സർഗ്ഗം
ശുകസാരണന്മാരുടെ ചാരകർമം
രാവണൻ ശുകനെയും സാരണനെയും ചാരന്മാരായി അയയ്ക്കുന്നത്, വിഭീഷണൻ അവരെ പിടികൂടുന്നത്, രാമന്റെ അഭയദാനവും സന്ദേശവും, അവർ രാവണനെ അറിയിക്കുന്നത്
ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ സൈന്യത്തോടുകൂടി സാഗരം കടന്നപ്പോൾ ശ്രീമാനായ രാവണൻ അമാത്യന്മാരായ ശുകനോടും സാരണനോടും പറഞ്ഞു: ‘കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള സാഗരം വാനരസൈന്യം മുഴുവനായി കടന്നിരിക്കുന്നു; രാമൻ സാഗരത്തിൽ മുൻപൊരിക്കലുമില്ലാത്ത സേതുബന്ധനം നടത്തിയിരിക്കുന്നു. സാഗരത്തിലെ ആ സേതുബന്ധനം എനിക്ക് ഒരു വിധത്തിലും വിശ്വസിക്കാനാവുന്നില്ല; എങ്കിലും ആ വാനരസൈന്യത്തെ ഞാൻ നിശ്ചയമായും എണ്ണിയറിയണം. നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും ആരുമറിയാതെ വാനരസൈന്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അതിന്റെ വലിപ്പവും വീര്യവും അറിയണം — മുഖ്യരായ വാനരന്മാർ ആരെല്ലാം, രാമനും സുഗ്രീവനും സമ്മതരായ മന്ത്രിമാർ ആരെല്ലാം, മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നവർ ആരെല്ലാം, ശൂരന്മാർ ആരെല്ലാം; ജലനിധിയായ സാഗരത്തിൽ സേതു എങ്ങനെ ബന്ധിച്ചു, മഹാത്മാക്കളായ വാനരന്മാരുടെ താവളം എങ്ങനെ, വീരനായ രാമന്റെയും ലക്ഷ്മണന്റെയും നിശ്ചയവും വീര്യവും ആയുധങ്ങളും എന്ത്, മഹാത്മാക്കളായ ആ വാനരന്മാരുടെ സേനാപതി ആര് — ഇവയെല്ലാം യഥാർഥമായി അറിഞ്ഞ് വേഗം മടങ്ങിവരണം.’ രാവണന്റെ ചോദ്യാവലി ചാരകർമത്തിന്റെ ശാസ്ത്രീയരൂപം കാണിക്കുന്നു — സംഖ്യ, ബലം, നായകന്മാർ, മന്ത്രിമാർ, സേനാവിന്യാസം, ശത്രുനായകന്റെ സങ്കൽപവും ആയുധങ്ങളും. ‘ന ശ്രദ്ദധ്യാം’ (വിശ്വസിക്കാനാവുന്നില്ല) എന്ന വാക്ക് അവന്റെ വിസ്മയവും ഭയവും വെളിപ്പെടുത്തുന്നു — അസാധ്യമെന്നു കരുതിയതു സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. ശാർദൂലന്റെയും ശുകന്റെയും മുൻനിവേദനങ്ങൾ അവൻ പൂർണമായി വിശ്വസിക്കുന്നില്ല, അതിനാൽ രണ്ടു പുതിയ ചാരന്മാരെ അയയ്ക്കുന്നു. ഇവിടെ ശുകൻ വീണ്ടും നിയോഗിക്കപ്പെടുന്നു — മുൻപ് അപമാനിതനായെങ്കിലും അവൻ രാജാവിന്റെ വിശ്വാസപാത്രമാണ്. സാരണനും രാവണന്റെ അമാത്യനാണ്; അടുത്ത രണ്ടു സർഗങ്ങളിൽ വാനരമുഖ്യന്മാരെ വർണിക്കുന്നത് അവനായിരിക്കും. രാവണന്റെ അവിശ്വാസം അവന്റെ മാനസികാവസ്ഥ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — സത്യം കേൾക്കാൻ അവന് ഇഷ്ടമില്ല, എന്നിട്ടും അത് അറിയാൻ അവൻ നിശ്ചയമായും ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ‘അനുപലക്ഷിതൗ’ (ആരുമറിയാതെ) എന്ന ആജ്ഞ മുൻപ് ശുകൻ നടത്തിയ പരസ്യമായ ദൂതിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമാണ് — പരസ്യദൂതൻ പിടിക്കപ്പെട്ടതിനാൽ ഇപ്പോൾ ഗൂഢചാരകർമംതന്നെ പ്രയോഗിക്കണം. ചോദ്യങ്ങളുടെ ക്രമം സൈന്യത്തിന്റെ ബാഹ്യരൂപത്തിൽനിന്ന് ഉള്ളിലേക്കു നീങ്ങുന്നു — ആദ്യം സംഖ്യ, ഒടുവിൽ നായകന്റെ മനസ്സ്. ‘തത്ത്വതഃ’ (യഥാർഥമായി) എന്ന പദത്താൽ യഥാർഥജ്ഞാനത്തിന്റെ ആവശ്യകത ദൃഢമാക്കപ്പെടുന്നു.
ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ട വീരരായ രാക്ഷസന്മാർ ശുകനും സാരണനും വാനരരൂപം ധരിച്ച് വാനരസൈന്യത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. എന്നാൽ ചിന്തിക്കാനാവാത്തതും രോമാഞ്ചജനകവുമായ ആ വാനരസൈന്യത്തെ എണ്ണിത്തീർക്കാൻ ശുകസാരണന്മാർക്ക് അപ്പോൾ കഴിഞ്ഞില്ല. ആ സൈന്യം മലമുകളുകളിലും നീർച്ചാട്ടങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും സമുദ്രതീരങ്ങളിലും വനങ്ങളിലും ഉപവനങ്ങളിലും നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ചിലർ കടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, ചിലർ കടന്നുകഴിഞ്ഞു, ചിലർ എല്ലായിടത്തും കടക്കാനൊരുങ്ങുന്നു. താവളമടിച്ചതും താവളമടിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും ഭീകരനാദമുള്ളതും മഹാബലവും ഇളക്കാനാവാത്തതുമായ ആ സൈന്യസാഗരത്തെ ആ രണ്ടു നിശാചരന്മാരും കണ്ടു. വാനരസേനയുടെ വിസ്താരം ചാരന്മാരുടെ എണ്ണാനുള്ള കഴിവിനെ മറികടക്കുന്നു — ഇതുതന്നെയാണ് എല്ലാറ്റിലും വലിയ നിവേദനം. സൈന്യത്തിന്റെ ചലനാത്മകത — കടക്കുന്നവർ, കടന്നവർ, കടക്കാനൊരുങ്ങുന്നവർ, താവളമടിച്ചവർ, താവളമടിക്കുന്നവർ — ഒരൊറ്റ നിമിഷത്തിൽ എല്ലാ അവസ്ഥകളും കാണപ്പെടുന്നു. ‘ബലാർണവം’ (സൈന്യസാഗരം) എന്ന രൂപകം മുൻപു പറഞ്ഞ സാഗരോപമയെ വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കുന്നു. വാനരരൂപം ധരിച്ചിട്ടും ചാരന്മാർ എണ്ണുന്നതിൽ പരാജയപ്പെടുന്നു — അവരുടെ മായ സഫലമാകുന്നില്ല. ‘രോമാഞ്ചജനകം’ എന്ന വിശേഷണത്താൽ ചാരന്മാരുടെ മനസ്സിലുണ്ടായ ഭയം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — എണ്ണാനാവാത്തതും വിസ്മയവുമായിരിക്കും അവരുടെ നിവേദനത്തിന്റെ ആധാരം. സൈന്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗംപോലും വിശാലമാണ്; അതിൽനിന്നു മുഴുവന്റെയും അനുമാനം ദുഷ്കരമാണ്. ചാരന്മാരുടെ മായ രാവണന്റെ ആജ്ഞയുടെ പാലനമാണ്, അവരുടെ സ്വേച്ഛയല്ല.
