॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 33-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

സരമ സീതയെ ആശ്വസിപ്പിക്കുന്നു

സരമയുടെ സൗഹൃദം, രാവണന്റെ മായയുടെ ചുരുളഴിക്കൽ, രാമന്റെ വരവിനെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രിയവാർത്ത, ലങ്കയിലെ യുദ്ധസന്നാഹത്തിന്റെ കോലാഹലം, രാമനുമായി വീണ്ടും ഒന്നിക്കാനുള്ള പ്രതീക്ഷ, സൂര്യനെ ശരണം പ്രാപിക്കാനുള്ള ഉപദേശം

രാവണന്റെ മായയാൽ മോഹിതയും അത്യന്തം ദുഃഖിതയുമായ സീതയെ കണ്ട്, വൈദേഹിയുടെ സ്നേഹമുള്ള പ്രിയസഖിയായ സരമ എന്ന രാക്ഷസി അവളുടെ അടുത്തെത്തി. മൃദുവായി സംസാരിക്കുന്ന ആ സരമ അപ്പോൾ രാക്ഷസേന്ദ്രനാൽ മോഹിതയായ സീതയെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. രാവണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൾ സീതയെ കാവൽ നിൽക്കുകയായിരുന്നു; എന്നാൽ താൻ കാക്കുന്ന സീതയുമായി അവൾ സൗഹൃദം സ്ഥാപിച്ചിരുന്നു; അവൾ ദയാലുവും ദൃഢവ്രതയുമായിരുന്നു. ബോധംകെട്ട തന്റെ സഖി സീതയെ അവൾ കണ്ടു — പൊടിയിൽ കിടന്നുരുണ്ട് എഴുന്നേറ്റ, ഉടഞ്ഞുതളർന്ന, ക്ഷീണിച്ച പെൺകുതിരയെപ്പോലെ. സുവ്രതയായ അവളെ സരമ സഖീസ്നേഹത്തോടെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു: ‘വൈദേഹീ, ആശ്വസിക്കുക; നിന്റെ മനസ്സിനു വ്യഥയുണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ. ഭീരു, രാവണൻ നിന്നോടു പറഞ്ഞതും നീ സ്വയം മറുപടി പറഞ്ഞതുമെല്ലാം, സഖീസ്നേഹംകൊണ്ട് രാവണനോടുള്ള ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒഴിഞ്ഞ ഒരു നിബിഡസ്ഥലത്ത് ഒളിച്ചിരുന്ന് ഞാൻ കേട്ടു. വിശാലാക്ഷീ, നിനക്കുവേണ്ടി എനിക്ക് രാവണനെ ഭയമില്ല.’ രാക്ഷസിയാണെങ്കിലും സരമ സജ്ജനമാണ് — ലങ്കയിൽ സീതയ്ക്ക് ഒരേയൊരു സഖി. ‘രാവണനെ ഭയമില്ല’ എന്ന അവളുടെ വാക്ക് ധൈര്യം കാണിക്കുന്നു — രാജാജ്ഞ മാറ്റിവച്ച് അവൾ സഖിയുടെ ഹിതം ചെയ്യുന്നു. പെൺകുതിരയുടെ ഉപമ സീതയുടെ ദശ ചിത്രീകരിക്കുന്നു — നിലത്തുരുണ്ട് എഴുന്നേറ്റ ക്ഷീണിച്ച കുതിരയെപ്പോലെ. അഞ്ചും ആറും ശ്ലോകങ്ങൾ ആറു പാദമുള്ളവയാണ്. അഞ്ചാം ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂന്നാമത്തെ അർധത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘പ്രയുക്തശ്ച’ എന്നാണു പാഠം, സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘പ്രത്യുക്തം ച’ ആണ്, ഹിന്ദിഭാഷ്യത്തിലെ അർഥം ‘നീ അവനു നൽകിയ മറുപടി’ എന്നുമാണ്; അച്ചടിപ്പാഠം നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു. ആറാം ശ്ലോകത്തിന്റെ അവസാനം അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘നഹി മേ രാവണാദ്ഭയം’ (എനിക്കു രാവണനെ ഭയമില്ല), സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ന ഹി മേ ജീവിതം പ്രിയം’ (എനിക്കു ജീവിതം പ്രിയമല്ല).

