॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 14-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

വിഭീഷണന്റെ ഹിതോപദേശവും പ്രഹസ്തനുമായുള്ള വാദവും

സീതയാകുന്ന മഹാസർപ്പത്തിന്റെ രൂപകം, രാമന്റെ അജേയത്വം, പ്രഹസ്തന്റെ ഗർവം, വിഭീഷണന്റെ മറുപടി, രാജാവിനെ രക്ഷിക്കാനുള്ള ഉപദേശം

നിശാചരേന്ദ്രനായ രാവണന്റെ വാക്കും കുംഭകർണന്റെ ഗർജനങ്ങളും കേട്ട് വിഭീഷണൻ രാക്ഷസരാജശ്രേഷ്ഠനായ രാവണനോടു ഹിതവും അർഥപൂർണവുമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘രാജാവേ, സീതയാകുന്ന ഈ മഹാസർപ്പത്തെ നിന്റെ കഴുത്തിൽ ആരാണു കെട്ടിയത്? അവളുടെ മാറിടമാണ് ഈ സർപ്പത്തിന്റെ ശരീരം, അവളെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയാണു വിഷം, അവളുടെ മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയാണു മൂർച്ചയേറിയ ദംഷ്ട്രകൾ, അവളുടെ കൈകളിലെ അഞ്ചഞ്ചു വിരലുകളാണ് അഞ്ചു തലകൾ — ഇങ്ങനെയാണ് ഈ മഹാകായനായ സർപ്പം.’ ഇവിടെ വിഭീഷണൻ സീതയെ വിഷസർപ്പത്തോട് ഉപമിക്കുന്നു; രാവണൻ സുഖമായി കരുതുന്നതു യഥാർഥത്തിൽ മൃത്യുവാണെന്ന് അവൻ കാണിക്കുന്നു. ‘പർവതശിഖരങ്ങളോളം വലിപ്പമുള്ള, ദംഷ്ട്രകളും നഖങ്ങളും ആയുധമാക്കിയ വാനരന്മാർ ലങ്കയെ ആക്രമിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്, രാമൻ അയയ്ക്കുന്ന വജ്രസമാനവും വായുവേഗമുള്ളതുമായ ബാണങ്ങൾ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ തലകൾ കൊയ്യുന്നതിനുമുമ്പ്, ദാശരഥിക്കു മൈഥിലിയെ തിരികെ നൽകുക.’ ‘പ്രദീയതാം ദാശരഥായ മൈഥിലീ’ (ദാശരഥിക്കു മൈഥിലിയെ തിരികെ നൽകുക) എന്ന പാദം മൂന്നാമത്തെയും നാലാമത്തെയും ശ്ലോകങ്ങളിൽ ആവർത്തിക്കുന്നു — ഈ ആവർത്തനം വിഭീഷണന്റെ നിർബന്ധവും വിഷയത്തിന്റെ ഗൗരവവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘രാജാവേ, കുംഭകർണനോ ഇന്ദ്രജിത്തോ മഹാപാർശ്വനോ മഹോദരനോ നികുംഭനോ കുംഭനോ അതികായനോ — ആരും യുദ്ധത്തിൽ രാഘവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ സമർഥരല്ല. സൂര്യനാലോ മരുത്തുക്കളാലോ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടാലും, ഇന്ദ്രന്റെ മടിയിൽ ചെന്നാലും, മൃത്യുവിന്റെ മടിയിൽ ചെന്നാലും, ആകാശത്തിലോ പാതാളത്തിലോ പ്രവേശിച്ചാലും നീ രാമനിൽനിന്നു ജീവനോടെ രക്ഷപ്പെടില്ല.’ ഇവിടെ വിഭീഷണൻ രാവണന്റെ എല്ലാ വീരന്മാരെയും പേരെടുത്തു പറഞ്ഞ് അവരുടെ അസാമർഥ്യം കാണിക്കുന്നു; കഴിഞ്ഞ സർഗങ്ങളിൽ കുംഭകർണനും മഹാപാർശ്വനും പ്രശംസിച്ച ബലം ഇവിടെ നിരാകരിക്കപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ശരണത്തിനുള്ള എല്ലാ വഴികളും — സ്വർഗം, ആകാശം, പാതാളം — അടഞ്ഞിരിക്കുന്നുവെന്നും അവൻ പറയുന്നു.