മറഞ്ഞുനടന്ന ആ രണ്ടുപേരെയും മഹാതേജസ്വിയായ വിഭീഷണൻ കണ്ടു; ശുകനെയും സാരണനെയും പിടികൂടി അവൻ രാമനെ അറിയിച്ചു: ‘ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിക്കുന്നവനേ, ആ രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ മന്ത്രിമാരായ ഈ ശുകനും സാരണനും ലങ്കയിൽനിന്ന് ചാരന്മാരായി എത്തിയിരിക്കുന്നു.’ രാമനെ കണ്ട് വ്യഥിതരും ജീവിതത്തിൽ പ്രതീക്ഷ നശിച്ചവരും ഭയന്നവരുമായ അവർ കൈകൂപ്പി ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘സൗമ്യനായ രഘുനന്ദനാ, അങ്ങയുടെ ഈ സൈന്യത്തെ മുഴുവൻ അറിയാനായി രാവണൻ അയച്ചതനുസരിച്ച് ഞങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതാണ്.’ അവരുടെ ആ വാക്കു കേട്ട് സർവഭൂതഹിതത്തിൽ തത്പരനായ ദശരഥപുത്രൻ രാമൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് വാക്കു പറഞ്ഞു. രാക്ഷസനായതിനാൽ വിഭീഷണൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ മായ അറിയുന്നു; അതിനാൽ വാനരരൂപം ധരിച്ചിട്ടും അവൻ അവരെ തിരിച്ചറിയുന്നു — അവന്റെ ഉപയോഗം ഇവിടെ വ്യക്തമാണ്. ചാരന്മാർ കള്ളം പറയുന്നില്ല — മരണഭയത്തിലും സത്യം സമ്മതിക്കുന്നു; ഇത് അവരുടെ ഒരു ഗുണവും കാണിക്കുന്നു. രാമന്റെ ചിരി ആത്മവിശ്വാസത്തിന്റെ ചിഹ്നമാണ് — ശത്രുവിന്റെ ചാരന്മാർ അവനു ഭയകാരണമല്ല. ‘സർവഭൂതഹിതേ രതഃ’ (സർവഭൂതങ്ങളുടെയും ഹിതത്തിൽ തത്പരൻ) എന്ന വിശേഷണത്താൽ അവന്റെ കരുണ മുൻകൂട്ടിത്തന്നെ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു; അടുത്ത വാക്കിൽ അതു പ്രകടമാകും. ചാരന്മാർ ‘ജീവിതത്തിൽ പ്രതീക്ഷ നശിച്ചവരാണ്’ — മരണം ഉറപ്പാണെന്ന് അവർ കരുതുന്നു, കാരണം യുദ്ധകാലത്തു പിടിക്കപ്പെടുന്ന ചാരൻ മിക്കപ്പോഴും കൊല്ലപ്പെടുന്നു. അതിനാൽത്തന്നെ രാമന്റെ തുടർന്നുള്ള അഭയദാനം അവർക്ക് അപ്രതീക്ഷിതമാണ്. പിടികൂടിയ അവരെ വിഭീഷണൻ സ്വയം ശിക്ഷിക്കുന്നില്ല, രാമനെ അറിയിക്കുന്നു — ന്യായം നടത്താനുള്ള അധികാരം സ്വാമിക്കു മാത്രമാണെന്ന വിവേകം അവനുണ്ട്.
രാമൻ പറഞ്ഞു: ‘നിങ്ങൾ സൈന്യം മുഴുവൻ കണ്ടുകഴിഞ്ഞെങ്കിൽ, അല്ലെങ്കിൽ നന്നായി സജ്ജരായ ഞങ്ങളെ കണ്ടുകഴിഞ്ഞെങ്കിൽ, ഏൽപ്പിച്ച ജോലി ചെയ്തുകഴിഞ്ഞെങ്കിൽ, ഇഷ്ടംപോലെ മടങ്ങിപ്പോകാം. ഇനി എന്തെങ്കിലും കാണാനുണ്ടെങ്കിൽ അതു വീണ്ടും കാണാം; അല്ലെങ്കിൽ വിഭീഷണൻ എല്ലാം വീണ്ടും പൂർണമായി കാണിച്ചുതരും. ഈ പിടിക്കപ്പെടൽമൂലം ജീവനെക്കുറിച്ചു