സർഗ്ഗം
ശുകസാരണന്മാരെ ശാസിക്കലും ശാർദൂലൻ തുടങ്ങിയ ചാരന്മാരെ അയയ്ക്കലും
വാനരവീരന്മാരെ കണ്ട് രാവണന്റെ ക്രോധം, ശുകസാരണന്മാരെ അധിക്ഷേപിച്ചു പുറത്താക്കൽ, മഹോദരൻ മുഖേന പുതിയ ചാരന്മാരെ വിളിപ്പിക്കൽ, ശാർദൂലൻ മുതലായവരെ അയയ്ക്കൽ, വിഭീഷണൻ അവരെ പിടികൂടലും രാമൻ മോചിപ്പിക്കലും
ശുകൻ ചൂണ്ടിക്കാണിച്ച ആ വാനരയൂഥപന്മാരെ രാവണൻ തന്നെ പ്രാസാദത്തിൽനിന്നു നോക്കിക്കണ്ടു. രാമന്റെ വലംകൈപോലെ നിൽക്കുന്ന മഹാവീര്യനായ ലക്ഷ്മണനെയും, രാമന്റെ അരികിൽ നിൽക്കുന്ന തന്റെ സ്വന്തം സഹോദരനായ വിഭീഷണനെയും, സകല വാനരന്മാരുടെയും രാജാവും ഭീമപരാക്രമനുമായ സുഗ്രീവനെയും, വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രന്റെ പൗത്രനും ബലവാനുമായ അംഗദനെയും, വിക്രമിയായ ഹനുമാനെയും, ആർക്കും ജയിക്കാനാവാത്ത ജാംബവാനെയും അവൻ കണ്ടു. അതുപോലെ സുഷേണൻ, കുമുദൻ, നീലൻ, വാനരശ്രേഷ്ഠനായ നളൻ, ഗജൻ, ഗവാക്ഷൻ, ശരഭൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ എന്നിവരെയും അവൻ നോക്കി. ഇവരെയെല്ലാം ഒന്നിച്ചു കണ്ടപ്പോൾ രാവണന്റെ ഹൃദയം അൽപം ഉദ്വിഗ്നമായി, ക്രോധവും ഉണർന്നു. വിവരണം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ വീരന്മാരായ ശുകനെയും സാരണനെയും മൂർച്ചയുള്ള വാക്കുകൾകൊണ്ടു ശകാരിച്ചു. ഇവിടെ ‘കിഞ്ചിദാവിഗ്നഹൃദയഃ’ (ഹൃദയം അൽപം കലങ്ങിയവൻ) എന്ന പദം സൂക്ഷ്മമാണ് — ഭയം സമ്മതിക്കാൻ രാവണന് ഇഷ്ടമില്ല, എങ്കിലും അവന്റെ മനസ്സ് ഇളകിയിരിക്കുന്നു. ഭയത്തിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ക്രോധം പ്രകടമാകുന്നു — തന്റെ ദൗർബല്യം മറ്റൊരാളിൽ ആരോപിക്കുന്ന ദുർബലന്റെ സ്വഭാവമാണിത്. ആദ്യത്തെ രണ്ടു ശ്ലോകങ്ങളിലെ അർധങ്ങളുടെ ക്രമം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമാണ് — അവിടെ വിഭീഷണനെ ആദ്യം പരാമർശിക്കുന്നു, ലക്ഷ്മണനെ പിന്നീട്; അച്ചടിപ്പതിപ്പിലാകട്ടെ ലക്ഷ്മണനാണ് ആദ്യം. അംഗദൻ മുതലായവരെ എണ്ണുന്ന മൂന്നും നാലും ശ്ലോകങ്ങൾ വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ്. വീരന്മാരുടെ ഈ നാമാവലി ഒരിക്കൽക്കൂടി സേനയെ മുഴുവൻ രാവണന്റെ കണ്മുന്നിൽ നിർത്തുന്നു; അതോടെ അവന്റെ ക്രോധത്തിന്റെ കാരണം വ്യക്തമാകുന്നു. ഈ നാമാവലി സാരണന്റെയും ശുകന്റെയും വർണനയുടെ സാരം പോലെയാണ്. ശുകന്റെ വിസ്തൃതമായ വർണന കേട്ടശേഷമാണ് രാവണൻ അവരെ നേരിട്ടു കണ്ടത്; അതിനാൽ അവന്റെ ഭയം ഇരട്ടിച്ചു.
