॥वाल्मीकिरामायणम् യുദ്ധകാണ്ഡം · 11-ാം സർഗ്ഗം

യുദ്ധകാണ്ഡം

സർഗ്ഗം

രാവണന്റെ സഭാപ്രവേശം

കാമപീഡിതനായ രാവണന്റെ ക്ഷീണം, മഹാരഥത്തിൽ സഭയിലേക്കുള്ള യാത്ര, രാക്ഷസന്മാരെ വിളിച്ചുവരുത്തൽ, സഭയുടെ വർണന, വിഭീഷണന്റെ ആഗമനം

സർഗാരംഭത്തിൽ കവി രാവണന്റെ മനോനില കാണിക്കുന്നു. ആ രാജാവു മൈഥിലിയോടുള്ള കാമത്താൽ മോഹിതനായിരുന്നു; അവന്റെ ഹിതൈഷികളായ വിഭീഷണൻ മുതലായ സുഹൃത്തുക്കൾ അവന്റെ കർമത്തെ നിന്ദിച്ച് അവനെ ആദരിച്ചില്ല; സീതാപഹരണമെന്ന പാപകർമത്താൽ അവൻ പാപിയെന്നു പ്രസിദ്ധനായി. ഈ കാരണങ്ങളാൽ അവൻ ക്ഷീണിച്ചു. അത്യന്തം കാമാതുരനായ അവൻ വൈദേഹിയെക്കുറിച്ചുതന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിച്ചു; യുദ്ധത്തിനുള്ള ഉചിതസമയം കടന്നുപോയിരുന്നു; എങ്കിലും ആ സമയത്ത് അമാത്യന്മാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടുമൊപ്പമുള്ള മന്ത്രാലോചനയ്ക്കു സമയമായി എന്ന് അവൻ കരുതി. രണ്ടാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളുള്ളതാണ്.

