സർഗ്ഗം
വിഭീഷണൻ അപശകുനങ്ങൾ അറിയിക്കുന്നു
പുലർച്ചെ രാവണഭവനത്തിലേക്കുള്ള പ്രവേശം, ഭവനത്തിന്റെ വർണന, സീതയുടെ വരവുമുതലുള്ള അശുഭനിമിത്തങ്ങൾ, സീതയെ തിരികെ ഏൽപ്പിക്കാനുള്ള അഭ്യർഥന, രാവണന്റെ നിരാകരണം
അനന്തരം പുലർകാലമായപ്പോൾ, ധർമത്തെയും അർഥത്തെയുംകുറിച്ചു നിശ്ചയത്തിലെത്തിയ, ഭീമകർമാവായ വിഭീഷണൻ രാക്ഷസാധിപന്റെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. ആ ഭവനം പർവതശിഖരങ്ങളുടെ കൂട്ടംപോലെയും പർവതശൃംഗംപോലെ ഉയർന്നതും നന്നായി വിഭജിക്കപ്പെട്ട വലിയ മുറികളുള്ളതും മഹാജനങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും അനുരക്തരും ബുദ്ധിമാന്മാരുമായ മഹാമാത്രന്മാർ അധിവസിക്കുന്നതും വിശ്വസ്തരും സമർഥരുമായ രാക്ഷസന്മാരാൽ എല്ലാ ഭാഗത്തും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതുമായിരുന്നു. അവിടെ മദിച്ച ആനകളുടെ നിശ്വാസങ്ങളാൽ കാറ്റു കലങ്ങിയിരുന്നു; ശംഖനാദങ്ങളാൽ മഹാഘോഷമുള്ളതും വാദ്യങ്ങളുടെ ആരവം നിറഞ്ഞതും സ്ത്രീജനങ്ങൾ തിങ്ങിയതും വലിയ വീഥികളിൽ സംസാരം മുഴങ്ങുന്നതും ഉരുക്കിയ സ്വർണംകൊണ്ടുള്ള മുഖപ്പുകളുള്ളതും ഉത്തമാഭരണങ്ങളാൽ അലംകൃതവുമായിരുന്നു അത്. അതു ഗന്ധർവന്മാരുടെ ആവാസംപോലെയും മരുത്തുക്കളുടെ ആലയംപോലെയും രത്നശേഖരം നിറഞ്ഞ നാഗന്മാരുടെ ഭവനംപോലെയുമായിരുന്നു. തേജസ്സോടെ വിസ്തൃതമായ രശ്മികളുള്ള സൂര്യൻ വലിയ മേഘത്തിൽ എന്നപോലെ, മഹാകാന്തിയുള്ള ആ വീരൻ ജ്യേഷ്ഠന്റെ ആലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. അവിടെ മഹാതേജസ്വിയായ അവൻ, സഹോദരന്റെ വിജയത്തിനായി വേദജ്ഞർ ഉച്ചരിക്കുന്ന പുണ്യമായ പുണ്യാഹഘോഷങ്ങൾ കേട്ടു. തൈർപ്പാത്രങ്ങളാലും നെയ്യാലും പുഷ്പങ്ങളാലും അക്ഷതങ്ങളാലും പൂജിക്കപ്പെട്ട, മന്ത്രങ്ങളും വേദങ്ങളും അറിയുന്ന ബ്രാഹ്മണരെ ആ മഹാബലൻ കണ്ടു. രാക്ഷസന്മാരാൽ പൂജിക്കപ്പെട്ടുകൊണ്ട് ആ മഹാബാഹു, സ്വതേജസ്സിനാൽ ജ്വലിച്ച് ആസനത്തിലിരിക്കുന്ന ധനദാനുജനെ (കുബേരന്റെ അനുജനെ) വന്ദിച്ചു. ആചാരജ്ഞനായ അവൻ ഉചിതമായ ശിഷ്ടാചാരം പ്രയോഗിച്ചശേഷം രാജാവിന്റെ ദൃഷ്ടിയാൽ അനുവദിക്കപ്പെട്ട സ്വർണാലംകൃതമായ ആസനത്തിലേക്കു ചെന്നു. ആദ്യത്തെ ഏഴു ശ്ലോകങ്ങൾ ഒരൊറ്റ നീണ്ട വാക്യമാകുന്നു — ഭവനത്തിന്റെ വർണന ‘പ്രവിവേശ’ (പ്രവേശിച്ചു) എന്ന ക്രിയയിൽ അവസാനിക്കുന്നു. ‘പ്രാപ്തധർമാർഥനിശ്ചയഃ’ (ധർമത്തെയും അർഥത്തെയുംകുറിച്ചു നിശ്ചയത്തിലെത്തിയ) എന്ന പദത്താൽ രാത്രിയിൽ വിഭീഷണൻ നടത്തിയ ആലോചന സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു — കഴിഞ്ഞ സർഗത്തിൽ സഭയിൽ അവന്റെ ഉപദേശം അനാദരിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ അവൻ രാവിലെ ഏകാന്തതയിൽ വീണ്ടും ചെല്ലുന്നു. ഭവനത്തിന്റെ വൈഭവം — ആനകൾ, ശംഖുകൾ, വാദ്യങ്ങൾ, സ്ത്രീകൾ, സ്വർണം, രത്നങ്ങൾ — രാവണന്റെ സമൃദ്ധിയുടെ ചിഹ്നമാണ്; അവന്റെ പിടിവാശിയാൽ അതു നശിക്കും എന്നാണു വിഭീഷണന്റെ ചിന്ത. വേദഘോഷങ്ങളും പുണ്യാഹവാചനവും സൂചിപ്പിക്കുന്നത് രാക്ഷസന്മാരും വൈദികസംസ്കാരങ്ങൾ പാലിക്കുന്നു എന്നാണ് — രാവണൻ ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ച വിദ്വാനാണ്. ‘ഭ്രാതുർവിജയസംശ്രിതാൻ’ (സഹോദരന്റെ വിജയത്തിനായുള്ള) — ആ ഘോഷങ്ങൾ രാവണന്റെ വിജയത്തിനുവേണ്ടിത്തന്നെ; എന്നാൽ മുന്നോട്ടു വിഭീഷണൻ അതേ കർമങ്ങളുടെ വിഫലത പറയും. ‘രാജദൃഷ്ടിസമ്പന്നം ആസനം’ എന്നാൽ രാജാവ് ദൃഷ്ടികൊണ്ട് അനുവദിച്ച ആസനം — അനുമതിയില്ലാതെ വിഭീഷണൻ ഇരിക്കുന്നില്ല. ഇവിടെ വിഭീഷണന്റെ ശിഷ്ടത ശ്രദ്ധേയമാണ് — ഹിന്ദി വ്യാഖ്യാനമനുസരിച്ച്, ‘മഹാരാജാവു വിജയിക്കട്ടെ’ എന്ന മംഗളവാക്യം ഉച്ചരിച്ചശേഷമാണ് അവൻ ഇരിക്കുന്നത്. ‘ധനദാനുജം’ (കുബേരന്റെ അനുജൻ) എന്നതു രാവണനെ കുബേരന്റെ സഹോദരനായി പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു — വിഭീഷണൻ സ്വയവും അവർ ഇരുവരുടെയും സഹോദരനാണ്. ‘മഹാഭ്രമിവാദിത്യഃ’ (വലിയ മേഘത്തിൽ സൂര്യൻ എന്നപോലെ) എന്ന ഉപമ — സൂര്യൻ മേഘത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാലും സ്വപ്രകാശം ഉപേക്ഷിക്കാത്തതുപോലെ, വിഭീഷണൻ രാക്ഷസന്മാരുടെ ഭവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചാലും സ്വധർമം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല. ഭവനത്തിലെ ഭോഗമയമായ അന്തരീക്ഷം അവന്റെ ധർമനിഷ്ഠയ്ക്കു വിരുദ്ധമാണ്.
ലോകത്തിലെ ഉയർച്ചതാഴ്ചകൾ കണ്ടറിഞ്ഞ അവൻ ജ്യേഷ്ഠസഹോദരനെ സാന്ത്വനംകൊണ്ടു പ്രസാദിപ്പിച്ച്, ക്രമമനുസരിച്ച്, ഏകാന്തതയിൽ മന്ത്രിമാരുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ, മഹാത്മാവായ രാവണനോടു ദേശത്തിനും കാലത്തിനും പ്രയോജനത്തിനും ചേർന്നതും യുക്തികളാൽ ഉറപ്പിക്കപ്പെട്ടതും അത്യന്തം ഹിതകരവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു: ‘ശത്രുതാപനാ, വൈദേഹി ഇവിടെ എത്തിയതുമുതൽ നമുക്ക് അശുഭനിമിത്തങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. മന്ത്രങ്ങളാൽ ജ്വലിപ്പിച്ചിട്ടും അഗ്നി തീപ്പൊരികളോടും പുകയോടുകൂടിയ ജ്വാലയോടും പുകകൊണ്ടു കലങ്ങിയ ഉദയത്തോടുംകൂടി നന്നായി കത്തിപ്പടരുന്നില്ല. യാഗശാലകളിലും അഗ്നിശാലകളിലും വേദാധ്യയനസ്ഥലങ്ങളിലും ഇഴജന്തുക്കൾ കാണപ്പെടുന്നു; ഹോമദ്രവ്യങ്ങളിൽ ഉറുമ്പുകളും. പശുക്കളുടെ പാൽ വറ്റിയിരിക്കുന്നു, ശ്രേഷ്ഠമായ ആനകൾക്കു മദമില്ല; പുതിയ തീറ്റയിൽ ആനന്ദിക്കേണ്ട കുതിരകൾപോലും ദീനമായി ചിനയ്ക്കുന്നു. രാജാവേ, കഴുതകളും ഒട്ടകങ്ങളും കോവർകഴുതകളും രോമം എഴുന്നുനിന്നു കണ്ണീരൊഴുക്കുന്നു; വിധിപ്രകാരം ചികിത്സിച്ചിട്ടും അവ സ്വഭാവനിലയിലേക്കു വരുന്നില്ല. ക്രൂരരായ കാക്കകൾ കൂട്ടംകൂട്ടമായി ചുറ്റും കരയുന്നു; വിമാനങ്ങളുടെ (മാളികകളുടെ) മുകളിൽ കൂട്ടമായി ഒത്തുകൂടിയിരിക്കുന്നതും കാണാം. കഴുകന്മാർ നഗരത്തിനു മുകളിൽ കൂട്ടംകൂടി വട്ടമിട്ടു പറക്കുന്നു; രണ്ടു സന്ധ്യകളിലും വന്നെത്തുന്ന കുറുക്കന്മാർ അമംഗളമായി ഓരിയിടുന്നു. നഗരദ്വാരങ്ങളിൽ കൂട്ടംകൂട്ടമായി മാംസഭോജികളായ മൃഗങ്ങളുടെ ഗർജനത്തോടുകൂടിയ വലിയ ഘോഷങ്ങൾ കേൾക്കുന്നു.’ ഇവിടെ വിഭീഷണൻ മുമ്പ് യുക്തികളാൽ വിജയിച്ചില്ല; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ ദൈവത്തിന്റെ പ്രമാണങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു — രാക്ഷസന്മാർ ശകുനങ്ങളിൽ വിശ്വസിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ ഉപായം കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായേക്കാം. നിമിത്തങ്ങൾ മൂന്നു മേഖലകളിലാണ് — യജ്ഞത്തിൽ (അഗ്നി കത്തിപ്പടരുന്നില്ല, പാമ്പുകളും ഉറുമ്പുകളും), മൃഗങ്ങളിൽ (പശുക്കൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, കഴുതകൾ), പക്ഷികളിലും വന്യമൃഗങ്ങളിലും (കാക്കകൾ, കഴുകന്മാർ, കുറുക്കന്മാർ, മാംസഭോജികൾ). ‘യദാപ്രഭൃതി വൈദേഹീ’ (വൈദേഹി വന്നതുമുതൽ) എന്ന കാലനിർദേശം നിമിത്തങ്ങളുടെ കാരണം വ്യക്തമാക്കുന്നു — സീതതന്നെയാണ് അമംഗളത്തിന്റെ മൂലം. നാലാം സർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ കണ്ട ശുഭനിമിത്തങ്ങൾ ഇവിടെ അശുഭനിമിത്തങ്ങളോടു തുലനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു — ഒരു പക്ഷത്തു കാറ്റ് അനുകൂലം, മറുപക്ഷത്ത് അഗ്നി കത്തിപ്പടരുന്നില്ല. ‘ദേശകാലാർഥസംവാദി’ — അവന്റെ വാക്ക് ദേശത്തിനും കാലത്തിനും പ്രയോജനത്തിനും ചേർന്നതാണ്. ‘സാന്ത്വേനോപസ്ഥിതക്രമഃ’ — അവൻ ക്രമമായി, സാന്ത്വനത്തോടെ, വിനയത്തോടെ സംസാരിക്കുന്നു; മുൻസഭയിലെപ്പോലെ എല്ലാവരുടെയും മുന്നിൽവെച്ചല്ല. ഈ നിമിത്തങ്ങൾ പ്രാചീന ശകുനശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധമാണ് — ഹോമാഗ്നിയുടെ മന്ദത, മൃഗങ്ങളുടെ വികൃതി, മാംസഭോജികൾ നഗരസമീപത്തു വരുന്നത് എന്നിവ രാഷ്ട്രവിനാശത്തിന്റെ സൂചകങ്ങളാണ്. ഇവയെല്ലാം താൻ സ്വയം കണ്ടതാണെന്നു വിഭീഷണൻ പറയുന്നു; അതിനാൽ അവ സങ്കൽപ്പിതമല്ല.
‘അതിനാൽ കാര്യം ഇങ്ങനെ എത്തിനിൽക്കെ ഉചിതമായ പ്രായശ്ചിത്തം ഇതാണ് — വീരാ, വൈദേഹിയെ രാഘവനു തിരികെ നൽകണം എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. മഹാരാജാവേ, ഇതു ഞാൻ മോഹംകൊണ്ടോ ലോഭംകൊണ്ടോ പറഞ്ഞതാണെങ്കിൽപ്പോലും എന്നിൽ ദോഷം ആരോപിക്കരുത്. ഈ ദോഷം എല്ലാ ജനങ്ങളിലും — രാക്ഷസന്മാരിലും രാക്ഷസിമാരിലും നഗരത്തിലും അന്തഃപുരത്തിലും — കാണപ്പെടുന്നു. എല്ലാ മന്ത്രിമാരും ഈ ഉപദേശം നിന്നെ അറിയിക്കുന്നതിൽനിന്നു പിന്മാറിയിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഞാൻ കണ്ടതോ കേട്ടതോ തീർച്ചയായും പറയേണ്ടതാണ്; അതു ന്യായമനുസരിച്ചു വിചാരിച്ചു ഭവാൻ പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതാണ്.’ ഇങ്ങനെ തന്റെ മന്ത്രിമാരുടെ നടുവിൽവെച്ചു സഹോദരനായ വിഭീഷണൻ രാക്ഷസശ്രേഷ്ഠനായ സഹോദരൻ രാവണനോട് ഈ ഹിതവചനം പറഞ്ഞു. ‘പ്രായശ്ചിത്തം’ എന്ന പദം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ് — സീതാപഹരണം പാപമാണ്, അതിന്റെ പ്രായശ്ചിത്തം അവളെ തിരികെ നൽകലാണ്. വിഭീഷണൻ യജ്ഞവിധിയുടെ ഭാഷയിൽ സംസാരിക്കുന്നു, കാരണം അശുഭനിമിത്തങ്ങൾ കണ്ടതു യജ്ഞത്തിൽത്തന്നെയാണ്. ‘മോഹാല്ലോഭാദ്വാ’ (മോഹംകൊണ്ടോ ലോഭംകൊണ്ടോ) എന്ന ആത്മസംശയം വിനയത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ് — എന്റെ ദോഷമാണെങ്കിൽ ക്ഷമിക്കുക. ‘നിവൃത്താഃ സർവമന്ത്രിണഃ’ (എല്ലാ മന്ത്രിമാരും പിന്മാറി) എന്ന വാക്കു രാവണന്റെ സഭയിലെ ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു — എല്ലാവർക്കും സത്യമറിയാം, പക്ഷേ രാജാവിനോടുള്ള ഭയത്താൽ പറയുന്നില്ല. വിഭീഷണൻ മാത്രമാണു ധൈര്യത്തോടെ പറയുന്നത്. ഇരുപത്തഞ്ചാം ശ്ലോകം മൂന്ന് അർധങ്ങളുള്ളതാണ്. ‘അയം ഹി ദോഷഃ സർവസ്യ’ (ഈ ദോഷം എല്ലാവരുടേതുമാണ്) — അശുഭത്തിന്റെ ഫലം രാവണനിൽ മാത്രമല്ല, എല്ലാ പ്രജകളിലും വീഴും; അതിനാൽ പ്രജകളെ രക്ഷിക്കുകയാണു രാജധർമം. ‘പഥ്യം’ എന്ന പദം കയ്പുള്ളതാണെങ്കിലും ആരോഗ്യത്തിനുള്ള ഹിതകരമായ ഔഷധംപോലെയുള്ള വാക്കിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വിഭീഷണന്റെ പ്രയത്നമെല്ലാം രാവണന്റെ ഹിതത്തിനുവേണ്ടിയാണ്, സ്വാർഥത്തിനുവേണ്ടിയല്ല — അവൻ രാജ്യം ആവശ്യപ്പെടുന്നില്ല, സഹോദരന്റെയും കുലത്തിന്റെയും രക്ഷ മാത്രം.