ശുകനും സാരണനും വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ചു വണങ്ങി നിൽക്കുകയായിരുന്നു. അപ്പോൾ രോഷംകൊണ്ട് ഇടറിയ സ്വരത്തിൽ ക്ഷുഭിതനായ രാവണൻ പരുഷമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: ‘രാജാവിനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്ന സചിവന്മാർ അവന്റെ മുന്നിൽ അപ്രിയം പറയുന്നത് ഉചിതമല്ല; കാരണം നിഗ്രഹിക്കാനും അനുഗ്രഹിക്കാനും പ്രഭു രാജാവുതന്നെയാണ്. പ്രതികൂലരായി യുദ്ധത്തിനു വന്നിരിക്കുന്ന ശത്രുക്കളെ അനവസരത്തിൽ സ്തുതിക്കുന്നത് നിങ്ങൾക്കു ചേർന്നതല്ല. നിങ്ങൾ ആചാര്യന്മാരെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും വൃദ്ധന്മാരെയും സേവിച്ചതു വെറുതെയായി; കാരണം രാജശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അനുസരിച്ചു ജീവിക്കേണ്ട സാരം നിങ്ങൾ ഗ്രഹിച്ചിട്ടില്ല. ഗ്രഹിച്ചിരുന്നെങ്കിൽത്തന്നെ മറന്നുപോയി; നിങ്ങൾ ചുമക്കുന്നത് അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭാരം മാത്രമാണ്. ഇത്തരം മൂഢരായ സചിവന്മാരോടുകൂടിയ ഞാൻ ഭാഗ്യംകൊണ്ടു മാത്രമാണ് രാജ്യം നിലനിർത്തുന്നത്. ശാസിക്കുന്ന എന്റെ നാവ് ശുഭവും അശുഭവും നൽകുന്നു; അങ്ങനെയുള്ള എന്റെ മുന്നിൽ പരുഷം പറയാൻ നിങ്ങൾക്കു മരണഭയമില്ലേ? കാട്ടുതീ തൊട്ടാലും കാട്ടിലെ മരങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ നിലനിന്നേക്കാം; എന്നാൽ രാജദണ്ഡം സ്പർശിച്ച അപരാധികൾ നിലനിൽക്കുകയില്ല. ശത്രുപക്ഷത്തെ പുകഴ്ത്തുന്ന പാപികളായ നിങ്ങളെ ഞാൻ കൊല്ലുകതന്നെ ചെയ്യുമായിരുന്നു, മുൻപു ചെയ്ത ഉപകാരങ്ങൾ എന്റെ ക്രോധത്തെ മയപ്പെടുത്തിയിരുന്നില്ലെങ്കിൽ. എന്റെ സമീപത്തുനിന്ന് ഇറങ്ങിപ്പോകുവിൻ, ഒഴിഞ്ഞുപോകുവിൻ; നിങ്ങളുടെ ഉപകാരങ്ങൾ ഓർത്ത് ഞാൻ നിങ്ങളെ കൊല്ലുന്നില്ല. എന്നോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽനിന്നു മുഖംതിരിച്ച കൃതഘ്നരായ നിങ്ങൾ മരിച്ചവർക്കു തുല്യർതന്നെ.’ ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ശുകനും സാരണനും ലജ്ജിതരായി ‘ജയ’ എന്ന ശബ്ദത്തോടെ രാവണനെ അഭിനന്ദിച്ചു പുറത്തുപോയി. പതിനാലാം ശ്ലോകം ആറു പാദമുള്ളതാണ്. രാവണന്റെ വാക്കുകളിൽ രാജനീതിയുടെ ശബ്ദങ്ങളുണ്ട്, എന്നാൽ അതിന്റെ പ്രയോഗം വിപരീതമാണ് — സത്യം പറയുന്നവരാണ് ശിക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത്. കാട്ടുതീയുടെ ഉപമ രാജദണ്ഡത്തിന്റെ അനിവാര്യത കാണിക്കുന്നു. രാവണന്റെ ആക്ഷേപം മൂന്നുവിധമാണ് — ഒന്നാമത്, രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ അപ്രിയം പറഞ്ഞതിനാൽ അവർ വിനയമില്ലാത്തവരാണെന്ന് അവൻ പറയുന്നു; രണ്ടാമത്, ഗുരുസേവ നിഷ്ഫലമായതിനാൽ അവർ അജ്ഞരാണെന്ന്; മൂന്നാമത്, ശത്രുക്കളെ സ്തുതിച്ച് സ്വാമിയുടെ സ്നേഹം ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ അവർ കൃതഘ്നരാണെന്ന്. എന്നാൽ വാസ്തവത്തിൽ ശുകനും സാരണനും രാജാവു ചോദിച്ച സത്യം മാത്രമാണ് അറിയിച്ചത്; അവർക്ക് ഒരപരാധമുണ്ടെങ്കിൽ അതു സത്യം പറഞ്ഞതു മാത്രമാണ്. ‘ദിഷ്ട്യാ ധരാമ്യഹം’ (ഭാഗ്യംകൊണ്ടാണ് ഞാൻ രാജ്യം നിലനിർത്തുന്നത്) എന്ന വാക്ക് രാവണന്റെ അഹങ്കാരം കാണിക്കുന്നു — തന്റെ സ്വന്തം സാമർഥ്യംകൊണ്ടാണ് രാജ്യം രക്ഷിക്കുന്നതെന്ന് അവൻ കരുതുന്നു, മന്ത്രിമാരുടെ ബുദ്ധിയെ അവൻ വിലവയ്ക്കുന്നില്ല. ‘ജിഹ്വാ പ്രയച്ഛതി ശുഭാശുഭം’ (നാവ് ശുഭവും അശുഭവും നൽകുന്നു) എന്ന പദംകൊണ്ട് രാജാവിന്റെ വാക്കുതന്നെ ദണ്ഡരൂപമാണെന്നു പറയുന്നു — അവന്റെ ഒരൊറ്റ വാക്കുതന്നെ ജീവനോ മരണമോ നൽകുന്നു. മുൻ ഉപകാരങ്ങൾ ഓർത്ത് അവൻ അവരെ കൊല്ലുന്നില്ല; എങ്കിലും രാജസഭയിൽനിന്നുള്ള നിഷ്കാസനവും സേവകനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം മരണതുല്യംതന്നെ; അതുകൊണ്ടാണ് ‘മരിച്ചവർതന്നെ’ എന്ന് അവൻ പറയുന്നത്. ശുകസാരണന്മാരുടെ മൗനവും ജയശബ്ദവും അവരുടെ സേവകധർമം കാണിക്കുന്നു — അപമാനിതരായിട്ടും അവർ സ്വാമിയെ വണങ്ങിയിട്ടാണ് പുറത്തുപോകുന്നത്.