വിഭീഷണന്റെ വാക്കുകേട്ട് പ്രഹസ്തൻ പറഞ്ഞു: ‘ഞങ്ങൾ ദേവന്മാരെയോ ദാനവന്മാരെയോ യക്ഷന്മാരെയോ ഗന്ധർവന്മാരെയോ മഹാസർപ്പങ്ങളെയോ, യുദ്ധത്തിൽ പക്ഷികളെയോ നാഗങ്ങളെയോപോലും ഭയപ്പെടുന്നില്ല; ഞങ്ങൾക്ക് ഒരിക്കലും ഭയമുണ്ടായിട്ടില്ല. പിന്നെ രാജകുമാരനായ രാമനിൽനിന്നു യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെ ഭയമുണ്ടാകും?’ പ്രഹസ്തന്റെ യുക്തി ജാതിഗർവത്തിൽ മാത്രം അധിഷ്ഠിതമാണ് — ദേവന്മാരെപ്പോലും ജയിച്ചവർ മനുഷ്യനെ എങ്ങനെ ഭയപ്പെടും എന്ന്. അവൻ രാമന്റെ യഥാർഥ പരാക്രമം ആലോചിക്കുന്നില്ല; ഖരൻ, ദൂഷണൻ, വിരാധൻ, കബന്ധൻ, ബാലി എന്നിവരുടെ വധംപോലും ഓർക്കുന്നില്ല. ‘ന നോ ഭയം വിദ്മ’ — ഭയം എന്താണെന്നുപോലും ഞങ്ങൾക്കറിയില്ല എന്നാണ് അവന്റെ അതിശയോക്തി. ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനവും ‘ഭയം എന്ന വസ്തു എന്താണ്? അതു ഞങ്ങൾക്ക് അറിയുകപോലുമില്ല’ എന്നു വിവരിക്കുന്നു.

പ്രഹസ്തന്റെ അഹിതമായ വാക്കുകേട്ട്, രാജാവിന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനും ധർമാർഥകാമങ്ങളിൽ ബുദ്ധിയുറപ്പിച്ചവനുമായ വിഭീഷണൻ മഹാർഥമായ വാക്കു പറഞ്ഞു: ‘പ്രഹസ്താ, രാജാവും മഹോദരനും നീയും കുംഭകർണനും രാമനെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയുന്നുവോ, അതു നടക്കാത്തതാണ്, അധർമബുദ്ധിക്കു സ്വർഗപ്രാപ്തിപോലെ. കാര്യജ്ഞനായ രാമന്റെ വധം എന്നാലോ നിന്നാലോ എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരാലോ എങ്ങനെ സാധിക്കും? തോണിയില്ലാത്തവനു മഹാസമുദ്രം കടക്കുന്നതുപോലെ അത് അസാധ്യമാണ്. ധർമപ്രധാനനും ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ജനിച്ചവനും മഹാരഥനുമായ അത്തരമൊരു രാജാവിന്റെ മുന്നിൽ കാര്യങ്ങളിൽ സമർഥരായ ദേവന്മാർപോലും മൂഢരാകുന്നു. പ്രഹസ്താ, രാഘവൻ അയയ്ക്കുന്ന മൂർച്ചയേറിയ, കങ്കപ്പക്ഷിത്തൂവലുള്ള, ദുർജയമായ ബാണങ്ങൾ നിന്റെ ശരീരം പിളർന്ന് ഉള്ളിൽ കടക്കുംവരെ മാത്രമേ നീ വീമ്പു പറയൂ. ഇടിമിന്നലിനൊത്ത വേഗമുള്ള, പ്രാണനെടുക്കുന്ന, മൂർച്ചയേറിയ ശരങ്ങൾ നിന്റെ ശരീരത്തിൽ കടക്കുംവരെ മാത്രമേ ഈ ആത്മപ്രശംസയുള്ളൂ. രാവണനോ അതിബലനായ ത്രിശീർഷനോ കുംഭകർണപുത്രനായ നികുംഭനോ ഇന്ദ്രജിത്തോ നീയോ ഇന്ദ്രതുല്യനായ ദാശരഥിയെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിടാൻ സമർഥരല്ല. ദേവാന്തകൻ, നരാന്തകൻ, അതികായൻ, മഹാത്മാവായ അതിരഥൻ, പർവതസമാനമായ കരുത്തുള്ള അകമ്പനൻ — ഇവരും യുദ്ധത്തിൽ രാഘവന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കാൻ കഴിവുള്ളവരല്ല. ഈ രാജാവ് വ്യസനങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവനും സ്വഭാവേന തീക്ഷ്ണനും ആലോചിക്കാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനുമാണ്; ശത്രുക്കളെപ്പോലെയുള്ള മിത്രങ്ങളായ നിങ്ങൾ രാക്ഷസന്മാരുടെ നാശത്തിനായിത്തന്നെ അവനെ ചുറ്റിനിൽക്കുന്നു.’ പതിമൂന്നും പതിനാലും ശ്ലോകങ്ങളിൽ ‘പ്രഹസ്ത തേനൈവ വികത്ഥസേ ത്വം’ (പ്രഹസ്താ, അതുവരെ മാത്രമേ നീ വീമ്പു പറയൂ) എന്ന പാദം ആവർത്തിക്കുന്നു. പതിനേഴാം ശ്ലോകത്തിലെ ‘വ്യസനാഭിഭൂതഃ’ (വ്യസനങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടവൻ) എന്ന പദത്തിന് അടിക്കുറിപ്പുണ്ട് — രാജാക്കന്മാരുടെ ഏഴു വ്യസനങ്ങൾ: വാക്പാരുഷ്യം, ദണ്ഡപാരുഷ്യം, അർഥദൂഷണം, മദ്യപാനം, സ്ത്രീ, നായാട്ട്, ചൂത് എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാമന്ദകനീതിയുടെ വചനം ഗോവിന്ദരാജന്റെ രാമായണഭൂഷണം ടീകയിൽനിന്ന് ഉദ്ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ മറുപടിയിൽ മൂന്നു യുക്തികളുണ്ട് — ഒന്ന്, അധർമിക്കു സ്വർഗമെന്നപോലെ രാമവധം അസാധ്യം; രണ്ട്, രാമൻ ധർമപ്രധാനനാണ്, അവന്റെ മുന്നിൽ ദേവന്മാർപോലും മൂഢരാകുന്നു; മൂന്ന്, പ്രഹസ്തന്റെ ഗർവം രാമബാണങ്ങളുടെ അനുഭവമില്ലാത്തതുകൊണ്ടു മാത്രമാണ്. ‘അമിത്രപ്രതിമൈഃ മിത്രൈഃ’ (ശത്രുക്കളെപ്പോലെയുള്ള മിത്രങ്ങളാൽ) എന്നതു മൂർച്ചയുള്ള ആക്ഷേപമാണ് — രാജാവിന്റെ ഇഷ്ടത്തെ മാത്രം പിന്തുടരുന്ന മന്ത്രിമാർ മിത്രരൂപത്തിലുള്ള ശത്രുക്കളാണ്. ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനവും ‘നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ശത്രുതുല്യരായ മിത്രങ്ങൾ’ എന്നു പറയുന്നു.