മഹത്തായ പ്രയോജനമുള്ളതും മൃദുവും യുക്തിസഹിതവും ഭൂതത്തിനും ഭാവിക്കും വർത്തമാനത്തിനും യോജിച്ചതുമായ ആ ഹിതവാക്യം കേട്ട്, ക്രോധജ്വരം ബാധിച്ച, വൈരത്തിൽ ആസക്തനായ രാവണൻ ഈ മറുപടി പറഞ്ഞു: ‘ഒരിടത്തുനിന്നും ഞാൻ ഭയം കാണുന്നില്ല; രാഘവൻ ഒരിക്കലും മൈഥിലിയെ നേടില്ല. ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരോടൊപ്പമായാലും ലക്ഷ്മണന്റെ ജ്യേഷ്ഠൻ യുദ്ധത്തിൽ എന്റെ മുന്നിൽ എങ്ങനെ നിൽക്കും?’ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ദേവസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചവനും യുദ്ധത്തിൽ ഉഗ്രപരാക്രമിയും മഹാബലനുമായ ദശാനനൻ ആപ്തവാക്യം പറഞ്ഞ സഹോദരൻ വിഭീഷണനെ അപ്പോൾ പറഞ്ഞയച്ചു. അവസാനത്തെ മൂന്നു ശ്ലോകങ്ങൾ വംശസ്ഥവൃത്തത്തിലാണ്. വിഭീഷണന്റെ വാക്കിന്റെ നാലു വിശേഷണങ്ങൾ — മഹാർഥം (മഹത്തായ പ്രയോജനമുള്ളത്), മൃദു (കോമളം), ഹേതുസംഹിതം (യുക്തിയുക്തം), വ്യതീതകാലായതിസമ്പ്രതിക്ഷമം (ഭൂതം, ഭാവി, വർത്തമാനം എന്നീ കാലങ്ങൾക്കു യോജിച്ചത്) — അതിന്റെ പൂർണത വിളംബരം ചെയ്യുന്നു. ‘ഉപസ്ഥിതജ്വരഃ’ എന്നതു രാവണന്റെ മനോദശയാണ് — ഹിതവചനം കേട്ടപ്പോൾ അവനിൽ ക്രോധജ്വരം ഉണ്ടായി; ‘പ്രസംഗവാൻ’ എന്നാൽ രാമനോടുള്ള വൈരത്തിൽ ആസക്തൻ. അവന്റെ ഉത്തരം അഹങ്കാരം മാത്രമാണ് — ‘ഞാൻ ഭയം കാണുന്നില്ല’. എന്നാൽ ‘സഹേന്ദ്രൈഃ സുരൈരപി’ (ഇന്ദ്രനോടുകൂടിയ ദേവന്മാരോടൊപ്പമായാലും) എന്നു പറയുമ്പോൾ അവൻ അറിയാതെ സത്യം പറയുന്നു — ദേവന്മാരുടെ സഹായത്തോടെതന്നെയാണു രാമൻ അവനെ കൊല്ലുക. ‘ആപ്തവാദിനം’ (ആപ്തവാക്യം പറയുന്നവനെ) എന്ന വിശേഷണം വിഭീഷണന്റെ സത്യവാദിത്വം സ്ഥാപിക്കുന്നു; അതു മുന്നോട്ട് അവൻ രാമന്റെ അടുത്തേക്കു പോകുന്നതിന്റെ ആധാരമാകും. ദശാനനന്റെ ‘സുരസൈന്യനാശനഃ’ (ദേവസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചവൻ) എന്ന വിശേഷണം അവന്റെ പഴയ വിജയങ്ങളെ ഓർമിപ്പിക്കുന്നു; അവയുടെ ബലത്താൽ അവൻ ഇപ്പോൾ അന്ധനാണ്. ഈ സർഗം സമീക്ഷിതപതിപ്പിൽ തീരെയില്ല — പ്രചാരത്തിലുള്ള പാഠത്തിലെ കൂട്ടിച്ചേർക്കലാണെന്നു പണ്ഡിതന്മാർ കരുതുന്നു; എങ്കിലും അതിൽ വിഭീഷണന്റെ ചരിത്രത്തിന്റെ വികാസം വ്യക്തമാണ് — സഭയിൽ, പിന്നെ ഏകാന്തതയിൽ, ഒടുവിൽ രാമന്റെ ശരണത്തിൽ.
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीये आदिकाव्ये युद्धकाण्डे दशमः सर्गः॥ १०॥