പിന്നീട് ദശഗ്രീവൻ അരികിൽ നിന്നിരുന്ന മഹോദരനോടു പറഞ്ഞു: ‘വേഗം എന്റെ ചാരന്മാരെ ഇവിടെ ഹാജരാക്കുക.’ ഇങ്ങനെ കല്പിക്കപ്പെട്ട മഹോദരൻ ഉടനെ ചാരന്മാർക്ക് ആജ്ഞ നൽകി. തുടർന്ന് രാജശാസനപ്രകാരം തിടുക്കത്തിൽ വന്നെത്തിയ ചാരന്മാർ കൂപ്പുകൈകളോടെ മുന്നിൽ നിന്ന് ജയാശിസ്സുകൾ ചൊല്ലി രാജാവിനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു. വിശ്വസ്തരും ആശ്രയിക്കാവുന്നവരും ശൂരരും ധീരരും ഭയമില്ലാത്തവരുമായ ആ ചാരന്മാരോട് രാക്ഷസാധിപനായ രാവണൻ പറഞ്ഞു: ‘ഇവിടെനിന്നു പോകുവിൻ, രാമന്റെ ഉദ്ദേശ്യം പരിശോധിക്കാൻ. മന്ത്രാലോചനകളിൽ അവന്റെ ഉള്ളറിയുന്നവരും, സ്നേഹത്താൽ അവനോടു ചേർന്നവരും ആരെല്ലാമോ, അവരുടെ നിശ്ചയവും അറിയാൻ ശ്രമിക്കുവിൻ. അവൻ എങ്ങനെ ഉറങ്ങുന്നു, എങ്ങനെ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു, ഇന്ന് എന്തു ചെയ്യാൻ പോകുന്നു — ഇതെല്ലാം സമർഥമായി മുഴുവനും അറിഞ്ഞിട്ടു മടങ്ങിവരണം. ചാരൻ മുഖേന അറിയപ്പെട്ട ശത്രുവിനെ ബുദ്ധിമാന്മാരായ രാജാക്കന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ അൽപപ്രയത്നംകൊണ്ടു നേരിട്ടു തുരത്തുന്നു.’ ആ ചാരന്മാർ ‘അങ്ങനെതന്നെ’ എന്നു പറഞ്ഞ് സന്തോഷത്തോടെ ശാർദൂലനെ മുന്നിൽ നിർത്തി രാക്ഷസേശ്വരനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു. പതിനാറാം ശ്ലോകം ആറു പാദമുള്ളതാണ്; അതിന്റെ മൂന്നാമത്തെ അർധം വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളതാണ്. മുൻ ചാരന്മാരുടെ സത്യമായ റിപ്പോർട്ട് രാവണൻ സഹിക്കുന്നില്ല, എന്നിട്ടും വീണ്ടും ചാരന്മാരെത്തന്നെ അയയ്ക്കുന്നു — അവന്റെ വൈരുധ്യം വ്യക്തമാണ്. ‘ചാരേണ വിദിതഃ ശത്രുഃ’ (ചാരനിലൂടെ അറിയപ്പെട്ട ശത്രു) എന്ന നീതിവാക്യം സത്യമാണ്, പക്ഷേ അതിന്റെ ഫലം കേൾക്കാൻ രാവണന് ഇഷ്ടമില്ല. ഉറക്കവും ഉണർച്ചയും അറിയാനുള്ള രാവണന്റെ ആഗ്രഹം, ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന ശത്രുവിനെ ചതിയിൽ കൊല്ലാൻപോലും അവൻ ആലോചിക്കുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു — അടുത്ത സർഗത്തിൽ ഉറങ്ങുന്ന രാമനെ മായകൊണ്ടു വധിച്ചു എന്ന കെട്ടുകഥ ഇതിന്റെതന്നെ പ്രതിധ്വനിയാണ്. ഈ ചാരസംഘത്തിൽ ശാർദൂലനാണ് പ്രമുഖൻ; മുൻപും അവൻ വാനരസേനയെ കണ്ടിട്ടുണ്ടെന്ന് മുൻ സർഗങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പ്രദക്ഷിണം രാജാവിനോടുള്ള ആദരവിന്റെയും ശുഭയാത്രയുടെയും അടയാളമാണ്.
