാനങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണാം. ശത്രുവിന്റെ നഗരത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും കവി നിഷ്പക്ഷമായി വർണിക്കുന്നു. വാനരന്മാർ വനങ്ങളിൽ ജനിച്ചവരാണ്; അതിനാൽ വനസൗന്ദര്യം അവർ സ്വാഭാവികമായി അനുഭവിക്കുന്നു; അവരുടെ വിസ്മയം സ്വാഭാവികമാണ്.
ലങ്ക ചെമ്പകം, അശോകം, ഇലഞ്ഞി, സാലം, പന എന്നിവയാൽ നിറഞ്ഞതും തമാലവനങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും നാഗകേസരമരങ്ങളുടെ നിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. ഹിന്താലം, നീർമരുത്, കടമ്പ്, നന്നായി പൂത്ത ഏഴിലംപാല, തിലകം, കർണികാരം, പാതിരി എന്നിവയാൽ അത് എല്ലാ ഭാഗത്തും വ്യാപിച്ചിരുന്നു. തുമ്പുകൾ പൂത്തുനിൽക്കുന്നവയും വള്ളികൾ ചുറ്റിപ്പടർന്നവയുമായ പലതരം ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളാൽ ആ ലങ്ക ഇന്ദ്രന്റെ അമരാവതിയെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. വിചിത്രമായ പൂക്കളോടുകൂടിയ ചുവന്ന ഇളംതളിരുകളാലും നീലപ്പുൽത്തകിടികളാലും വിചിത്രമായ വനനിരകളാലും അതു ശോഭിച്ചു. മനുഷ്യർ ആഭരണങ്ങൾ അണിയുന്നതുപോലെ, അവിടെ വൃക്ഷങ്ങൾ സുഗന്ധമുള്ളതും അതിരമണീയവുമായ പൂക്കളും ഫലങ്ങളും അണിഞ്ഞിരുന്നു. ചൈത്രരഥത്തിനു സമാനവും നന്ദനത്തിനു തുല്യവും മനോഹരവും എല്ലാ ഋതുക്കളിലും ഫലപുഷ്പസമൃദ്ധവും രമണീയവും വണ്ടുകൾ നിറഞ്ഞതുമായ ആ വനം ശോഭിച്ചു. ചൈത്രരഥം കുബേരന്റെ ഉദ്യാനമാണ്, നന്ദനം ഇന്ദ്രന്റേതും — അതിനാൽ ലങ്കയിലെ വനങ്ങൾ ദേവോദ്യാനങ്ങൾക്കു തുല്യമാണെന്ന് കവി പറയുന്നു. ‘സർവർതുകം’ (എല്ലാ ഋതുക്കളിലും ഫലപുഷ്പങ്ങളുള്ളത്) എന്ന പദംകൊണ്ട് എല്ലാ ഋതുക്കളിലുമുള്ള പുഷ്പഫലസമൃദ്ധി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; അത് രാവണന്റെ ഐശ്വര്യത്തിന്റെ പ്രഭാവമാണ്. വൃക്ഷങ്ങളുടെ നാമാവലി വനത്തിന്റെ വൈവിധ്യം കാണിക്കുന്നു; ഇവിടെ വൃക്ഷങ്ങൾ ആഭരണമണിഞ്ഞ മനുഷ്യരെപ്പോലെയാണ് എന്ന ഉപമ സജീവമായ ഒരു ചിത്രം രചിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ രാമന്റെ ദൃഷ്ടിയിൽ ശത്രുവിന്റെ നഗരം ദിവ്യമെന്നപോലെ പ്രതിഭാസിക്കുന്നു; എങ്കിലും അതിന്റെ സ്വാമിയുടെ ദോഷംകൊണ്ട് അതു വിനാശത്തിലേക്കു നീങ്ങും. ഈ വർണനയുടെ ഒടുവിൽ, ഇത്ര സുന്ദരമായ ഒരു നഗരം രാവണന്റെ ഒരൊറ്റ അപരാധംകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയാകാൻ പോകുന്നുവെന്ന് വായനക്കാരൻ അനുഭവിക്കുന്നു. സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ കണ്ട അശോകവനികയും ഇതുപോലെയായിരുന്നു; അവിടെയാണ് സീത വസിക്കുന്നതെന്ന സ്മരണ രാമന്റെ മനസ്സിലുമുണ്ടാകാം. വൃക്ഷങ്ങളുടെയും പൂക്കളുടെയും ബാഹുല്യത്തിലൂടെ ലങ്കയുടെ ഐശ്വര്യവും അതിന്റെ ക്ഷണികതയും ഒരുപോലെ കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