‘അനന്തമായ ഉടലും ആയിരം തലകളുമുള്ള ഭീകരനും മഹാബലനുമായ ഒരു നാഗത്താലെന്നപോലെ ബലമായി ചുറ്റിവരിയപ്പെട്ട ഈ രാജാവിനെ നിങ്ങൾ ഉയർത്തി മോചിപ്പിക്കുക. ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമായ സുഹൃത്തുക്കളെല്ലാം ഒത്തുചേർന്ന്, ഭീകരബലമുള്ള ഭൂതങ്ങൾ ബാധിച്ചവനെ എന്നപോലെ, മുടിയിൽ പിടിച്ചിട്ടായാലും രാജാവിനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി രക്ഷിക്കണം. നിറഞ്ഞ ജലമുള്ള രാഘവസാഗരത്താൽ വേഗത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന, കാകുത്സ്ഥനാകുന്ന പാതാളത്തിന്റെ വായിലേക്കു വീഴുന്ന ഈ രാജാവിനെ നിങ്ങൾ ഒത്തുചേർന്നു കരകയറ്റേണ്ടതാണ്. രാക്ഷസന്മാരോടുകൂടിയ ഈ നഗരത്തിനും സുഹൃജ്ജനങ്ങളോടുകൂടിയ രാജാവിനും ഹിതകരമായ എന്റെ അഭിപ്രായം ഞാൻ ശരിയായി പറയുന്നു — രാജകുമാരനു മൈഥിലിയെ നൽകുക. ശത്രുവിന്റെ വീര്യവും സ്വന്തം ബലവും അറിഞ്ഞ്, സ്വപക്ഷത്തിലും പരപക്ഷത്തിലുമുള്ള നില, ക്ഷയം, വൃദ്ധി എന്നിവ ബുദ്ധികൊണ്ടു വിചാരിച്ച്, സ്വാമിക്കു ഹിതവും ഉചിതവുമായതു പറയുന്നവനാണു മന്ത്രി.’ പതിനെട്ടാം ശ്ലോകത്തിന്റെ ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനത്തിൽ പറയുന്നു — രാമനോടുള്ള വൈരംതന്നെയാണു മഹാസർപ്പത്താൽ ചുറ്റിവരിയപ്പെടൽ എന്ന നിദർശനാലങ്കാരം ഇവിടെ വ്യംഗ്യമാണ്. പത്തൊമ്പതാമത്തേതിലെ ‘കേശഗ്രഹണാത്’ (മുടിയിൽ പിടിച്ചിട്ടായാലും) — ഭൂതബാധിതനെ ബന്ധുക്കൾ ബലമായി രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ബലംപ്രയോഗിച്ചായാലും രാജാവിനെ തടയുന്നതു ഹിതകരമാണ്. ഇരുപതാമത്തേതിൽ രാമനെ സമുദ്രത്തോടും പാതാളത്തോടും ഉപമിച്ചിരിക്കുന്നു; അവയുടെ വായിലേക്കു വീഴുന്ന രാജാവിനെ മന്ത്രിമാർ ഉദ്ധരിക്കണം. അവസാനശ്ലോകത്തിൽ വിഭീഷണൻ യഥാർഥ മന്ത്രിയുടെ ലക്ഷണം നൽകുന്നു — അവൻ മുഖസ്തുതിക്കാരനല്ല, ഭീരുവുമല്ല; ഇരുപക്ഷത്തിന്റെയും ബലം വിചാരിച്ചു സത്യം പറയുന്നവനാണ്. ഈ സർഗത്തിലെ എല്ലാ ശ്ലോകങ്ങളും ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे चतुर्दशः सर्गः॥ १४॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക