സർഗ്ഗം
സരമ രാവണന്റെ നിശ്ചയം അറിയിക്കുന്നു
രാമന്റെ അടുത്തേക്കു പോകാമെന്ന സരമയുടെ നിർദേശം, രാവണന്റെ നിശ്ചയം അറിയാനുള്ള സീതയുടെ അപേക്ഷ, സരമ ഒളിച്ചുനിന്നു കേൾക്കുന്നു, അമ്മയുടെയും വൃദ്ധനായ മന്ത്രിയുടെയും ഉപദേശം രാവണൻ തള്ളുന്നു, വാനരസേനയുടെ പെരുമ്പറയുടെയും ശംഖിന്റെയും നാദം
രാവണന്റെ ആ വാക്കുകളാൽ മോഹിതയും സന്തപ്തയുമായ സീതയെ, കരിഞ്ഞ ഭൂമിയെ വെള്ളംകൊണ്ടെന്നപോലെ, സരമ തന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ടു കുളിർപ്പിച്ചു. വേനലിൽ ചുട്ടുപൊള്ളിയ ഭൂമി മഴവെള്ളംകൊണ്ടു തണുക്കുന്നതുപോലെ, സീതയുടെ തപിച്ച മനസ്സ് സരമയുടെ വാക്കുകൊണ്ടു ശാന്തമായി. തുടർന്ന് സഖിയുടെ ഹിതം ചെയ്യാനാഗ്രഹിച്ച്, സമയമറിയുന്നവളും പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ടു സംസാരിച്ചുതുടങ്ങുന്നവളുമായ സഖി സരമ തക്കസമയത്ത് ഉചിതമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘കരിംകണ്ണീ, ഞാൻ ചെന്ന് നിന്റെ സന്ദേശം രാമനെ അറിയിച്ച്, നിന്റെ ക്ഷേമവും പറഞ്ഞ്, ഒളിവിൽത്തന്നെ മടങ്ങിവരാൻ എനിക്കു കഴിയും. ആലംബമില്ലാത്ത ആകാശത്തിലൂടെ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ എന്റെ ഗതിയെ പിന്തുടരാൻ വായുവിനോ ഗരുഡനോ പോലും കഴിയില്ല.’ സരമയുടെ നിർദേശം അവളുടെ സൗഹൃദത്തിന്റെ പരകോടിയാണ് — രാവണന്റെ ആജ്ഞ മാറ്റിവച്ച് ശത്രുവിന്റെ അടുത്തേക്കു പോകാൻപോലും അവൾ ഒരുക്കമാണ്. ‘കാലജ്ഞാ’ (സമയമറിയുന്നവൾ) എന്ന വിശേഷണം അവൾ അവസരം അറിയുന്നവളാണെന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — യുദ്ധം ആസന്നമായ ഇപ്പോൾ സന്ദേശത്തിനുള്ള പ്രാധാന്യം. ‘സ്മിതപൂർവാഭിഭാഷിണീ’ — അവൾ ആദ്യം പുഞ്ചിരിക്കുന്നു, പിന്നെ സംസാരിക്കുന്നു; ഇത് സജ്ജനത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്; വാല്മീകി രാമന്റെ വർണനയിലും ഇതു പ്രയോഗിക്കുന്നുണ്ട്. സരമയുടെ ആകാശഗമനശക്തി രാക്ഷസരുടെ സ്വാഭാവികമായ മായാശക്തിയാണ്; അവൾ അതു സൽക്കർമത്തിനു പ്രയോഗിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വായുവിന്റെയും ഗരുഡന്റെയും പരാമർശം അവളുടെ വേഗത്തിന്റെ ആധിക്യം കാണിക്കുന്നു — ഗരുഡൻ വേഗമുള്ളവരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, വായു എല്ലായിടത്തും സഞ്ചരിക്കുന്നവൻ. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഒന്നാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിൽ ‘പൃഥിവീം ദ്യൗരിവാംഭസാ’ (ആകാശം ഭൂമിയെ ജലംകൊണ്ടെന്നപോലെ) എന്ന പാഠമാണ്, അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘മഹീം ദഗ്ധാമിവാംഭസാ’ (കരിഞ്ഞ ഭൂമിയെ ജലംകൊണ്ടെന്നപോലെ) — ഉപമയുടെ സ്വരൂപം അൽപം വ്യത്യസ്തമാണ്.