അവിടെ നീർക്കോഴികളാലും കോയഷ്ടിപ്പക്ഷികളാലും കൊക്കുകളാലും നൃത്തം ചെയ്യുന്ന പീലിക്കാരായ മയിലുകളാലും വനം ശോഭിച്ചു; കാട്ടരുവികളിൽ കുയിലുകളുടെ കൂജനവും കേട്ടു. ആ വനങ്ങൾ എപ്പോഴും മദിച്ച പക്ഷികളുള്ളവയും വണ്ടുകൾ സഞ്ചരിക്കുന്നവയും കുയിലുകൾ നിറഞ്ഞ ഭാഗങ്ങളുള്ളവയും പക്ഷികൾ ചിലയ്ക്കുന്നവയും ഭൃംഗരാജപ്പക്ഷികൾ പാടുന്നവയും കുരരപ്പക്ഷികൾ ശബ്ദിക്കുന്നവയും കോണാലകപ്പക്ഷികൾ ഘോഷിക്കുന്നവയും സാരസപ്പക്ഷികൾ കരയുന്നവയുമായിരുന്നു. ഹൃഷ്ടരും പ്രമുദിതരും വീരരും ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവരുമായ വാനരന്മാർ ആ വനോപവനങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. മഹൗജസ്സുള്ള ആ വാനരന്മാർ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ പൂക്കളുമായുള്ള സമ്പർക്കത്താൽ സുഗന്ധപൂർണവും മൂക്കിനു സുഖകരവുമായ കാറ്റു വീശി. മറ്റു യൂഥപന്മാരാകട്ടെ വാനരവീരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽനിന്നു പുറത്തുകടന്ന്, സുഗ്രീവന്റെ അനുവാദത്തോടെ കൊടിക്കൂറകൾ നിറഞ്ഞ ലങ്കയിലേക്കു പോയി. മൂലത്തിൽ പതിനൊന്നും പതിമൂന്നും ശ്ലോകങ്ങൾ ആറു പാദമുള്ളവയാണ്. പക്ഷികളുടെ നാമാവലി വനത്തിന്റെ സജീവത കാണിക്കുന്നു — എല്ലായിടത്തും നാദവും ഗന്ധവും വർണവും. വാനരന്മാരുടെ പ്രവേശത്തോടെ ആ വനത്തിന്റെ ശാന്തി തകരുമെന്ന സൂചനയും ഇതിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. സുഗ്രീവന്റെ അനുവാദത്തോടെ മാത്രമാണ് യൂഥപന്മാർ മുന്നോട്ടുപോകുന്നത്, സ്വേച്ഛയാലല്ല — ഇതിലൂടെ സേനയുടെ അച്ചടക്കം വെളിവാകുന്നു. പുഷ്പഗന്ധമുള്ള മന്ദമാരുതൻ വാനരന്മാരുടെ ക്ഷീണം അകറ്റുകയും ഉത്സാഹം വർധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. യുദ്ധത്തിനുമുൻപുള്ള പ്രകൃതിയുടെ ശാന്തവും രമണീയവുമായ രൂപം കവി ഇവിടെ വർണിക്കുന്നു; അതിലൂടെ വരാനിരിക്കുന്ന സംഹാരത്തിന്റെ ഭീകരത കൂടുതൽ വ്യക്തമാകുന്നു. ‘കാമരൂപിണഃ’ (ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്നവർ) എന്ന വിശേഷണം വാനരന്മാരുടെ സാമർഥ്യം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു.
ഗർജിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ ആ വാനരന്മാർ പക്ഷികളെ ഭയപ്പെടുത്തിയും മൃഗങ്ങളെയും ആനകളെയും തളർത്തിയും തങ്ങളുടെ നാദങ്ങളാൽ ആ ലങ്കയെ വിറപ്പിച്ചുകൊണ്ടു നീങ്ങി. മഹാവേഗമുള്ള അവർ കാലുകൾകൊണ്ടു ഭൂമിയെ ഞെരിച്ചു; അവരുടെ കാലടികളിൽനിന്നുയർന്ന പൊടി പെട്ടെന്ന് മുകളിലേക്കുയർന്നു. ആ ശബ്ദംകേട്ടു പേടിച്ച കരടികളും സിംഹങ്ങളും പോത്തുകളും ആനകളും മാനുകളും പക്ഷികളും ഭയന്ന് പത്തു ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി. ത്രികൂടത്തിന് ഉയരമുള്ളതും ആകാശം തൊടുന്നതും എല്ലാ ഭാഗത്തും പൂക്കളാൽ മൂടപ്പെട്ടതും മഹത്തായ സ്വർണംപോലെ തിളങ്ങുന്നതുമായ ഒരു ശിഖരമുണ്ടായിരുന്നു. വാനരന്മാരുടെ വരവിന്റെ ഫലം ആദ്യം കാണുന്നത് വനത്തിലെ ജന്തുക്കളിലാണ് — അവ ഭയന്നോടുന്നു, മുന്നോട്ട് രാക്ഷസരും ഓടാൻ പോകുന്നതുപോലെ. പൊടിയുടെ ഉയർച്ച സേനയുടെ മഹത്ത്വം കാണിക്കുന്നു. തുടർന്ന് കവി ദൃഷ്ടി വനത്തിൽനിന്ന് ലങ്ക സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ത്രികൂടത്തിന്റെ ഉയർന്ന ശിഖരത്തിലേക്കു തിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ ‘നദതാം വരാഃ’ (ഗർജിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠർ) എന്ന വിശേഷണം വാനരന്മാരുടെ ഗർജനത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധി കാണിക്കുന്നു. വനജന്തുക്കളുടെ ഭയത്തിലൂടെ രാക്ഷസരുടെ വരാനിരിക്കുന്ന ഭയവും കവി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ഓടിപ്പോകുന്നിടത്ത് രാക്ഷസരും നിൽക്കില്ല.
ആ ശിഖരം നൂറു യോജന വിസ്താരമുള്ളതും നിർമലവും കാണാൻ മനോഹരവും മിനുസമുള്ളതും ശ്രീമത്തും വിശാലവും പക്ഷികൾക്കുപോലും എത്തിച്ചേരാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായിരുന്നു. മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും അതിൽ കയറാൻ പ്രയാസം, പിന്നെ ജനങ്ങൾക്കു പ്രവൃത്തികൊണ്ടു കയറുന്ന കാര്യം പറയാനുണ്ടോ. അതിന്റെ ശിഖരത്തിലാണ് രാവണൻ പാലിക്കുന്ന ലങ്ക സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. വെളുത്ത മേഘങ്ങൾക്കു സമാനമായ ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങളാലും സ്വർണവും വെള്ളിയുംകൊണ്ടുള്ള കോട്ടമതിലുകളാലും ആ നഗരം ശോഭിക്കുന്നു. വർഷകാലത്ത് മേഘങ്ങളാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ മധ്യമപദമായ ആകാശം ശോഭിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രാസാദങ്ങളാലും വിമാനങ്ങളാലും ലങ്ക അത്യന്തം അലംകൃതമായിരുന്നു. അവിടെ ആയിരം തൂണുകളാൽ അലംകൃതവും കൈലാസശിഖരത്തിന്റെ ആകൃതിയുള്ളതുമായ ഒരു പ്രാസാദം ആകാശത്തെ ഉരസുന്നതുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു. ആ ചൈത്യപ്രാസാദം രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ നഗരത്തിന്റെ ഭൂഷണമാണ്; നൂറു രാക്ഷസരുടെ ഒരു സംഘം മുഴുവൻ അതിനെ എപ്പോഴും കാക്കുന്നു. ആ നഗരം മനോഹരവും സ്വർണസമൃദ്ധവും പർവതങ്ങളാൽ ശോഭിതവും നാനാധാതുക്കളാൽ വിചിത്രമായ ഉദ്യാനങ്ങളാൽ അലംകൃതവും നാനാപക്ഷികളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്നതും നാനാമൃഗങ്ങൾ വസിക്കുന്നതും നാനാപുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും നാനാരാക്ഷസർ പാർക്കുന്നതുമായിരുന്നു. ‘മധ്യമം വൈഷ്ണവം പദം’ — ത്രിവിക്രമന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചുവട് അന്തരീക്ഷമാണെന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. ‘പ്രാസാദം’, ‘വിമാനം’ എന്നീ ശബ്ദങ്ങളുടെ ലക്ഷണം അച്ചടിപ്പതിപ്പിന്റെ അടിക്കുറിപ്പിൽ ഹിന്ദിശബ്ദസാഗരത്തിൽനിന്ന് ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. നഗരത്തിന്റെ വർണനയിൽ ഉയരം, ദുർഗമത, സമൃദ്ധി, രക്ഷ എന്നീ നാലു ഗുണങ്ങൾ ക്രമമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — ഇവതന്നെയാണ് യുദ്ധത്തിന്റെ കാഠിന്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ചൈത്യപ്രാസാദം നൂറു കാവൽക്കാരാൽ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് രാവണന്റെ ജാഗ്രത കാണിക്കുന്നു. മൂലത്തിലെ ഇരുപത്തിനാലും ഇരുപത്തഞ്ചും ശ്ലോകങ്ങൾ സമീക്ഷിതപാഠത്തിലില്ല. ശിഖരത്തിന്റെ നൂറു യോജന വിസ്താരവും മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും കയറാനാവാത്ത ദുർഗമതയും അതിശയോക്തിയിലൂടെ ലങ്കയുടെ അജയ്യത കാണിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും രാമന്റെ സേന അവിടെത്തന്നെ പ്രവേശിക്കുന്നു; അതിനാൽ രാമന്റെ പരാക്രമം അതിനെക്കാളും മഹത്താണെന്നു വ്യഞ്ജിക്കുന്നു. ഗോപുരങ്ങൾ വെൺമേഘങ്ങൾപോലെ, കോട്ടമതിൽ സ്വർണവും വെള്ളിയുംകൊണ്ട്, പ്രാസാദങ്ങളും വിമാനങ്ങളും മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ആകാശം നിറയ്ക്കുന്നു — ഇതെല്ലാം രാവണന്റെ വൈഭവമാണ്. ‘നാനാ’ എന്ന പദത്തിന്റെ ആറുവട്ടമുള്ള ആവർത്തനത്തിലൂടെ നഗരത്തിന്റെ വൈവിധ്യവും സമ്പൂർണതയും സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — പക്ഷികളും മൃഗങ്ങളും പൂക്കളും രാക്ഷസരുമെല്ലാം പലതരം. ചൈത്യപ്രാസാദം ഒരുപക്ഷേ രാവണൻ യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന അവന്റെ ആരാധനാസ്ഥാനമായിരിക്കാമെന്ന് വ്യാഖ്യാതാക്കൾ പറയുന്നു. ഇങ്ങനെ സുന്ദരകാണ്ഡത്തിൽ ഹനുമാൻ ദഹിപ്പിച്ച ലങ്ക വീണ്ടും പഴയതുപോലെ ശോഭിക്കുന്നുവെന്ന് അറിയാം.
ലക്ഷ്മീവാനും ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠനുമായ രാമൻ വാനരന്മാരോടൊപ്പം സമൃദ്ധവും ഐശ്വര്യപൂർണവുമായ രാവണന്റെ ആ നഗരം കണ്ടു. വലിയ ഭവനങ്ങൾ തിങ്ങിനിറഞ്ഞ, സ്വർഗതുല്യമായ ആ നഗരം കണ്ട് വീര്യവാനായ രാമൻ വിസ്മയിച്ചു. രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും പലവിധ സംവിധാനങ്ങളുള്ളതും പ്രാസാദനിരകളാൽ അലംകൃതവും മഹായന്ത്രങ്ങളുള്ള കവാടങ്ങളാൽ പ്രമുഖവുമായ ആ നഗരം രാമൻ മഹാസൈന്യത്തോടൊപ്പം കണ്ടു. ഇവിടെ വിസ്മയം ഭയത്തിന്റേതല്ല, ശത്രുവിന്റെ സാമർഥ്യത്തെ ശരിയായി വിലയിരുത്തിയതിന്റെ ഫലമാണ്. ഇത്ര ദുർഗമമായ നഗരവും രാമന്റെ ബലത്താൽ ജയിക്കപ്പെടണമെന്ന നിശ്ചയം ഒടുവിൽ ഉപജാതിവൃത്തത്തിലൂടെ പ്രകടമാക്കപ്പെടുന്നു. ‘ലക്ഷ്മീവാൻ’ എന്ന വിശേഷണം രാമന്റെ ഐശ്വര്യവും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു — രാവണന്റെ ലക്ഷ്മി കാണപ്പെടുന്നു, എന്നാൽ രാമന്റെ ലക്ഷ്മി ധർമത്തോടു ചേർന്നതാണ്. ‘മഹതാ ബലേന’ (മഹാസൈന്യത്തോടൊപ്പം) എന്ന പദത്തിലൂടെ രാമൻ ഒറ്റയ്ക്കല്ല, സേന മുഴുവനോടുമൊപ്പം ആക്രമണത്തിനു സജ്ജനായാണ് ആ നഗരം കാണുന്നതെന്ന് കവി കാണിക്കുന്നു. സർഗാന്തത്തിൽ നഗരത്തിന്റെ ശോഭയും രാമന്റെ സങ്കല്പവും ഒരുമിച്ചു സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः॥ ३९॥