‘മൈഥിലീ, രാക്ഷസേശ്വരൻ എന്തിനുവേണ്ടിയാണ് പരിഭ്രമിച്ചു പുറത്തുപോയതെന്ന് അതെല്ലാം ഞാൻ പുറത്തുചെന്ന് അറിഞ്ഞു. ആത്മജ്ഞാനിയായ രാമനെ ഉറക്കത്തിൽ വധിക്കാൻ സാധ്യമല്ല; ആ പുരുഷവ്യാഘ്രന്റെ കാര്യത്തിൽ വധം ഒട്ടും സംഭവ്യമല്ല. മരങ്ങൾകൊണ്ടു യുദ്ധം ചെയ്യുന്ന വാനരന്മാരെയും ഇങ്ങനെ കൊല്ലാൻ സാധ്യമല്ല; ദേവശ്രേഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രൻ ദേവന്മാരെയെന്നപോലെ രാമൻ അവരെ നന്നായി രക്ഷിക്കുന്നു. നീണ്ടുരുണ്ട കൈകളുള്ളവനും ശ്രീമാനും വിശാലമായ മാറിടമുള്ളവനും പ്രതാപവാനും വില്ലാളിയും ദൃഢശരീരനും ധർമാത്മാവും ഭൂമിയിൽ പ്രസിദ്ധനും പരാക്രമിയും തന്നെയും മറ്റുള്ളവരെയും രക്ഷിക്കുന്നവനും സഹോദരനായ ലക്ഷ്മണനോടുകൂടിയവനും കുലീനനും നയശാസ്ത്രജ്ഞനും ശത്രുസൈന്യപ്രവാഹങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും അചിന്ത്യമായ ബലപൗരുഷങ്ങളുള്ളവനും ശത്രുസംഹാരകനുമായ ശ്രീമാൻ രാഘവൻ, സീതേ, കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടില്ല. ബുദ്ധിക്കു ചേരാത്ത പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നവനും സകല ജീവികളുടെയും ശത്രുവും രൗദ്രനുമായ ആ മായാവി പ്രയോഗിച്ച മായയാണ് നിന്റെമേൽ ഇത്. നിന്റെ ശോകം നീങ്ങിക്കഴിഞ്ഞു; സകല മംഗളവും നിന്നെ സമീപിച്ചിരിക്കുന്നു; ലക്ഷ്മി തീർച്ചയായും നിന്നെ ഭജിക്കുന്നു; നിനക്കു പ്രിയമായതു സംഭവിക്കാൻ പോകുന്നു, കേൾക്കുക.’ സരമയുടെ യുക്തി രണ്ടുവിധമാണ് — ഒന്നാമത് രാമന്റെ സ്വഭാവം (ആത്മജ്ഞാനി, ജാഗരൂകൻ), രണ്ടാമത് അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ (വീരൻ, രക്ഷകൻ, നീതിജ്ഞൻ). ‘സൗപ്തികം’ എന്ന പദം ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നവരുടെ വധം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അത്തരം കപടം രാമന്റെ കാര്യത്തിൽ വിജയിക്കില്ല. സീതയുടെ മനസ്സിൽ വിശ്വാസം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനാണ് ഗുണങ്ങളുടെ നീണ്ട പട്ടിക പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. ‘സർവഭൂതവിരോധിനാ’ (സകലജീവികളുടെയും ശത്രുവായവനാൽ) എന്ന രാവണന്റെ വിശേഷണം അവന്റെ വിനാശത്തിന്റെ കാരണം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — എല്ലാവരുടെയും ശത്രുവായവനെ എല്ലാവരും എതിർക്കും. സരമ സീതയെ ‘സീതേ’ എന്നു സംബോധന ചെയ്യുന്നു; ‘നിനക്കു പ്രിയമായതു സംഭവിക്കുന്നു, കേൾക്കുക’ എന്നു സ്നേഹത്തോടെ ജിജ്ഞാസ ഉണർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. സരമ സ്വയം രാക്ഷസിയായതിനാൽ രാക്ഷസരുടെ മായയുടെ രീതികൾ അവൾക്കറിയാം; അതിനാൽ അവളുടെ സാക്ഷ്യം സീതയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം പ്രത്യേകിച്ചും വിശ്വസനീയമാണ്. രാവണൻ പുറത്തുപോയതിന്റെ കാരണവും അവൾ അറിഞ്ഞിരുന്നു — പ്രഹസ്തന്റെ വരവും യുദ്ധാലോചനയും — അതിൽനിന്ന് രാമൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നു തെളിയുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ യുദ്ധാലോചന അനാവശ്യമാകുമായിരുന്നു. ഈ യുക്തി ലളിതവും ദൃഢവുമാണ്.