ഇങ്ങനെ പറയുന്ന ആ സരമയോട് സീത, മുൻപത്തെ ശോകം വിട്ടുമാറാത്ത മധുരവും മൃദുവുമായ സ്വരത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ആകാശത്തിലേക്കും രസാതലത്തിലേക്കും പോകാൻ നിനക്കു കഴിവുണ്ട്; എന്റെ കാര്യത്തിൽ ചെയ്യേണ്ടതെന്തെന്ന് ഇന്നു മനസ്സിലാക്കുക. എനിക്കു പ്രിയമായതു ചെയ്യണമെന്നുണ്ടെങ്കിൽ, നിന്റെ ബുദ്ധി സ്ഥിരമാണെങ്കിൽ, നീ ചെന്ന് രാവണൻ എന്തു ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. മായാബലമുള്ളവനും ക്രൂരനും ശത്രുക്കളെ കരയിക്കുന്നവനുമായ ആ ദുഷ്ടാത്മാവ് രാവണൻ, കുടിച്ചമാത്രയിൽ വാരുണി (മദ്യം) എന്നപോലെ, എന്നെ മോഹിപ്പിക്കുന്നു. അതിഘോരരായ രാക്ഷസിമാരെക്കൊണ്ട് എന്നെ എപ്പോഴും കാവൽ നിർത്തുന്ന അവൻ അവരെക്കൊണ്ട് എന്നെ നിത്യവും ഭീഷണിപ്പെടുത്തിക്കുന്നു, പലവട്ടം ശകാരിപ്പിക്കുന്നു. ഞാൻ ഉദ്വിഗ്നയും ശങ്കിതയുമാണ്; എന്റെ മനസ്സു സ്വസ്ഥമല്ല; അവനെ ഭയന്ന് ഉദ്വിഗ്നയായാണ് ഞാൻ അശോകവനികയിൽ കഴിയുന്നത്. മന്ത്രിമാരുമായുള്ള അവന്റെ സംഭാഷണമോ, അവൻ നിശ്ചയിച്ചതോ എന്തായാലും, അതെല്ലാം നീ എന്നെ അറിയിക്കണം — അതായിരിക്കും എനിക്കു പരമമായ അനുഗ്രഹവും വരവും.’ സീതയുടെ അപേക്ഷ വിവേകപൂർണമാണ് — രാമനുള്ള സന്ദേശമല്ല, ശത്രുവിന്റെ നിശ്ചയത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവാണ് അവൾ ചോദിക്കുന്നത്. മുൻപു മായയാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ട അവൾ ഇപ്പോൾ സത്യം അറിയാനാഗ്രഹിക്കുന്നു, കാരണം സത്യജ്ഞാനമാണ് മായയ്ക്കുള്ള ഔഷധം. വാരുണിയുടെ ഉപമ സൂക്ഷ്മമാണ് — കുടിച്ചമാത്രയിൽത്തന്നെ മദ്യം ബുദ്ധിയെ അപഹരിക്കുന്നതുപോലെ, രാവണന്റെ മായ ക്ഷണനേരംകൊണ്ട് അവളുടെ വിവേകം അപഹരിച്ചു. ‘ശത്രുരാവണഃ’ — ശത്രുക്കളെ കരയിപ്പിക്കുന്നവൻ (രാവയതി) — ഇതാണ് രാവണൻ എന്ന പേരിന്റെ വ്യുത്പത്തി. ‘തർജാപയതി’, ‘ഭർത്സാപയതി’ എന്നിവ പ്രേരണാർഥക്രിയാപദങ്ങളാണ് — അവൻ സ്വയമല്ല, രാക്ഷസിമാരെക്കൊണ്ടാണ് ഭീഷണിപ്പെടുത്തുന്നത്. ‘ഉദ്വിഗ്നാ’ എന്ന പദത്തിന്റെ രണ്ടുവട്ടമുള്ള പ്രയോഗം സീതയുടെ മാനസികക്ലേശത്തെ കൂടുതൽ ശക്തമാക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ പറയുന്ന സീതയുടെ കണ്ണീരിൽ കുതിർന്ന മുഖം തലോടിക്കൊണ്ട് മൃദുഭാഷിണിയായ സരമ പറഞ്ഞു: ‘ജാനകീ, ഇതാണ് നിന്റെ ആഗ്രഹമെങ്കിൽ ഞാൻ പോകുന്നു; മൈഥിലീ, ശത്രുവിന്റെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞിട്ടു ഞാൻ മടങ്ങിവരാം.