ആ ചാരന്മാർ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനും മഹാത്മാവുമായ രാവണനെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, ലക്ഷ്മണനോടുകൂടി രാമൻ എവിടെയായിരുന്നോ അവിടേക്കു പോയി. സുവേലപർവതത്തിന്റെ സമീപത്ത് ഒളിച്ചിരുന്നുകൊണ്ട് അവർ സുഗ്രീവനോടും വിഭീഷണനോടുംകൂടിയ രാമലക്ഷ്മണന്മാരെ കണ്ടു. ആ മഹാസൈന്യത്തെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവർ ഭയവിഹ്വലരായി. ധർമാത്മാവായ രാക്ഷസേന്ദ്രൻ വിഭീഷണൻ അവിടെ നിൽക്കുന്ന ആ രാക്ഷസന്മാരെ കാണുകയും യാദൃച്ഛികമായി പിടികൂടുകയും ചെയ്തു. ‘ഇവൻ പാപിയാണ്’ എന്നു പറഞ്ഞ് ശാർദൂലനെ മാത്രം പ്രത്യേകം പിടിപ്പിച്ചു. വാനരന്മാർ അടിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അവനെയും രാമൻ മോചിപ്പിച്ചു; മറ്റു രാക്ഷസന്മാരും രാമന്റെ ദയാശീലത്താൽ മോചിതരായി. പരാക്രമികളും വേഗമേറിയ നീക്കമുള്ളവരുമായ വാനരന്മാരാൽ പീഡിപ്പിക്കപ്പെട്ട അവർ കിതച്ചുകൊണ്ട്, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരെപ്പോലെ വീണ്ടും ലങ്കയിലെത്തി. പിന്നീട് എപ്പോഴും പുറത്തു സഞ്ചരിക്കുന്നവരും മഹാബലരുമായ ആ ചാരന്മാർ ദശഗ്രീവന്റെ മുന്നിൽ ചെന്ന്, സുവേലഗിരിയുടെ സമീപത്ത് രാമന്റെ സൈന്യം താവളമടിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന് അറിയിച്ചു. അവസാനശ്ലോകം ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്. ഇരുപത്തിരണ്ടു മുതൽ ഇരുപത്തേഴുവരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങളിലെ പല അർധങ്ങളും വൾഗേറ്റിൽ മാത്രമുള്ളവയാണ് — ശാർദൂലനെ പിടികൂടിയ കഥ സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ സംക്ഷിപ്തമാണ്. രാമന്റെ കരുണ വീണ്ടും കാണുന്നു — ശത്രുവിന്റെ ചാരന്മാരെപ്പോലും അവൻ കൊല്ലുന്നില്ല. വിഭീഷണന്റെ ജാഗ്രതയും വ്യക്തമാണ് — രാക്ഷസന്മാരുടെ രൂപം അവന് അറിയാം, അതിനാൽ അവരെ എളുപ്പം തിരിച്ചറിയുന്നു. ഇങ്ങനെ രാവണന്റെ രണ്ടാമത്തെ ചാരപ്രയോഗവും ഭയം മാത്രമാണ് കൊണ്ടുവരുന്നത്. ‘പാപോഽയം’ (ഇവൻ പാപിയാണ്) എന്ന കാരണത്താലാണ് ശാർദൂലനെ പ്രത്യേകം പിടികൂടുന്നത് — അവൻ മുൻപും ചാരപ്പണി ചെയ്തിട്ടുണ്ട്, അതിനാൽ വാനരന്മാർ അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു എന്ന് ഹിന്ദിഭാഷ്യവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വാനരന്മാർ അവനെ അടിക്കുന്നു, എന്നാൽ രാമൻ ‘വേണ്ട, വേണ്ട’ എന്നു തടഞ്ഞ് അവനെ മോചിപ്പിക്കുന്നു — ദൂതന്മാരും ചാരന്മാരും വധിക്കപ്പെട്ടുകൂടാ എന്ന ധർമം അവൻ പാലിച്ചു. ‘ശ്വസന്തഃ നഷ്ടചേതസഃ’ (കിതച്ചുകൊണ്ട്, ബോധംകെട്ട്) എന്ന പദങ്ങളിൽ അവരുടെ ഭയത്തിന്റെ ആധിക്യം കാണാം. ഒടുവിൽ അവർ സേനയുടെ സ്ഥാനം മാത്രമാണ് അറിയിക്കുന്നത്, രാമന്റെ ഉദ്ദേശ്യം അറിയാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞില്ല — രാവണന്റെ ലക്ഷ്യം അപൂർണമായിത്തന്നെ നിൽക്കുന്നു. സുവേലം ലങ്കയ്ക്കു സമീപമുള്ള ഒരു പർവതമാണ്; അവിടെയാണ് രാമൻ സേനയോടൊപ്പം താവളമടിച്ചിരിക്കുന്നത്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः॥ २९॥