‘രാമൻ വാനരസേനയോടൊപ്പം സമുദ്രം കടന്ന്, സമുദ്രത്തിന്റെ തെക്കേ തീരത്തെത്തി താവളമടിച്ചിരിക്കുന്നു. ലക്ഷ്മണനോടുകൂടി, എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നിറവേറിയവനെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന കാകുത്സ്ഥനെ ഞാൻ കണ്ടു; സമുദ്രതീരത്തു നിലയുറപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഒത്തൊരുമയുള്ള സൈന്യങ്ങളാൽ രക്ഷിക്കപ്പെട്ട് അവൻ നിൽക്കുന്നു. ഈ രാവണൻ അയച്ച വേഗമേറിയ രാക്ഷസന്മാർ ‘രാഘവൻ സമുദ്രം കടന്നു’ എന്ന വാർത്ത ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. വിശാലാക്ഷീ, ആ വാർത്ത കേട്ടാണ് ഈ രാക്ഷസാധിപൻ രാവണൻ എല്ലാ സചിവന്മാരോടുമൊപ്പം ആലോചന നടത്തുന്നത്.’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കെ രാക്ഷസിയായ സരമ സീതയോടൊപ്പം, സർവസന്നാഹത്തോടെ ഒരുങ്ങുന്ന സൈന്യങ്ങളുടെ ഭീകരമായ ശബ്ദം കേട്ടു. കോലുകൊണ്ടടിക്കുന്ന പെരുമ്പറയുടെ മഹാനാദം കേട്ട് മധുരമായി സംസാരിക്കുന്ന സരമ സീതയോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു. സരമയുടെ വിവരണം മുൻ സർഗങ്ങളിലെ സംഭവങ്ങൾ ചുരുക്കിപ്പറയുന്നു — ശുകസാരണന്മാരെയും ശാർദൂലനെയും അയച്ചത്, അവരുടെ മടങ്ങിവരവ്, ആലോചന. ‘പരിപൂർണാർഥഃ’ (ലക്ഷ്യങ്ങളെല്ലാം നിറവേറിയവൻ) എന്ന രാമന്റെ വിശേഷണം വിജയത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പാണ് — അവന്റെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും സിദ്ധിച്ചതുപോലെ. കഥയുടെ സമയം ഇവിടെ കൂട്ടിയിണക്കപ്പെടുന്നു — സരമ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾത്തന്നെ പെരുമ്പറനാദം; അത് മുൻ സർഗത്തിന്റെ അവസാനം രാവണൻ കല്പിച്ചതാണ്. ‘ദൃഷ്ടോ മേ’ (ഞാൻ കണ്ടു) — താൻ സ്വയം രാമനെ കണ്ടുവെന്ന് സരമ പറയുന്നു; അതിനാൽ അവളുടെ വാക്ക് പ്രത്യക്ഷപ്രമാണമാണ്. ‘ലഘുവിക്രമാഃ’ (വേഗമേറിയവർ) എന്ന ചാരന്മാരുടെ വിശേഷണം — വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവർ, പക്ഷേ അവരുടെ വാർത്ത രാവണനു അശുഭമാണ്. ‘ദണ്ഡനിർഘാതം’ (കോലുകൊണ്ടുള്ള അടി) എന്ന പെരുമ്പറയടിയുടെ രീതി മുൻ സർഗത്തിലെ ‘കോണാഹതേന’ (കോലുകൊണ്ടടിച്ച) എന്നതുമായി യോജിക്കുന്നു. സർവോദ്യോഗം — നഗരം മുഴുവനും യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുന്നു. സരമയുടെ വാക്ക് പെരുമ്പറനാദംകൊണ്ടുതന്നെ തെളിയിക്കപ്പെടുന്നു — രാമൻ കൊല്ലപ്പെട്ടിരുന്നെങ്കിൽ ലങ്കയിൽ യുദ്ധസന്നാഹം എന്തിന്?