ഭയപ്പെടേണ്ട; ആയുധം വച്ച് പിടിക്കപ്പെട്ട ദൂതന്മാരായ നിങ്ങൾ വധം അർഹിക്കുന്നില്ല. വിഭീഷണാ, ശത്രുപക്ഷത്തിനായി എപ്പോഴും വിവരം ചോർത്തുന്ന, മറഞ്ഞുനടക്കുന്ന ഈ നിശാചരന്മാരായ ചാരന്മാരെ വിട്ടയയ്ക്കുക. നിങ്ങൾ വിശാലമായ ലങ്കയിൽ പ്രവേശിച്ച് കുബേരന്റെ അനുജനും രാക്ഷസരാജാവുമായവനോട് ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ ഈ വാക്കു പറയണം — ഏതു ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചാണോ നീ എന്റെ സീതയെ അപഹരിച്ചത്, ആ ബലം സൈന്യത്തോടും ബന്ധുക്കളോടുംകൂടി ഇഷ്ടംപോലെ കാണിച്ചുതരിക. നാളെ പുലർച്ചെ പ്രാകാരങ്ങളോടും തോരണങ്ങളോടുംകൂടിയ ലങ്കാനഗരിയും രാക്ഷസസൈന്യവും എന്റെ ശരങ്ങളാൽ തകർക്കപ്പെടുന്നതു കാണുക. രാവണാ, നാളെ പുലർച്ചെ സൈന്യത്തോടുകൂടിയ നിന്റെമേൽ, വജ്രധാരിയായ വാസവൻ ദാനവന്മാരുടെമേൽ വജ്രം എന്നപോലെ, ഞാൻ എന്റെ ഭീകരക്രോധം അഴിച്ചുവിടും.’ രാമന്റെ വാക്ക് അദ്ഭുതകരമാണ് — ശത്രുവിന്റെ ചാരന്മാരെ അവൻ മോചിപ്പിക്കുക മാത്രമല്ല, തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കാണാത്ത ഭാഗംകൂടി അവരെ കാണിക്കാൻ ഒരുങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് അതിരറ്റ ആത്മവിശ്വാസം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — ‘എന്റെ ബലം അറിഞ്ഞാലും ശത്രു എന്തു ചെയ്യാനാണ്?’ ദൂതധർമത്തിന്റെ പാലനം വീണ്ടും — ആയുധം വച്ചവനെ കൊല്ലരുത്. രാവണനുള്ള സന്ദേശം വ്യക്തവും നിർഭയവുമാണ് — സമയം (‘നാളെ പുലർച്ചെ’), ലക്ഷ്യം (പ്രാകാരങ്ങളും തോരണങ്ങളുമുള്ള ലങ്ക), സാധനം (ശരങ്ങൾ) എന്നിവ നിർദേശിക്കപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രോപമയാൽ യുദ്ധത്തിന്റെ ദൈവസ്വരൂപം വീണ്ടും ഓർമിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ‘നാളെ പുലർച്ചെ’ എന്ന പദദ്വയം രണ്ടുതവണ പറയുന്നു — യുദ്ധത്തിന്റെ സമയം നിശ്ചിതമാണ്, താമസമില്ല. ‘ഏതു ബലത്തെ ആശ്രയിച്ചാണോ’ എന്നതിൽ വ്യംഗ്യമുണ്ട് — ബലഗർവംകൊണ്ടാണ് രാവണൻ സീതയെ അപഹരിച്ചത്; ഇപ്പോൾ ആ ബലം കാണിക്കട്ടെ. ഇങ്ങനെ രാമൻ രാവണന്റെ ഗർവത്തെത്തന്നെ അവന്റെ പരീക്ഷയാക്കുന്നു. വിഭീഷണനോടുള്ള ‘വിട്ടയയ്ക്കുക’ എന്ന ആജ്ഞ — പിടികൂടിയ വിഭീഷണൻതന്നെ മോചിപ്പിക്കട്ടെ എന്നാണ് ന്യായം. രാമന്റെ വാക്കിൽ ക്രോധവും മര്യാദയ്ക്കുള്ളിലാണ് — അവൻ ചാരന്മാരെ കൊല്ലുന്നില്ല, എന്നാൽ രാവണനെ വ്യക്തമായി യുദ്ധത്തിനു വെല്ലുവിളിക്കുന്നു.
ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിക്കപ്പെട്ട രാക്ഷസന്മാരായ ശുകനും സാരണനും ധർമവത്സലനായ രാഘവനെ ‘ജയിക്കുക’ എന്ന് അഭിനന്ദിച്ച് ലങ്കാനഗരിയിലെത്തി രാക്ഷസാധിപനോടു പറഞ്ഞു: ‘രാക്ഷസേശ്വരാ, വധിക്കാനായി വിഭീഷണൻ പിടികൂടിയ ഞങ്ങളെ അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള ധർമാത്മാവായ രാമൻ കണ്ട് മോചിപ്പിച്ചു. ലോകപാലന്മാർക്കു തുല്യരും ശൂരരും അസ്ത്രവിദ്യയിൽ പാരംഗതരും ദൃഢപരാക്രമികളുമായ നാലു പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്നു — ദാശരഥിയായ ശ്രീമാൻ രാമൻ, ലക്ഷ്മണൻ, വിഭീഷണൻ, മഹേന്ദ്രനു തുല്യപരാക്രമനും മഹാതേജസ്വിയുമായ സുഗ്രീവൻ — ഇവർക്ക് പ്രാകാരങ്ങളോടും തോരണങ്ങളോടുംകൂടിയ ലങ്കാപുരിയെ പിഴുതെടുത്ത് മറ്റൊരിടത്തേക്കു മാറ്റാൻ കഴിയും; വാനരന്മാരെല്ലാം മാറിനിൽക്കട്ടെ. രാമന്റെ രൂപവും ആയുധങ്ങളും കണ്ടാൽ, അവൻ ഒറ്റയ്ക്കുതന്നെ ലങ്കാപുരിയെ നശിപ്പിക്കും; മറ്റു മൂവരും മാറിനിൽക്കട്ടെ. രാമലക്ഷ്മണന്മാർ കാക്കുന്നതും സുഗ്രീവൻ പാലിക്കുന്നതുമായ ആ സൈന്യം എല്ലാ ദേവാസുരന്മാർക്കുംപോലും കീഴടക്കാൻ ഏറെ പ്രയാസമുള്ളതായിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മഹാത്മാക്കളായ വനവാസികളുടെ സൈന്യം ഹർഷഭരിതരായ യോദ്ധാക്കളുള്ളതാണ്; വിരോധം മതി, സന്ധി ചെയ്യുക, മൈഥിലിയെ ദാശരഥിക്കു തിരിച്ചുനൽകുക.’ ചാരന്മാരുടെ നിവേദനം ശുകന്റെ മുൻവാക്കിനെക്കാളും വ്യക്തമാണ് — രാമന്റെ ദയയാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട അവർ അവന്റെ ഗുണങ്ങളും പറയുന്നു. ‘ലോകപാലന്മാർക്കു തുല്യരായ നാലു പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ’ എന്ന ഉപമ രാവണന്റെ മുൻവാക്കിനുള്ള (ലോകപാലന്മാർക്കുപോലും ഞാൻ അജയ്യൻ) മറുപടിപോലെയാണ് — ശത്രുപക്ഷത്തുതന്നെ നാലു ലോകപാലന്മാർ. വാനരന്മാരുടെ ആവശ്യംപോലുമില്ല — ഈ അതിശയോക്തി രാമന്റെ ബലത്തിന്റെ ഗൗരവം വർധിപ്പിക്കുന്നു. അവസാനത്തെ വംശസ്ഥശ്ലോകം ലളിതമായ ഉപദേശം നൽകുന്നു — ‘വിരോധം മതി’; എന്നാൽ അതു രാവണന്റെ അഹങ്കാരത്തെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല, അടുത്ത സർഗത്തിൽ അതു കാണാം. ശുകസാരണന്മാരുടെ പരിവർത്തനം ശ്രദ്ധേയമാണ് — രാവണന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ചാരകർമത്തിനു പോയവർ രാമന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ട് അവന്റെ ദൂതന്മാരെപ്പോലെ മടങ്ങിവരുന്നു. ‘ധർമവത്സലൻ’ എന്ന വിശേഷണം അവരുടെതന്നെ വായിൽനിന്നുള്ള രാമപ്രശംസയാണ്. ഈ സർഗത്തിന്റെ കേന്ദ്രം രാമന്റെ ദയയാണ് — ചാരന്മാർപോലും അവന്റെ പ്രഭാവം അംഗീകരിക്കുന്നു. എന്നാൽ രാവണൻ ഇത് അംഗീകരിക്കുന്നില്ല; അവന്റെ ക്രോധം അടുത്ത സർഗത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു. ‘വിരോധം മതി’ എന്ന ഉപദേശം വിഭീഷണന്റെ മുൻ ഉപദേശത്തെ ആവർത്തിക്കുന്നു; അതുനിമിത്തമാണ് അവൻ പുറത്താക്കപ്പെട്ടത്.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे पञ्चविंशः सर्गः॥ २५॥