അനന്തരം രാവണൻ സ്വർണവലകൊണ്ടു മൂടിയതും മണികളും പവിഴങ്ങളുംകൊണ്ട് അലംകരിച്ചതും നന്നായി പരിശീലിപ്പിച്ച കുതിരകളെ പൂട്ടിയതുമായ മഹാരഥത്തിൽ കയറി. മഹാമേഘംപോലെ ഗംഭീരമായി ശബ്ദിക്കുന്ന ആ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ ഇരുന്ന് രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ ദശഗ്രീവൻ സഭയിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അവന്റെ മുന്നിൽ വാളും പരിചയും ധരിച്ചവരും എല്ലാ ആയുധങ്ങളുമേന്തിയവരുമായ യോദ്ധാക്കൾ നീങ്ങി; പലതരം വികൃതവേഷങ്ങളണിഞ്ഞ, പലതരം ആഭരണങ്ങളാൽ അലംകൃതരായ രാക്ഷസന്മാർ ഇരുവശങ്ങളിലും പിന്നിലും അവനെ ചുറ്റിനടന്നു. അതിരഥന്മാർ രഥങ്ങളിലും മറ്റുചിലർ മദിച്ച ശ്രേഷ്ഠഗജങ്ങളിലും വേറെ ചിലർ കളിച്ചുചാടുന്ന കുതിരകളിലും വേഗം അവനെ പിന്തുടർന്നു. ചിലർ ഗദകളും ഇരുമ്പുലക്കകളും കൈയിലേന്തിയവർ, ചിലർ ശക്തികളും തോമരങ്ങളും ധരിച്ചവർ, മറ്റുചിലർ പരശുക്കളേന്തിയവർ, വേറെ ചിലർ ശൂലധാരികൾ; എട്ടാം ശ്ലോകവും മൂന്ന് അർധങ്ങളുള്ളതാണ്. അനന്തരം ആയിരക്കണക്കിനു വാദ്യങ്ങളുടെ മഹാനാദവും ശംഖുകളുടെ തുമുലശബ്ദവും ഉയർന്നു. ആ മഹാരഥം ചക്രങ്ങളുടെ ഘോഷംകൊണ്ടു ദിക്കുകളെ മുഴക്കിക്കൊണ്ട് ശോഭയാർന്ന രാജവീഥിയിലെത്തി. രാക്ഷസേന്ദ്രന്റെ മുകളിൽ പിടിച്ച നിർമലമായ വെളുത്ത കുട പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെ ശോഭിച്ചു. സ്വർണമഞ്ജരികൾ ഉള്ളിലുള്ളതും ശുദ്ധസ്ഫടികംകൊണ്ടുള്ള പിടിയോടുകൂടിയതുമായ രണ്ടു ചാമരങ്ങൾ അവന്റെ ഇടത്തും വലത്തും വിളങ്ങി. വഴിയിൽ നിലത്തുനിന്ന എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരും കൈകൂപ്പി രഥത്തിലിരിക്കുന്ന രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനെ ശിരസ്സുകൊണ്ടു വന്ദിച്ചു, ജയാശിസ്സുകളാൽ അവനെ സ്തുതിച്ചു. ഈ വൈഭവവർണനയെല്ലാം രാവണന്റെ ഐശ്വര്യവും അവന്റെ പ്രജകളുടെ ഭയംകലർന്ന ഭക്തിയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഒന്നാം ശ്ലോകത്തിൽ പറഞ്ഞ ക്ഷീണം ഈ ബാഹ്യവൈഭവത്തിനുള്ളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന ചിന്തയാണെന്നു വായനക്കാരൻ മറക്കരുത്. ഇവിടെ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടത് — യാത്രയുടെ വർണന ക്രമമായി വളരുന്നു. ആദ്യം രഥം വർണിക്കപ്പെടുന്നു — അതിന്റെ സ്വർണവല, മണികൾ, പവിഴങ്ങൾ, പരിശീലിപ്പിച്ച കുതിരകൾ, മേഘഗർജനംപോലുള്ള ഘോഷം. പിന്നെ മുന്നിൽ പോകുന്ന കാലാൾയോദ്ധാക്കൾ, ഇരുവശങ്ങളിലും പിന്നിലും വികൃതവേഷധാരികളായ അനുചരന്മാർ, പിന്നെ രഥികളും ആനപ്പുറത്തും കുതിരപ്പുറത്തുമുള്ളവരും. അതിനുശേഷം അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയുന്നു — ഗദകൾ, ഇരുമ്പുലക്കകൾ, ശക്തികൾ, തോമരങ്ങൾ, പരശുക്കൾ, ശൂലങ്ങൾ. ഒടുവിൽ വാദ്യങ്ങളുടെ ശബ്ദം, കുടയും ചാമരങ്ങളുമാകുന്ന രാജചിഹ്നങ്ങൾ, പ്രജകളുടെ പ്രണാമവും സ്തുതിയും. ഇങ്ങനെ കവി ഓരോ അംഗവും ചേർത്തു രാജയാത്രയുടെ സമ്പൂർണചിത്രം രചിക്കുന്നു. ‘അതിരഥാഃ’ എന്ന പദംകൊണ്ട് മഹാരഥന്മാരെക്കാളും ശ്രേഷ്ഠരായ യോദ്ധാക്കളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ‘തുമുലഃ ശംഖശബ്ദഃ’ (ശംഖുകളുടെ തുമുലശബ്ദം) യുദ്ധത്തിന്റെ മുന്നറിയിപ്പുപോലെയാണ്. ‘പൂർണഃ താരാധിപഃ യഥാ’ (പൂർണചന്ദ്രനെപ്പോലെ) എന്ന ഉപമ കുടയുടെ വെണ്മയും വട്ടവും ഒരേസമയം കാണിക്കുന്നു. ‘രഥസ്ഥം പൃഥിവീസ്ഥിതാഃ’ (രഥത്തിലിരിക്കുന്നവനെ നിലത്തു നിൽക്കുന്നവർ) എന്ന വൈരുധ്യത്തിലൂടെ രാജാവും പ്രജകളും തമ്മിലുള്ള അന്തരം വ്യക്തമാകുന്നു — അവൻ മുകളിൽ, അവർ താഴെ. ഈ ഭാഗത്തു ശ്ലോകങ്ങളിലെ വാക്യവിഭജനവും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — ഒമ്പതാം ശ്ലോകം മുതൽ ഏതാണ്ട് ഓരോ വാക്യവും ഒരു ശ്ലോകത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിൽ തുടങ്ങി അടുത്തതിന്റെ പൂർവാർധത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ‘രാജമാർഗം ശ്രിയാ ജുഷ്ടം പ്രതിപേദേ മഹാരഥഃ’ (ആ മഹാരഥം ശോഭയാർന്ന രാജവീഥിയിലെത്തി) എന്നത് ഒമ്പതാം ശ്ലോകത്തിലെ വാക്യത്തിന്റെ ശേഷമായി പത്താം ശ്ലോകത്തിലാണ്; ‘വിമലം ചാതപത്രം ച’ (നിർമലമായ കുടയും) എന്ന പുതിയ വാക്യം അവിടെത്തന്നെ തുടങ്ങി പതിനൊന്നാമത്തേതിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ യാത്രയുടെ അവിച്ഛിന്നമായ പ്രവാഹം ശൈലിയിലും അനുഭവപ്പെടുന്നു; വായനക്കാരൻ രഥത്തോടൊപ്പം ഇടവിടാതെ നീങ്ങുന്നതുപോലെ.