‘ഭീരു, സന്നാഹം ഉണർത്തുന്ന ഭീകരമായ പെരുമ്പറയാണിത്; മേഘഗർജനംപോലെ ഗംഭീരമായ പെരുമ്പറനാദം കേൾക്കുക. മദിച്ച ആനകളെ ഒരുക്കുന്നു, രഥങ്ങളിൽ കുതിരകളെ പൂട്ടുന്നു; കൈയിൽ പ്രാസമേന്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് അശ്വാരൂഢർ കാണപ്പെടുന്നു. അവിടവിടെ ആയിരക്കണക്കിനു പടച്ചട്ടയണിഞ്ഞവർ ഓടിക്കൂടുന്നു; വേഗമേറിയ, ഗർജിക്കുന്ന ജലപ്രവാഹങ്ങളാൽ സമുദ്രമെന്നപോലെ അത്ഭുതദർശനമുള്ള സൈന്യങ്ങളാൽ രാജവീഥികൾ നിറയുന്നു. തിളങ്ങുന്ന ആയുധങ്ങളുടെയും പരിചകളുടെയും കവചങ്ങളുടെയും രഥങ്ങളുടെയും കുതിരകളുടെയും ആനകളുടെയും, രാക്ഷസേന്ദ്രനെ അനുഗമിക്കുന്ന ഉത്സാഹികളും വേഗമേറിയവരുമായ രാക്ഷസന്മാരുടെയും തിരക്കാണിത്. പലനിറങ്ങളിൽ ഉയരുന്ന പ്രഭ ചൊരിയുന്ന അവരുടെ രൂപം കാണുക — വേനലിൽ വനം ദഹിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിയെപ്പോലെ. മണികളുടെ മുഴക്കവും രഥങ്ങളുടെ ശബ്ദവും ചിനയ്ക്കുന്ന കുതിരകളുടെ ശബ്ദവും വാദ്യങ്ങളുടെ ധ്വനിയും കേൾക്കുക. ആയുധമുയർത്തിയ കൈകളുള്ള, രാക്ഷസേന്ദ്രനെ അനുഗമിക്കുന്ന രാക്ഷസന്മാരുടെ രോമാഞ്ചമുണ്ടാക്കുന്ന തുമുലമായ തിരക്കാണിത്.’ ഇരുപത്തിനാലാം ശ്ലോകം സംസ്കൃതത്തിലെ അക്കമനുസരിച്ച് ‘വേഗവദ്ഭിർനദദ്ഭിശ്ച…’, ‘ശസ്ത്രാണാം ച പ്രസന്നാനാം…’ എന്നീ രണ്ട് അർധങ്ങൾ ചേർന്നതാണ്. ഇരുപത്തെട്ടാം ശ്ലോകത്തിൽ അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘തുമുലോ ലോമഹർഷണം’ എന്നാണു പാഠം — പുല്ലിംഗമായ ‘സംഭ്രമഃ’ എന്നതിന്റെ വിശേഷണം നപുംസകലിംഗത്തിൽ; സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ‘ലോമഹർഷണഃ’; അച്ചടിപ്പാഠംതന്നെ നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു. സരമയുടെ വർണനയിൽ യുദ്ധത്തിന്റെ കോലാഹലം കേൾവിയുടെയും കാഴ്ചയുടെയും ചിത്രങ്ങളിലൂടെ അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — പെരുമ്പറനാദം മേഘഗർജനംപോലെ, സൈന്യം സമുദ്രംപോലെ, ആയുധങ്ങളുടെ പ്രഭ കാട്ടുതീപോലെ. എന്നാൽ അവളുടെ അഭിപ്രായം വിപരീതമാണ് — രാക്ഷസരുടെ പരിഭ്രമം ഭയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്, വിജയത്തിന്റേതല്ല. ഇരുപത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധവും ഇരുപത്തഞ്ചാമത്തേതും വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്. യുദ്ധകോലാഹലത്തെ സരമ സീതയുടെ പ്രതീക്ഷയ്ക്കുള്ള കാരണമാക്കുന്നു — രാക്ഷസന്മാർ യുദ്ധത്തിനൊരുങ്ങുന്നു എന്നതുതന്നെ രാമൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ ഉറപ്പായ തെളിവാണ്. മണികൾ, രഥങ്ങൾ, കുതിരകൾ, വാദ്യങ്ങൾ എന്നിവയുടെ നാലുവിധം ശബ്ദം സേനയുടെ ചതുരംഗസ്വഭാവം ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഹൃഷിതാനാം’ (ഉത്സാഹഭരിതരുടെ) എന്ന പദം രാക്ഷസരുടെ ഉത്സാഹം കാണിക്കുന്നു, എന്നാൽ ‘സംഭ്രമഃ’ എന്ന പദം അവരുടെ വ്യാകുലതയും കാണിക്കുന്നു. ആയുധങ്ങളുടെ പ്രഭയെ അഗ്നിയോടുപമിക്കുന്നത് വിനാശത്തിന്റെ സൂചനയാണ് — അഗ്നി വനത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ യുദ്ധം ലങ്കയെ ദഹിപ്പിക്കും. ഇരുപത്തേഴാം ശ്ലോകത്തിൽ ‘ശൃണു’ (കേൾക്കുക) എന്ന ക്രിയാപദം മൂന്നുവട്ടം ആവർത്തിക്കുന്നു; അതിലൂടെ ശ്രവ്യചിത്രം സജീവമാകുന്നു.