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൾ അവിടെനിന്ന് ആ രാക്ഷസന്റെ അടുത്തുചെന്ന്, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പമിരുന്ന രാവണൻ പറഞ്ഞതു കേട്ടു. നിശ്ചയങ്ങളുടെ പൊരുളറിയുന്ന അവൾ ആ ദുരാത്മാവിന്റെ നിശ്ചയം കേട്ട് വീണ്ടും വേഗം മനോഹരമായ അശോകവനികയിലേക്കു വന്നു. അവിടെ പ്രവേശിച്ച അവൾ, തന്നെത്തന്നെ കാത്തിരിക്കുന്ന, താമര കൈവിട്ടുപോയ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലുള്ള ജനകപുത്രിയെ കണ്ടു. വീണ്ടും വന്നെത്തിയ പ്രിയഭാഷിണിയായ സരമയെ സീത ഏറെ സ്നേഹത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് സ്വയം ഇരിപ്പിടം നൽകി: ‘ഇവിടെ സുഖമായിരുന്ന് എല്ലാം യഥാർഥമായി എന്നോടു പറയുക — ക്രൂരനും ദുരാത്മാവുമായ ആ രാവണന്റെ നിശ്ചയം.’ വിറയ്ക്കുന്ന സീത ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം രാവണൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം സരമ വിവരിച്ചു. ‘ഭ്രഷ്ടപദ്മാ ശ്രീഃ’ (താമര കൈവിട്ട ലക്ഷ്മി) എന്ന ഉപമ മർമസ്പർശിയാണ് — കൈയിൽനിന്നു താമര വീണുപോയ ലക്ഷ്മിയെപ്പോലെയാണ് സീത; സൗന്ദര്യമുണ്ട്, എന്നാൽ ശോഭ നഷ്ടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സീത സ്വയം ഇരിപ്പിടം നൽകുന്നത് സഖിയോടുള്ള ആദരം കാണിക്കുന്നു — രാജപുത്രി ഒരു രാക്ഷസിയെ സൽക്കരിക്കുന്നു. ‘നിശ്ചയജ്ഞാ’ എന്ന സരമയുടെ വിശേഷണം അവളുടെ ബുദ്ധി സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അവൾ വാക്കുകൾ മാത്രമല്ല, അവയുടെ താത്പര്യവും ഗ്രഹിക്കുന്നു. സീതയുടെ വിറയൽ — ഭയവും പ്രതീക്ഷയും ഇടകലർന്നത്, കാരണം താൻ എന്താണു കേൾക്കാൻ പോകുന്നതെന്ന് അവൾക്കറിയില്ല. സരമയുടെ ദൗത്യം വേഗത്തിലായിരുന്നു — പോക്കും കേൾവിയും മടങ്ങിവരവും ക്ഷണനേരംകൊണ്ടെന്നപോലെ പൂർത്തിയായി. ‘ബാഷ്പവിക്ലവം’ (കണ്ണീരിൽ കുതിർന്ന) സീതയുടെ മുഖത്തെ തലോടൽ സഖിയുടെ ആത്മബന്ധം കാണിക്കുന്നു. സരമ വിവരിക്കുന്നതിനുമുൻപ് ‘യഥാർഥമായി പറയുക’ എന്ന സീതയുടെ നിർബന്ധം, ഒരിക്കൽ മായയാൽ വഞ്ചിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ഇപ്പോൾ ആരുടെ വാക്കും പരിശോധിച്ചിട്ടേ അവൾ സ്വീകരിക്കൂ എന്നു കാണിക്കുന്നു.
സരമ പറയുന്നു: ‘വൈദേഹീ, നിന്നെ മോചിപ്പിക്കാൻ രാക്ഷസേന്ദ്രനെ അവന്റെ അമ്മയും ഏറെ സ്നേഹമുള്ള ഒരു വൃദ്ധമന്ത്രിയും ശക്തമായ വാക്കുകളാൽ പ്രേരിപ്പിച്ചു: ‘മൈഥിലിയെ ആദരപൂർവം മനുഷ്യേന്ദ്രനായ രാമനു തിരികെ കൊടുക്കുക; ജനസ്ഥാനത്തു നടന്ന അത്ഭുതംതന്നെ നിനക്കു മതിയായ ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. സമുദ്രം ചാടിക്കടക്കലും ഹനുമാൻ സീതയെ കണ്ടെത്തലും യുദ്ധത്തിൽ രാക്ഷസരുടെ വധവും — ഏതു മനുഷ്യനാണ് യുദ്ധത്തിൽ ഇതൊക്കെ ചെയ്യാൻ കഴിയുക?’ ഇങ്ങനെ വൃദ്ധമന്ത്രിമാരും അമ്മയും ഏറെ ഉപദേശിച്ചിട്ടും, ധനലോഭി ധനം വിടാത്തതുപോലെ, നിന്നെ വിട്ടുകൊടുക്കാൻ അവനു മനസ്സില്ല. മൈഥിലീ, യുദ്ധത്തിൽ മരിക്കാത്തിടത്തോളം കാലം നിന്നെ വിട്ടുകൊടുക്കാൻ അവൻ ഒരുക്കമല്ല — മന്ത്രിമാരോടൊപ്പമുള്ള ആ ക്രൂരന്റെ നിശ്ചയം ഇതാണ്. മരണത്തോടുള്ള ലോഭംകൊണ്ടെന്നപോലെ ഉണ്ടായ അവന്റെ ഈ ബുദ്ധി സുസ്ഥിരമാണ്; യുദ്ധത്തിൽ തകർക്കപ്പെടാത്തിടത്തോളം ഭയംകൊണ്ടു നിന്നെ വിട്ടുകൊടുക്കാൻ അവനു കഴിയില്ല — എല്ലാ രാക്ഷസരുടെയും തന്റെയും വധത്തോടെ മാത്രമേ അതു സംഭവിക്കൂ. കരിംകണ്ണീ, രാമൻ യുദ്ധത്തിൽ മൂർച്ചയേറിയ ശരങ്ങൾകൊണ്ട് രാവണനെ പൂർണമായി കൊന്ന് നിന്നെ അയോധ്യയിലേക്കു തിരികെ കൊണ്ടുപോകും.’ ഹിന്ദിഭാഷ്യം ‘മന്ത്രിവൃദ്ധൻ’ എന്ന ശബ്ദത്തെ ‘ഒരു വൃദ്ധനായ മന്ത്രി’ എന്നു വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു — അവിദ്ധനോ മാല്യവാനോ ആണെന്നാണ് വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ മതം. ‘അർഥമർഥപരോ യഥാ’ (ധനലോഭി ധനത്തെ എന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ — ലോഭി ധനം ഉപേക്ഷിക്കാത്തതുപോലെ രാവണൻ സീതയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ‘മൃത്യുലോഭാത്’ (മരണത്തോടുള്ള കൊതികൊണ്ട്) എന്നതിൽ വിരോധാഭാസമുണ്ട് — രാവണൻ മരണത്തെത്തന്നെ കൊതിക്കുന്നവനെപ്പോലെ; അവന്റെ ശാഠ്യം വിനാശത്തിലേക്കു മാത്രമാണ്. ‘അമൃതഃ സൻ’ (മരിക്കാതിരിക്കെ) — ജീവിച്ചിരിക്കുന്നിടത്തോളം അവൻ നിന്നെ വിടില്ല; അതായത് അവന്റെ മരണത്തോടെ മാത്രമാണ് നിന്റെ മോചനം. ഇരുപത്താറാം ശ്ലോകം ആറു പാദമുള്ളതാണ്.
ഇതിനിടയിൽ, എല്ലാ സൈന്യങ്ങളുടെയും ഭൂതലത്തെ വിറപ്പിച്ചുകൊണ്ട് പെരുമ്പറകളുടെയും ശംഖുകളുടെയും ഇടകലർന്ന ശബ്ദം കേട്ടു. വാനരസൈന്യത്തിന്റെ ആ നാദം കേട്ട്, ലങ്കയിലുള്ള രാക്ഷസരാജന്റെ ഭൃത്യന്മാർ ഓജസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി, അവരുടെ ചേഷ്ടകളിൽ ദൈന്യം നിറഞ്ഞു; രാജാവിന്റെ ദോഷംകൊണ്ട് അവർ തങ്ങൾക്കൊരു ശ്രേയസ്സും കാണുന്നില്ല. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്. വാനരന്മാരുടെ നാദം രാക്ഷസരുടെ പെരുമ്പറനാദത്തിനുള്ള മറുപടിപോലെയാണ് — മുൻ സർഗത്തിൽ ലങ്കയിലെ യുദ്ധസന്നാഹത്തിന്റെ കോലാഹലം, ഇപ്പോൾ വാനരസേനയുടെ ഗർജനം. ‘രാജാവിന്റെ ദോഷംകൊണ്ട്’ എന്ന് കവി വ്യക്തമായി പറയുന്നു — പ്രജകളുടെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം രാജാവിന്റെ അധർമമാണ്. രാക്ഷസന്മാർക്കും രാവണന്റെ ദോഷം അറിയാം, എന്നാൽ ഒന്നും ചെയ്യാൻ അവർക്കു കഴിയുന്നില്ല. ഇങ്ങനെ സരമയുടെ ആശ്വാസത്തോടൊപ്പം രാക്ഷസരുടെ നിരാശയും സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് സർഗം അവസാനിക്കുന്നു. ‘ഹതൗജസഃ’ (ഓജസ്സു നഷ്ടപ്പെട്ടവർ) എന്ന പദം യുദ്ധത്തിനുമുൻപേ അവരുടെ മനോബലം തകർന്നിരുന്നുവെന്നു കാണിക്കുന്നു.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः॥ ३४॥