അനന്തരം മഹാതേജസ്വിയും ശത്രുസംഹാരകനുമായ രാവണൻ ഒരുക്കിവച്ച സഭയിലെത്തി. ആ സഭ സ്വർണവും വെള്ളിയുംകൊണ്ടു വിരിച്ചതും ഉള്ളിൽ ശുദ്ധസ്ഫടികങ്ങളാൽ ശോഭിക്കുന്നതും സ്വർണക്കസവുള്ള പട്ടുവിരിപ്പുകളാൽ അലംകൃതവുമായിരുന്നു. അറുനൂറു പിശാചുക്കളാൽ എപ്പോഴും കാക്കപ്പെടുന്ന, എപ്പോഴും പ്രകാശമുള്ള ആ സഭ വിശ്വകർമാവ് നന്നായി നിർമിച്ചതായിരുന്നു. അതിൽ പ്രവേശിച്ച്, ശരീരശോഭയാൽ വിളങ്ങുന്ന രാവണൻ, പ്രിയകമാനിന്റെ തോൽ വിരിച്ചതും വൈഡൂര്യമയവും ചാരുപലകയുള്ളതുമായ വിശാലമായ ശ്രേഷ്ഠാസനത്തിൽ ഇരുന്നു. അനന്തരം അവൻ ഒരു പ്രഭുവിനെപ്പോലെ വേഗമേറിയ ദൂതന്മാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു: ‘ഞാൻ അറിയുന്ന എല്ലാ രാക്ഷസന്മാരെയും വേഗം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക; ശത്രുക്കളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് ചെയ്യേണ്ട ഒരു വലിയ കാര്യം വന്നിരിക്കുന്നു.’ അവന്റെ വാക്കുകേട്ട് രാക്ഷസന്മാർ ലങ്കയിൽ ചുറ്റിനടന്നു. അവർ ഓരോ വീട്ടിലും വിഹാരസ്ഥലങ്ങളിലും ശയനഗൃഹങ്ങളിലും ഉദ്യാനങ്ങളിലും ചെന്നു നിന്ന്, നിർഭയരെപ്പോലെ രാക്ഷസന്മാരെ ഉണർത്തി സഭയിലേക്കു പറഞ്ഞയച്ചു; പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളുള്ളതാണ്. ‘മഹജ്ജാനേ’ എന്ന പദത്താൽ രാവണൻ സ്വയം കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം അംഗീകരിക്കുന്നു. സഭയുടെ വർണനയിൽ സ്വർണം, വെള്ളി, സ്ഫടികം, വൈഡൂര്യം എന്നീ നാലു വിലപിടിച്ച ദ്രവ്യങ്ങൾ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇതിലൂടെ ലങ്കയുടെ സമൃദ്ധി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിശ്വകർമാവു നിർമിച്ചത് എന്നത് അതിന്റെ ദിവ്യത്വം. അറുനൂറു പിശാചുക്കളാൽ കാക്കപ്പെടുന്നത് എന്നത് — ശത്രു അടുത്തുള്ളതിനാൽ രാജാവിന്റെ സഭയും സുരക്ഷിതമാണ്. ‘ഈശ്വരവത്’ (പ്രഭുവിനെപ്പോലെ) എന്ന പദം രാവണന്റെ സ്വാമിത്വം കാണിക്കുന്നു — അവൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ അനുസരിക്കുന്നു. ദൂതന്മാരും ‘അഭീതവത്’ (നിർഭയരെപ്പോലെ) ഓരോ വീട്ടിലും കടന്നു രാക്ഷസന്മാരെ ഉണർത്തുന്നു — രാജാജ്ഞ എല്ലായിടത്തും തടസ്സമില്ലാത്തതാണ് എന്നാണു ഭാവം. ‘രുക്മപട്ടോത്തരച്ഛദാം’ എന്ന പദം ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ‘സ്വർണപ്പണിയുള്ള പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളുടെ വിരിപ്പുകൾ’ എന്നു വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.

വിളിക്കപ്പെട്ട ആ രാക്ഷസന്മാരിൽ ചിലർ രഥങ്ങളിൽ കയറി, മറ്റുചിലർ ഗർവിതരും ദൃഢഗാത്രരുമായ കുതിരകളിൽ, വേറെ ചിലർ ആനകളിൽ കയറി; ചിലർ കാൽനടയായിത്തന്നെ പോയി. രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളുംകൊണ്ടു നിറഞ്ഞ ആ നഗരി പറന്നുനീങ്ങുന്ന ഗരുഡന്മാരാൽ നിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ ശോഭിച്ചു. അവർ പലതരം വാഹനങ്ങളും യാനങ്ങളും പുറത്തുനിർത്തി, സിംഹങ്ങൾ പർവതഗുഹയിൽ എന്നപോലെ, കാൽനടയായിത്തന്നെ സഭയിൽ പ്രവേശിച്ചു. രാജാവിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു വന്ദിച്ച്, രാജാവിനാൽ പ്രത്യഭിവാദനം ചെയ്യപ്പെട്ട്, അവരിൽ ചിലർ പീഠങ്ങളിലും മറ്റുചിലർ ദർഭകൊണ്ടുള്ള ആസനങ്ങളിലും ചിലർ നിലത്തുതന്നെയും ഇരുന്നു. രാജശാസനപ്രകാരം സഭയിൽ ഒത്തുകൂടിയ ആ രാക്ഷസന്മാർ യഥായോഗ്യം രാക്ഷസാധിപനായ രാവണനെ ഉപാസിച്ചു. കാര്യനിശ്ചയത്തിൽ പണ്ഡിതരായ പ്രധാന മന്ത്രിമാരും ഗുണസമ്പന്നരും സർവജ്ഞരും ബുദ്ധികൊണ്ടു ദീർഘദർശികളുമായ അമാത്യന്മാരും അനേകം ശൂരന്മാരും നൂറുകണക്കിന് ആ സ്വർണവർണമായ സഭയിൽ സർവകാര്യങ്ങളുടെയും സുഖസിദ്ധിക്കായി ഒത്തുകൂടി. ഇവിടെ സഭയുടെ ക്രമം കാണാം — മന്ത്രിമാർ, അമാത്യന്മാർ, പിന്നെ യോദ്ധാക്കൾ; എല്ലാവരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനമനുസരിച്ച് ഇരുന്നു. ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനവും ‘യഥായോഗ്യമായ ആസനങ്ങളിൽ’ എന്ന് ഇതേ ക്രമം സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ആ രാക്ഷസന്മാരെല്ലാം സഭയുടെ വാതിൽക്കൽത്തന്നെ തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു കാൽനടയായി പ്രവേശിച്ചു — ഇതു രാജസഭയുടെ ശിഷ്ടാചാരമാണ്. ‘സിംഹങ്ങൾ പർവതഗുഹയിൽ എന്നപോലെ’ എന്ന ഉപമയാൽ അവരുടെ ശൗര്യവും സഭയുടെ ഗാംഭീര്യവും ഒരേസമയം വർണിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ഗരുഡന്മാരാൽ ആകാശം എന്നപോലെ’ എന്നതു മറ്റൊരു ഉപമ — ആകാശം ഗരുഡന്മാരാൽ നിറയുന്നതുപോലെ നഗരി വാഹനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു. രാജാവിന്റെ പാദം പിടിക്കലും രാജാവിന്റെ പ്രത്യഭിവാദനവും പരസ്പരബന്ധം കാണിക്കുന്നു. ഇരിപ്പിന്റെ മൂന്നു വിധങ്ങൾ — പീഠങ്ങൾ, ദർഭാസനങ്ങൾ, നിലം — പദവിയനുസരിച്ചു നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ‘സർവാർഥസ്യ സുഖായ’ (സർവകാര്യങ്ങളുടെയും സുഖത്തിനായി) എന്നു സഭയുടെ പ്രയോജനം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു — എല്ലാ കാര്യങ്ങളുടെയും സുഖമായ സിദ്ധി. മന്ത്രിമാരുടെ വിശേഷണം ‘നിശ്ചിതാർഥേഷു പണ്ഡിതാഃ’ — കാര്യനിശ്ചയത്തിൽ കുശലരായവർ; അമാത്യന്മാരുടേത് ‘ബുദ്ധിദർശനാഃ’ — ബുദ്ധികൊണ്ടു ദൂരേക്കു കാണുന്നവർ.

അനന്തരം യശസ്വിയും മഹാത്മാവുമായ വിഭീഷണൻ നല്ല കുതിരകളെ പൂട്ടിയതും സ്വർണംകൊണ്ടു ചിത്രപ്പണി ചെയ്ത അംഗങ്ങളുള്ളതുമായ ശുഭമായ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ കയറി ജ്യേഷ്ഠന്റെ സഭയിലേക്കു പോയി. ആ അനുജൻ ജ്യേഷ്ഠനോടു തന്റെ പേര് അറിയിച്ചു, പിന്നെ അവന്റെ പാദങ്ങൾ വന്ദിച്ചു; അതുപോലെതന്നെ ശുകനും പ്രഹസ്തനും ചെയ്തു; രാവണൻ അവർക്കു യഥായോഗ്യം വെവ്വേറെ ആസനങ്ങൾ നൽകി. സ്വർണവും പലതരം മണികളുമാകുന്ന ആഭരണങ്ങളണിഞ്ഞ, നല്ല വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച രാക്ഷസന്മാരുടെയും വിലയേറിയ അകിലിന്റെയും ചന്ദനത്തിന്റെയും പൂമാലകളുടെയും ഗന്ധങ്ങൾ ആ സഭയിൽ എല്ലായിടത്തും പരന്നു. സഭാംഗങ്ങൾ ഒച്ചവച്ചില്ല, ആരും അസത്യം പറഞ്ഞില്ല, ഉച്ചത്തിൽ സംസാരിച്ചില്ല; ലക്ഷ്യസിദ്ധി നേടിയവരും ഉഗ്രവീര്യരുമായ എല്ലാവരും സ്വാമിയുടെ മുഖത്തേക്കുതന്നെ നോക്കിയിരുന്നു. മനസ്വികളും ശസ്ത്രധാരികളും മഹാബലരുമായവരുടെ ആ സമിതിയിൽ മനസ്വിയായ രാവണൻ സ്വപ്രഭയാൽ, വസുക്കളുടെ നടുവിൽ വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ, പ്രകാശിച്ചു. അവസാനത്തെ അഞ്ചു ശ്ലോകങ്ങൾ ഉപജാതിവൃത്തത്തിലാണ്. വിഭീഷണൻ അവസാനമാണു വരുന്നത്; എന്നാൽ അവന്റെ ആഗമനം വെവ്വേറെ വർണിച്ചിരിക്കുന്നു — ഇതിലൂടെ അടുത്ത സർഗങ്ങളിൽ അവനുള്ള പ്രാധാന്യം സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ പേരു പറയുന്നില്ല, സ്വന്തം പേരുമാത്രം അറിയിക്കുന്നു, പിന്നെ പാദങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്നു — ഇത് അനുജന്റെ വിനയമാണ്. സഭയുടെ നിശ്ശബ്ദത അതിന്റെ അച്ചടക്കവും രാവണന്റെ പ്രഭാവവും കാണിക്കുന്നു; ‘സ്വാമിയുടെ മുഖത്തേക്കു നോക്കി’ എന്നതിനാൽ എല്ലാവരും അവന്റെ ആജ്ഞ പ്രതീക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനത്തെ ഉപമ — വസുക്കളുടെ നടുവിൽ ഇന്ദ്രൻ — രാവണന്റെ ഗൗരവത്തിന്റെ പരകോടിയാണ്; എന്നാൽ ഈ വൈഭവം വേഗം നശിക്കുമെന്നു വായനക്കാരന് അറിയാം.

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे एकादशः सर्गः॥ ११॥

തെറ്റ് അറിയിക്കുക

മൂലശ്ലോകങ്ങളോടും പദവിവരണത്തോടും കൂടി വായിക്കുക