‘ശോകം നശിപ്പിക്കുന്ന ശ്രീ നിന്നെ ഭജിക്കുന്നു; രാക്ഷസർക്കു ഭയം വന്നെത്തിയിരിക്കുന്നു. താമരയിതൾപോലുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനും ക്രോധം ജയിച്ചവനും അചിന്ത്യപരാക്രമിയുമായ നിന്റെ ഭർത്താവ് രാമൻ, വാസവൻ ദൈത്യരെയെന്നപോലെ, ആ രാവണനെ യുദ്ധത്തിൽ ജയിച്ച് കൊന്നിട്ട് നിന്നെ വീണ്ടെടുക്കും. വിഷ്ണുവിനോടൊപ്പം വാസവൻ ശത്രുക്കളുടെമേൽ എന്നപോലെ, ലക്ഷ്മണനോടുകൂടി നിന്റെ ഭർത്താവ് രാക്ഷസരുടെമേൽ പരാക്രമം കാണിക്കും. ശത്രു വീഴ്ത്തപ്പെട്ടശേഷം വന്നെത്തുന്ന രാമന്റെ മടിയിലിരിക്കുന്ന, ലക്ഷ്യം സാധിച്ച നിന്നെ ഞാൻ വേഗം കാണും. ജാനകീ, വിശാലമായ മാറിടമുള്ള അവന്റെ നെഞ്ചോടുചേർന്ന് ആലിംഗനം ചെയ്യപ്പെട്ട് നീ ആനന്ദക്കണ്ണീർ പൊഴിക്കും. ദേവീ സീതേ, അനേകം മാസങ്ങളായി നീ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന, അരക്കെട്ടോളം നീണ്ട ഒറ്റപ്പിന്നൽ മഹാബലനായ രാമൻ താമസിയാതെ അഴിക്കും. ദേവീ, ഉദിച്ചുയർന്ന പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലുള്ള അവന്റെ മുഖം കണ്ട്, സർപ്പിണി ഉറ പൊഴിക്കുന്നതുപോലെ നീ ശോകജലം പൊഴിക്കും. മൈഥിലീ, യുദ്ധത്തിൽ രാവണനെ കൊന്ന് അധികം വൈകാതെതന്നെ, സുഖത്തിനർഹനായ രാമൻ, ലക്ഷ്യം പൂർണമായവനായി, പ്രിയയായ നിന്നോടൊപ്പം സുഖം അനുഭവിക്കും. മഹാത്മാവായ രാമനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, നല്ല മഴ ലഭിച്ച് വിളകളാൽ നിറഞ്ഞ ഭൂമിയെപ്പോലെ നീ ആനന്ദിക്കും.’ ഒറ്റപ്പിന്നൽ അഴിക്കുന്നത് വിരഹവ്രതത്തിന്റെ സമാപ്തിയുടെ അടയാളമാണ്. സർപ്പിണിയുടെ ഉറയുടെ ഉപമ — സർപ്പിണി പഴയ തൊലി ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ സീത ശോകം ഉപേക്ഷിക്കും. നല്ല മഴയേറ്റ ഭൂമി എന്ന ഉപമ പുനസ്സമാഗമത്തിന്റെ ഫലസമൃദ്ധി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സരമയുടെ ആശ്വാസവാക്കുകളിലെ ഭാവികാലപ്രയോഗം ഉറപ്പു കാണിക്കുന്നു — ‘അധിഗമിഷ്യതി’ (വീണ്ടെടുക്കും), ‘വിക്രമിഷ്യതി’ (പരാക്രമം കാണിക്കും), ‘ദ്രക്ഷ്യാമി’ (കാണും), ‘വർതയിഷ്യസി’ (പൊഴിക്കും), ‘മോക്ഷ്യതേ’ (അഴിക്കും), ‘മോക്ഷ്യസേ’ (പൊഴിക്കും), ‘ലപ്സ്യതേ’ (അനുഭവിക്കും), ‘മോദിഷ്യസി’ (ആനന്ദിക്കും) — എല്ലാ ക്രിയാപദങ്ങളും വരാനിരിക്കുന്ന സുഖത്തിന്റെ ദൃഢമായ വാഗ്ദാനമാണ്. ഇന്ദ്രന്റെയും വിഷ്ണുവിന്റെയും ഉപമ രാമലക്ഷ്മണന്മാരുടെ ബന്ധത്തിനു ദിവ്യരൂപം നൽകുന്നു — ലക്ഷ്മണൻ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ സഹായി, രാമൻ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ നായകൻ. ‘സിദ്ധാർഥാം’ (ലക്ഷ്യം സാധിച്ചവൾ) എന്ന സീതയുടെ വിശേഷണം — അവളുടെ വ്രതത്തിന്റെയും തപസ്സിന്റെയും ഫലം സിദ്ധിച്ചു. ‘സുഖാർഹഃ’ (സുഖത്തിനർഹൻ) എന്ന രാമന്റെ വിശേഷണം കരുണാർദ്രമാണ് — സുഖത്തിനു യോഗ്യനായവൻ വനവാസത്തിൽ ദുഃഖം മാത്രമാണ് അനുഭവിച്ചത്. ‘ജഘനം ഗതാം വേണീം’ (അരക്കെട്ടോളം എത്തിയ പിന്നൽ) എന്ന വർണന സീതയുടെ ദീർഘവിരഹകാലം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അനേകം മാസങ്ങളായി ചീകിയൊതുക്കാത്ത മുടി ഒറ്റപ്പിന്നലായി കെട്ടി അരക്കെട്ടോളം തൂങ്ങിക്കിടക്കുന്നു. സരമ സീതയുടെ വിരഹചിഹ്നങ്ങൾ ഒന്നൊന്നായി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി അവയുടെ നിവൃത്തി പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു — കണ്ണീർ, പിന്നൽ, ശോകം. അങ്ങനെ അവളുടെ വാക്ക് വെറും വാർത്തയല്ല, വരാനിരിക്കുന്ന പുനസ്സമാഗമത്തിന്റെ ചിത്രമാണ്.

ഒടുവിൽ സരമ പുഷ്പിതാഗ്രാവൃത്തത്തിലുള്ള ഒരു ശ്ലോകത്തിലൂടെ സീതയെ ഉപദേശിക്കുന്നു: ‘പർവതശ്രേഷ്ഠമായ മേരുവിനു ചുറ്റും കുതിരയെപ്പോലെ വേഗത്തിൽ വലംവയ്ക്കുന്ന ആ ദിവസകരനായ സൂര്യനെ, ദേവീ, ഇവിടെ ശരണം പ്രാപിക്കുക; അവനല്ലോ പ്രജകളുടെ ഉത്ഭവം.’ സൂര്യൻ ഇക്ഷ്വാകുകുലത്തിന്റെ ആദിദേവനാണ്; അതിനാൽ അവനെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നത് രാമന്റെ കുലദേവതയെ ശരണം പ്രാപിക്കലാണ്. സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ ഒന്നാം പാദത്തിൽ ‘അനുവർതമാനഃ’, അച്ചടിപ്പതിപ്പിൽ ‘വിവർതമാനഃ’. ഈ ശ്ലോകത്തോടെ സർഗം അവസാനിക്കുന്നു; സൂര്യോപാസന ആദിത്യഹൃദയത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുപോലെയാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः॥ ३३॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക